bahiḥprajño vibhuḥ viśvo hy antaḥprajñas tu taijasaḥ /
ghanaprajñaḥ tathā prājña eka eva tridhā smṛtaḥ // MandUpK_1.1 //
dakṣiṇākṣimukhe viśvo manasy antas tu taijasaḥ /
ākāśe ca hṛdi prājñas tridhā dehe vyavasthitaḥ // MandUpK_1.2 //
viśvaḥ hi sthūlabhuṅ nityaṃ taijasaḥ praviviktabhuk /
ānandabhuk tathā prājñastridhā bhogaṃ nibodhata // MandUpK_1.3 //
sthūlaṃ tarpayate viśvaṃ praviviktaṃ tu taijasam /
ānandaś ca tathā prājñaṃ tridhā tṛptiṃ nibodhata // MandUpK_1.4 //
triṣu dhāmasu yadbhojyaṃ bhoktā yaś ca prakīrtitaḥ /
vadaitadubhayaṃ yas tu sa bhuñjāno na lipyate // MandUpK_1.5 //
prabhavaḥ sarvabhāvānāṃ satām iti viniścayaḥ /
sarvaṃ janayati prāṇaś ceto 'ṃśūn puruṣaḥ pṛthak // MandUpK_1.6 //
vibhūtiṃ prasavaṃ tv anye manyante sṛṣṭicintakāḥ /
svapnamāyāsarūpeti sṛṣṭir anyaiḥ vikalpitā // MandUpK_1.7 //
icchāmātraṃ prabhoḥ sṛṣṭir iti sṛṣṭau viniścitāḥ /
kālāt prasūtiṃ bhūtānāṃ manyante kālacintakāḥ // MandUpK_1.8 //
bhogārthaṃ sṛṣṭir iti anye krīḍārtham iti cāpare /
devasyaiṣa svabhāvo 'yam āptakāmasya kā spṛhā // MandUpK_1.9 //
nivṛtteḥ sarvaduḥkhānām īśānaḥ prabhur avyayaḥ /
advaitaḥ sarvabhāvānāṃ devās turyo vibhuḥ smṛtaḥ // MandUpK_1.10 //
kāryakāraṇabaddhau tāv iṣyete viśvataijasau /
prājñaḥ kāraṇabaddhas tu dvau tau turye na sidhyataḥ // MandUpK_1.11 //
nātmānaṃ na parāś caiva na satyaṃ na api cānṛtam /
prājñaḥ kiñcana saṃvetti turyaṃ tat sarvadṛk sadā // MandUpK_1.12 //
dvaitasyāgrahaṇaṃ tulyam ubhayoḥ prājñaturyayoḥ /
bījanidrāyutaḥ prājñaḥ sā ca turye na vidyate // MandUpK_1.13 //
svapnanidrāyutāv ādyau prājñas tv asvapnanidrayā /
na nidrāṃ naiva ca svapnaṃ turye paśyanti niścitaḥ // MandUpK_1.14 //
anyathā gṛhṇataḥ svapno nidrā tattvam ajānataḥ /
viparyāse tayoḥ kṣīṇe turīyaṃ padam aśnute // MandUpK_1.15 //
anādimāyayā supto yadā jīvaḥ prabudhyate /
ajam anidram asvapnam advaitaṃ budhyate tadā // MandUpK_1.16 //
prapañco yadi vidyeta nivarteta na saṃśayaḥ /
māyāmātram idaṃ dvaitam advaitaṃ paramārthataḥ // MandUpK_1.17 //
vikalpo vinivarteta kalpito yadi kenacit /
upadeśād ayaṃ vādo jñāte dvaitaṃ na vidyate // MandUpK_1.18 //
viśvasyātvavivakṣāyām ādisāmānyam utkṛṣṭam /
mātrāsaṃpratipattau syād āptisāmānyam eva ca // MandUpK_1.19 //
taijasasyotvavijñāna utkarṣo dṛśyate sphuṭam /
mātrāsaṃpratipattau syād ubhayatvaṃ tathā vidham // MandUpK_1.20 //
makārabhāve prājñasya mānasām anyam utkaṭam /
mātrāsaṃpratipattau tu layasāmānyam eva ca // MandUpK_1.21 //
triṣu dhāmasu yat tulyaṃ sāmānyaṃ vetti niścitaḥ /
sa pūjyaḥ sarvabhūtānāṃ vandyaś caiva mahāmuniḥ // MandUpK_1.22 //
akāro nayate viśvam ukāraś cāpi taijasam /
makāraś ca punaḥ prājñaṃ nāmātre vidyate gatiḥ // MandUpK_1.23 //
oṃkāraṃ pādaśo vidyāt pādā mātrā na saṃśayaḥ /
oṃkāraṃ pādaśo jñātvā na kiñcid api cintayet // MandUpK_1.24 //
yuñjīta praṇave cetaḥ praṇavo brahma nirbhayam /
praṇave nityayuktasya na bhayaṃ vidyate kvacit // MandUpK_1.25 //
praṇavo hy aparaṃ brahma praṇavaś ca paraḥ smṛtaḥ /
apūrvo 'nantaro 'bāhyo 'naparaḥ praṇavo 'vyayaḥ // MandUpK_1.26 //
sarvasya praṇavo hy ādir madhyam antas tathaiva ca /
