manum ekāgram āsīnam
abhigamya maharṣayaḥ
pratipūjya yathānyāyam
idaṃ vacanam abruvan
//
manum ekāgram āsīnam
abhigamya maharṣayaḥ
pratipūjya yathānyāyam
idaṃ vacanam abruvan
//
bhagavan sarvavarṇānāṃ
yathāvad anupūrvaśaḥ
antaraprabhavānāṃ ca
dharmān no vaktum arhasi
//
bhagavan sarvavarṇānāṃ
yathāvad anupūrvaśaḥ
antaraprabhavānāṃ ca
dharmān no vaktum arhasi
//
tvam eko hy asya sarvasya
vidhānasya svayaṃbhuvaḥ
acintyasyāprameyasya
kāryatattvārthavit prabho
//
tvam eko hy asya sarvasya
vidhānasya svayaṃbhuvaḥ
acintyasya aprameyasya
kāryatattvārthavit prabho
//
sa taiḥ pṛṣṭas tathā samyag
amitaujā mahātmabhiḥ
pratyuvācārcya tān sarvān
maharṣīñ śrūyatām iti
//
sa taiḥ pṛṣṭas tathā samyag
amita-ojā mahātmabhiḥ
pratyuvāca arcya tān sarvān
maharṣīñ śrūyatām iti
//
āsīd idaṃ tamobhūtam
aprajñātam alakṣaṇam
apratarkyam avijñeyaṃ
prasuptam iva sarvataḥ
//
āsīd idaṃ tamobhūtam
aprajñātam alakṣaṇam
apratarkyam avijñeyaṃ
prasuptam iva sarvataḥ
//
tataḥ svayaṃbhūr bhagavān
avyakto vyañjayann idam
mahābhūtādi vṛttaujāḥ
prādur āsīt tamonudaḥ
//
tataḥ svayaṃbhūr bhagavān
avyakto vyañjayann idam
mahābhūtādi vṛtta-ojāḥ
prādur āsīt tamonudaḥ
//
yo 'sāv atīndriyagrāhyaḥ
sūkṣmo 'vyaktaḥ sanātanaḥ
sarvabhūtamayo 'cintyaḥ
sa eva
sa eṣa
svayam udbabhau
//
yo 'sāv atīndriyagrāhyaḥ
sūkṣmo 'vyaktaḥ sanātanaḥ
sarvabhūtamayo 'cintyaḥ
sa eva
sa eṣa
svayam udbabhau
//
so 'bhidhyāya śarīrāt svāt
sisṛkṣur vividhāḥ prajāḥ
apa eva sasarjādau
tāsu vīryam avāsṛjat
//
so 'bhidhyāya śarīrāt svāt
sisṛkṣur vividhāḥ prajāḥ
apa eva sasarjā adau
tāsu vīryam avāsṛjat
//
tad aṇḍam abhavad dhaimaṃ
sahasrāṃśusamaprabham
tasmiñ jajñe svayaṃ
brahmā sarvalokapitāmahaḥ
//
tad aṇḍam abhavad dhaimaṃ
sahasrāṃśusama-prabham
tasmiñ jajñe svayaṃ
brahmā sarvalokapitāmahaḥ
//
āpo narā iti proktā
āpo vai narasūnavaḥ
tā yad asyāyanaṃ pūrvaṃ
tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ
//
āpo narā iti proktā
āpo vai narasūnavaḥ
tā yad asyāyanaṃ pūrvaṃ
tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ
//
yat tat kāraṇam avyaktaṃ
nityaṃ sadasadātmakaṃ
tadvisṛṣṭaḥ sa puruṣo
loke brahmeti kīrtyate
//
yat tat kāraṇam avyaktaṃ
nityaṃ sad-asad-ātmakaṃ
tad-visṛṣṭaḥ sa puruṣo
loke brahma īti kīrtyate
//
tasminn aṇḍe sa bhagavān
uṣitvā parivatsaram
svayam evātmano dhyānāt
tad aṇḍam akarod dvidhā
//
tasminn aṇḍe sa bhagavān
uṣitvā parivatsaram
svayam evātmano dhyānāt
tad aṇḍam akarod dvidhā
//
tābhyāṃ sa śakalābhyāṃ ca
divaṃ bhūmiṃ ca nirmame
madhye vyoma diśaś cāṣṭāv
apāṃ sthānaṃ ca śāśvataṃ
//
tābhyāṃ sa śakalābhyāṃ ca
divaṃ bhūmiṃ ca nirmame
madhye vyoma diśaś ca aṣṭāv
apāṃ sthānaṃ ca śāśvataṃ
//
udbabarhātmanaś caiva
manaḥ sadasadātmakam
manasaś cāpy ahaṃkāram
abhimantāram īśvaram
//
udbabarhā atmanaś ca eva
manaḥ sad-asad-ātmakam
manasaś ca apy ahaṃkāram
abhimantāram īśvaram
//
mahāntam eva cātmānaṃ
sarvāṇi triguṇāni ca
viṣayāṇāṃ grahītṝṇi
śanaiḥ pañcendriyāṇi ca
//
mahāntam eva cā atmānaṃ
sarvāṇi tri-guṇāni ca
viṣayāṇāṃ grahītṝṇi
śanaiḥ pañca-indriyāṇi ca
//
teṣāṃ tv avayavān sūkṣmān
ṣaṇṇām apy amitaujasām
saṃniveśyātmamātrāsu
sarvabhūtāni nirmame
//
teṣāṃ tv avayavān sūkṣmān
ṣaṇṇām apy amita-ojasām
saṃniveśyā atmamātrāsu
sarvabhūtāni nirmame
//
yan mūrtyavayavāḥ sūkṣmās
tānīmāny āśrayanti ṣaṭ
tasmāc charīram ity āhus
tasya mūrtiṃ manīṣiṇaḥ
//
yan mūrty-avayavāḥ sūkṣmās
tāni imāny āśrayanti ṣaṭ
tasmāc charīram ity āhus
tasya mūrtiṃ manīṣiṇaḥ
//
tad āviśanti bhūtāni
mahānti saha karmabhiḥ
manaś cāvayavaiḥ sūkṣmaiḥ
sarvabhūtakṛd avyayam
//
tad āviśanti bhūtāni
mahānti saha karmabhiḥ
manaś ca avayavaiḥ sūkṣmaiḥ
sarvabhūtakṛd avyayam
//
teṣām idaṃ tu saptānāṃ
puruṣāṇāṃ mahaujasām
sūkṣmābhyo mūrtimātrābhyaḥ
saṃbhavaty avyayād vyayam
//
teṣām idaṃ tu saptānāṃ
puruṣāṇāṃ mahā-ojasām
sūkṣmābhyo mūrtimātrābhyaḥ
saṃbhavaty avyayād vyayam
//
ādyādyasya guṇaṃ tv eṣām
avāpnoti paraḥ paraḥ
yo yo yāvatithaś caiṣāṃ
sa sa tāvad guṇaḥ smṛtaḥ
//
ādyādyasya guṇaṃ tv eṣām
avāpnoti paraḥ paraḥ
yo yo yāvatithaś ca eṣāṃ
sa sa tāvad guṇaḥ smṛtaḥ
//
sarveṣāṃ tu sa nāmāni
karmāṇi ca pṛthak pṛthak
vedaśabdebhya evādau
pṛthak saṃsthāś ca nirmame
//
sarveṣāṃ tu sa nāmāni
karmāṇi ca pṛthak pṛthak
vedaśabdebhya evā adau
pṛthak saṃsthāś ca nirmame
//
karmātmanāṃ ca devānāṃ
so 'sṛjat prāṇināṃ prabhuḥ
sādhyānāṃ ca gaṇaṃ sūkṣmaṃ
yajñaṃ caiva sanātanam
//
karmātmanāṃ ca devānāṃ
so 'sṛjat prāṇināṃ prabhuḥ
sādhyānāṃ ca gaṇaṃ sūkṣmaṃ
yajñaṃ ca eva sanātanam
//
agnivāyuravibhyas tu
trayaṃ brahma sanātanam
dudoha yajñasiddhyartham
ṛgyajuḥsāmalakṣaṇam
//
agni-vāyu-ravibhyas tu
trayaṃ brahma sanātanam
dudoha yajñasiddhy-artham
ṛg-yajuḥ-sāma-lakṣaṇam
//
kālaṃ kālavibhaktīś ca
nakṣatrāṇi grahāṃs tathā
saritaḥ sāgarāñ śailān
samāni viṣamāni ca
//
kālaṃ kālavibhaktīś ca
nakṣatrāṇi grahāṃs tathā
saritaḥ sāgarāñ śailān
samāni viṣamāni ca
//
tapo vācaṃ ratiṃ caiva
kāmaṃ ca krodham eva ca
sṛṣṭiṃ sasarja caivemāṃ
sraṣṭum icchann imāḥ prajāḥ
//
tapo vācaṃ ratiṃ ca eva
kāmaṃ ca krodham eva ca
sṛṣṭiṃ sasarja ca eva imāṃ
sraṣṭum icchann imāḥ prajāḥ
//
karmaṇāṃ ca
vivekārthaṃ
vivekāya
dharmādharmau vyavecayat
dvandvair ayojayac cemāḥ
sukhaduḥkhādibhiḥ prajāḥ
//
karmaṇāṃ ca
vivekārthaṃ
vivekāya
dharma-adharmau vyavecayat
dvandvair ayojayac ca imāḥ
sukha-duḥkhādibhiḥ prajāḥ
//
aṇvyo mātrā vināśinyo
daśārdhānāṃ tu yāḥ smṛtāḥ
tābhiḥ sārdham idaṃ sarvaṃ
saṃbhavaty anupūrvaśaḥ
//
aṇvyo mātrā vināśinyo
daśārdhānāṃ tu yāḥ smṛtāḥ
tābhiḥ sārdham idaṃ sarvaṃ
saṃbhavaty anupūrvaśaḥ
//
yaṃ tu karmaṇi yasmin sa
nyayuṅkta prathamaṃ prabhuḥ
sa tad eva svayaṃ bheje
sṛjyamānaḥ punaḥ punaḥ
//
yaṃ tu karmaṇi yasmin sa
nyayuṅkta prathamaṃ prabhuḥ
sa tad eva svayaṃ bheje
sṛjyamānaḥ punaḥ punaḥ
//
hiṃsrāhiṃsre mṛdukrūre
dharmādharmāv ṛtānṛte
yad yasya so 'dadhāt sarge
tat tasya svayam āviśat
//
hiṃsra-ahiṃsre mṛdu-krūre
dharma-adharmāv ṛta-anṛte
yad yasya so 'dadhāt sarge
tat tasya svayam āviśat
//
yathā rtuliṅgāny ṛtavaḥ
svayam eva rtuparyaye
svāni svāny abhipadyante
tathā karmāṇi dehinaḥ
//
yathā rtu-liṅgāny ṛtavaḥ
svayam eva rtuparyaye
svāni svāny abhipadyante
tathā karmāṇi dehinaḥ
//
lokānāṃ tu vivṛddhyarthaṃ
mukhabāhūrupādataḥ
brāhmaṇaṃ kṣatriyaṃ vaiśyaṃ
śūdraṃ ca niravartayat
//
lokānāṃ tu vivṛddhy-arthaṃ
mukha-bāhu-ūru-pādataḥ
brāhmaṇaṃ kṣatriyaṃ vaiśyaṃ
śūdraṃ ca niravartayat
//
dvidhā kṛtvātmano deham
ardhena puruṣo 'bhavat
ardhena nārī tasyāṃ sa
virājam asṛjat prabhuḥ
//
dvidhā kṛtvā ātmano deham
ardhena puruṣo 'bhavat
ardhena nārī tasyāṃ sa
virājam asṛjat prabhuḥ
//
tapas taptvāsṛjad yaṃ tu
sa svayaṃ puruṣo virāṭ
taṃ māṃ vittāsya sarvasya
sraṣṭāraṃ dvijasattamāḥ
//
tapas taptva āsṛjad yaṃ tu
sa svayaṃ puruṣo virāṭ
taṃ māṃ vitta asya sarvasya
sraṣṭāraṃ dvijasattamāḥ
//
ahaṃ prajāḥ sisṛkṣus tu
tapas taptvā suduścaram
patīn prajānām asṛjaṃ
maharṣīn ādito daśa
//
ahaṃ prajāḥ sisṛkṣus tu
tapas taptvā su-duścaram
patīn prajānām asṛjaṃ
maharṣīn ādito daśa
//
marīcim atryaṅgirasau
pulastyaṃ pulahaṃ kratum
pracetasaṃ vasiṣṭhaṃ ca
bhṛguṃ nāradam eva ca
//
marīcim atry-aṅgirasau
pulastyaṃ pulahaṃ kratum
pracetasaṃ vasiṣṭhaṃ ca
bhṛguṃ nāradam eva ca
//
ete manūṃs tu saptān yān
asṛjan bhūritejasaḥ
devān devanikāyāṃś ca
maharṣīṃś cāmitaujasaḥ
//
ete manūṃs tu saptān yān
asṛjan bhūritejasaḥ
devān devanikāyāṃś ca
maharṣīṃś ca amita-ojasaḥ
//
yakṣarakṣaḥpiśācāṃś ca
gandharvāpsaraso 'surān
nāgān sarpān suparṇāṃś ca
pitṝṇāṃś
pitṝṇāṃ
ca pṛthaggaṇam
//
yakṣa-rakṣaḥ-piśācāṃś ca
gandharva-apsaraso 'surān
nāgān sarpān suparṇāṃś ca
pitṝṇāṃś
pitṝṇāṃ
ca pṛthaggaṇam
//
vidyuto 'śanimeghāṃś ca
rohitendradhanūṃṣi ca
ulkānirghātaketūṃś ca
jyotīṃṣy uccāvacāni ca
//
vidyuto 'śani-meghāṃś ca
rohita-indradhanūṃṣi ca
ulkānirghāta-ketūṃś ca
jyotīṃṣy uccāvacāni ca
//
kinnarān vānarān matsyān
vividhāṃś ca vihaṅgamān
paśūn mṛgān manuṣyāṃś ca
vyālāṃś cobhayatodataḥ
//
kinnarān vānarān matsyān
vividhāṃś ca vihaṅgamān
paśūn mṛgān manuṣyāṃś ca
vyālāṃś ca ubhayatodataḥ
//
kṛmikīṭapataṅgāṃś ca
yūkāmakṣikamatkuṇam
sarvaṃ ca daṃśamaśakaṃ
sthāvaraṃ ca pṛthagvidham
//
kṛmi-kīṭa-pataṅgāṃś ca
yūkā-makṣika-matkuṇam
sarvaṃ ca daṃśa-maśakaṃ
sthāvaraṃ ca pṛthagvidham
//
evam etair idaṃ sarvaṃ
manniyogān mahātmabhiḥ
yathākarma tapoyogāt
sṛṣṭaṃ sthāvarajaṅgamam
//
evam etair idaṃ sarvaṃ
man-niyogān mahātmabhiḥ
yathākarma tapoyogāt
sṛṣṭaṃ sthāvara-jaṅgamam
//
yeṣāṃ tu yādṛṣaṃ karma
bhūtānām iha kīrtitam
tat tathā vo 'bhidhāsyāmi
kramayogaṃ ca janmani
//
yeṣāṃ tu yādṛṣaṃ karma
bhūtānām iha kīrtitam
tat tathā vo 'bhidhāsyāmi
kramayogaṃ ca janmani
//
paśavaś ca mṛgāś caiva
vyālāś cobhayatodataḥ
rakṣāṃsi ca piśācāś ca
manuṣyāś ca
manuṣāś ca
jarāyujāḥ
//
paśavaś ca mṛgāś ca eva
vyālāś ca ubhayatodataḥ
rakṣāṃsi ca piśācāś ca
manuṣyāś ca
manuṣāś ca
jarāyujāḥ
//
aṇḍājāḥ pakṣiṇaḥ sarpā
nakrā matsyāś ca kacchapāḥ
yāni caivaM: prakārāṇi
sthalajāny audakāni ca
//
aṇḍājāḥ pakṣiṇaḥ sarpā
nakrā matsyāś ca kacchapāḥ
yāni ca evaM: prakārāṇi
sthalajāny audakāni ca
//
svedajaṃ daṃśamaśakaṃ
yūkāmakṣikamatkuṇam
ūṣmaṇaś copajāyante
yac cānyat kiṃ cid īdṛṣam
//
svedajaṃ daṃśa-maśakaṃ
yūkā-makṣika-matkuṇam
ūṣmaṇaś ca upajāyante
yac ca anyat kiṃ cid īdṛṣam
//
udbhijjāḥ sthāvarāḥ sarve
bījakāṇḍaprarohiṇaḥ
oṣadhyaḥ phalapākāntā
bahupuṣpaphalopagāḥ
//
udbhijjāḥ sthāvarāḥ sarve
bīja-kāṇḍaprarohiṇaḥ
oṣadhyaḥ phalapākāntā
bahu-puṣpa-phala-upagāḥ
//
apuṣpāḥ phalavanto ye
te vanaspatayaḥ smṛtāḥ
puṣpiṇaḥ phalinaś caiva
vṛkṣās tūbhayataḥ smṛtāḥ
//
apuṣpāḥ phalavanto ye
te vanaspatayaḥ smṛtāḥ
puṣpiṇaḥ phalinaś ca eva
vṛkṣās tu ubhayataḥ smṛtāḥ
//
gucchagulmaṃ tu vividhaṃ
tathaiva tṛṇajātayaḥ
bījakāṇḍaruhāṇy eva
pratānā vallya eva ca
//
guccha-gulmaṃ tu vividhaṃ
tatha aiva tṛṇajātayaḥ
bīja-kāṇḍaruhāṇy eva
pratānā vallya eva ca
//
tamasā bahurūpeṇa
veṣṭitāḥ karmahetunā
antaḥsaṃjñā bhavanty ete
sukhaduḥkhasamanvitāḥ
//
tamasā bahu-rūpeṇa
veṣṭitāḥ karmahetunā
antaḥ-saṃjñā bhavanty ete
sukha-duḥkha-samanvitāḥ
//
etadantās tu gatayo
brahmādyāḥ samudāhṛtāḥ
ghore 'smin bhūtasaṃsāre
nityaṃ satatayāyini
//
etad-antās tu gatayo
brahmādyāḥ samudāhṛtāḥ
ghore 'smin bhūtasaṃsāre
nityaṃ satatayāyini
//
evaṃ sarvaṃ sa sṛṣṭvedaṃ
māṃ cācintyaparākramaḥ