evaṃ hi praṇavaṃ jñātvā vyaśnute tad anantaram // MandUpK_1.27 //
praṇavaṃ hīśvaraṃ vidyāt sarvasya hṛdi saṃsthitam /
sarvavyāpinam oṃkāraṃ matvā dhīro na śocati // MandUpK_1.28 //
amātro 'nantamātraś ca dvaitasyopaśamaḥ śivaḥ /
oṃkāro vidito yena sa munir netāro janaḥ // MandUpK_1.29 //
vaitathyaṃ sarvabhāvānāṃ svapna āhur manīṣiṇaḥ /
antaḥsthānāt tu bhāvānāṃ saṃvṛtatvena hetunā // MandUpK_2.1 //
adīrghatvāc ca kālasya gatvā deśān na paśyati /
pratibuddhaś ca vai sarvas tasmin deśe na vidyate // MandUpK_2.2 //
abhāvaś ca rathādīnāṃ śrūyate nyāyapūrvakam /
vaitathyaṃ tena vai prāptaṃ svapna āhuḥ prakāśitam // MandUpK_2.3 //
antasthānāt tu bhedānāṃ tasmāj jāgarite smṛtam /
yathā tatra tathā svapne saṃvṛtatvena bhidyate // MandUpK_2.4 //
svapnajāgaritasthāne hy ekam āhur manīṣiṇaḥ /
bhedānāṃ hi samatvena prasiddhenaiva hetunā // MandUpK_2.5 //
ādāvante ca yan nāsti vartamāne 'pi tat tathā /
vitathaiḥ sadṛśāḥ santo 'vitathā iva lakṣitāḥ // MandUpK_2.6 //
saprayojanatā teṣāṃ svapne vipratipadyate /
tasmād ādyantavatvena mithyaiva khalu te smṛtāḥ // MandUpK_2.7 //
apūrvaṃ sthānidharmo hi yathā svarganivāsinām /
tānayaṃ prekṣate gatvā yathaiveha suśikṣitaḥ // MandUpK_2.8 //
svapnavṛttāv api tv antaś cetasā kalpitaṃ tv asat /
bahiś cetogṛhītaṃ sad dṛṣṭaṃ vaitathyam etayoḥ // MandUpK_2.9 //
jāgradvṛttāvapi tv antaś cetasā kalpitaṃ tv asat /
bahiścetogṛhītaṃ sad yuktaṃ vaitathyam etayoḥ // MandUpK_2.10 //
ubhayor api vaitathyaṃ bhedānāṃ sthānayor yadi /
ka etān budhyate bhedān ko vai teṣāṃ vikalpakaḥ // MandUpK_2.11 //
kalpayaty ātmanātmānam ātmā devaḥ svamāyayā /
sa eva budhyate bhedān iti vedāntaniścayaḥ // MandUpK_2.12 //
vikaroty aparān bhāvān antaścitte vyavasthitān /
niyatāṃś ca bahiścitta evaṃ kalpayate prabhuḥ // MandUpK_2.13 //
cittakālā hi ye 'ntas tu dvayakālāś ca ye bahiḥ /
kalpitā eva te sarve viśeṣo nānyahetukaḥ // MandUpK_2.14 //
avyaktā eva ye 'ntas tu sphuṭā eva ca ye bahiḥ /
kalpitā eva te sarve viśeṣas tv indriyāntare // MandUpK_2.15 //
jīvaṃ kalpayate pūrvaṃ vaco bhāvān pṛthagvidhān /
bāhyān ādhyātmikāṃś caiva yathāvidyas tathāsmṛtiḥ // MandUpK_2.16 //
aniścitā yathā rajjur andhakāre vikalpitā /
sarpadhārādibhir bhāvais tadvad ātmā vikalpitaḥ // MandUpK_2.17 //
niścitāyāṃ yathā rajjvāṃ vikalpo vinivartate /
rajjur eveti cādvaitaṃ tadvad ātmaviniścayaḥ // MandUpK_2.18 //
prāṇādibhir anantaiś ca bhāvair etair vikalpitaḥ /
māyaiṣā tasya devasya yayā saṃmohitaḥ svayam // MandUpK_2.19 //
prāṇa iti prāṇavido bhūtānīti ca tadvidaḥ /
guṇā iti guṇavidas tattvānīti ca tadvidaḥ // MandUpK_2.20 //
pādā iti pādavido viṣayā iti ca tadvidaḥ /
lokā iti lokavido devā iti ca tadvidaḥ // MandUpK_2.21 //
vedā iti vedavido yajñā iti ca tadvidaḥ /
bhokteti ca bhoktṛvido bhojyam iti ca tadvidaḥ // MandUpK_2. 22 //
sūkṣma iti sūkṣmavidaḥ sthūla iti ca tadvidaḥ /
mūrta iti mūrtavido 'mūrta iti ca tadvidaḥ // MandUpK_2.23 //
kāla iti kālavido diśa iti ca tadvidaḥ /
vādā iti vādavido bhuvanānīti tadvidaḥ // MandUpK_2.24 //
mana iti manovido buddhir iti ca tadvidaḥ /
cittam iti cittavido dharmādharmau ca tadvidaḥ // MandUpK_2.25 //
pañcaviṃśaka ity eke ṣaḍviśa iti cāpare /
ekatriṃśaka ity āhur ananta iti cāpare // MandUpK_2.26 //
lokāṃl lokavidaḥ prāhur āśramā iti tadvidaḥ /
strīpuṃnapuṃsakaṃ laiṅgāḥ parāparam athāpare // MandUpK_2.27 //
sṛṣṭir iti sṛṣṭivido laya iti ca tadvidaḥ /
sthitir iti sthitividaḥ sarve ceha tu sarvadā // MandUpK_2.28 //
yaṃ bhāvaṃ darśayed yasya taṃ bhāvaṃ sa tu paśyati /
taṃ cāvati sa bhūtvāsau tadgrahaḥ samupaiti tam // MandUpK_2.29 //
etair eṣo 'pṛthagbhāvaiḥ pṛthag eveti lakṣitaḥ /
evaṃ yo veda tattvena kalpayet so 'viśaṅkitaḥ // MandUpK_2.30 //
svapnamāye yathā dṛṣṭaṃ gandharvanagaraṃ yathā /
tathā viśvam idaṃ dṛṣṭaṃ vedānteṣu vicakṣaṇaiḥ // MandUpK_2.31 //
na nirodho na cotpattir na baddho na ca sādhakaḥ /
na mumukṣur na vai mukta ity eṣā paramārthatā // MandUpK_2.32 //
bhāvair asadbhir evāyam advayena ca kalpitaḥ /
bhāvā apy advayenaiva tasmād advayatā śivā // MandUpK_2.33 //
nātmabhāvena nānedaṃ na svenāpi kathañcana /
na pṛthaṅ nāpṛthak kiñcid iti tattvavido viduḥ // MandUpK_2.34 //
vītarāgabhayakrodhair munibhir vedapāragaiḥ /
nirvikalpo hy ayaṃ dṛṣṭaḥ prapañcopaśamo 'dvayaḥ // MandUpK_2.35 //
tasmād evaṃ viditvainam advaite yojayet smṛtim /
advaitaṃ samanuprāpya jaḍavallokam ācaret // MandUpK_2.36 //
niḥstutir nirnamaskāro niḥsvadhākāra eva ca /
calācalaniketaś ca yatir yādṛcchiko bhavet // MandUpK_2.37 //
tattvam ādhyātmikaṃ dṛṣṭvā tattvaṃ dṛṣṭvā tu bāhyataḥ /
tattvībhūtas tadārāmas tattvād apracyuto bhavet // MandUpK_2.38 //
upāsanāśrito dharmo jāte brahmaṇi vartate /
prāgutpatter ajaṃ sarvaṃ tenāsau kṛpaṇaḥ smṛtaḥ // MandUpK_3.1 //
ato vakṣyāmy akārpaṇyam ajāti samatāṃ gatam /
yathā na jāyate kiñcij jāyamānaṃ samantataḥ // MandUpK_3.2 //
ātmā hy ākāśavajjīvair ghaṭākāśair ivoditaḥ /
ghaṭādivac ca saṃghātair jātāv etan nidarśanam // MandUpK_3.3 //
ghaṭādiṣu pralīneṣu ghaṭākāśādayo yathā /
ākāśe saṃpralīyante tadvaj jīvā ihātmani // MandUpK_3.4 //
yathaikasmin ghāṭākāśe rajodhūmādibhir yute /
na sarve saṃprayujyante tadvaj jīvāḥ sukhādibhiḥ // MandUpK_3.5 //
rūpakāryasamākhyāś ca bhidyante tatra tatra vai /
ākāśasya na bhedo 'sti tadvaj jīveṣu nirṇayaḥ // MandUpK_3.6 //
nākāśasya ghaṭākāśo vikārāvayavau yathā /
naivātmanaḥ sadā jīvo vikārāvayavau tathā // MandUpK_3.7 //
yathā bhavati bālānāṃ gaganaṃ malinaṃ malaiḥ /
tathā bhavaty abuddhānām ātmāpi malino malaiḥ // MandUpK_3.8 //
maraṇe saṃbhave caiva gatyāgamanayor api /
sthitau sarvaśarīreṣu ākāśenāvilakṣaṇaḥ // MandUpK_3.9 //
saṃghātāḥ svapnavat sarve ātmamāyāvisarjitāḥ /
ādhikye sarvasāmye vā nopapattir hi vidyate // MandUpK_3.10 //
rasādayo hi ye kośā vyākhyātās taittirīyake /
teṣām ātmā paro jīvaḥ khaṃ yathā saṃprakāśitaḥ // MandUpK_3.11 //
dvayor dvayor madhujñāne paraṃ brahma prakāśitam /
pṛthivyāmudare caiva yathākāśaḥ prakāśitaḥ // MandUpK_3.12 //
jīvātmanor ananyatvam abhedena praśasyate /
nānātvaṃ nindyate yac ca tad evaṃ hi samañjasam // MandUpK_3.13 //
jīvātmanoḥ pṛthaktvaṃ yat prāgutpatteḥ prakīrtitam /