ātmany antardadhe bhūyaḥ
kālaṃ kālena pīḍayan
//
evaṃ sarvaṃ sa sṛṣṭva īdaṃ
māṃ ca acintya-parākramaḥ
ātmany antardadhe bhūyaḥ
kālaṃ kālena pīḍayan
//
yadā sa devo jāgarti
tad evaṃ ceṣṭate jagat
yadā svapiti śāntātmā
tadā sarvaṃ nimīlati
//
yadā sa devo jāgarti
tad evaṃ ceṣṭate jagat
yadā svapiti śānta-ātmā
tadā sarvaṃ nimīlati
//
tasmin
svapiti
svapati
tu svasthe
karmātmānaḥ śarīriṇaḥ
svakarmabhyo nivartante
manaś ca glānim ṛcchati
//
tasmin
svapiti
svapati
tu svasthe
karma-ātmānaḥ śarīriṇaḥ
svakarmabhyo nivartante
manaś ca glānim ṛcchati
//
yugapat tu pralīyante
yadā tasmin mahātmani
tadāyaṃ sarvabhūtātmā
sukhaṃ svapiti nirvṛtaḥ
//
yugapat tu pralīyante
yadā tasmin mahātmani
tada āyaṃ sarvabhūtātmā
sukhaṃ svapiti nirvṛtaḥ
//
tamo 'yaṃ tu samāśritya
ciraṃ tiṣṭhati sendriyaḥ
na ca svaṃ kurute karma
tadotkrāmati mūrtitaḥ
//
tamo 'yaṃ tu samāśritya
ciraṃ tiṣṭhati sa-indriyaḥ
na ca svaṃ kurute karma
tada ūtkrāmati mūrtitaḥ
//
yadāṇumātriko bhūtvā
bījaṃ sthāsnu cariṣṇu ca
samāviśati saṃsṛṣṭas
tadā mūrtiṃ vimuñcati
//
yada āṇumātriko bhūtvā
bījaṃ sthāsnu cariṣṇu ca
samāviśati saṃsṛṣṭas
tadā mūrtiṃ vimuñcati
//
evaṃ sa jāgratsvapnābhyām
idaṃ sarvaṃ carācaram
saṃjīvayati cājasraṃ
pramāpayati cāvyayaḥ
//
evaṃ sa jāgrat-svapnābhyām
idaṃ sarvaṃ cara-acaram
saṃjīvayati ca ajasraṃ
pramāpayati ca avyayaḥ
//
idaṃ śāstraṃ tu kṛtvāsau
mām eva svayam āditaḥ
vidhivad grāhayām āsa
marīcyādīṃs tv ahaṃ munīn
//
idaṃ śāstraṃ tu kṛtva āsau
mām eva svayam āditaḥ
vidhivad grāhayām āsa
marīcy-ādīṃs tv ahaṃ munīn
//
etad vo 'yaṃ bhṛguḥ śāstraṃ
śrāvayiṣyaty aśesataḥ
etad dhi matto 'dhijage
sarvam eṣo 'khilaṃ muniḥ
//
etad vo 'yaṃ bhṛguḥ śāstraṃ
śrāvayiṣyaty aśesataḥ
etad dhi matto 'dhijage
sarvam eṣo 'khilaṃ muniḥ
//
tatas tathā sa tenokto
maharṣimanunā bhṛguḥ
tān abravīd ṛṣīn sarvān
prītātmā śrūyatām iti
//
tatas tathā sa tena ukto
maharṣi-manunā bhṛguḥ
tān abravīd ṛṣīn sarvān
prītātmā śrūyatām iti
//
svāyaṃbhuvasyāsya manoḥ
ṣaḍvaṃśyā manavo 'pare
sṛṣṭavantaḥ prajāḥ svāḥ svā
mahātmāno mahaujasaḥ
//
svāyaṃbhuvasya asya manoḥ
ṣaḍvaṃśyā manavo 'pare
sṛṣṭavantaḥ prajāḥ svāḥ svā
mahātmāno mahā-ojasaḥ
//
svārociṣaś cottamaś ca
tāmaso raivatas tathā
cākṣuṣaś ca mahātejā
vivasvatsuta eva ca
//
svārociṣaś ca uttamaś ca
tāmaso raivatas tathā
cākṣuṣaś ca mahātejā
vivasvat-suta eva ca
//
svāyaṃbhuvādyāḥ saptaite
manavo bhūritejasaḥ
sve sve 'ntare sarvam idam
utpādyāpuś carācaram
//
svāyaṃbhuva-ādyāḥ sapta ete
manavo bhūritejasaḥ
sve sve 'ntare sarvam idam
utpādyā apuś cara-acaram
//
nimeṣā daśa cāṣṭau ca
kāṣṭhā triṃśat tu tāḥ kalā
triṃśat kalā muhūrtaḥ syād
ahorātraṃ tu tāvataḥ
//
nimeṣā daśa ca aṣṭau ca
kāṣṭhā triṃśat tu tāḥ kalā
triṃśat kalā muhūrtaḥ syād
ahorātraṃ tu tāvataḥ
//
ahorātre vibhajate
sūryo mānuṣadaivike
rātriḥ svapnāya bhūtānāṃ
ceṣṭāyai karmaṇām ahaḥ
//
ahorātre vibhajate
sūryo mānuṣa-daivike
rātriḥ svapnāya bhūtānāṃ
ceṣṭāyai karmaṇām ahaḥ
//
pitrye rātryahanī māsaḥ
pravibhāgas tu pakṣayoḥ
karmaceṣṭāsv ahaḥ kṛṣṇaḥ
śuklaḥ svapnāya śarvarī
//
pitrye rātry-ahanī māsaḥ
pravibhāgas tu pakṣayoḥ
karma-ceṣṭāsv ahaḥ kṛṣṇaḥ
śuklaḥ svapnāya śarvarī
//
daive rātryahanī varṣaṃ
pravibhāgas tayoḥ punaḥ
ahas tatrodagayanaṃ
rātriḥ syād dakṣiṇāyanam
//
daive rātry-ahanī varṣaṃ
pravibhāgas tayoḥ punaḥ
ahas tatra udagayanaṃ
rātriḥ syād dakṣiṇāyanam
//
brāhmasya tu kṣapāhasya
yat pramāṇaṃ samāsataḥ
ekaikaśo yugānāṃ tu
kramaśas tan nibodhata
//
brāhmasya tu kṣapāhasya
yat pramāṇaṃ samāsataḥ
ekaikaśo yugānāṃ tu
kramaśas tan nibodhata
//
catvāry āhuḥ sahasrāṇi
varsāṇāṃ tat kṛtaṃ yugam
tasya tāvac chatī saṃdhyā
saṃdhyāṃśaś ca tathāvidhaḥ
//
catvāry āhuḥ sahasrāṇi
varsāṇāṃ tat kṛtaṃ yugam
tasya tāvac chatī saṃdhyā
saṃdhyāṃśaś ca tathāvidhaḥ
//
itareṣu sasaṃdhyeṣu
sasaṃdhyāṃśeṣu ca triṣu
ekāpāyena vartante
sahasrāṇi śatāni ca
//
itareṣu sa-saṃdhyeṣu
sa-saṃdhyāṃśeṣu ca triṣu
ekāpāyena vartante
sahasrāṇi śatāni ca
//
yad etat parisaṃkhyātam
ādāv eva caturyugam
etad dvādaśasāhasraṃ
devānāṃ yugam ucyate
//
yad etat parisaṃkhyātam
ādāv eva caturyugam
etad dvādaśasāhasraṃ
devānāṃ yugam ucyate
//
daivikānāṃ yugānāṃ tu
sahasraṃ parisaṃkhyayā
brāhmam ekam ahar jñeyaṃ
tāvatīṃ rātrim eva ca
tāvatī rātrir eva ca
//
daivikānāṃ yugānāṃ tu
sahasraṃ parisaṃkhyayā
brāhmam ekam ahar jñeyaṃ
tāvatīṃ rātrim eva ca
tāvatī rātrir eva ca
//
tad vai yugasahasrāntaṃ
brāhmaṃ puṇyam ahar viduḥ
rātriṃ ca tāvatīm eva
te 'horātravido janāḥ
//
tad vai yugasahasrāntaṃ
brāhmaṃ puṇyam ahar viduḥ
rātriṃ ca tāvatīm eva
te 'horātravido janāḥ
//
tasya so 'harniśasyānte
prasuptaḥ pratibudhyate
pratibuddhaś ca sṛjati
manaḥ sadasadātmakam
//
tasya so 'har-niśasya ante
prasuptaḥ pratibudhyate
pratibuddhaś ca sṛjati
manaḥ sad-asad-ātmakam
//
manaḥ sṛṣṭiṃ vikurute
codyamānaṃ sisṛkṣayā
ākāśaṃ jāyate tasmāt
tasya śabdaṃ guṇaṃ viduḥ
//
manaḥ sṛṣṭiṃ vikurute
codyamānaṃ sisṛkṣayā
ākāśaṃ jāyate tasmāt
tasya śabdaṃ guṇaṃ viduḥ
//
ākāśāt tu vikurvāṇāt
sarvagandhavahaḥ śuciḥ
balavāñ jāyate vāyuḥ
sa vai sparśaguṇo mataḥ
//
ākāśāt tu vikurvāṇāt
sarvagandhavahaḥ śuciḥ
balavāñ jāyate vāyuḥ
sa vai sparśa-guṇo mataḥ
//
vāyor api vikurvāṇād
virociṣṇu tamonudam
jyotir utpadyate bhāsvat
tad rūpaguṇam ucyate
//
vāyor api vikurvāṇād
virociṣṇu tamonudam
jyotir utpadyate bhāsvat
tad rūpa-guṇam ucyate
//
jyotiṣaś ca vikurvāṇād
āpo rasaguṇāḥ smṛtāḥ
adbhyo gandhaguṇā bhūmir
ity eṣā sṛṣṭir āditaḥ
//
jyotiṣaś ca vikurvāṇād
āpo rasa-guṇāḥ smṛtāḥ
adbhyo gandha-guṇā bhūmir
ity eṣā sṛṣṭir āditaḥ
//
yad prāg dvādaśasāhasram
uditaṃ daivikaṃ yugam
tad ekasaptatiguṇaṃ
manvantaram ihocyate
//
yad prāg dvādaśasāhasram
uditaṃ daivikaṃ yugam
tad ekasaptati-guṇaṃ
manvantaram iha ucyate
//
manvantarāṇy asaṃkhyāni
sargaḥ saṃhāra eva ca
krīḍann ivaitat kurute
parameṣṭhī punaḥ punaḥ
//
manvantarāṇy asaṃkhyāni
sargaḥ saṃhāra eva ca
krīḍann iva etat kurute
parameṣṭhī punaḥ punaḥ
//
catuṣpāt sakalo dharmaḥ
satyaṃ caiva kṛte yuge
nādharmeṇāgamaḥ kaś cin
manuṣyān
prati vartate
upavartate
//
catuṣpāt sakalo dharmaḥ
satyaṃ ca eva kṛte yuge
na adharmeṇā agamaḥ kaś cin
manuṣyān
prati vartate
upavartate
//
itareṣv āgamād dharmaḥ
pādaśas tv avaropitaḥ
caurikānṛtamāyābhir
dharmaś cāpaiti pādaśaḥ
//
itareṣv āgamād dharmaḥ
pādaśas tv avaropitaḥ
caurika-anṛta-māyābhir
dharmaś ca apaiti pādaśaḥ
//
arogāḥ sarvasiddhārthāś
caturvarṣaśatāyuṣaḥ
kṛte tretādiṣu hy eṣāṃ
āyur hrasati
vayo hrasati
pādaśaḥ
//
arogāḥ sarvasiddhārthāś
caturvarṣaśata-āyuṣaḥ
kṛte tretādiṣu hy eṣāṃ
āyur hrasati
vayo hrasati
pādaśaḥ
//
vedoktam āyur martyānām
āśiṣaś caiva karmaṇām
phalanty anuyugaṃ loke
prabhāvaś ca śarīriṇām
//
veda-uktam āyur martyānām
āśiṣaś ca eva karmaṇām
phalanty anuyugaṃ loke
prabhāvaś ca śarīriṇām
//
anye kṛtayuge dharmās
tretāyāṃ dvāpare
'pare
pare
anye kaliyuge nṝṇāṃ
yugahrāsānurūpataḥ
//
anye kṛtayuge dharmās
tretāyāṃ dvāpare
'pare
pare
anye kaliyuge nṝṇāṃ
yugahrāsānurūpataḥ
//
tapaḥ paraṃ kṛtayuge
tretāyāṃ jñānam ucyate
dvāpare yajñam evāhur
dānam ekaṃ kalau yuge
//
tapaḥ paraṃ kṛtayuge
tretāyāṃ jñānam ucyate
dvāpare yajñam evāhur
dānam ekaṃ kalau yuge
//
sarvasyāsya tu sargasya
guptyarthaṃ sa mahādyutiḥ
mukhabāhūrupajjānāṃ
pṛthakkarmāṇy akalpayat
//
sarvasya asya tu sargasya
gupty-arthaṃ sa mahā-dyutiḥ
mukha-bāhu-ūru-pajjānāṃ
pṛthakkarmāṇy akalpayat
//
adhyāpanam adhyayanaṃ
yajanaṃ yājanaṃ tathā
dānaṃ pratigrahaṃ caiva
brāhmaṇānām akalpayat
//
adhyāpanam adhyayanaṃ
yajanaṃ yājanaṃ tathā
dānaṃ pratigrahaṃ ca eva
brāhmaṇānām akalpayat
//
prajānāṃ rakṣaṇaṃ dānam
ijyādhyayanam eva ca
viṣayeṣv aprasaktiś ca
kṣatriyasya
samāsataḥ
samādiśat
//
prajānāṃ rakṣaṇaṃ dānam
ijyā-adhyayanam eva ca
viṣayeṣv aprasaktiś ca
kṣatriyasya
samāsataḥ
samādiśat
//
paśūnāṃ rakṣaṇaṃ dānam
ijyādhyayanam eva ca
vaṇikpathaṃ kusīdaṃ ca
vaiśyasya kṛṣim eva ca
//
paśūnāṃ rakṣaṇaṃ dānam
ijyā-adhyayanam eva ca
vaṇikpathaṃ kusīdaṃ ca
vaiśyasya kṛṣim eva ca
//
ekam eva tu śūdrasya
prabhuḥ karma samādiśat
eteṣām eva varṇānāṃ
śuśrūṣām anasūyayā
//
ekam eva tu śūdrasya
prabhuḥ karma samādiśat
eteṣām eva varṇānāṃ
śuśrūṣām anasūyayā
//
ūrdhvaṃ nābher medhyataraḥ
puruṣaḥ parikīrtitaḥ
tasmān medhyatamaṃ tv asya
mukham uktaṃ svayaṃbhuvā
//
ūrdhvaṃ nābher medhyataraḥ
puruṣaḥ parikīrtitaḥ
tasmān medhyatamaṃ tv asya
mukham uktaṃ svayaṃbhuvā
//
uttamāṅgodbhavāj
jyeṣṭhyād
jyaiṣṭhyād
brahmaṇaś caiva dhāraṇāt
sarvasyaivāsya sargasya
dharmato brāhmaṇaḥ prabhuḥ
//
uttamāṅga-udbhavāj
jyeṣṭhyād
jyaiṣṭhyād
brahmaṇaś ca eva dhāraṇāt
sarvasya eva asya sargasya
dharmato brāhmaṇaḥ prabhuḥ
//
taṃ hi svayaṃbhūḥ svād
āsyāt tapas taptvādito 'sṛjat
havyakavyābhivāhyāya
sarvasyāsya ca guptaye
//
taṃ hi svayaṃbhūḥ svād
āsyāt tapas taptvā ādito 'sṛjat
havya-kavyābhivāhyāya
sarvasya asya ca guptaye
//
yasyāsyena sadāśnanti
havyāni tridivaukasaḥ
kavyāni caiva pitaraḥ
kiṃ bhūtam adhikaṃ tataḥ
//
yasyā asyena sada āśnanti
havyāni tridiva-okasaḥ
kavyāni ca eva pitaraḥ
kiṃ bhūtam adhikaṃ tataḥ
//
bhūtānāṃ prāṇinaḥ śreṣṭhāḥ
prāṇināṃ buddhijīvinaḥ
buddhimatsu narāḥ śreṣṭhā
nareṣu brāhmaṇāḥ smṛtāḥ
//
bhūtānāṃ prāṇinaḥ śreṣṭhāḥ
prāṇināṃ buddhijīvinaḥ
buddhimatsu narāḥ śreṣṭhā
nareṣu brāhmaṇāḥ smṛtāḥ
//
brāhmaṇeṣu ca vidvāṃso
vidvatsu kṛtabuddhayaḥ
kṛtabuddhiṣu kartāraḥ
kartṛṣu brahmavedinaḥ
//
brāhmaṇeṣu ca vidvāṃso
vidvatsu kṛta-buddhayaḥ
kṛta-buddhiṣu kartāraḥ
kartṛṣu brahmavedinaḥ
//
utpattir eva viprasya
mūrtir dharmasya śāśvatī
sa hi dharmārtham utpanno
brahmabhūyāya kalpate
//
utpattir eva viprasya
mūrtir dharmasya śāśvatī
sa hi dharmārtham utpanno
brahmabhūyāya kalpate
//
brāhmaṇo jāyamāno hi
pṛthivyām adhijāyate
īśvaraḥ sarvabhūtānāṃ
dharmakośasya guptaye
//
brāhmaṇo jāyamāno hi
pṛthivyām adhijāyate
īśvaraḥ sarvabhūtānāṃ
dharmakośasya guptaye
//
sarvaṃ svaṃ brāhmaṇasyedaṃ
yat kiṃ cij jagatīgataṃ
śraiṣṭhyenābhijanenedaṃ
sarvaṃ vai brāhmaṇo 'rhati
//
sarvaṃ svaṃ brāhmaṇasya idaṃ
yat kiṃ cij jagatīgataṃ
śraiṣṭhyena abhijanena idaṃ
sarvaṃ vai brāhmaṇo 'rhati
//
svam eva brāhmaṇo bhuṅkte
svaṃ vaste svaṃ dadāti ca
ānṛśaṃsyād brāhmaṇasya
bhuñjate hītare janāḥ
//
svam eva brāhmaṇo bhuṅkte
svaṃ vaste svaṃ dadāti ca
ānṛśaṃsyād brāhmaṇasya