bhaviṣyadvṛtyā gauṇaṃ tan mukhyatvaṃ hi na yujyate // MandUpK_3.14 //
mṛllohavisphuliṅgādyaiḥ sṛṣṭir yā coditānyathā /
upāyaḥ so 'vatārāya nāsti bhedaḥ kathañcana // MandUpK_3.15 //
āśramāstrividhā hīnamadhyamotkṛṣṭadṛṣṭayaḥ /
upāsanopadiṣṭeyaṃ tadartham anukampayā // MandUpK_3.16 //
svasiddhāntavyavasthāsu dvaitino niścitā dṛḍham /
parasparaṃ virudhyante tairayaṃ na virudhyate // MandUpK_3.17 //
advaitaṃ paramārtho hi dvaitaṃ tadbheda ucyate /
teṣām ubhayathā dvaitaṃ tenāyaṃ na viruddhyate // MandUpK_3.18 //
māyayā bhidyate hy etan nānyathājaṃ kathañcana /
tattvato bhidyamāne hi martyatām amṛtaṃ vrajet // MandUpK_3.19 //
ajātasyaiva bhāvasya jātim icchanti vādinaḥ /
ajāto hy amṛto bhāvo martyatāṃ katham eṣyati // MandUpK_3.20 //
na bhavaty amṛtaṃ martyaṃ na martyam amṛtaṃ tathā /
prakṛter anyathābhāvo na kathañcid bhaviṣyati // MandUpK_3.21 //
svabhāvenāmṛto yasya bhāvo gacchati martyatām /
kṛtakenāmṛtas tasya kathaṃ sthāsyati niścalaḥ // MandUpK_3.22 //
bhūtato 'bhūtato vāpi sṛjyamāne samā śrutiḥ /
niścitaṃ yuktiyuktaṃ ca yat tad bhavati netarat // MandUpK_3.23 //
neha nāneti cāmnāyād indro māyābhir ity api /
ajāyamāno bahudhā māyayā jāyate tu saḥ // MandUpK_3.24 //
saṃbhūter apavādāc ca saṃbhavaḥ pratiṣidhyate /
ko nv enaṃ janayed iti kāraṇaṃ pratiṣidhyate // MandUpK_3.25 //
sa eṣa neti netīti vyākhyātaṃ nihnute yataḥ /
sarvam agrāhyabhāvena hetunājaṃ prakāśate // MandUpK_3.26 //
sato hi māyayā janma yujyate na tu tattvataḥ /
tattvato jāyate yasya jātaṃ tasya hi jāyate // MandUpK_3.27 //
asato māyayā janma tattvato naiva yujyate /
vandhyāputro na tattvena māyayā vāpi jāyate // MandUpK_3.28 //
yathā svapne dvayābhāsaṃ spandate māyayā manaḥ /
tathā jāgraddvayābhāsaṃ spandate māyayā manaḥ // MandUpK_3.29 //
advayaṃ ca dvayābhāsaṃ manaḥ svapne na saṃśayaḥ /
advayaṃ ca dvayābhāsaṃ tathā jāgran na saṃśayaḥ // MandUpK_3.30 //
manodṛśyam idaṃ dvaitaṃ yat kiñcit sacarācaram /
manaso hy amanībhāve dvaitaṃ naivopalabhyate // MandUpK_3.31 //
ātmasatyānubodhena na saṃkalpayate yadā /
amanastāṃ tadā yāti grāhyābhāve tadagraham // MandUpK_3.32 //
akalpamajaṃ jñānaṃ jñeyābhinnaṃ pracakṣate /
brahma jñeyam ajaṃ nityam ajenājaṃ vibudhyate // MandUpK_3.33 //
nigṛhītasya manaso nirvikalpasya dhīmataḥ /
pracāraḥ sa tu vijñeyaḥ suṣupte 'nyo na tatsamaḥ // MandUpK_3.34 //
līyate hi suṣupte tan nigṛhītaṃ na līyate /
tad eva nirbhayaṃ brahma jñānalokaṃ samantataḥ // MandUpK_3.35 //
ajam anindram asvapnam anāmakam arūpakam /
sakṛdvibhātaṃ sarvajñaṃ nopacāraḥ kathañcana // MandUpK_3.36 //
sarvābhilāpavigataḥ sarvacintāsamutthitaḥ /
supraśāntaḥ sakṛjjyotiḥ samādhir acalo 'bhayaḥ // MandUpK_3.37 //
graho na tatra notsargaś cintā yatra na vidyate /
ātmasaṃsthaṃ tadā jñānam ajāti samatāṃ gatam // MandUpK_3.38 //
asparśayogo vai nāma durdarśaḥ sarvayogibhiḥ /
yogino bibhyati hy asmād abhaye bhayadarśinaḥ // MandUpK_3.39 //
manaso nigrahāyattam abhayaṃ sarvayoginām /
duḥkhakṣayaḥ prabodhaś cāpy akṣayā śāntir eva ca // MandUpK_3.40 //
utseka udadher yadvat kuśāgreṇaikabindunā /
manaso nigrahas tadvad bhaved aparikhedataḥ // MandUpK_3.41 //
upāyena nigṛhṇīyād vikṣiptaṃ kāmabhogayoḥ /
suprasannaṃ laye caiva yathā kāmo layas tathā // MandUpK_3.42 //
duḥkhaṃ sarvam anusmṛtya kāmabhogān nivartayet /
ajaṃ sarvamanusmṛtya jātaṃ naiva tu paśyati // MandUpK_3.43 //
laye saṃbodhayec cittaṃ vikṣiptaṃ śamayet punaḥ /
sakaṣāyaṃ vijānīyāt samaprāptaṃ na cālayet // MandUpK_3.44 //
nāsvādayet sukhaṃ tatra niḥsaṅgaḥ prajñayā bhavet /
niścalaṃ niścarac cittam ekīkuryāt prayatnataḥ // MandUpK_3.45 //
yadā na līyate cittaṃ na ca vikṣipyate punaḥ /
aniṅganam anābhāsaṃ niṣpannaṃ brahma tat tadā // MandUpK_3.46 //
svasthaṃ śāntaṃ sanirvāṇam akathyaṃ sukham uttamam /
ajam ajena jñeyena sarvajñaṃ paricakṣate // MandUpK_3.47 //
na kaścij jāyate jīvaḥ saṃbhavo 'sya na vidyate /
etat tad uttamaṃ satyaṃ yatra kiñcin na jāyate // MandUpK_3.48 //
jñānenākāśakalpena dharmānyo gaganopamān /
jñeyābhinnena saṃbuddhas taṃ vande dvipadāṃ varam // MandUpK_4.1 //
asparśayogo vai nāma sarvasattvasukho hitaḥ /
avivādo 'viruddhaś ca deśitas taṃ namāmy aham // MandUpK_4.2 //
bhūtasya jātim icchanti vādinaḥ kecid eva hi /
abhūtasyāpare dhīrā vivadantaḥ parasparam // MandUpK_4.3 //
bhūtaṃ na jāyate kiñcid abhūtaṃ naiva jāyate /
vivadanto 'dvayā hy evam ajātiṃ khyāpayanti te // MandUpK_4.4 //
khyāpyamānām ajātiṃ tair anumodāmahe vayam /
vivadāmo na taiḥ sārdham avivādaṃ nibodhata // MandUpK_4.5 //
ajātasyaiva dharmasya jātim icchanti vādinaḥ /
ajāto hy amṛto dharmo martyatāṃ katham eṣyati // MandUpK_4.6 //
na bhavaty amṛtaṃ martyaṃ na martyam amṛtaṃ tathā /
prakṛter anyathābhāvo na kathañcid bhaviṣyati // MandUpK_4.7 //
svabhāvenāmṛto yasya dharmo gacchati martyatām /
kṛtakenāmṛtas tasya kathaṃ sthāsyati niścalaḥ // MandUpK_4.8 //
sāṃsiddhikī svābhāvikī sahajā akṛtā ca yā /
prakṛtiḥ seti vijñeyā svabhāvaṃ na jahāti yā // MandUpK_4.9 //
jarāmaraṇanirmuktāḥ sarve dharmāḥ svabhāvataḥ /
jarāmaraṇam icchantaś cyavante tanmanīṣayā // MandUpK_4.10 //
kāraṇaṃ yasya vai kāryaṃ kāraṇaṃ tasya jāyate /
jāyamānaṃ katham ajaṃ bhinnaṃ nityaṃ kathaṃ ca tat // MandUpK_4.11 //
kāraṇād yady ananyatvam ataḥ kāryam ajaṃ yadi /
jāyamānād dhi vai kāryāt kāraṇaṃ te kathaṃ dhruvam // MandUpK_4.12 //
ajād vai jāyate yasya dṛṣṭāntas tasya nāsti vai /
jātāc ca jāyāmānasya na vyavasthā prasajyate // MandUpK_4.13 //
hetor ādiḥ phalaṃ yeṣām ādir hetuḥ phalasya ca /
hetoḥ phalasya cānādiḥ kathaṃ tair upavarṇyate // MandUpK_4.14 //
hetor ādiḥ phalaṃ yeṣām ādir hetuḥ kalasya ca /
tathā janma bhavet teṣāṃ putrāj janma pitur yathā // MandUpK_4.15 //
saṃbhave hetuphalayor eṣitavyaḥ kramas tvayā /
yugapatsaṃbhave yasmād asaṃbandho viṣāṇavat // MandUpK_4.16 //
phalād utpadyamānaḥ san na te hetuḥ prasidhyati /
aprasiddhaḥ kathaṃ hetuḥ phalam utpādayiṣyati // MandUpK_4.17 //
yadi hetoḥ phalāt siddhiḥ phalasiddhiś ca hetutaḥ /
katarat pūrvaniṣpannaṃ yasya siddhir apekṣayā // MandUpK_4.18 //
aśaktir aparijñānaṃ kramakopo 'tha vā punaḥ /
evaṃ hi sarvathā buddhair ajātiḥ paridīpitā // MandUpK_4.19 //
bījāṅkurākhyo dṛṣṭāntaḥ sadā sādhyasamo hi sa /
na hi sādhyasamo hetuḥ siddhau sādhyasya yujyate // MandUpK_4.20 //