bhuñjate hi itare janāḥ
//
tasya karmavivekārthaṃ
śeṣāṇām anupūrvaśaḥ
svāyaṃbhuvo manur dhīmān
idaṃ śāstram akalpayat
//
tasya karmaviveka-arthaṃ
śeṣāṇām anupūrvaśaḥ
svāyaṃbhuvo manur dhīmān
idaṃ śāstram akalpayat
//
viduṣā brāhmaṇenedam
adhyetavyaṃ prayatnataḥ
śiśyebhyaś ca pravaktavyaṃ
samyaṅ nānyena kena cit
//
viduṣā brāhmaṇena idam
adhyetavyaṃ prayatnataḥ
śiśyebhyaś ca pravaktavyaṃ
samyaṅ na anyena kena cit
//
idaṃ śāstram adhīyāno
brāhmaṇaḥ śaṃsitavrataḥ
manovāggehajair nityaṃ
karmadoṣair na lipyate
//
idaṃ śāstram adhīyāno
brāhmaṇaḥ śaṃsita-vrataḥ
mano-vāg-gehajair nityaṃ
karmadoṣair na lipyate
//
punāti paṅktiṃ vaṃśyāṃś ca
saptasapta parāvarān
pṛthivīm api caivemāṃ
kṛtsnām eko 'pi so 'rhati
//
punāti paṅktiṃ vaṃśyāṃś ca
sapta-sapta para-avarān
pṛthivīm api ca eva imāṃ
kṛtsnām eko 'pi so 'rhati
//
idaṃ svastyayanaṃ śreṣṭham
idaṃ buddhivivardhanam
idaṃ yaśasyam āyuṣyam idaṃ
idaṃ yaśasyaṃ satatam
niḥśreyasaṃ param
//
idaṃ svastyayanaṃ śreṣṭham
idaṃ buddhivivardhanam
idaṃ yaśasyam āyuṣyam idaṃ
idaṃ yaśasyaṃ satatam
niḥśreyasaṃ param
//
asmin dharmo 'khilenokto
guṇadoṣau ca karmaṇām
caturṇām api varṇānām
ācāraś caiva śāśvataḥ
//
asmin dharmo 'khilena ukto
guṇa-doṣau ca karmaṇām
caturṇām api varṇānām
ācāraś ca eva śāśvataḥ
//
ācāraḥ paramo dharmaḥ
śrutyuktaḥ smārta eva ca
tasmād asmin sadā yukto
nityaṃ syād ātmavān dvijaḥ
//
ācāraḥ paramo dharmaḥ
śruty-uktaḥ smārta eva ca
tasmād asmin sadā yukto
nityaṃ syād ātmavān dvijaḥ
//
ācārād vicyuto vipro
na vedaphalam aśnute
ācāreṇa tu saṃyuktaḥ
sampūrṇaphalabhāj bhavet
saṃpūrṇaphalabhāk smṛtaḥ
//
ācārād vicyuto vipro
na vedaphalam aśnute
ācāreṇa tu saṃyuktaḥ
sampūrṇaphalabhāj bhavet
saṃpūrṇaphalabhāk smṛtaḥ
//
evam ācārato dṛṣṭvā
dharmasya munayo gatiṃ
sarvasya tapaso mūlam
ācāraṃ jagṛhuḥ param
//
evam ācārato dṛṣṭvā
dharmasya munayo gatiṃ
sarvasya tapaso mūlam
ācāraṃ jagṛhuḥ param
//
jagataś ca samutpattiṃ
saṃskāravidhim eva ca
vratacaryopacāraṃ ca
snānasya ca paraṃ vidhim
//
jagataś ca samutpattiṃ
saṃskāravidhim eva ca
vratacaryā-upacāraṃ ca
snānasya ca paraṃ vidhim
//
dārādhigamanaṃ caiva
vivāhānāṃ ca lakṣaṇam
mahāyajñavidhānaṃ ca
śrāddhakalpaṃ ca śāśvatam
//
dārādhigamanaṃ ca eva
vivāhānāṃ ca lakṣaṇam
mahāyajñavidhānaṃ ca
śrāddhakalpaṃ ca śāśvatam
//
vṛttīnāṃ lakṣaṇaṃ caiva
snātakasya vratāni ca
bhakṣyābhakṣyaṃ ca śaucaṃ ca
dravyāṇāṃ śuddhim eva ca
//
vṛttīnāṃ lakṣaṇaṃ ca eva
snātakasya vratāni ca
bhakṣya-abhakṣyaṃ ca śaucaṃ ca
dravyāṇāṃ śuddhim eva ca
//
strīdharmayogaṃ tāpasyaṃ
mokṣaṃ saṃnyāsam eva ca
rājñaś ca dharmam akhilaṃ
kāryāṇāṃ ca vinirṇayam
//
strīdharma-yogaṃ tāpasyaṃ
mokṣaṃ saṃnyāsam eva ca
rājñaś ca dharmam akhilaṃ
kāryāṇāṃ ca vinirṇayam
//
sākṣipraśnavidhānaṃ ca
dharmaṃ strīpuṃsayor api
vibhāgadharmaṃ dyūtaṃ ca
kaṇṭakānāṃ ca śodhanam
//
sākṣipraśna-vidhānaṃ ca
dharmaṃ strī-puṃsayor api
vibhāgadharmaṃ dyūtaṃ ca
kaṇṭakānāṃ ca śodhanam
//
vaiśyaśūdropacāraṃ ca
saṃkīrṇānāṃ ca saṃbhavam
āpaddharmaṃ ca varṇānāṃ
prāyaścittavidhiṃ tathā
//
vaiśya-śūdra-upacāraṃ ca
saṃkīrṇānāṃ ca saṃbhavam
āpad-dharmaṃ ca varṇānāṃ
prāyaścitta-vidhiṃ tathā
//
saṃsāragamanaṃ caiva
trividhaṃ karmasaṃbhavam
niḥśreyasaṃ karmaṇāṃ ca
guṇadoṣaparīkṣaṇam
//
saṃsāragamanaṃ ca eva
trividhaṃ karma-saṃbhavam
niḥśreyasaṃ karmaṇāṃ ca
guṇa-doṣaparīkṣaṇam
//
deśadharmāñ jātidharmān
kuladharmāṃś ca śāśvatān
pāṣaṇḍagaṇadharmāṃś ca
śāstre 'sminn uktavān manuḥ
//
deśadharmāñ jātidharmān
kuladharmāṃś ca śāśvatān
pāṣaṇḍa-gaṇadharmāṃś ca
śāstre 'sminn uktavān manuḥ
//
yathedam uktavāñ śāstraṃ
purā pṛṣṭo manur mayā
tathedaṃ yūyam apy adya
matsakāśān nibodhata
//
yatha īdam uktavāñ śāstraṃ
purā pṛṣṭo manur mayā
tatha īdaṃ yūyam apy adya
mat-sakāśān nibodhata
//
vidvadbhiḥ sevitaḥ sadbhir
nityam adveṣarāgibhiḥ
hṛdayenābhyanujñāto
yo dharmas taṃ nibodhata
//
vidvadbhiḥ sevitaḥ sadbhir
nityam adveṣa-rāgibhiḥ
hṛdayena abhyanujñāto
yo dharmas taṃ nibodhata
//
kāmātmatā na praśastā
na caivehāsty akāmatā
kāmyo hi vedādhigamaḥ
karmayogaś ca vaidikaḥ
//
kāmātmatā na praśastā
na ca eva iha asty akāmatā
kāmyo hi vedādhigamaḥ
karmayogaś ca vaidikaḥ
//
saṃkalpamūlaḥ kāmo vai
yajñāḥ saṃkalpasaṃbhavāḥ
vratāni yamadharmāś ca
sarve saṃkalpajāḥ smṛtāḥ
//
saṃkalpa-mūlaḥ kāmo vai
yajñāḥ saṃkalpa-saṃbhavāḥ
vratāni yamadharmāś ca
sarve saṃkalpajāḥ smṛtāḥ
//
akāmasya kriyā kā cid
dṛśyate neha karhi cit
yad yad dhi kurute kiṃ cit
tat tat kāmasya ceṣṭitam
//
akāmasya kriyā kā cid
dṛśyate na iha karhi cit
yad yad dhi kurute kiṃ cit
tat tat kāmasya ceṣṭitam
//
teṣu samyag vartamāno
gacchaty amaralokatām
yathā saṃkalpitāṃś ceha
sarvān kāmān samaśnute
//
teṣu samyag vartamāno
gacchaty amaralokatām
yathā saṃkalpitāṃś ca iha
sarvān kāmān samaśnute
//
vedo 'khilo dharmamūlaṃ
smṛtiśīle ca tadvidām
ācāraś caiva sādhūnām
ātmanas tuṣṭir eva ca
//
vedo 'khilo dharmamūlaṃ
smṛti-śīle ca tadvidām
ācāraś ca eva sādhūnām
ātmanas tuṣṭir eva ca
//
yaḥ kaś cit kasya cid dharmo
manunā parikīrtitaḥ
sa sarvo 'bhihito vede
sarvajñānamayo hi saḥ
//
yaḥ kaś cit kasya cid dharmo
manunā parikīrtitaḥ
sa sarvo 'bhihito vede
sarvajñānamayo hi saḥ
//
sarvaṃ tu samavekṣyedaṃ
nikhilaṃ jñānacakṣuṣā
śrutiprāmāṇyato vidvān
svadharme niviśeta vai
//
sarvaṃ tu samavekṣya idaṃ
nikhilaṃ jñānacakṣuṣā
śrutiprāmāṇyato vidvān
svadharme niviśeta vai
//
śrutismṛtyuditaṃ dharmam
anutiṣṭhan hi mānavaḥ
iha kīrtim avāpnoti
pretya cānuttamaṃ sukham
//
śruti-smṛty-uditaṃ dharmam
anutiṣṭhan hi mānavaḥ
iha kīrtim avāpnoti
pretya ca anuttamaṃ sukham
//
śrutis tu vedo vijñeyo
dharmaśāstraṃ tu vai smṛtiḥ
te sarvārtheṣv amīmāṃsye
tābhyāṃ dharmo hi nirbabhau
//
śrutis tu vedo vijñeyo
dharmaśāstraṃ tu vai smṛtiḥ
te sarvārtheṣv amīmāṃsye
tābhyāṃ dharmo hi nirbabhau
//
yo 'vamanyeta te mūle
hetuśāstrāśrayād dvijaḥ
sa sādhubhir bahiṣkāryo
nāstiko vedanindakaḥ
//
yo 'vamanyeta te mūle
hetuśāstrāśrayād dvijaḥ
sa sādhubhir bahiṣkāryo
nāstiko vedanindakaḥ
//
vedaḥ smṛtiḥ sadācāraḥ
svasya ca priyam ātmanaḥ
etac caturvidhaṃ prāhuḥ
sākṣād dharmasya lakṣaṇam
//
vedaḥ smṛtiḥ sadācāraḥ
svasya ca priyam ātmanaḥ
etac caturvidhaṃ prāhuḥ
sākṣād dharmasya lakṣaṇam
//
arthakāmeṣv asaktānāṃ
dharmajñānaṃ vidhīyate
dharmaṃ jijñāsamānānāṃ
pramāṇaṃ paramaṃ śrutiḥ
//
artha-kāmeṣv asaktānāṃ
dharmajñānaṃ vidhīyate
dharmaṃ jijñāsamānānāṃ
pramāṇaṃ paramaṃ śrutiḥ
//
śrutidvaidhaṃ tu yatra syāt
tatra dharmāv ubhau smṛtau
ubhāv api hi tau dharmau
samyag uktau manīṣibhiḥ
//
śrutidvaidhaṃ tu yatra syāt
tatra dharmāv ubhau smṛtau
ubhāv api hi tau dharmau
samyag uktau manīṣibhiḥ
//
udite 'nudite caiva
samayādhyuṣite tathā
sarvathā vartate yajña
itīyaṃ vaidikī śrutiḥ
//
udite 'nudite ca eva
samayādhyuṣite tathā
sarvathā vartate yajña
iti iyaṃ vaidikī śrutiḥ
//
niṣekādiśmaśānānto
mantrair yasyodito vidhiḥ
tasya śāstre 'dhikāro 'smiñ
jñeyo nānyasya kasya cit
//
niṣeka-ādi-śmaśāna-anto
mantrair yasya udito vidhiḥ
tasya śāstre 'dhikāro 'smiñ
jñeyo na anyasya kasya cit
//
sarasvatīdṛśadvatyor
devanadyor yad antaram
taṃ devanirmitaṃ deśaṃ
brahmāvartaṃ pracakṣate
//
sarasvatī-dṛśadvatyor
devanadyor yad antaram
taṃ devanirmitaṃ deśaṃ
brahmāvartaṃ pracakṣate
//
tasmin deśe ya ācāraḥ
pāramparyakramāgataḥ
varṇānāṃ sāntarālānāṃ
sa sadācāra ucyate
//
tasmin deśe ya ācāraḥ
pāramparyakramāgataḥ
varṇānāṃ sa-antarālānāṃ
sa sadācāra ucyate
//
kurukṣetraṃ ca matsyāś ca
pañcālāḥ śūrasenakāḥ
eṣa brahmarṣideśo vai
brahmāvartād anantaraḥ
//
kurukṣetraṃ ca matsyāś ca
pañcālāḥ śūrasenakāḥ
eṣa brahmarṣideśo vai
brahmāvartād anantaraḥ
//
etad deśaprasūtasya
sakāśād agrajanmanaḥ
svaṃ svaṃ caritraṃ śikṣeran
pṛthivyāṃ sarvamānavāḥ
//
etad deśaprasūtasya
sakāśād agrajanmanaḥ
svaṃ svaṃ caritraṃ śikṣeran
pṛthivyāṃ sarvamānavāḥ
//
himavadvindhyayor madhyaṃ
yat prāg vinaśanād api
pratyag eva prayāgāc ca
madhyadeśaḥ prakīrtitaḥ
//
himavad-vindhyayor madhyaṃ
yat prāg vinaśanād api
pratyag eva prayāgāc ca
madhyadeśaḥ prakīrtitaḥ
//
ā samudrāt tu vai pūrvād
ā samudrāc ca paścimāt
tayor evāntaraṃ giryor
āryāvartaṃ vidur budhāḥ
//
ā samudrāt tu vai pūrvād
ā samudrāc ca paścimāt
tayor eva antaraṃ giryor
āryāvartaṃ vidur budhāḥ
//
kṛṣṇasāras tu carati
mṛgo yatra svabhāvataḥ
sa jñeyo yajñiyo deśo
mlecchadeśas tv ataḥ paraḥ
//
kṛṣṇasāras tu carati
mṛgo yatra svabhāvataḥ
sa jñeyo yajñiyo deśo
mlecchadeśas tv ataḥ paraḥ
//
etāṇ dvijātayo deśān
saṃśrayeran prayatnataḥ
śūdras tu
yasmin kasmin vā
yasmiṃs tasmin vā
nivased vṛttikarśitaḥ
//
etāṇ dvijātayo deśān
saṃśrayeran prayatnataḥ
śūdras tu
yasmin kasmin vā
yasmiṃs tasmin vā
nivased vṛttikarśitaḥ
//
eṣā dharmasya vo yoniḥ
samāsena prakīrtitā
saṃbhavaś cāsya sarvasya
varṇadharmān nibodhata
//
eṣā dharmasya vo yoniḥ
samāsena prakīrtitā
saṃbhavaś ca asya sarvasya
varṇadharmān nibodhata
//
vaidikaiḥ karmabhiḥ puṇyair
niṣekādir dvijanmanām
kāryaḥ śarīrasaṃskāraḥ
pāvanaḥ pretya ceha ca
//
vaidikaiḥ karmabhiḥ puṇyair
niṣekādir dvijanmanām
kāryaḥ śarīrasaṃskāraḥ
pāvanaḥ pretya ca iha ca
//
gārbhair homair jātakarma
cauḍamauñjīnibandhanaiḥ
baijikaṃ gārbhikaṃ caino
dvijānām apamṛjyate
//
gārbhair homair jātakarma
cauḍa-mauñjī-nibandhanaiḥ
baijikaṃ gārbhikaṃ ca eno
dvijānām apamṛjyate
//
svādhyāyena vratair homais
traividyenejyayā sutaiḥ
mahāyajñaiś ca yajñaiś ca
brāhmīyaṃ kriyate tanuḥ
//
svādhyāyena vratair homais
traividyena ijyayā sutaiḥ
mahāyajñaiś ca yajñaiś ca
brāhmi īyaṃ kriyate tanuḥ
//
prāṅ nābhivardhanāt puṃso
jātakarma vidhīyate
mantravat prāśanaṃ cāsya
hiraṇyamadhusarpiṣām
//
prāṅ nābhivardhanāt puṃso
jātakarma vidhīyate
mantravat prāśanaṃ ca asya
hiraṇya-madhu-sarpiṣām
//
nāmadheyaṃ daśamyāṃ tu
dvādaśyāṃ vāsya kārayet
puṇye tithau muhūrte vā
nakṣatre vā guṇānvite
//
nāmadheyaṃ daśamyāṃ tu
dvādaśyāṃ va āsya kārayet
puṇye tithau muhūrte vā
nakṣatre vā guṇānvite
//
maṅgalyaṃ brāhmaṇasya syāt
kṣatriyasya balānvitam
vaiśyasya dhanasaṃyuktaṃ
śūdrasya tu jugupsitam
//
maṅgalyaṃ brāhmaṇasya syāt
kṣatriyasya balānvitam
vaiśyasya dhanasaṃyuktaṃ
śūdrasya tu jugupsitam
//
śarmavad brāhmaṇasya syād
rājño
rājñā
?
rakṣāsamanvitam
vaiśyasya puṣṭisaṃyuktaṃ
śūdrasya preṣyasaṃyutam
//
śarmavad brāhmaṇasya syād
rājño
rājñā
?
rakṣāsamanvitam
vaiśyasya puṣṭi-saṃyuktaṃ
śūdrasya preṣyasaṃyutam
//
strīṇāṃ sukhodyam akrūraṃ
vispaṣṭārthaṃ manoharam
maṅgalyaṃ dīrghavarṇāntam
āśīrvādābhidhānavat
//
strīṇāṃ sukha-udyam akrūraṃ
vispaṣṭa-arthaṃ manoharam
maṅgalyaṃ dīrghavarṇa-antam
āśīrvāda-abhidhānavat
//
caturthe māsi kartavyaṃ
śiśor niṣkramaṇaṃ gṛhāt
ṣaṣṭhe 'nnaprāśanaṃ māsi
yad veṣṭaṃ maṅgalaṃ kule
//
caturthe māsi kartavyaṃ
śiśor niṣkramaṇaṃ gṛhāt
ṣaṣṭhe 'nnaprāśanaṃ māsi
yad va īṣṭaṃ maṅgalaṃ kule
//
cūḍākarma dvijātīnāṃ
sarveṣām eva dharmataḥ
prathame 'bde tṛtīye vā
kartavyaṃ
śruticodanāt
śrutinodanāt
//
cūḍākarma dvijātīnāṃ
sarveṣām eva dharmataḥ
prathame 'bde tṛtīye vā
kartavyaṃ
śruticodanāt
śrutinodanāt
//
garbhāṣṭame 'bde kurvīta
brāhmaṇasyopanāyanam
garbhād ekādaśe rājño
garbhāt tu dvādaśe viśaḥ
//
garbhāṣṭame 'bde kurvīta
brāhmaṇasya upanāyanam
garbhād ekādaśe rājño
garbhāt tu dvādaśe viśaḥ
//
brahmavarcasakāmasya
kāryo viprasya pañcame
rājño balārthinaḥ ṣaṣṭhe
vaiśyasyehārthino 'ṣṭame
//
brahmavarcasa-kāmasya
kāryo viprasya pañcame
rājño bala-arthinaḥ ṣaṣṭhe
vaiśyasya iha arthino 'ṣṭame
//
ā ṣodaśād brāhmaṇasya
sāvitrī nātivartate
ā dvāviṃśāt kṣatrabandhor
ā caturviṃśater viśaḥ
//
ā ṣodaśād brāhmaṇasya
sāvitrī na ativartate
ā dvāviṃśāt kṣatrabandhor
ā caturviṃśater viśaḥ
//
ata ūrdhvaṃ trayo 'py ete
yathākālam asaṃskṛtāḥ
sāvitrīpatitā vrātyā
bhavanty āryavigarhitāḥ
//
ata ūrdhvaṃ trayo 'py ete
yathākālam asaṃskṛtāḥ
sāvitrīpatitā vrātyā
bhavanty āryavigarhitāḥ
//
naitair apūtair vidhivad
āpady api hi karhi cit
brāhmān yaunāṃś ca saṃbandhān
nācared
brāhmaṇaḥ saha
brāhmaṇaiḥ saha
//
na etair apūtair vidhivad
āpady api hi karhi cit
brāhmān yaunāṃś ca saṃbandhān
nā acared
brāhmaṇaḥ saha
brāhmaṇaiḥ saha
//
kārṣṇarauravabāstāni
carmāṇi brahmacāriṇaḥ
vasīrann ānupūrvyeṇa
śāṇakṣaumāvikāni ca
//
kārṣṇa-raurava-bāstāni
carmāṇi brahmacāriṇaḥ
vasīrann ānupūrvyeṇa
śāṇa-kṣauma-āvikāni ca
//
mauñjī trivṛt samā ślakṣṇā
kāryā viprasya mekhalā
kṣatriyasya tu maurvī jyā
vaiśyasya śaṇatāntavī
//
mauñjī trivṛt samā ślakṣṇā
kāryā viprasya mekhalā
kṣatriyasya tu maurvī jyā
vaiśyasya śaṇatāntavī
//
muñjālābhe tu kartavyāḥ
kuśāśmantakabalvajaiḥ
trivṛtā granthinaikena
tribhiḥ pañcabhir eva vā
//
muñjālābhe tu kartavyāḥ
kuśa-aśmantaka-balvajaiḥ
trivṛtā granthina aikena
tribhiḥ pañcabhir eva vā
//
kārpāsam upavītaṃ syād
viprasyordhvavṛtaṃ trivṛt
śaṇasūtramayaṃ rājño
vaiśyasyāvikasautrikam
//
kārpāsam upavītaṃ syād
viprasyā urdhvavṛtaṃ trivṛt
śaṇa-sūtramayaṃ rājño
vaiśyasyā avikasautrikam
//
brāhmaṇo bailvapālāśau
kṣatriyo vāṭakhādirau
pailavāudumbarau vaiśyo
daṇḍān arhanti dharmataḥ
//
brāhmaṇo bailva-pālāśau
kṣatriyo vāṭa-khādirau
pailava-audumbarau vaiśyo
daṇḍān arhanti dharmataḥ
//
keśāntiko brāhmaṇasya
daṇḍaḥ kāryaḥ pramāṇataḥ
lalāṭasammito rājñaḥ
syāt tu nāsāntiko viśaḥ
//
keśāntiko brāhmaṇasya
daṇḍaḥ kāryaḥ pramāṇataḥ
lalāṭasammito rājñaḥ
syāt tu nāsāntiko viśaḥ
//
ṛjavas te tu sarve syur
avraṇāḥ saumyadarśanāḥ
anudvegakarā nṝṇāṃ
satvaco 'nagnidūṣitāḥ
//
ṛjavas te tu sarve syur
avraṇāḥ saumya-darśanāḥ
anudvegakarā nṝṇāṃ
sa-tvaco 'nagnidūṣitāḥ
//
pratigṛhyepsitaṃ daṇḍam
upasthāya ca bhāskaram
pradakṣiṇaṃ parītyāgniṃ
cared bhaikṣaṃ yathāvidhi
//
pratigṛhyā ipsitaṃ daṇḍam
upasthāya ca bhāskaram
pradakṣiṇaṃ parītya agniṃ
cared bhaikṣaṃ yathāvidhi
//
bhavatpūrvaṃ cared bhaikṣam
upanīto dvijottamaḥ
bhavanmadhyaṃ tu rājanyo
vaiśyas tu bhavaduttaram
//
bhavat-pūrvaṃ cared bhaikṣam
upanīto dvijottamaḥ
bhavan-madhyaṃ tu rājanyo
vaiśyas tu bhavad-uttaram
//
mātaraṃ vā svasāraṃ vā
mātur vā bhaginīṃ nijām
bhikṣeta bhikṣāṃ prathamaṃ
yā cainaṃ nāvamānayet
//
mātaraṃ vā svasāraṃ vā
mātur vā bhaginīṃ nijām
bhikṣeta bhikṣāṃ prathamaṃ
yā ca enaṃ na avamānayet
//
samāhṛtya tu tad bhaikṣaṃ
yāvadannam
yāvadartham
amāyayā
nivedya gurave 'śnīyād
ācamya prāṅmukhaḥ śuciḥ
//
samāhṛtya tu tad bhaikṣaṃ
yāvadannam
yāvadartham
amāyayā
nivedya gurave 'śnīyād
ācamya prāṅmukhaḥ śuciḥ
//
āyuṣyaṃ prāṅmukho bhuṅkte
yaśasyaṃ dakṣiṇāmukhaḥ
śriyaṃ pratyaṅmukho bhuṅkte
ṛtaṃ bhuṅkte hy udaṅmukhaḥ
//
āyuṣyaṃ prāṅ-mukho bhuṅkte
yaśasyaṃ dakṣiṇā-mukhaḥ
śriyaṃ pratyaṅ-mukho bhuṅkte
ṛtaṃ bhuṅkte hy udaṅ-mukhaḥ
//
upaspṛśya dvijo nityam
annam adyāt samāhitaḥ
bhuktvā copaspṛśet samyag
adbhiḥ khāni ca saṃspṛśet
//
upaspṛśya dvijo nityam
annam adyāt samāhitaḥ
bhuktvā ca upaspṛśet samyag
adbhiḥ khāni ca saṃspṛśet
//
pūjayed aśanaṃ nityam
adyāc caitad akutsayan
dṛṣṭvā hṛṣyet prasīdec ca
pratinandec ca sarvaśaḥ
//
pūjayed aśanaṃ nityam
adyāc ca etad akutsayan
dṛṣṭvā hṛṣyet prasīdec ca
pratinandec ca sarvaśaḥ
//
pūjitaṃ hy aśanaṃ nityaṃ
balam ūrjaṃ ca yacchati
apūjitaṃ tu tad bhuktam
ubhayaṃ nāśayed idam
//
pūjitaṃ hy aśanaṃ nityaṃ
balam ūrjaṃ ca yacchati
apūjitaṃ tu tad bhuktam
ubhayaṃ nāśayed idam
//
nocchiṣṭaṃ kasya cid dadyān
nādyād etat tathāntarā
na caivātyaśanaṃ kuryān
na cocchiṣṭaḥ kva cid vrajet
//
na ucchiṣṭaṃ kasya cid dadyān
na adyād etat tatha āntarā
na ca eva atyaśanaṃ kuryān
na ca ucchiṣṭaḥ kva cid vrajet
//
anārogyam anāyuṣyam
asvargyaṃ cātibhojanam
apuṇyaṃ lokavidviṣṭaṃ
tasmāt tat parivarjayet
//
anārogyam anāyuṣyam
asvargyaṃ ca atibhojanam
apuṇyaṃ lokavidviṣṭaṃ
tasmāt tat parivarjayet
//
brāhmeṇa vipras tīrthena
nityakālam upaspṛśet
kāyatraidaśikābhyāṃ vā
na pitryeṇa kadā cana
//
brāhmeṇa vipras tīrthena
nityakālam upaspṛśet
kāya-traidaśikābhyāṃ vā
na pitryeṇa kadā cana
//
aṅguṣṭhamūlasya tale
brāhmaṃ tīrthaṃ pracakṣate
kāyam aṅgulimūle 'gre
devaṃ pitryaṃ tayor adhaḥ
//
aṅguṣṭhamūlasya tale
brāhmaṃ tīrthaṃ pracakṣate
kāyam aṅgulimūle 'gre
devaṃ pitryaṃ tayor adhaḥ
//
trir ācāmed apaḥ pūrvaṃ
dviḥ pramṛjyāt tato mukham
khāni caiva spṛśed adbhir
ātmānaṃ śira eva ca
//
trir ācāmed apaḥ pūrvaṃ
dviḥ pramṛjyāt tato mukham
khāni ca eva spṛśed adbhir
ātmānaṃ śira eva ca
//
anuṣṇābhir aphenābhir
adbhis tīrthena dharmavit
śaucepsuḥ sarvadācāmed
ekānte prāgudaṅmukhaḥ
//
anuṣṇābhir aphenābhir
adbhis tīrthena dharmavit
śauca-īpsuḥ sarvadā ācāmed
ekānte prāg-udaṅ-mukhaḥ
//
hṛdgābhiḥ pūyate vipraḥ
kaṇṭhagābhis tu bhūmipaḥ
vaiśyo 'dbhiḥ prāśitābhis tu
śūdraḥ spṛṣṭābhir antataḥ
//
hṛdgābhiḥ pūyate vipraḥ
kaṇṭhagābhis tu bhūmipaḥ
vaiśyo 'dbhiḥ prāśitābhis tu
śūdraḥ spṛṣṭābhir antataḥ
//
uddhṛte dakṣine pāṇāv
upavīty ucyate dvijaḥ
savye prācīnāvītī
nivītī kaṇṭhasajjane
//
uddhṛte dakṣine pāṇāv
upavīty ucyate dvijaḥ
savye prācīnāvītī
nivītī kaṇṭhasajjane
//
mekhalām ajinaṃ daṇḍam
upavītaṃ kamaṇḍalum
apsu prāsya vinaṣṭāni
gṛhṇītānyāni mantravat
//
mekhalām ajinaṃ daṇḍam
upavītaṃ kamaṇḍalum
apsu prāsya vinaṣṭāni
gṛhṇīta anyāni mantravat
//
keśāntaḥ ṣoḍaśe varṣe
brāhmaṇasya vidhīyate
rājanyabandhor dvāviṃśe
vaiśyasya dvyadhike mataḥ
//
keśāntaḥ ṣoḍaśe varṣe
brāhmaṇasya vidhīyate
rājanyabandhor dvāviṃśe
vaiśyasya dvyadhike mataḥ
//
amantrikā tu kāryeyaṃ
strīṇām āvṛd aśeṣataḥ
saṃskārārthaṃ śarīrasya
yathākālaṃ yathākramam
//
amantrikā tu kārya īyaṃ
strīṇām āvṛd aśeṣataḥ
saṃskārārthaṃ śarīrasya
yathākālaṃ yathākramam
//
vaivāhiko vidhiḥ strīṇāṃ
saṃskāro vaidikaḥ smṛtaḥ
patisevā gurau vāso
gṛhārtho 'gniparikriyā
//
vaivāhiko vidhiḥ strīṇāṃ
saṃskāro vaidikaḥ smṛtaḥ
patisevā gurau vāso
gṛhārtho 'gni-parikriyā
//
eṣa prokto dvijātīnām
aupanāyaniko vidhiḥ
utpattivyañjakaḥ puṇyaḥ
karmayogaṃ nibodhata
//
eṣa prokto dvijātīnām
aupanāyaniko vidhiḥ
utpatti-vyañjakaḥ puṇyaḥ
karmayogaṃ nibodhata
//
upanīya guruḥ śiṣyaṃ
śikṣayec chaucam āditaḥ
ācāram agnikāryaṃ ca
saṃdhyopāsanam eva ca
//
upanīya guruḥ śiṣyaṃ
śikṣayec chaucam āditaḥ
ācāram agnikāryaṃ ca
saṃdhyā-upāsanam eva ca
//
adhyeṣyamāṇas tv ācānto
yathāśāstram udaṅmukhaḥ
brahmāñjalikṛto 'dhyāpyo
laghuvāsā jitendriyaḥ
//
adhyeṣyamāṇas tv ācānto
yathāśāstram udaṅ-mukhaḥ
brahmāñjali-kṛto 'dhyāpyo
laghu-vāsā jita-indriyaḥ
//
brahmārambhe 'vasāne ca
pādau grāhyau guroḥ sadā
saṃhatya hastāv adhyeyaṃ
sa hi brahmāñjaliḥ smṛtaḥ
//
brahmārambhe 'vasāne ca
pādau grāhyau guroḥ sadā
saṃhatya hastāv adhyeyaṃ
sa hi brahmāñjaliḥ smṛtaḥ
//
vyatyastapāṇinā kāryam
upasaṃgrahaṇaṃ guroḥ
savyena savyaḥ spraṣṭavyo
dakṣiṇena ca dakṣiṇaḥ
//
vyatyasta-pāṇinā kāryam
upasaṃgrahaṇaṃ guroḥ
savyena savyaḥ spraṣṭavyo
dakṣiṇena ca dakṣiṇaḥ
//
adhyeṣyamāṇaṃ tu gurur
nityakālam atandritaḥ
adhīṣva bho iti brūyād
virāmo 'stv iti cāramet
//
adhyeṣyamāṇaṃ tu gurur
nityakālam atandritaḥ
adhīṣva bho iti brūyād
virāmo 'stv iti cā aramet
//
brahmanaḥ praṇavaṃ kuryād
ādāv ante ca sarvadā
sravaty anoṃkṛtaṃ pūrvaṃ
parastāc ca viśīryati
//
brahmanaḥ praṇavaṃ kuryād
ādāv ante ca sarvadā
sravaty anoṃkṛtaṃ pūrvaṃ
parastāc ca viśīryati
//
prākkūlān paryupāsīnaḥ
pavitraiś caiva pāvitaḥ
prāṇāyāmais tribhiḥ pūtas
tata oṃkāram arhati
//
prāk-kūlān paryupāsīnaḥ
pavitraiś ca eva pāvitaḥ
prāṇāyāmais tribhiḥ pūtas
tata oṃ-kāram arhati
//
akāraṃ cāpy ukāraṃ ca
makāraṃ ca prajāpatiḥ
vedatrayān niraduhad
bhūr bhuvaḥ svar itīti ca
//
akāraṃ ca apy u-kāraṃ ca
ma-kāraṃ ca prajāpatiḥ
vedatrayān niraduhad
bhūr bhuvaḥ svar iti iti ca
//
tribhya eva tu vedebhyaḥ
pādaṃ pādam adūduhat
tad ity ṛco 'syāḥ sāvitryāḥ
parameṣṭhī prajāpatiḥ
//
tribhya eva tu vedebhyaḥ
pādaṃ pādam adūduhat
tad ity ṛco 'syāḥ sāvitryāḥ
parameṣṭhī prajāpatiḥ
//
etad akṣaram etāṃ ca
japan vyāhṛtipūrvikām
saṃdhyayor vedavid vipro
vedapuṇyena yujyate
//
etad akṣaram etāṃ ca
japan vyāhṛti-pūrvikām
saṃdhyayor vedavid vipro
vedapuṇyena yujyate
//
sahasrakṛtvas tv abhyasya
bahir etat trikaṃ dvijaḥ
mahato 'py enaso māsāt
tvacevāhir vimucyate
//
sahasrakṛtvas tv abhyasya
bahir etat trikaṃ dvijaḥ
mahato 'py enaso māsāt
tvaca īva ahir vimucyate
//
etayā rcā visaṃyuktaḥ
kāle ca kriyayā svayā
brahmakṣatriyaviśyonir
garhaṇāṃ yāti sādhuṣu
//
etayā rcā visaṃyuktaḥ
kāle ca kriyayā svayā
brahma-kṣatriya-viś-yonir
garhaṇāṃ yāti sādhuṣu
//
oṃkārapūrvikās tisro
mahāvyāhṛtayo 'vyayāḥ
tripadā caiva sāvitrī
vijñeyaṃ brahmaṇo mukham
//
oṃ-kāra-pūrvikās tisro
mahāvyāhṛtayo 'vyayāḥ
tri-padā ca eva sāvitrī
vijñeyaṃ brahmaṇo mukham
//
yo 'dhīte 'hany ahany etāṃ
trīṇi varṣāṇy atandritaḥ
sa brahma param abhyeti
vāyubhūtaḥ khamūrtimān
//
yo 'dhīte 'hany ahany etāṃ
trīṇi varṣāṇy atandritaḥ
sa brahma param abhyeti
vāyubhūtaḥ kha-mūrtimān
//
ekākṣaraṃ paraṃ brahma
prāṇāyāmaḥ paraṃ tapaḥ
sāvitryās tu paraṃ nāsti
maunāt satyaṃ viśiṣyate
//
ekākṣaraṃ paraṃ brahma
prāṇāyāmaḥ paraṃ tapaḥ
sāvitryās tu paraṃ na asti
maunāt satyaṃ viśiṣyate
//
kṣaranti sarvā vaidikyo
juhotiyajatikriyāḥ
akṣaraṃ
duṣkaraṃ
tv akṣaraṃ
jñeyaṃ
brahma caiva prajāpatiḥ
//
kṣaranti sarvā vaidikyo
juhoti-yajati-kriyāḥ
akṣaraṃ
duṣkaraṃ
tv akṣaraṃ
jñeyaṃ
brahma ca eva prajāpatiḥ
//
vidhiyajñāj japayajño
viśiṣṭo daśabhir guṇaiḥ
upāṃśuḥ syāc chataguṇaḥ
sāhasro mānasaḥ smṛtaḥ
//
vidhiyajñāj japayajño
viśiṣṭo daśabhir guṇaiḥ
upāṃśuḥ syāc chataguṇaḥ
sāhasro mānasaḥ smṛtaḥ
//
ye pākayajñās catvāro
vidhiyajñasamanvitāḥ
sarve te japayajñasya
kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm
//
ye pākayajñās catvāro
vidhiyajñasamanvitāḥ
sarve te japayajñasya
kalāṃ na arhanti ṣoḍaśīm
//
japyenaiva tu saṃsidhyed
brāhmaṇo nātra saṃśayaḥ
kuryād anyan na vā kuryān
maitro brāhmaṇa ucyate
//
japyena eva tu saṃsidhyed
brāhmaṇo na atra saṃśayaḥ
kuryād anyan na vā kuryān
maitro brāhmaṇa ucyate
//
indriyāṇāṃ vicaratāṃ
viṣayeṣv apahāriṣu
saṃyame yatnam ātiṣṭhed
vidvān yanteva vājinām
//
indriyāṇāṃ vicaratāṃ
viṣayeṣv apahāriṣu
saṃyame yatnam ātiṣṭhed