pūrvāparāparijñānam ajāteḥ paridīpakam /
jāyamānād dhi vai dharmāt kathaṃ pūrvaṃ na gṛhyate // MandUpK_4.21 //
svato vā parato vāpi na kiñcid vastu jāyate /
sad asat sadasad vāpi na kiñcid vastu jāyate // MandUpK_4.22 //
hetur na jāyate 'nādeḥ phalaṃ cāpi svabhāvataḥ /
ādir na vidyate yasya tasya hy ādir na vidyate // MandUpK_4.23 //
prajñapteḥ sanimittatvam anyathā dvayanāśataḥ /
saṃkleśasyopalabdheś ca paratantrāstitā matā // MandUpK_4.24 //
prajñapteḥ sanimittatvam iṣyate yuktidarśanāt /
nimittasyānimittatvam iṣyate bhūtadarśanāt // MandUpK_4.25 //
cittaṃ na saṃspṛśaty arthaṃ nārthābhāsaṃ tathaiva ca /
abhūto hi yataś cārtho nārthābhāsas tataḥ pṛthak // MandUpK_4.26 //
nimittaṃ na sadā cittaṃ saṃspṛśaty adhvasu triṣu /
animitto viparyāsaḥ kathaṃ tasya bhaviṣyati // MandUpK_4.27 //
tasmān na jāyate cittaṃ cittadṛśyaṃ na jāyate /
tasya paśyanti ye jātiṃ khe vai paśyanti te padam // MandUpK_4.28 //
ajātaṃ jāyate yasmād ajātiḥ prakṛtis tataḥ /
prakṛter anyathābhāvo na kathañcid bhaviṣyati // MandUpK_4.29 //
anāder antavattvaṃ ca saṃsārasya na setsyati /
anantatā cādimato mokṣasya na bhaviṣyati // MandUpK_4.30 //
ādāvante ca yan nāsti vartamāne 'pi tat tathā /
vitathaiḥ sadṛśāḥ santo 'vitathā iva lakṣitāḥ // MandUpK_4.31 //
saprayojanatā teṣāṃ svapne vipratipadyate /
tasmād ādyantavattvena mithyaiva khalu te smṛtāḥ // MandUpK_4.32 //
sarve dharmā mṛṣā svapne kāyasyāntanidarśanāt /
saṃvṛtte 'smin pradeśe vai bhūtānāṃ darśanaṃ kutaḥ // MandUpK_4.33 //
na yuktaṃ darśanaṃ gatvā kālasyāniyamād gatau /
pratibuddhaś ca vai sarvas tasmin deśe na vidyate // MandUpK_4.34 //
mitrādyaiḥ saha saṃmantrya saṃbuddhau na prapadyate /
gṛhītaṃ cāpi yat kiñcit pratibuddho na paśyati // MandUpK_4.35 //
svapne cāvastukaḥ kāyaḥ pṛthag anyasya darśanāt /
yathā kāyas tathā sarvaṃ cittadṛśyam avastukam // MandUpK_4.36 //
grahaṇāj jāgaritavat taddhetuḥ svapna iṣyate /
tad dhetutvāt tu tasyaiva sajjāgaritam iṣyate // MandUpK_4.37 //
utpādasyāprasiddhatvād ajaṃ sarvam udāhṛtam /
na ca bhūtād abhūtasya saṃbhavo 'sti kathañcana // MandUpK_4.38 //
asaj jāgarite dṛṣṭvā svapne paśyati tanmayaḥ /
asatsvapne 'pi dṛṣṭvā ca pratibuddhau na paśyati // MandUpK_4.39 //
nāsty asaddhetukam asat sadasaddhetukaṃ tathā /
sac ca saddhetukaṃ nāsti saddhetukam asat kutaḥ // MandUpK_4.40 //
viparyāsād yathā jāgrad acintyān bhūtavat spṛśet /
tathā svapne viparyāsād dharmāṃs tatraiva paśyati // MandUpK_4.41 //
upalambhāt samācārād asti vastutvavādinām /
jātis tu deśitā buddhair ajātes trasatāṃ sadā // MandUpK_4.42 //
ajātes trasatāṃ teṣām upalambhād viyanti ye /
jātidoṣā na setsyanti doṣo 'py alpo bhaviṣyati // MandUpK_4.43 //
upalambhāt samācārān māyāhastī yathocyate /
upalambhāt samācārād asti vastu tathocyate // MandUpK_4.44 //
jātyābhāsaṃ calābhāsaṃ vastvābhāsaṃ tathaiva ca /
ajācalam avastutvaṃ vijñānaṃ śāntam advayam // MandUpK_4.45 //
evaṃ na jāyate cittam evaṃ dharmā ajāḥ smṛtāḥ /
evam eva vijānanto na patanti viparyaye // MandUpK_4.46 //
ṛjuvakrādikābhāsam alātaspanditaṃ yathā /