vidvān yanta īva vājinām
//
ekādaśendriyāṇy āhur
yāni pūrve manīṣiṇaḥ
tāni samyak pravakṣyāmi
yathāvad anupūrvaśaḥ
//
ekādaśa indriyāṇy āhur
yāni pūrve manīṣiṇaḥ
tāni samyak pravakṣyāmi
yathāvad anupūrvaśaḥ
//
śrotraṃ tvak cakṣuṣī jihvā
nāsikā caiva pañcamī
pāyūpasthaṃ hastapādaṃ
vāk caiva daśamī smṛtā
//
śrotraṃ tvak cakṣuṣī jihvā
nāsikā ca eva pañcamī
pāyu-upasthaṃ hasta-pādaṃ
vāk ca eva daśamī smṛtā
//
buddhīndriyāṇi pañcaiṣāṃ
śrotrādīny anupūrvaśaḥ
karmendriyāṇi pañcaiṣāṃ
pāyvādīni pracakṣate
//
buddhīndriyāṇi pañca eṣāṃ
śrotrādīny anupūrvaśaḥ
karma-indriyāṇi pañca eṣāṃ
pāyv-ādīni pracakṣate
//
ekādaśaṃ mano jñeyaṃ
svaguṇenobhayātmakam
yasmin jite jitāv etau
bhavataḥ pañcakau gaṇau
//
ekādaśaṃ mano jñeyaṃ
svaguṇena ubhaya-ātmakam
yasmin jite jitāv etau
bhavataḥ pañcakau gaṇau
//
indriyāṇāṃ prasaṅgena
doṣam ṛcchaty asaṃśayam
saṃniyamya tu tāny eva
tataḥ siddhiṃ nigacchati
//
indriyāṇāṃ prasaṅgena
doṣam ṛcchaty asaṃśayam
saṃniyamya tu tāny eva
tataḥ siddhiṃ nigacchati
//
na jātu kāmaḥ kāmānām
upabhogena śāmyati
haviṣā kṛṣṇavartmeva
bhūya evābhivardhate
//
na jātu kāmaḥ kāmānām
upabhogena śāmyati
haviṣā kṛṣṇavartma īva
bhūya eva abhivardhate
//
yaś caitān prāpnuyāt sarvān
yaś caitān kevalāṃs tyajet
prāpaṇāt sarvakāmānāṃ
parityāgo viśiṣyate
//
yaś ca etān prāpnuyāt sarvān
yaś ca etān kevalāṃs tyajet
prāpaṇāt sarvakāmānāṃ
parityāgo viśiṣyate
//
na tathaitāni śakyante
saṃniyantum asevayā
viṣayeṣu prajuṣṭāni
yathā jñānena nityaśaḥ
//
na tatha aitāni śakyante
saṃniyantum asevayā
viṣayeṣu prajuṣṭāni
yathā jñānena nityaśaḥ
//
vedās tyāgaś ca yajñāś ca
niyamāś ca tapāṃsi ca
na vipraduṣṭabhāvasya
siddhiṃ gacchati karhi cit
//
vedās tyāgaś ca yajñāś ca
niyamāś ca tapāṃsi ca
na vipraduṣṭa-bhāvasya
siddhiṃ gacchati karhi cit
//
śrutvā spṛṣṭvā ca dṛṣṭvā ca
bhuktvā ghrātvā ca yo naraḥ
na hṛṣyati glāyati vā
sa vijñeyo jitendriyaḥ
//
śrutvā spṛṣṭvā ca dṛṣṭvā ca
bhuktvā ghrātvā ca yo naraḥ
na hṛṣyati glāyati vā
sa vijñeyo jita-indriyaḥ
//
indriyāṇāṃ tu sarveṣāṃ
yady ekaṃ kṣaratīndriyam
tenāsya kṣarati prajñā
dṛteḥ pādād ivodakam
//
indriyāṇāṃ tu sarveṣāṃ
yady ekaṃ kṣarati indriyam
tena asya kṣarati prajñā
dṛteḥ pādād iva udakam
//
vaśe kṛtvendriyagrāmaṃ
saṃyamya ca manas tathā
sarvān saṃsādhayed arthān
akṣiṇvan yogatas tanum
//
vaśe kṛtva īndriyagrāmaṃ
saṃyamya ca manas tathā
sarvān saṃsādhayed arthān
akṣiṇvan yogatas tanum
//
pūrvāṃ saṃdhyāṃ japāṃs tiṣṭhet
sāvitrīm ārkadarśanāt
paścimāṃ tu
samāsīnaḥ
sadāsīta
samyag ṛkṣavibhāvanāt
//
pūrvāṃ saṃdhyāṃ japāṃs tiṣṭhet
sāvitrīm ā-arkadarśanāt
paścimāṃ tu
samāsīnaḥ
sadāsīta
samyag ṛkṣavibhāvanāt
//
pūrvāṃ saṃdhyāṃ japaṃs tiṣṭhan
naiśam eno vyapohati
paścimāṃ tu samāsīno
malaṃ hanti divākṛtam
//
pūrvāṃ saṃdhyāṃ japaṃs tiṣṭhan
naiśam eno vyapohati
paścimāṃ tu samāsīno
malaṃ hanti divākṛtam
//
na tiṣṭhati tu yaḥ pūrvāṃ
nopāste yaś ca paścimām
sa śūdravad bahiṣkāryaḥ
sarvasmād dvijakarmaṇaḥ
//
na tiṣṭhati tu yaḥ pūrvāṃ
na upāste yaś ca paścimām
sa śūdravad bahiṣkāryaḥ
sarvasmād dvijakarmaṇaḥ
//
apāṃ samīpe niyato
naityakaṃ vidhim āsthitaḥ
sāvitrīm apy adhīyīta
gatvāraṇyaṃ samāhitaḥ
//
apāṃ samīpe niyato
naityakaṃ vidhim āsthitaḥ
sāvitrīm apy adhīyīta
gatva āraṇyaṃ samāhitaḥ
//
vedopakaraṇe caiva
svādhyāye caiva naityake
nānurodho 'sty anadhyāye
homamantreṣu caiva hi
//
veda-upakaraṇe ca eva
svādhyāye ca eva naityake
na anurodho 'sty anadhyāye
homamantreṣu ca eva hi
//
naityake nāsty anadhyāyo
brahmasattraṃ hi tat smṛtam
brahmāhutihutaṃ puṇyam
anadhyāyavaṣaṭkṛtam
//
naityake na asty anadhyāyo
brahmasattraṃ hi tat smṛtam
brahmāhuti-hutaṃ puṇyam
anadhyāya-vaṣaṭkṛtam
//
yaḥ svādhyāyam adhīte 'bdaṃ
vidhinā niyataḥ śuciḥ
tasya nityaṃ kṣaraty eṣa
payo dadhi ghṛtaṃ madhu
//
yaḥ svādhyāyam adhīte 'bdaṃ
vidhinā niyataḥ śuciḥ
tasya nityaṃ kṣaraty eṣa
payo dadhi ghṛtaṃ madhu
//
agnīndhanaṃ bhaikṣacaryām
adhaḥśayyāṃ guror hitam
ā samāvartanāt kuryāt
kṛtopanayano dvijaḥ
//
agnīndhanaṃ bhaikṣacaryām
adhaḥśayyāṃ guror hitam
ā samāvartanāt kuryāt
kṛta-upanayano dvijaḥ
//
ācāryaputraḥ śuśrūṣur
jñānado dhārmikaḥ śuciḥ
āptaḥ śakto 'rthadaḥ sādhuḥ
svo 'dhyāpyā daśa dharmataḥ
//
ācāryaputraḥ śuśrūṣur
jñānado dhārmikaḥ śuciḥ
āptaḥ śakto 'rthadaḥ sādhuḥ
svo 'dhyāpyā daśa dharmataḥ
//
nāpṛṣṭaḥ kasya cid brūyān
na cānyāyena pṛcchataḥ
jānann api hi medhāvī
jaḍaval loka ācaret
//
na apṛṣṭaḥ kasya cid brūyān
na ca anyāyena pṛcchataḥ
jānann api hi medhāvī
jaḍaval loka ācaret
//
adharmeṇa ca yaḥ prāha
yaś cādharmeṇa pṛcchati
tayor anyataraḥ praiti
vidveṣaṃ vādhigacchati
//
adharmeṇa ca yaḥ prāha
yaś ca adharmeṇa pṛcchati
tayor anyataraḥ praiti
vidveṣaṃ va ādhigacchati
//
dharmārthau yatra na syātāṃ
śuśrūṣā vāpi tadvidhā
tatra vidyā na vaptavyā
śubhaṃ bījam ivoṣare
//
dharma-arthau yatra na syātāṃ
śuśrūṣā va āpi tadvidhā
tatra vidyā na vaptavyā
śubhaṃ bījam ivā uṣare
//
vidyayaiva samaṃ kāmaṃ
martavyaṃ brahmavādinā
āpady api hi ghorāyāṃ
na tv enām iriṇe vapet
//
vidyaya aiva samaṃ kāmaṃ
martavyaṃ brahmavādinā
āpady api hi ghorāyāṃ
na tv enām iriṇe vapet
//
vidyā brāhmaṇam etyāha
śevadhis te
śevadhiṣ ṭe
'smi rakṣa mām
asūyakāya māṃ mādās
tathā syāṃ vīryavattamā
//
vidyā brāhmaṇam etyā aha
śevadhis te
śevadhiṣ ṭe
'smi rakṣa mām
asūyakāya māṃ mādās
tathā syāṃ vīryavattamā
//
yam eva tu śuciṃ
vidyān
vidyā
niyatabrahmacāriṇam
niyataṃ brahmacāriṇam
tasmai māṃ brūhi viprāya
nidhipāyāpramādine
//
yam eva tu śuciṃ
vidyān
vidyā
niyata-brahmacāriṇam
niyataṃ brahmacāriṇam
tasmai māṃ brūhi viprāya
nidhipāya apramādine
//
brahma yas tv ananujñātam
adhīyānād avāpnuyāt
sa brahmasteyasaṃyukto
narakaṃ pratipadyate
//
brahma yas tv ananujñātam
adhīyānād avāpnuyāt
sa brahmasteyasaṃyukto
narakaṃ pratipadyate
//
laukikaṃ vaidikaṃ vāpi
tathādhyātmikam eva vā
ādadīta yato jñānaṃ
taṃ pūrvam abhivādayet
//
laukikaṃ vaidikaṃ va āpi
tatha ādhyātmikam eva vā
ādadīta yato jñānaṃ
taṃ pūrvam abhivādayet
//
sāvitrīmātrasāro 'pi
varaṃ vipraḥ suyantritaḥ
nāyantritas trivedo 'pi
sarvāśī sarvavikrayī
//
sāvitrīmātra-sāro 'pi
varaṃ vipraḥ suyantritaḥ
na ayantritas trivedo 'pi
sarvāśī sarvavikrayī
//
śayyāsane 'dhyācarite
śreyasā na samāviśet
śayyāsanasthaś caivainaṃ
pratyutthāyābhivādayet
//
śayyā-āsane 'dhyācarite
śreyasā na samāviśet
śayyā-āsanasthaś ca eva enaṃ
pratyutthāya abhivādayet
//
ūrdhvaṃ prāṇā hy utkrāmanti
yūnaḥ sthavira āyati
pratyutthānābhivādābhyāṃ
punas tān pratipadyate
//
ūrdhvaṃ prāṇā hy utkrāmanti
yūnaḥ sthavira āyati
pratyutthāna-abhivādābhyāṃ
punas tān pratipadyate
//
abhivādanaśīlasya
nityaṃ vṛddhopasevinaḥ
catvāri
tasya vardhante
saṃpravardhante
āyur dharmo yaśo balam
//
abhivādana-śīlasya
nityaṃ vṛddha-upasevinaḥ
catvāri
tasya vardhante
saṃpravardhante
āyur dharmo yaśo balam
//
abhivādāt paraṃ vipro
jyāyāṃsam abhivādayan
asau nāmāham asmīti
svaṃ nāma parikīrtayet
//
abhivādāt paraṃ vipro
jyāyāṃsam abhivādayan
asau nāma aham asmi iti
svaṃ nāma parikīrtayet
//
nāmadheyasya ye ke cid
abhivādaṃ na jānate
tān prājño 'ham iti brūyāt
striyaḥ sarvās tathaiva ca
//
nāmadheyasya ye ke cid
abhivādaṃ na jānate
tān prājño 'ham iti brūyāt
striyaḥ sarvās tatha aiva ca
//
bhoḥśabdaṃ kīrtayed ante
svasya nāmno 'bhivādane
nāmnāṃ svarūpabhāvo hi
bhobhāva ṛṣibhiḥ smṛtaḥ
//
bhoḥśabdaṃ kīrtayed ante
svasya nāmno 'bhivādane
nāmnāṃ svarūpa-bhāvo hi
bho-bhāva ṛṣibhiḥ smṛtaḥ
//
āyuṣmān bhava saumyeti
vācyo vipro 'bhivādane
akāraś cāsya nāmno 'nte
vācyaḥ pūrvākṣaraḥ plutaḥ
//
āyuṣmān bhava saumya iti
vācyo vipro 'bhivādane
akāraś ca asya nāmno 'nte
vācyaḥ pūrvākṣaraḥ plutaḥ
//
yo na vetty abhivādasya
vipraḥ pratyabhivādanam
nābhivādyaḥ sa viduṣā
yathā śūdras tathaiva saḥ
//
yo na vetty abhivādasya
vipraḥ pratyabhivādanam
na abhivādyaḥ sa viduṣā
yathā śūdras tatha aiva saḥ
//
brāhmaṇaṃ kuśalaṃ pṛcchet
kṣatrabandhum anāmayam
vaiśyaṃ kṣemaṃ samāgamya
śūdram ārogyam eva ca
//
brāhmaṇaṃ kuśalaṃ pṛcchet
kṣatrabandhum anāmayam
vaiśyaṃ kṣemaṃ samāgamya
śūdram ārogyam eva ca
//
avācyo dīkṣito nāmnā
yavīyān api yo bhavet
bhobhavatpūrvakaṃ tv enam
abhibhāṣeta dharmavit
//
avācyo dīkṣito nāmnā
yavīyān api yo bhavet
bho-bhavat-pūrvakaṃ tv enam
abhibhāṣeta dharmavit
//
parapatnī tu yā strī syād
asaṃbandhā ca yonitaḥ
tāṃ brūyād bhavatīty evaṃ
subhage bhaginīti ca
//
parapatnī tu yā strī syād
asaṃbandhā ca yonitaḥ
tāṃ brūyād bhavati ity evaṃ
subhage bhagini iti ca
//
mātulāṃś ca pitṛvyāṃś ca
śvaśurān ṛtvijo gurūn
asāv aham iti brūyāt
pratyutthāya yavīyasaḥ
//
mātulāṃś ca pitṛvyāṃś ca
śvaśurān ṛtvijo gurūn
asāv aham iti brūyāt
pratyutthāya yavīyasaḥ
//
mātṛśvasā mātulānī
śvaśrūr atha pitṛśvasā
saṃpūjyā gurupatnīvat
samās tā gurubhāryayā
//
mātṛśvasā mātulānī
śvaśrūr atha pitṛśvasā
saṃpūjyā gurupatnīvat
samās tā gurubhāryayā
//
bhrātur bhāryopasaṃgrāhyā
savarṇāhany ahany api
viproṣya tūpasaṃgrāhyā
jñātisaṃbandhiyoṣitaḥ
//
bhrātur bhārya ūpasaṃgrāhyā
sa-varṇa āhany ahany api
viproṣya tu upasaṃgrāhyā
jñāti-saṃbandhi-yoṣitaḥ
//
pitur bhaginyāṃ mātuś ca
jyāyasyāṃ ca svasary api
mātṛvad vṛttim ātiṣṭhen
mātā tābhyo garīyasī
//
pitur bhaginyāṃ mātuś ca
jyāyasyāṃ ca svasary api
mātṛvad vṛttim ātiṣṭhen
mātā tābhyo garīyasī
//
daśābdākhyaṃ paurasakhyaṃ
pañcābdākhyaṃ kalābhṛtām
tryabdapūrvaṃ śrotriyāṇāṃ
svalpenāpi svayoniṣu
//
daśābda-ākhyaṃ paurasakhyaṃ
pañcābda-ākhyaṃ kalābhṛtām
tryabdapūrvaṃ śrotriyāṇāṃ
svalpena api svayoniṣu
//
brāhmaṇaṃ daśavarṣaṃ tu
śatavarṣaṃ tu bhūmipam
pitāputrau vijānīyād
brāhmaṇas tu tayoḥ pitā
//
brāhmaṇaṃ daśavarṣaṃ tu
śatavarṣaṃ tu bhūmipam
pitā-putrau vijānīyād
brāhmaṇas tu tayoḥ pitā
//
vittaṃ bandhur vayaḥ karma
vidyā bhavati pañcamī
etāni
mānya
māna
sthānāni
garīyo yad yad uttaram
//
vittaṃ bandhur vayaḥ karma
vidyā bhavati pañcamī
etāni
mānya
māna
sthānāni
garīyo yad yad uttaram
//
pañcānāṃ triṣu varṇeṣu
bhūyāṃsi guṇavanti ca
yatra syuḥ so 'tra mānārhaḥ
śūdro 'pi daśamīṃ gataḥ
//
pañcānāṃ triṣu varṇeṣu
bhūyāṃsi guṇavanti ca
yatra syuḥ so 'tra māna-arhaḥ
śūdro 'pi daśamīṃ gataḥ
//
cakriṇo daśamīsthasya
rogiṇo bhāriṇaḥ striyāḥ
snātakasya ca rājñaś ca
panthā deyo varasya ca
//
cakriṇo daśamīsthasya
rogiṇo bhāriṇaḥ striyāḥ
snātakasya ca rājñaś ca
panthā deyo varasya ca
//
teṣāṃ tu samāvetānāṃ
mānyau snātakapārthivau
rājasnātakayoś caiva
snātako nṛpamānabhāk
//
teṣāṃ tu samāvetānāṃ
mānyau snātaka-pārthivau
rāja-snātakayoś ca eva
snātako nṛpamānabhāk
//
upanīya tu yaḥ śiṣyaṃ
vedam adhyāpayed dvijaḥ
sakalpaṃ sarahasyaṃ ca
tam ācāryaṃ pracakṣate
//
upanīya tu yaḥ śiṣyaṃ
vedam adhyāpayed dvijaḥ
sa-kalpaṃ sa-rahasyaṃ ca
tam ācāryaṃ pracakṣate
//
ekadeśaṃ tu vedasya
vedāṅgāny api vā punaḥ
yo 'dhyāpayati vṛttyartham
upādhyāyaḥ sa ucyate
//
ekadeśaṃ tu vedasya
vedāṅgāny api vā punaḥ
yo 'dhyāpayati vṛttyartham
upādhyāyaḥ sa ucyate
//
niṣekādīni karmāṇi
yaḥ karoti yathāvidhi
saṃbhāvayati cānnena
sa vipro gurur ucyate
//
niṣeka-ādīni karmāṇi
yaḥ karoti yathāvidhi
saṃbhāvayati ca annena
sa vipro gurur ucyate
//
agnyādheyaṃ pākayajñān
agniṣṭomādikān makhān
yaḥ karoti vṛto yasya
sa tasya rtvig ihocyate
//
agnyādheyaṃ pākayajñān
agniṣṭoma-ādikān makhān
yaḥ karoti vṛto yasya
sa tasya rtvig iha ucyate
//
ya āvṛṇoty avitathaṃ
brahmaṇā śravaṇāv ubhau
sa mātā sa pitā jñeyas
taṃ na druhyet kadā cana
//
ya āvṛṇoty avitathaṃ
brahmaṇā śravaṇāv ubhau
sa mātā sa pitā jñeyas
taṃ na druhyet kadā cana
//
upādhyāyān daśācārya
ācāryāṇāṃ śataṃ pitā
sahasraṃ tu pitṝn mātā
gauraveṇātiricyate
//
upādhyāyān daśā acārya
ācāryāṇāṃ śataṃ pitā
sahasraṃ tu pitṝn mātā
gauraveṇa atiricyate
//
utpādakabrahmadātror
garīyān brahmadaḥ pitā
brahmajanma hi viprasya
pretya ceha ca śāśvatam
//
utpādaka-brahmadātror
garīyān brahmadaḥ pitā
brahmajanma hi viprasya
pretya ca iha ca śāśvatam
//
kāmān mātā pitā cainaṃ
yad utpādayato mithaḥ
saṃbhūtiṃ tasya tāṃ vidyād
yad yonāv abhijāyate
//
kāmān mātā pitā ca enaṃ
yad utpādayato mithaḥ
saṃbhūtiṃ tasya tāṃ vidyād
yad yonāv abhijāyate
//
ācāryas tv asya yāṃ jātiṃ
vidhivad vedapāragaḥ
utpādayati sāvitryā
sā satyā sājarāmarā
//
ācāryas tv asya yāṃ jātiṃ
vidhivad vedapāragaḥ
utpādayati sāvitryā
sā satyā sa ājara āmarā
//
alpaṃ vā bahu vā yasya
śrutasyopakaroti yaḥ
tam apīha guruṃ vidyāc
chrutopakriyayā tayā
//
alpaṃ vā bahu vā yasya
śrutasya upakaroti yaḥ
tam apīha guruṃ vidyāc
chruta-upakriyayā tayā
//
brāhmasya janmanaḥ kartā
svadharmasya ca śāsitā
bālo 'pi vipro vṛddhasya
pitā bhavati dharmataḥ
//
brāhmasya janmanaḥ kartā
svadharmasya ca śāsitā
bālo 'pi vipro vṛddhasya
pitā bhavati dharmataḥ
//
adhyāpayām āsa pitṝn
śiśur āṅgirasaḥ kaviḥ
putrakā iti hovāca
jñānena parigṛhya tān
//
adhyāpayām āsa pitṝn
śiśur āṅgirasaḥ kaviḥ
putrakā iti ha uvāca
jñānena parigṛhya tān
//
te tam artham apṛcchanta
devān āgatamanyavaḥ
devāś caitān sametyocur
nyāyyaṃ vaḥ śiśur uktavān
//
te tam artham apṛcchanta
devān āgata-manyavaḥ
devāś ca etān sametyā ucur
nyāyyaṃ vaḥ śiśur uktavān
//
ajño bhavati vai bālaḥ
pitā bhavati mantradaḥ
ajñaṃ hi bālam ity āhuḥ
pitety eva tu mantradam
//
ajño bhavati vai bālaḥ
pitā bhavati mantradaḥ
ajñaṃ hi bālam ity āhuḥ
pita īty eva tu mantradam
//
na hāyanair na palitair
na vittena na bandhubhiḥ
ṛṣayaś cakrire dharmaṃ
yo 'nūcānaḥ sa no mahān
//
na hāyanair na palitair
na vittena na bandhubhiḥ
ṛṣayaś cakrire dharmaṃ
yo 'nūcānaḥ sa no mahān
//
viprāṇāṃ jñānato jyaiṣṭhyaṃ
kṣatriyāṇāṃ tu vīryataḥ
vaiśyānāṃ dhānyadhanataḥ
śūdrāṇām eva janmataḥ
//
viprāṇāṃ jñānato jyaiṣṭhyaṃ
kṣatriyāṇāṃ tu vīryataḥ
vaiśyānāṃ dhānyadhanataḥ
śūdrāṇām eva janmataḥ
//
na tena vṛddho bhavati
yenāsya palitaṃ śiraḥ
yo vai yuvāpy adhīyānas
taṃ devāḥ sthaviraṃ viduḥ
//
na tena vṛddho bhavati
yena asya palitaṃ śiraḥ
yo vai yuva āpy adhīyānas
taṃ devāḥ sthaviraṃ viduḥ
//
yathā kāṣṭhamayo hastī
yathā carmamayo mṛgaḥ
yaś ca vipro 'nadhīyānas
trayas te nāma bibhrati
//
yathā kāṣṭhamayo hastī
yathā carmamayo mṛgaḥ
yaś ca vipro 'nadhīyānas
trayas te nāma bibhrati
//
yathā ṣaṇḍho 'phalaḥ strīṣu
yathā gaur gavi cāphalā
yathā cājñe 'phalaṃ dānaṃ
tathā vipro 'nṛco 'phalaḥ
//
yathā ṣaṇḍho 'phalaḥ strīṣu
yathā gaur gavi ca aphalā
yathā ca ajñe 'phalaṃ dānaṃ
tathā vipro 'nṛco 'phalaḥ
//
ahiṃsayaiva bhūtānāṃ
kāryaṃ śreyo 'nuśāsanam
vāk caiva madhurā ślakṣṇā
prayojyā dharmam icchatā
//
ahiṃsaya aiva bhūtānāṃ
kāryaṃ śreyo 'nuśāsanam
vāk ca eva madhurā ślakṣṇā
prayojyā dharmam icchatā
//
yasya vāṅganasī śuddhe
samyaggupte ca sarvadā
sa vai sarvam avāpnoti
vedāntopagataṃ phalam
//
yasya vāṅ-ganasī śuddhe
samyaggupte ca sarvadā
sa vai sarvam avāpnoti
vedānta-upagataṃ phalam
//
nāruṃtudaḥ syād ārto 'pi
na paradrohakarmadhīḥ
yayāsyodvijate vācā
nālokyāṃ tām udīrayet
//
na aruṃtudaḥ syād ārto 'pi
na paradroha-karma-dhīḥ
yaya āsya udvijate vācā
na alokyāṃ tām udīrayet
//
sammānād brāhmaṇo nityam
udvijeta viṣād iva
amṛtasyeva cākāṅkṣed
avamānasya sarvadā
//
sammānād brāhmaṇo nityam
udvijeta viṣād iva
amṛtasya iva cā akāṅkṣed
avamānasya sarvadā
//
sukhaṃ hy avamataḥ śete
sukhaṃ ca pratibudhyate
sukhaṃ carati loke 'sminn
avamantā vinaśyati
//
sukhaṃ hy avamataḥ śete
sukhaṃ ca pratibudhyate
sukhaṃ carati loke 'sminn
avamantā vinaśyati
//
anena kramayogena
saṃskṛtātmā dvijaḥ śanaiḥ
gurau vasan sañcinuyād
brahmādhigamikaṃ tapaḥ
//
anena kramayogena
saṃskṛta-ātmā dvijaḥ śanaiḥ
gurau vasan sañcinuyād
brahmādhigamikaṃ tapaḥ
//
tapoviśeṣair vividhair
vrataiś ca vidhicoditaiḥ
vedaḥ kṛtsno 'dhigantavyaḥ
sarahasyo dvijanmanā
//
tapo-viśeṣair vividhair
vrataiś ca vidhicoditaiḥ
vedaḥ kṛtsno 'dhigantavyaḥ
sa-rahasyo dvijanmanā
//
vedam eva sadābhyasyet
tapas tapsyan dvijottamaḥ
vedābhyāso hi viprasya
tapaḥ param ihocyate
//
vedam eva sada ābhyasyet
tapas tapsyan dvijottamaḥ
vedābhyāso hi viprasya
tapaḥ param iha ucyate
//
ā haiva sa nakhāgrebhyaḥ
paramaṃ tapyate tapaḥ
yaḥ sragvy api dvijo 'dhīte
svādhyāyaṃ śaktito 'nvaham
//
ā ha eva sa nakhāgrebhyaḥ
paramaṃ tapyate tapaḥ
yaḥ sragvy api dvijo 'dhīte
svādhyāyaṃ śaktito 'nvaham
//
yo 'nadhītya dvijo vedam
anyatra kurute śramam
sa jīvann eva śūdratvam
āśu gacchati sānvayaḥ
//
yo 'nadhītya dvijo vedam
anyatra kurute śramam
sa jīvann eva śūdratvam
āśu gacchati sa-anvayaḥ
//
mātur agre 'dhijananaṃ
dvitīyaṃ mauñjibandhane
tṛtīyaṃ yajñadīkṣāyāṃ
dvijasya śruticodanāt
//
mātur agre 'dhijananaṃ
dvitīyaṃ mauñjibandhane
tṛtīyaṃ yajñadīkṣāyāṃ
dvijasya śruticodanāt
//
tatra yad brahmajanmāsya
mauñjībandhanacihnitam
tatrāsya mātā sāvitrī
pitā tv ācārya ucyate
//
tatra yad brahmajanma asya
mauñjībandhanacihnitam
tatra asya mātā sāvitrī
pitā tv ācārya ucyate
//
vedapradānād ācāryaṃ
pitaraṃ paricakṣate
na hy asmin yujyate karma
kiñ cid ā mauñjibandhanāt
//
vedapradānād ācāryaṃ
pitaraṃ paricakṣate
na hy asmin yujyate karma
kiñ cid ā mauñjibandhanāt
//
nābhivyāhārayed brahma
svadhāninayanād ṛte
śūdreṇa hi samas tāvad
yāvad vede na jāyate
//
na abhivyāhārayed brahma
svadhāninayanād ṛte
śūdreṇa hi samas tāvad
yāvad vede na jāyate
//
kṛtopanayanasyāsya
vratādeśanam iṣyate
brahmaṇo grahaṇaṃ caiva
krameṇa vidhipūrvakam
//
kṛta-upanayanasya asya
vratādeśanam iṣyate
brahmaṇo grahaṇaṃ ca eva
krameṇa vidhi-pūrvakam
//
yady asya vihitaṃ carma
yat sūtraṃ yā ca mekhalā
yo daṇḍo yac ca vasanaṃ
tat tad asya vrateṣv api
//
yady asya vihitaṃ carma
yat sūtraṃ yā ca mekhalā
yo daṇḍo yac ca vasanaṃ
tat tad asya vrateṣv api
//
sevetemāṃs tu niyamān
brahmacārī gurau vasan
sanniyamyendriyagrāmaṃ
tapovṛddhyartham ātmanaḥ
//
seveta imāṃs tu niyamān
brahmacārī gurau vasan
sanniyamya indriyagrāmaṃ
tapovṛddhy-artham ātmanaḥ
//
nityaṃ snātvā śuciḥ kuryād
devarṣipitṛtarpaṇam
devatābhyarcanaṃ caiva
samidādhānam eva ca
//
nityaṃ snātvā śuciḥ kuryād
devarṣi-pitṛtarpaṇam
devatābhyarcanaṃ ca eva
samidādhānam eva ca
//
varjayen madhu māṃsaṃ ca
gandhaṃ mālyaṃ rasān striyaḥ
śuktāni yāni sarvāṇi
prāṇināṃ caiva hiṃsanam
//
varjayen madhu māṃsaṃ ca
gandhaṃ mālyaṃ rasān striyaḥ
śuktāni yāni sarvāṇi
prāṇināṃ ca eva hiṃsanam
//
abhyaṅgam añjanaṃ cākṣṇor
upānacchatradhāraṇam
kāmaṃ krodhaṃ ca lobhaṃ ca
nartanaṃ gītavādanam
//
abhyaṅgam añjanaṃ cākṣṇor
upānac-chatradhāraṇam
kāmaṃ krodhaṃ ca lobhaṃ ca
nartanaṃ gītavādanam
//
dyūtaṃ ca janavādaṃ ca
parivādaṃ tathānṛtam
strīṇāṃ ca prekṣaṇālambham
upaghātaṃ parasya ca (M: ālambhāav
//
dyūtaṃ ca janavādaṃ ca
parivādaṃ tatha ānṛtam
strīṇāṃ ca prekṣaṇālambham
upaghātaṃ parasya ca (M: -ālambhāav
//
ekaḥ śayīta sarvatra
na retaḥ skandayet kva cit
kāmād dhi skandayan reto
hinasti vratam ātmanaḥ
//
ekaḥ śayīta sarvatra
na retaḥ skandayet kva cit
kāmād dhi skandayan reto
hinasti vratam ātmanaḥ
//
svapne siktvā brahmacārī
dvijaḥ śukram akāmataḥ
snātvārkam arcayitvā triḥ
punar mām ity ṛcaṃ japet
//
svapne siktvā brahmacārī
dvijaḥ śukram akāmataḥ
snātva ārkam arcayitvā triḥ
punar mām ity ṛcaṃ japet
//
udakumbhaṃ sumanaso
gośakṛnmṛttikākuśān
āhared yāvad arthāni
bhaikṣaṃ cāharahaś caret
//
udakumbhaṃ sumanaso
gośakṛn-mṛttikā-kuśān
āhared yāvad arthāni
bhaikṣaṃ ca ahar-ahaś caret
//
vedayajñair ahīnānāṃ
praśastānāṃ svakarmasu
brahmacāry āhared bhaikṣaṃ
gṛhebhyaḥ prayato 'nvaham
//
veda-yajñair ahīnānāṃ
praśastānāṃ svakarmasu
brahmacāry āhared bhaikṣaṃ
gṛhebhyaḥ prayato 'nvaham
//
guroḥ kule na bhikṣeta
na jñātikulabandhuṣu
alābhe tv anyagehānāṃ
pūrvaṃ pūrvaṃ vivarjayet
//
guroḥ kule na bhikṣeta
na jñāti-kula-bandhuṣu
alābhe tv anyagehānāṃ
pūrvaṃ pūrvaṃ vivarjayet
//
sarvaṃ vāpi cared grāmaṃ
pūrvoktānām asaṃbhave
niyamya prayato vācam
abhiśastāṃs tu varjayet
//
sarvaṃ vāpi cared grāmaṃ
pūrva-uktānām asaṃbhave
niyamya prayato vācam
abhiśastāṃs tu varjayet
//
dūrād āhṛtya samidhaḥ
sannidadhyād vihāyasi
sāyaM: prātaś ca juhuyāt
tābhir agnim atandritaḥ
//
dūrād āhṛtya samidhaḥ
sannidadhyād vihāyasi
sāyaM: prātaś ca juhuyāt
tābhir agnim atandritaḥ
//
akṛtvā bhaikṣacaraṇam
asamidhya ca pāvakaṃ
anāturaḥ saptarātram
avakīrṇivrataṃ caret
//
akṛtvā bhaikṣacaraṇam
asamidhya ca pāvakaṃ
anāturaḥ saptarātram
avakīrṇivrataṃ caret
//
bhaikṣeṇa vartayen nityaṃ
naikānnādī bhaved vratī
bhaikṣeṇa vratino vṛttir
upavāsasamā smṛtā
//
bhaikṣeṇa vartayen nityaṃ
na ekānna-adī bhaved vratī
bhaikṣeṇa vratino vṛttir
upavāsa-samā smṛtā
//
vratavad devadaivatye
pitrye karmaṇy atha rṣivat
kāmam abhyarthito 'śnīyād
vratam asya na lupyate
//
vratavad deva-daivatye
pitrye karmaṇy atha rṣivat
kāmam abhyarthito 'śnīyād
vratam asya na lupyate
//
brāhmaṇasyaiva karmaitad
upadiṣṭaṃ manīṣibhiḥ
rājanyavaiśyayos tv evaṃ
naitat karma vidhīyate
//
brāhmaṇasya eva karma etad
upadiṣṭaṃ manīṣibhiḥ
rājanya-vaiśyayos tv evaṃ
na etat karma vidhīyate
//
codito guruṇā nityam
apracodita eva vā
kuryād adhyayane
yatnam
yogam
ācāryasya hiteṣu ca
//
codito guruṇā nityam
apracodita eva vā
kuryād adhyayane
yatnam
yogam
ācāryasya hiteṣu ca
//
śarīraṃ caiva vācaṃ ca
buddhīndriyamanāṃsi ca
niyamya prāñjalis tiṣṭhed
vīkṣamāṇo guror mukham
//
śarīraṃ ca eva vācaṃ ca
buddhīndriya-manāṃsi ca
niyamya prāñjalis tiṣṭhed
vīkṣamāṇo guror mukham
//
nityam uddhṛtapāṇiḥ syāt
sādhvācāraḥ susaṃvṛtaḥ
āsyatām iti coktaḥ sann
āsītābhimukhaṃ guroḥ
//
nityam uddhṛta-pāṇiḥ syāt
sādhv-ācāraḥ su-saṃvṛtaḥ
āsyatām iti ca uktaḥ sann
āsīta abhimukhaṃ guroḥ
//
hīnānnavastraveṣaḥ syāt
sarvadā gurusannidhau
uttiṣṭhet prathamaṃ cāsya
caramaṃ caiva saṃviśet
//
hīna-anna-vastra-veṣaḥ syāt
sarvadā gurusannidhau
uttiṣṭhet prathamaṃ cāsya
caramaṃ ca eva saṃviśet
//
pratiśrāvaṇasaṃbhāṣe
śayāno na samācaret
nāsīno na ca bhuñjāno
na tiṣṭhan na parāṅmukhaḥ
//
pratiśrāvaṇa-saṃbhāṣe
śayāno na samācaret
nā asīno na ca bhuñjāno
na tiṣṭhan na parāṅ-mukhaḥ
//
āsīnasya sthitaḥ kuryād
abhigacchaṃs tu tiṣṭhataḥ
pratyudgamya tv āvrajataḥ
paścād dhāvaṃs tu dhāvataḥ
//
āsīnasya sthitaḥ kuryād
abhigacchaṃs tu tiṣṭhataḥ
pratyudgamya tv āvrajataḥ
paścād dhāvaṃs tu dhāvataḥ
//
parāṅmukhasyābhimukho
dūrasthasyaitya cāntikam
praṇamya tu śayānasya
nideśe caiva tiṣṭhataḥ
//
parāṅ-mukhasya abhimukho
dūrasthasya etya ca-antikam
praṇamya tu śayānasya
nideśe ca eva tiṣṭhataḥ
//
nīcaṃ śayyāsanaṃ cāsya
nityaṃ syād gurusannidhau
guros tu cakṣurviṣaye
na yatheṣṭāsano bhavet
//
nīcaṃ śayyā-āsanaṃ ca-asya
nityaṃ syād gurusannidhau
guros tu cakṣurviṣaye
na yathā-iṣṭa-āsano bhavet
//
nodāhared asya nāma
parokṣam api kevalam
na caivāsyānukurvīta
gatibhāṣitaceṣṭitam
//
na udāhared asya nāma
parokṣam api kevalam
na ca eva asya-anukurvīta
gati-bhāṣita-ceṣṭitam
//
guror yatra parivādo
nindā vāpi pravartate
karṇau tatra pidhātavyau
gantavyaṃ vā tato 'nyataḥ
//
guror yatra parivādo
nindā vā-api pravartate
karṇau tatra pidhātavyau
gantavyaṃ vā tato 'nyataḥ
//
parīvādāt kharo bhavati
śvā vai bhavati nindakaḥ
paribhoktā kṛmir bhavati
kīṭo bhavati matsarī
//
parīvādāt kharo bhavati
śvā vai bhavati nindakaḥ
paribhoktā kṛmir bhavati
kīṭo bhavati matsarī
//
dūrastho nārcayed enaṃ
na kruddho nāntike striyāḥ
yānāsanasthaś caivainam
avaruhyābhivādayet