grahaṇagrāhakābhāsaṃ vijñānaspanditaṃ tathā // MandUpK_4.47 //
aspandamānam alātam anābhāsam ajaṃ yathā /
aspandamānaṃ vijñānam anābhāsam ajaṃ tathā // MandUpK_4.48 //
alāte spandamāne vai nābhāsā anyato bhuvaḥ /
na tato 'nyatra nispandān nālātaṃ praviśanti te // MandUpK_4.49 //
na nirgatā alātāt te dravyatvābhāvayogataḥ /
vijñāne 'pi tathaiva syur ābhāsasyāviśeṣataḥ // MandUpK_4.50 //
vijñāne spandamāne vai nābhāsā anyatobhuvaḥ /
na tato 'nyatra nispandān na vijñānaṃ viśanti te // MandUpK_4.51 //
na nirgatās te vijñānād dravyatvābhāvayogataḥ /
kāryakāraṇatābhāvād yato 'cintyāḥ sadaiva te // MandUpK_4.52 //
dravyaṃ dravyasya hetuḥ syād anyad anyasya caiva hi /
dravyatvam anyabhāvo vā dharmāṇāṃ nopapadyate // MandUpK_4.53 //
evaṃ na cittajā dharmāś cittaṃ vāpi na dharmajam /
evaṃ hetuphalājātiṃ praviśanti manīṣiṇaḥ // MandUpK_4.54 //
yāvad dhetuphalāveśas tāvad dhetuphalodbhavaḥ /
kṣīṇe hetuphalāveśe nāsti hetuphalodbhavaḥ // MandUpK_4.55 //
yāvad dhetuphalāveśaḥ saṃsāras tāvadāyataḥ /
kṣīṇe hetuphalāveśe saṃsāraṃ na prapadyate // MandUpK_4.56 //
saṃvṛtyā jāyate sarvaṃ śāśvataṃ nāsti tena vai /
sadbhāvena hy ajaṃ sarvam ucchedas tena nāsti vai // MandUpK_4.57 //
dharmā ya iti jāyante jāyante te na tattvataḥ /
janma māyopamaṃ teṣāṃ sā ca māyā na vidyate // MandUpK_4.58 //
yathā māyāmayād bījāj jāyate tanmayoṅkuraḥ /
nāsau nityo na cocchedī tadvad dharmeṣu yojanā // MandUpK_4.59 //
nājeṣu sarvadharmeṣu śāśvatāśāśvatābhidhā /
yatra varṇā na vartante vivekas tatra nocyate // MandUpK_4.60 //
yathā svapne dvayābhāsaṃ cittaṃ calati māyayā /
tathā jāgrad dvayābhāsaṃ cittaṃ calati māyayā // MandUpK_4.61 //
advayaṃ ca dvayābhāsaṃ cittaṃ svapne na saṃśayaḥ /
advayaṃ ca dvayābhāsaṃ tathā jāgran na saṃśayaḥ // MandUpK_4.62 //
svapnadṛk pracaran svapne dikṣu vai daśasu sthitān /
aṇḍajān svedajān vāpi jīvān paśyati yān sadā // MandUpK_4.63 //
svapnadṛkcittadṛśyās te na vidyante tataḥ pṛthak /
tathā tad dṛśyam evedaṃ svapnadṛkcittam iṣyate // MandUpK_4.64 //
carañ jāgarite jāgrad dikṣu vai daśasu sthitān /
aṇḍajān svedajān vāpi jīvān paśyati yān sadā // MandUpK_4.65 //
jāgrac cittekṣaṇīyās te na vidyante tataḥ pṛthak /
tathā tad dṛśyam evedaṃ jāgrataś cittam iṣyate // MandUpK_4.66 //
ubhe hy anyonyadṛśye te kiṃ tad astīti cocyate /
lakṣaṇāśūnyam ubhayaṃ tan mate naiva gṛhyate // MandUpK_4.67 //
yathā svapnamayo jīvo jāyate mriyate 'pi ca /
tathā jīvā amī sarve bhavanti na bhavanti ca // MandUpK_4.68 //
yathā māyāmayo jīvo jāyate mriyate 'pi ca /
tathā jīvā amī sarve bhavanti na bhavanti ca // MandUpK_4.69 //
yathā nirmitako jīvo jāyate mriyate 'pi ca /
tathā jīvā amī sarve bhavanti na bhavanti ca // MandUpK_4.70 //
na kaścij jāyate jīvaḥ saṃbhavo 'sya na vidyate /
etat tad uttamaṃ satyaṃ yatra kiñcin na jāyate // MandUpK_4.71 //
cittaspandikam evedaṃ grāhyagrāhakavad dvayam /
cittaṃ nirviṣayaṃ nityam asaṅgaṃ tena kīrtitam // MandUpK_4.72 //
yo 'sti kalpitasaṃvṛtyā paramārthena nāsty asau /
paratantrābhisaṃvṛtyā syān nāsti paramārthataḥ // MandUpK_4.73 //
ajaḥ kalpitasaṃvṛtyā paramārthena nāpy ajaḥ /