//
dūrastho na arcayed enaṃ
na kruddho na antike striyāḥ
yāna-āsanasthaś ca eva enam
avaruhya abhivādayet
//
prativāte 'nuvāte
prativātānuvāte
ca
nāsīta guruṇā saha
asaṃśrave caiva guror
na kiṃ cid api kīrtayet
//
prativāte 'nuvāte
prativātānuvāte
ca
nā asīta guruṇā saha
asaṃśrave ca eva guror
na kiṃ cid api kīrtayet
//
go'śvoṣṭrayānaprāsāda
prastareṣu kaṭeṣu ca
āsīta guruṇā sārdhaṃ
śilāphalakanauṣu ca
//
go-'śva-uṣṭra-yāna-prāsāda
prastareṣu kaṭeṣu ca
āsīta guruṇā sārdhaṃ
śilā-phalaka-nauṣu ca
//
guror gurau sannihite
guruvad vṛttim ācaret
na cānisṛṣṭo guruṇā
svān gurūn abhivādayet
//
guror gurau sannihite
guruvad vṛttim ācaret
na ca anisṛṣṭo guruṇā
svān gurūn abhivādayet
//
vidyāguruṣv evam eva
nityā vṛttiḥ svayoniṣu
pratiṣedhatsu cādharmād
dhitaṃ copadiśatsv api
//
vidyāguruṣv evam eva
nityā vṛttiḥ svayoniṣu
pratiṣedhatsu ca adharmād
dhitaṃ ca upadiśatsv api
//
śreyaḥsu guruvad vṛttiṃ
nityam eva samācaret
guruputreṣu cāryeṣu
guruputre tathācārye
guroś caiva svabandhuṣu
//
śreyaḥsu guruvad vṛttiṃ
nityam eva samācaret
guruputreṣu cā aryeṣu
guruputre tathācārye
guroś ca eva svabandhuṣu
//
bālaḥ samānajanmā vā
śiṣyo vā yajñakarmaṇi
adhyāpayan gurusuto
guruvan mānam arhati
//
bālaḥ samāna-janmā vā
śiṣyo vā yajñakarmaṇi
adhyāpayan gurusuto
guruvan mānam arhati
//
utsādanaṃ ca gātrāṇāṃ
snāpanocchiṣṭabhojane
na kuryād guruputrasya
pādayoś cāvanejanam
//
utsādanaṃ ca gātrāṇāṃ
snāpana-ucchiṣṭabhojane
na kuryād guruputrasya
pādayoś ca avanejanam
//
guruvat pratipūjyāḥ syuḥ
savarṇā guruyoṣitaḥ
asavarṇās tu sampūjyāḥ
pratyutthānābhivādanaiḥ
//
guruvat pratipūjyāḥ syuḥ
sa-varṇā guruyoṣitaḥ
asavarṇās tu sampūjyāḥ
pratyutthāna-abhivādanaiḥ
//
abhyañjanaṃ snāpanaṃ ca
gātrotsādanam eva ca
gurupatnyā na kāryāṇi
keśānāṃ ca prasādhanam
//
abhyañjanaṃ snāpanaṃ ca
gātra-utsādanam eva ca
gurupatnyā na kāryāṇi
keśānāṃ ca prasādhanam
//
gurupatnī tu yuvatir
nābhivādyeha pādayoḥ
pūrṇaviṃśativarṣeṇa
guṇadoṣau vijānatā
//
gurupatnī tu yuvatir
na abhivādya īha pādayoḥ
pūrṇaviṃśativarṣeṇa
guṇa-doṣau vijānatā
//
svabhāva eṣa nārīṇāṃ
narāṇām iha dūṣaṇam
ato 'rthān na pramādyanti
pramadāsu vipaścitaḥ
//
svabhāva eṣa nārīṇāṃ
narāṇām iha dūṣaṇam
ato 'rthān na pramādyanti
pramadāsu vipaścitaḥ
//
avidvāṃsam alaṃ loke
vidvāṃsam api vā punaḥ
pramadā hy utpathaṃ netuṃ
kāmakrodhavaśānugam
//
avidvāṃsam alaṃ loke
vidvāṃsam api vā punaḥ
pramadā hy utpathaṃ netuṃ
kāma-krodhavaśānugam
//
mātrā svasrā duhitrā vā
na viviktāsano bhavet
balavān indriyagrāmo
vidvāṃsam api karṣati
//
mātrā svasrā duhitrā vā
na viviktāsano bhavet
balavān indriyagrāmo
vidvāṃsam api karṣati
//
kāmaṃ tu gurupatnīnāṃ
yuvatīnāṃ yuvā bhuvi
vidhivad vandanaṃ kuryād
asāv aham iti bruvan
//
kāmaṃ tu gurupatnīnāṃ
yuvatīnāṃ yuvā bhuvi
vidhivad vandanaṃ kuryād
asāv aham iti bruvan
//
viproṣya pādagrahaṇam
anvahaṃ cābhivādanam
gurudāreṣu kurvīta
satāṃ dharmam anusmaran
//
viproṣya pādagrahaṇam
anvahaṃ ca abhivādanam
gurudāreṣu kurvīta
satāṃ dharmam anusmaran
//
yathā khanan khanitreṇa
naro vāry adhigacchati
tathā gurugatāṃ vidyāṃ
śuśrūṣur adhigacchati
//
yathā khanan khanitreṇa
naro vāry adhigacchati
tathā gurugatāṃ vidyāṃ
śuśrūṣur adhigacchati
//
muṇḍo vā jaṭilo vā syād
atha vā syāc chikhājaṭaḥ
nainaṃ grāme 'bhinimlocet
sūryo nābhyudiyāt kva cit
//
muṇḍo vā jaṭilo vā syād
atha vā syāc chikhā-jaṭaḥ
na enaṃ grāme 'bhinimlocet
sūryo na abhyudiyāt kva cit
//
taṃ ced abhyudiyāt sūryaḥ
śayānaṃ kāmacārataḥ
nimloced vāpy avijñānāj
japann upavased dinam
//
taṃ ced abhyudiyāt sūryaḥ
śayānaṃ kāmacārataḥ
nimloced va āpy avijñānāj
japann upavased dinam
//
sūryeṇa hy
abhinirmuktaḥ
abhinimluktaḥ
śayāno 'bhyuditaś ca yaḥ
prāyaścittam akurvāṇo
yuktaḥ syān mahatainasā
//
sūryeṇa hy
abhinirmuktaḥ
abhinimluktaḥ
śayāno 'bhyuditaś ca yaḥ
prāyaścittam akurvāṇo
yuktaḥ syān mahata ainasā
//
ācamya prayato nityam
ubhe saṃdhye samāhitaḥ
śucau deśe japañ japyam
upāsīta yathāvidhi
//
ācamya prayato nityam
ubhe saṃdhye samāhitaḥ
śucau deśe japañ japyam
upāsīta yathāvidhi
//
yadi strī yady avarajaḥ
śreyaḥ kiṃ cit samācaret
tat sarvam ācared yukto
yatra cāsya ramen manaḥ
//
yadi strī yady avarajaḥ
śreyaḥ kiṃ cit samācaret
tat sarvam ācared yukto
yatra ca asya ramen manaḥ
//
dharmārthāv ucyate śreyaḥ
kāmārthau dharma eva ca
artha eveha vā śreyas
trivarga iti tu sthitiḥ
//
dharma-arthāv ucyate śreyaḥ
kāma-arthau dharma eva ca
artha eva iha vā śreyas
trivarga iti tu sthitiḥ
//
ācāryaś ca pitā caiva
mātā bhrātā ca pūrvajaḥ
nārtenāpy avamantavyā
brāhmaṇena viśeṣataḥ
//
ācāryaś ca pitā ca eva
mātā bhrātā ca pūrvajaḥ
nā artena apy avamantavyā
brāhmaṇena viśeṣataḥ
//
ācāryo brahmaṇo mūrtiḥ
pitā mūrtiḥ prajāpateḥ
mātā pṛthivyā mūrtis tu
bhrātā svo mūrtir ātmanaḥ
//
ācāryo brahmaṇo mūrtiḥ
pitā mūrtiḥ prajāpateḥ
mātā pṛthivyā mūrtis tu
bhrātā svo mūrtir ātmanaḥ
//
yaṃ mātāpitarau kleśaṃ
sahete saṃbhave nṛṇām
na tasya niṣkṛtiḥ śakyā
kartuṃ varṣaśatair api
//
yaṃ mātā-pitarau kleśaṃ
sahete saṃbhave nṛṇām
na tasya niṣkṛtiḥ śakyā
kartuṃ varṣaśatair api
//
tayor nityaṃ priyaṃ kuryād
ācāryasya ca sarvadā
teṣv eva triṣu tuṣṭeṣu
tapaḥ sarvaṃ samāpyate
//
tayor nityaṃ priyaṃ kuryād
ācāryasya ca sarvadā
teṣv eva triṣu tuṣṭeṣu
tapaḥ sarvaṃ samāpyate
//
teṣāṃ trayāṇāṃ śuśrūṣā
paramaṃ tapa ucyate
na tair anabhyanujñāto
dharmam anyaṃ samācaret
//
teṣāṃ trayāṇāṃ śuśrūṣā
paramaṃ tapa ucyate
na tair anabhyanujñāto
dharmam anyaṃ samācaret
//
ta eva hi trayo lokās
ta eva traya āśramāḥ
ta eva hi trayo vedās
ta evoktās trayo 'gnayaḥ
//
ta eva hi trayo lokās
ta eva traya āśramāḥ
ta eva hi trayo vedās
ta eva uktās trayo 'gnayaḥ
//
pitā vai gārhapatyo 'gnir
mātāgnir dakṣiṇaḥ smṛtaḥ
gurur āhavanīyas tu
sāgnitretā garīyasī
//
pitā vai gārhapatyo 'gnir
māta āgnir dakṣiṇaḥ smṛtaḥ
gurur āhavanīyas tu
sa āgnitretā garīyasī
//
triṣv apramādyann eteṣu
trīn lokān vijayed gṛhī
dīpyamānaḥ svavapuṣā
devavad divi modate
//
triṣv apramādyann eteṣu
trīn lokān vijayed gṛhī
dīpyamānaḥ svavapuṣā
devavad divi modate
//
imaṃ lokaṃ mātṛbhaktyā
pitṛbhaktyā tu madhyamam
guruśuśrūṣayā tv evaṃ
brahmalokaṃ samaśnute
//
imaṃ lokaṃ mātṛbhaktyā
pitṛbhaktyā tu madhyamam
guruśuśrūṣayā tv evaṃ
brahmalokaṃ samaśnute
//
sarve tasyādṛtā dharmā
yasyaite traya ādṛtāḥ
anādṛtās tu yasyaite
sarvās tasyāphalāḥ kriyāḥ
//
sarve tasyā adṛtā dharmā
yasya ete traya ādṛtāḥ
anādṛtās tu yasya ete
sarvās tasya aphalāḥ kriyāḥ
//
yāvat trayas te jīveyus
tāvan nānyaṃ samācaret
teṣv eva nityaṃ śuśrūṣāṃ
kuryāt priyahite rataḥ
//
yāvat trayas te jīveyus
tāvan na anyaṃ samācaret
teṣv eva nityaṃ śuśrūṣāṃ
kuryāt priyahite rataḥ
//
teṣām anuparodhena
pāratryaṃ yad yad ācaret
tat tan nivedayet tebhyo
manovacanakarmabhiḥ
//
teṣām anuparodhena
pāratryaṃ yad yad ācaret
tat tan nivedayet tebhyo
mano-vacana-karmabhiḥ
//
triṣv eteṣv itikṛtyaṃ hi
puruṣasya samāpyate
eṣa dharmaḥ paraḥ sākṣād
upadharmo 'nya ucyate
//
triṣv eteṣv itikṛtyaṃ hi
puruṣasya samāpyate
eṣa dharmaḥ paraḥ sākṣād
upadharmo 'nya ucyate
//
śraddadhānaḥ śubhāṃ vidyām
ādadītāvarād api
anyād api paraṃ dharmaṃ
strīratnaṃ duṣkulād api
//
śraddadhānaḥ śubhāṃ vidyām
ādadīta avarād api
anyād api paraṃ dharmaṃ
strīratnaṃ duṣkulād api
//
viṣād apy amṛtaṃ grāhyaṃ
bālād api subhāṣitam
amitrād api sadvṛttam
amedhyād api kāñcanam
//
viṣād apy amṛtaṃ grāhyaṃ
bālād api subhāṣitam
amitrād api sadvṛttam
amedhyād api kāñcanam
//
striyo ratnāny atho vidyā
dharmaḥ śaucaṃ subhāṣitam
vividhāni ca śīlpāni
samādeyāni sarvataḥ
//
striyo ratnāny atho vidyā
dharmaḥ śaucaṃ subhāṣitam
vividhāni ca śīlpāni
samādeyāni sarvataḥ
//
abrāhmaṇād adhyāyanam
āpatkāle vidhīyate
anuvrajyā ca śuśrūṣā
yāvad adhyāyanaṃ guroḥ
//
abrāhmaṇād adhyāyanam
āpatkāle vidhīyate
anuvrajyā ca śuśrūṣā
yāvad adhyāyanaṃ guroḥ
//
nābrāhmaṇe gurau śiṣyo
vāsam ātyantikaṃ vaset
brāhmaṇe vānanūcāne
kāṅkṣan gatim anuttamām
//
na abrāhmaṇe gurau śiṣyo
vāsam ātyantikaṃ vaset
brāhmaṇe va ānanūcāne
kāṅkṣan gatim anuttamām
//
yadi tv ātyantikaṃ vāsaṃ
rocayeta guroḥ kule
yuktaḥ paricared enam
ā śarīravimokṣaṇāt
//
yadi tv ātyantikaṃ vāsaṃ
rocayeta guroḥ kule
yuktaḥ paricared enam
ā śarīravimokṣaṇāt
//
ā samāpteḥ śarīrasya
yas tu śuśrūṣate gurum
sa gacchaty añjasā vipro
brahmaṇaḥ sadma śāśvatam
//
ā samāpteḥ śarīrasya
yas tu śuśrūṣate gurum
sa gacchaty añjasā vipro
brahmaṇaḥ sadma śāśvatam
//
na pūrvaṃ gurave kiṃ cid
upakurvīta dharmavit
snāsyaṃs tu guruṇājñaptaḥ
śaktyā gurvartham āharet
//
na pūrvaṃ gurave kiṃ cid
upakurvīta dharmavit
snāsyaṃs tu guruṇā ājñaptaḥ
śaktyā gurv-artham āharet
//
kṣetraṃ hiraṇyaṃ gām aśvaṃ
chatropānaham
āsanam
antataḥ
dhānyaṃ
śākaṃ ca vāsāṃsi
vāsāṃsi śākaṃ vā
gurave prītim
āvahet
āharan
//
kṣetraṃ hiraṇyaṃ gām aśvaṃ
chatra-upānaham
āsanam
antataḥ
dhānyaṃ
śākaṃ ca vāsāṃsi
vāsāṃsi śākaṃ vā
gurave prītim
āvahet
āharan
//
ācārye tu khalu prete
guruputre guṇānvite
gurudāre sapiṇḍe vā
guruvad vṛttim ācaret
//
ācārye tu khalu prete
guruputre guṇānvite
gurudāre sapiṇḍe vā
guruvad vṛttim ācaret
//
eteṣv avidyamāneṣu
sthānāsanavihāravān
prayuñjāno 'gniśuśrūṣāṃ
sādhayed deham ātmanaḥ
//
eteṣv avidyamāneṣu
sthāna-āsana-vihāravān
prayuñjāno 'gniśuśrūṣāṃ
sādhayed deham ātmanaḥ
//
evaṃ carati yo vipro
brahmacaryam aviplutaḥ
sa gacchaty uttamasthānaṃ
na ceha jāyate punaḥ
//
evaṃ carati yo vipro
brahmacaryam aviplutaḥ
sa gacchaty uttamasthānaṃ
na ca iha jāyate punaḥ
//
ṣaṭtriṃśadābdikaṃ caryaṃ
gurau traivedikaṃ vratam
tadardhikaṃ pādikaṃ vā
grahaṇāntikam eva vā
//
ṣaṭtriṃśad-ābdikaṃ caryaṃ
gurau traivedikaṃ vratam
tadardhikaṃ pādikaṃ vā
grahaṇāntikam eva vā
//
vedān adhītya vedau vā
vedaṃ vāpi yathākramam
aviplutabrahmacaryo
gṛhasthāśramam āvaset
//
vedān adhītya vedau vā
vedaṃ va āpi yathākramam
avipluta-brahmacaryo
gṛhasthāśramam āvaset
//
taṃ pratītaṃ svadharmeṇa
brahmadāyaharaṃ pituḥ
sragviṇaṃ talpa āsīnam
arhayet prathamaṃ gavā
//
taṃ pratītaṃ svadharmeṇa
brahmadāyaharaṃ pituḥ
sragviṇaṃ talpa āsīnam
arhayet prathamaṃ gavā
//
guruṇānumataḥ snātvā
samāvṛtto yathāvidhi
udvaheta dvijo bhāryāṃ
savarṇāṃ lakṣaṇānvitām
//
guruṇānumataḥ snātvā
samāvṛtto yathāvidhi
udvaheta dvijo bhāryāṃ
sa-varṇāṃ lakṣaṇānvitām
//
asapiṇḍā ca yā mātur
asagotrā ca yā pituḥ
sā praśastā dvijātīnāṃ
dārakarmaṇ
i maithune
amaithinī
//
asapiṇḍā ca yā mātur
asagotrā ca yā pituḥ
sā praśastā dvijātīnāṃ
dārakarmaṇ
i maithune
a-maithinī
//
mahānty api samṛddhāni
go'jāvidhanadhānyataḥ
strīsaṃbandhe daśaitāni
kulāni parivarjayet
//
mahānty api samṛddhāni
go-'ja-avi-dhana-dhānyataḥ
strīsaṃbandhe daśa etāni
kulāni parivarjayet
//
hīnakriyaṃ niṣpuruṣaṃ
niśchando romaśārśasam
kṣayāmayāvyapasmāri
śvitrikuṣṭhikulāni ca
//
hīna-kriyaṃ niṣ-puruṣaṃ
niś-chando romaśa-arśasam
kṣaya-āmayāvy-apasmāri
śvitri-kuṣṭhi-kulāni ca
//
nodvahet kapilāṃ kanyāṃ
nādhikāṅgīṃ na rogiṇīm
nālomikāṃ nātilomāṃ
na
vācāṭāṃ
vācālāṃ
na piṅgalām
//
na udvahet kapilāṃ kanyāṃ
na adhikāṅgīṃ na rogiṇīm
na alomikāṃ na ati-lomāṃ
na
vācāṭāṃ
vācālāṃ
na piṅgalām
//
na rkṣavṛkṣanadīnāmnīṃ
nāntyaparvatanāmikām
na pakṣyahipreṣyanāmnīṃ
na ca bhīṣananāmikām
//
na rkṣa-vṛkṣa-nadī-nāmnīṃ
na antya-parvata-nāmikām
na pakṣy-ahi-preṣya-nāmnīṃ
na ca bhīṣana-nāmikām
//
avyaṅgāṅgīṃ saumyanāmnīṃ
haṃsavāraṇagāminīm
tanulomakeśadaśanāṃ
mṛdvaṅgīm udvahet striyam
//
avyaṅga-aṅgīṃ saumya-nāmnīṃ
haṃsa-vāraṇa-gāminīm
tanuloma-keśa-daśanāṃ
mṛdv-aṅgīm udvahet striyam
//
yasyās tu na bhaved bhrātā
na vijñāyeta