paratantrādiniṣpattyā saṃvṛtyā jāyate tu saḥ // MandUpK_4.74 //
abhūtābhiniveśo 'sti dvayaṃ tatra na vidyate /
dvayābhāvaṃ sa buddhvaiva nirnimitto na jāyate // MandUpK_4.75 //
yadā na labhate hetūn uttamādhamamadhyamān /
tadā na jāyate cittaṃ hetvabhāve phalaṃ kutaḥ // MandUpK_4.76 //
animittasya cittasya yānutpattiḥ samādvayā /
ajātasyaiva sarvasya cittadṛśyaṃ hi tadyataḥ // MandUpK_4.77 //
buddhvā nimittatāṃ satyāṃ hetuṃ pṛthag anāpnuvan /
vītaśokaṃ tathākāmam abhayaṃ padam aśnute // MandUpK_4.78 //
abhūtābhiniveśād dhi sadṛśe tat pravartate /
vastvabhāvaṃ sa budhvaiva niḥsaṅgaṃ vinivartate // MandUpK_4.79 //
nivṛttasyāpravṛttasya niścalā hi tathā sthitiḥ /
viṣayaḥ sa hi buddhānāṃ tat sāmyam ajam advayam // MandUpK_4.80 //
ajam anidram asvapnaṃ prabhātaṃ bhavati svayam /
sakṛdvibhāto hy evaiṣa dharma dhātusvabhāvataḥ // MandUpK_4.81 //
sukham āvriyate nityaṃ duḥkhaṃ vivriyate sadā /
yasya kasya ca dharmasya graheṇa bhagavān asau // MandUpK_4.82 //
asti nāsty asti nāstīti nāsti nāstīti vā punaḥ /
calasthirobhayābhāvair āvṛṇotye va bāliśaḥ // MandUpK_4.83 //
koṭhyaś catasra etās tu grahair yāsāṃ sadā vṛtaḥ /
bhagavān ābhir aspṛṣṭo yena dṛṣṭaḥ sa sarvadṛk // MandUpK_4.84 //
prāpya sarvajñatāṃ kṛtsnāṃ brāhmaṇyaṃ padam advayam /
anāpannādimadhyāntaṃ kim ataḥ param īhate // MandUpK_4.85 //
viprāṇāṃ vinayo hy eṣa śamaḥ prākṛta ucyate /
damaḥ prakṛtidāntatvād evaṃ vidvāñ śamaṃ vrajet // MandUpK_4.86 //
savastu sopalambhaṃ ca dvayaṃ laukikam iṣyate /
avastu sopalambhaṃ ca śuddhaṃ laukikam iṣyate // MandUpK_4.87 //
avastv anupalambhaṃ ca lokottaram iti smṛtam /
jñānaṃ jñeyaṃ ca vijñeyaṃ sadā buddhaiḥ prakīrtitam // MandUpK_4.88 //
jñāne ca trividhe jñeye krameṇa vidite svayam /
sarvajñatā hi sarvatra bhavatīha mahādhiyaḥ // MandUpK_4.89 //
heyajñeyāpyapākyāni vijñeyāny agrayāṇataḥ /
teṣām anyatra vijñeyād upalambhas triṣu smṛtaḥ // MandUpK_4.90 //
prakṛtyākāśavaj jñeyāḥ sarve dharmā anādayaḥ /
vidyate na hi nānātvaṃ teṣāṃ kvacana kiñcanaḥ // MandUpK_4.91 //
ādibuddhāḥ prakṛtyaiva sarve dharmāḥ suniścitāḥ /
yasyaivaṃ bhavati kṣāntiḥ so 'mṛtatvāya kalpate // MandUpK_4.92 //
ādiśāntā hy anutpannāḥ prakṛtyaiva sunirvṛtāḥ /
sarve dharmāḥ samābhinnā ajaṃ sāmyaṃ viśāradam // MandUpK_4.93 //
vaiśāradyaṃ tu vai nāsti bhede vicaratāṃ sadā /
bhedanimnāḥ pṛthagvādās tasmāt te kṛpaṇāḥ smṛtāḥ // MandUpK_4.94 //
aje sāmye tu ye kecid bhaviṣyanti suniścitāḥ /
te hi loke mahājñānās tac ca loko na gāhate // MandUpK_4.95 //
ajeṣv ajam asaṃkrāntaṃ dharmeṣu jñānam iṣyate /
yato na kramate jñānam asaṅgaṃ tena kīrtitam // MandUpK_4.96 //
aṇumātre 'pi vaidharmye jāyamāne 'vipaścitaḥ /
asaṅgatā sadā nāsti kimutāvaraṇacyutiḥ // MandUpK_4.97 //
alabdhāvaraṇāḥ sarve dharmāḥ prakṛtinirmalāḥ /
ādau buddhās tathā muktā budhyanta iti nāyakāḥ // MandUpK_4.98 //
kramate na hi buddhasya jñānaṃ dharmeṣu tāyinaḥ /
sarve dharmās tathā jñānaṃ naitad buddhena bhāṣitam // MandUpK_4.99 //
durdarśam atigambhīram ajaṃ sāmyaṃ viśāradam /
buddhvā padam anānātvaṃ namaskurmo yathābalam // MandUpK_4.100 //