vā
vai
pitā
nopayaccheta tāṃ prājñaḥ
putrikādharmaśaṅkayā
//
yasyās tu na bhaved bhrātā
na vijñāyeta
vā
vai
pitā
na upayaccheta tāṃ prājñaḥ
putrikā-adharmaśaṅkayā
//
savarṇāgre dvijātīnāṃ
praśastā dārakarmaṇi
kāmatas tu pravṛttānām
imāḥ syuḥ kramaśo 'varāḥ
//
savarṇa āgre dvijātīnāṃ
praśastā dārakarmaṇi
kāmatas tu pravṛttānām
imāḥ syuḥ kramaśo 'varāḥ
//
śūdraiva bhāryā śūdrasya
sā ca svā ca viśaḥ smṛte
te ca svā caiva rājñaś ca
tāś ca svā cāgrajanmanaḥ
//
śūdra aiva bhāryā śūdrasya
sā ca svā ca viśaḥ smṛte
te ca svā ca eva rājñaś ca
tāś ca svā ca agra-janmanaḥ
//
na brāhmaṇakṣatriyayor
āpady api hi tiṣṭhatoḥ
kasmiṃś cid api vṛttānte
śūdrā bhāryopadiśyate
//
na brāhmaṇa-kṣatriyayor
āpady api hi tiṣṭhatoḥ
kasmiṃś cid api vṛttānte
śūdrā bhārya ūpadiśyate
//
hīnajātistriyaṃ mohād
udvahanto dvijātayaḥ
kulāny eva nayanty āśu
sasantānāni śūdratām
//
hīnajāti-striyaṃ mohād
udvahanto dvijātayaḥ
kulāny eva nayanty āśu
sa-santānāni śūdratām
//
śūdrāvedī pataty atrer
utathyatanayasya ca
śaunakasya sutotpattyā
tadapatyatayā bhṛgoḥ
//
śūdrāvedī pataty atrer
utathyatanayasya ca
śaunakasya suta-utpattyā
tad-apatyatayā bhṛgoḥ
//
śūdrāṃ śayanam āropya
brāhmaṇo yāty adhogatim
janayitvā sutaṃ tasyāṃ
brāhmaṇyād eva hīyate
//
śūdrāṃ śayanam āropya
brāhmaṇo yāty adhogatim
janayitvā sutaṃ tasyāṃ
brāhmaṇyād eva hīyate
//
daivapitryātitheyāni
tatpradhānāni yasya tu
nāśnanti pitṛdevās tan
na ca svargaṃ sa gacchati
//
daiva-pitrya-ātitheyāni
tat-pradhānāni yasya tu
na aśnanti pitṛ-devās tan
na ca svargaṃ sa gacchati
//
vṛṣalīphenapītasya
niḥśvāsopahatasya ca
tasyāṃ caiva prasūtasya
niṣkṛtir na vidhīyate
//
vṛṣalīphena-pītasya
niḥśvāsa-upahatasya ca
tasyāṃ ca eva prasūtasya
niṣkṛtir na vidhīyate
//
caturṇām api varṇānaṃ
pretya ceha hitāhitān
aṣṭāv imān samāsena
strīvivāhān nibodhata
//
caturṇām api varṇānaṃ
pretya ca iha hita-ahitān
aṣṭāv imān samāsena
strīvivāhān nibodhata
//
brāhmo daivas tathaivārṣaḥ
prājāpatyas tathāsuraḥ
gāndharvo rākṣasaś caiva
paiśācaś cāṣṭamo 'dhamaḥ
//
brāhmo daivas tatha aivā arṣaḥ
prājāpatyas tatha āsuraḥ
gāndharvo rākṣasaś ca eva
paiśācaś ca aṣṭamo 'dhamaḥ
//
yo yasya dharmyo varṇasya
guṇadoṣau ca yasya yau
tad vaḥ sarvaṃ pravakṣyāmi
prasave ca guṇāguṇān
//
yo yasya dharmyo varṇasya
guṇa-doṣau ca yasya yau
tad vaḥ sarvaṃ pravakṣyāmi
prasave ca guṇa-aguṇān
//
ṣaḍ ānupūrvyā viprasya
kṣatrasya caturo 'varān
viṭśūdrayos tu tān eva
vidyād dharmyān
arākṣasān
na rākṣasān
//
ṣaḍ ānupūrvyā viprasya
kṣatrasya caturo 'varān
viṭ-śūdrayos tu tān eva
vidyād dharmyān
arākṣasān
na rākṣasān
//
caturo brāhmaṇasyādyān
praśastān kavayo viduḥ
rākṣasaṃ kṣatriyasyaikam
āsuraṃ vaiśyaśūdrayoḥ
//
caturo brāhmaṇasyā adyān
praśastān kavayo viduḥ
rākṣasaṃ kṣatriyasya ekam
āsuraṃ vaiśya-śūdrayoḥ
//
pañcānāṃ tu trayo dharmyā
dvāv adharmyau smṛtāv iha
paiśācaś cāsuraś caiva
na kartavyau kadā cana
//
pañcānāṃ tu trayo dharmyā
dvāv adharmyau smṛtāv iha
paiśācaś ca asuraś ca eva
na kartavyau kadā cana
//
pṛthak pṛthag vā miśrau vā
vivāhau pūrvacoditau
gāndharvo rākṣasaś caiva
dharmyau kṣatrasya tau smṛtau
//
pṛthak pṛthag vā miśrau vā
vivāhau pūrvacoditau
gāndharvo rākṣasaś ca eva
dharmyau kṣatrasya tau smṛtau
//
ācchādya cārcayitvā ca
śrutaśīlavate svayam
āhūya dānaṃ kanyāyā
brāhmo dharmaḥ prakīrtitaḥ
//
ācchādya ca arcayitvā ca
śruta-śīlavate svayam
āhūya dānaṃ kanyāyā
brāhmo dharmaḥ prakīrtitaḥ
//
yajñe tu vitate samyag
ṛtvije karma kurvate
alaṅkṛtya sutādānaṃ
daivaṃ dharmaṃ pracakṣate
//
yajñe tu vitate samyag
ṛtvije karma kurvate
alaṅkṛtya sutādānaṃ
daivaṃ dharmaṃ pracakṣate
//
ekaṃ gomithunaṃ dve vā
varād ādāya dharmataḥ
kanyāpradānaṃ vidhivad
ārṣo dharmaḥ sa ucyate
//
ekaṃ gomithunaṃ dve vā
varād ādāya dharmataḥ
kanyāpradānaṃ vidhivad
ārṣo dharmaḥ sa ucyate
//
sahobhau caratāṃ dharmam
iti vācānubhāṣya ca
kanyāpradānam abhyarcya
prājāpatyo vidhiḥ smṛtaḥ
//
saha ubhau caratāṃ dharmam
iti vāca ānubhāṣya ca
kanyāpradānam abhyarcya
prājāpatyo vidhiḥ smṛtaḥ
//
jñātibhyo draviṇaṃ dattvā
kanyāyai caiva śaktitaḥ
kanyāpradānaṃ svācchandyād
āsuro dharma ucyate
//
jñātibhyo draviṇaṃ dattvā
kanyāyai ca eva śaktitaḥ
kanyāpradānaṃ svācchandyād
āsuro dharma ucyate
//
icchayānyonyasaṃyogaḥ
kanyāyāś ca varasya ca
gāndharvaḥ sa tu vijñeyo
maithunyaḥ kāmasaṃbhavaḥ
//
icchaya ānyonyasaṃyogaḥ
kanyāyāś ca varasya ca
gāndharvaḥ sa tu vijñeyo
maithunyaḥ kāma-saṃbhavaḥ
//
hatvā chittvā ca bhittvā ca
krośantīṃ rudantīṃ gṛhāt
prasahya kanyāharaṇaṃ
rākṣaso vidhir ucyate
//
hatvā chittvā ca bhittvā ca
krośantīṃ rudantīṃ gṛhāt
prasahya kanyāharaṇaṃ
rākṣaso vidhir ucyate
//
suptāṃ mattāṃ pramattāṃ vā
raho yatropagacchati
sa pāpiṣṭho vivāhānāṃ
paiśācaś cāṣṭamo
paiśācaḥ prathito
'dhamaḥ
//
suptāṃ mattāṃ pramattāṃ vā
raho yatra upagacchati
sa pāpiṣṭho vivāhānāṃ
paiśācaś ca aṣṭamo
paiśācaḥ prathito
'dhamaḥ
//
adbhir eva dvijāgryāṇāṃ
kanyādānaṃ viśiṣyate
itareṣāṃ tu varṇānām
itaretarakāmyayā
//
adbhir eva dvija-agryāṇāṃ
kanyādānaṃ viśiṣyate
itareṣāṃ tu varṇānām
itaretarakāmyayā
//
yo yasyaiṣāṃ vivāhānāṃ
manunā kīrtito guṇaḥ
sarvaṃ śṛṇuta taṃ viprāḥ
sarvaṃ
samyak
kīrtayato mama
//
yo yasya eṣāṃ vivāhānāṃ
manunā kīrtito guṇaḥ
sarvaṃ śṛṇuta taṃ viprāḥ
sarvaṃ
samyak
kīrtayato mama
//
daśa pūrvān parān vaṃśyān
ātmānaṃ caikaviṃśakam
brāhmīputraḥ sukṛtakṛn
mocayaty enasaḥ pitṝn
//
daśa pūrvān parān vaṃśyān
ātmānaṃ ca ekaviṃśakam
brāhmīputraḥ sukṛtakṛn
mocayaty enasaḥ pitṝn
//
daivoḍhājaḥ sutaś caiva
sapta sapta parāvarān
ārṣoḍhājaḥ sutas trīṃs trīn
ṣaṭ ṣaṭ kāyoḍhajaḥ sutaḥ
//
daiva-ūḍhājaḥ sutaś ca eva
sapta sapta para-avarān
ārṣa-ūḍhājaḥ sutas trīṃs trīn
ṣaṭ ṣaṭ kāya-ūḍhajaḥ sutaḥ
//
brāhmādiṣu vivāheṣu
caturṣv evānupūrvaśaḥ
brahma
varcasvinaḥ
varcasinaḥ
putrā
jāyante śiṣṭasammatāḥ
//
brāhma-ādiṣu vivāheṣu
caturṣv eva anupūrvaśaḥ
brahma
varcasvinaḥ
varcasinaḥ
putrā
jāyante śiṣṭasammatāḥ
//
rūpasattvaguṇopetā
dhanavanto yaśasvinaḥ
paryāptabhogā dharmiṣṭhā
jīvanti ca śataṃ samāḥ
//
rūpa-sattva-guṇa-upetā
dhanavanto yaśasvinaḥ
paryāpta-bhogā dharmiṣṭhā
jīvanti ca śataṃ samāḥ
//
itareṣu tu śiṣṭeṣu
nṛśaṃsānṛtavādinaḥ
jāyante durvivāheṣu
brahmadharmadviṣaḥ sutāḥ
//
itareṣu tu śiṣṭeṣu
nṛśaṃsā-anṛtavādinaḥ
jāyante durvivāheṣu
brahma-dharma-dviṣaḥ sutāḥ
//
aninditaiḥ strīvivāhair
anindyā bhavati prajā
ninditair ninditā nṝṇāṃ
tasmān nindyān vivarjayet
//
aninditaiḥ strīvivāhair
anindyā bhavati prajā
ninditair ninditā nṝṇāṃ
tasmān nindyān vivarjayet
//
pāṇigrahaṇasaṃskāraḥ
savarṇāsūpadiśyate
asavarṇāsv ayaṃ jñeyo
vidhir udvāhakarmaṇi
//
pāṇigrahaṇasaṃskāraḥ
sa-varṇāsu upadiśyate
asavarṇāsv ayaṃ jñeyo
vidhir udvāhakarmaṇi
//
śaraḥ kṣatriyayā grāhyaḥ
pratodo vaiśyakanyayā
vasanasya daśā grāhyā
śūdrayotkṛṣṭavedane
//
śaraḥ kṣatriyayā grāhyaḥ
pratodo vaiśyakanyayā
vasanasya daśā grāhyā
śūdraya ūtkṛṣṭavedane
//
ṛtukālābhigāmī syāt
svadāranirataḥ sadā
parvavarjaṃ vrajec caināṃ
tadvrato ratikāmyayā
//
ṛtukālābhigāmī syāt
svadāranirataḥ sadā
parvavarjaṃ vrajec ca enāṃ
tad-vrato ratikāmyayā
//
ṛtuḥ svābhāvikaḥ strīṇāṃ
rātrayaḥ ṣoḍaśa smṛtāḥ
caturbhir itaraiḥ sārdham
ahobhiḥ sadvigarhitaiḥ
//
ṛtuḥ svābhāvikaḥ strīṇāṃ
rātrayaḥ ṣoḍaśa smṛtāḥ
caturbhir itaraiḥ sārdham
ahobhiḥ sadvigarhitaiḥ
//
tāsām ādyāś catasras tu
ninditaikādaśī ca yā
trayodaśī ca śeṣās tu
praśastā daśarātrayaḥ
//
tāsām ādyāś catasras tu
nindita aikādaśī ca yā
trayodaśī ca śeṣās tu
praśastā daśarātrayaḥ
//
yugmāsu putrā jāyante
striyo 'yugmāsu rātriṣu
tasmād yugmāsu putrārthī
saṃviśed ārtave striyam
//
yugmāsu putrā jāyante
striyo 'yugmāsu rātriṣu
tasmād yugmāsu putrārthī
saṃviśed ārtave striyam
//
pumān puṃso 'dhike śukre
strī bhavaty adhike striyāḥ
same 'pumān puṃ striyau vā
kṣīṇe 'lpe ca viparyayaḥ
//
pumān puṃso 'dhike śukre
strī bhavaty adhike striyāḥ
same 'pumān puṃ striyau vā
kṣīṇe 'lpe ca viparyayaḥ
//
nindyāsv aṣṭāsu cānyāsu
striyo rātriṣu varjayan
brahmacāry eva bhavati
yatra tatrāśrame vasan
//
nindyāsv aṣṭāsu ca anyāsu
striyo rātriṣu varjayan
brahmacāry eva bhavati
yatra tatrā aśrame vasan
//
na kanyāyāḥ pitā vidvān
gṛhṇīyāc chulkam aṇv api
gṛhṇañ śulkaṃ hi lobhena
syān naro 'patyavikrayī
//
na kanyāyāḥ pitā vidvān
gṛhṇīyāc chulkam aṇv api
gṛhṇañ śulkaṃ hi lobhena
syān naro 'patyavikrayī
//
strīdhanāni tu ye mohād
upajīvanti bāndhavāḥ
nārī yānāni vastraṃ vā
te pāpā yānty adhogatim
//
strīdhanāni tu ye mohād
upajīvanti bāndhavāḥ
nārī yānāni vastraṃ vā
te pāpā yānty adhogatim
//
ārṣe gomithunaṃ śulkaṃ
ke cid āhur mṛṣaiva tat
alpo 'py evaṃ mahān vāpi
vikrayas tāvad eva saḥ
tāvān eva sa vikrayaḥ
//
ārṣe gomithunaṃ śulkaṃ
ke cid āhur mṛṣa aiva tat
alpo 'py evaṃ mahān va āpi
vikrayas tāvad eva saḥ
tāvān eva sa vikrayaḥ
//
yāsāṃ nādadate śulkaṃ
jñātayo na sa vikrayaḥ
arhaṇaṃ tat kumārīṇām
ānṛśaṃsyaṃ
ca
na
kevalam
//
yāsāṃ nā adadate śulkaṃ
jñātayo na sa vikrayaḥ
arhaṇaṃ tat kumārīṇām
ānṛśaṃsyaṃ
ca
na
kevalam
//
pitṛbhir bhrātṛbhiś caitāḥ
patibhir devarais tathā
pūjyā bhūṣayitavyāś ca
bahukalyāṇam īpsubhiḥ
//
pitṛbhir bhrātṛbhiś ca etāḥ
patibhir devarais tathā
pūjyā bhūṣayitavyāś ca
bahukalyāṇam īpsubhiḥ
//
yatra nāryas tu pūjyante
ramante tatra devatāḥ
yatraitās tu na pūjyante
sarvās tatrāphalāḥ kriyāḥ
//
yatra nāryas tu pūjyante
ramante tatra devatāḥ
yatra etās tu na pūjyante
sarvās tatra aphalāḥ kriyāḥ
//
śocanti jāmayo yatra
vinaśyaty āśu tat kulam
na śocanti tu yatraitā
vardhate tad dhi sarvadā
//
śocanti jāmayo yatra
vinaśyaty āśu tat kulam
na śocanti tu yatra etā
vardhate tad dhi sarvadā
//
jāmayo yāni gehāni
śapanty apratipūjitāḥ
tāni kṛtyāhatānīva
vinaśyanti samantataḥ
//
jāmayo yāni gehāni
śapanty apratipūjitāḥ
tāni kṛtyāhatāni iva
vinaśyanti samantataḥ
//
tasmād etāḥ sadā pūjyā
bhūṣaṇācchādanāśanaiḥ
bhūtikāmair narair nityaṃ
satkareṣūtsaveṣu ca
//
tasmād etāḥ sadā pūjyā
bhūṣaṇa-ācchādana-aśanaiḥ
bhūti-kāmair narair nityaṃ
satkareṣu utsaveṣu ca
//
saṃtuṣṭo bhāryayā bhartā
bhartrā bhāryā tathaiva ca
yasminn eva kule nityaṃ
kalyāṇaṃ tatra vai dhruvam
//
saṃtuṣṭo bhāryayā bhartā
bhartrā bhāryā tatha eva ca
yasminn eva kule nityaṃ
kalyāṇaṃ tatra vai dhruvam
//
yadi hi strī na roceta
pumāṃsaṃ na pramodayet
apramodāt punaḥ puṃsaḥ
prajanaṃ na pravartate
//
yadi hi strī na roceta
pumāṃsaṃ na pramodayet
apramodāt punaḥ puṃsaḥ
prajanaṃ na pravartate
//
striyāṃ tu rocamānāyāṃ
sarvaṃ tad rocate kulaṃ
tasyāṃ tv arocamānāyāṃ
sarvam eva na rocate
//
striyāṃ tu rocamānāyāṃ
sarvaṃ tad rocate kulaṃ
tasyāṃ tv arocamānāyāṃ
sarvam eva na rocate
//
kuvivāhaiḥ kriyālopair
vedānadhyayanena ca
kulāny akulatāṃ yānti
brāhmaṇātikrameṇa ca
//
ku-vivāhaiḥ kriyā-lopair
vedānadhyayanena ca
kulāny akulatāṃ yānti
brāhmaṇātikrameṇa ca
//
śilpena vyavahāreṇa
śūdrāpatyaiś ca kevalaiḥ
gobhir aśvaiś ca yānaiś ca
kṛṣyā rājopasevayā
//
śilpena vyavahāreṇa
śūdrāpatyaiś ca kevalaiḥ
gobhir aśvaiś ca yānaiś ca
kṛṣyā rāja-upasevayā
//
ayājyayājanaiś caiva
nāstikyena ca karmaṇām
kulāny āśu vinaśyanti
yāni hīnāni mantrataḥ
//
ayājyayājanaiś ca eva
nāstikyena ca karmaṇām
kulāny āśu vinaśyanti
yāni hīnāni mantrataḥ
//
mantratas tu samṛddhāni
kulāny alpadhanāny api
kulasaṃkhyāṃ ca gacchanti
karṣanti ca mahad yaśaḥ
//
mantratas tu samṛddhāni
kulāny alpa-dhanāny api
kulasaṃkhyāṃ ca gacchanti
karṣanti ca mahad yaśaḥ
//
vaivāhike 'gnau kurvīta
gṛhyaṃ karma yathāvidhi
pañcayajñavidhānaṃ ca
paktiṃ cānvāhikīṃ gṛhī
//
vaivāhike 'gnau kurvīta
gṛhyaṃ karma yathāvidhi
pañcayajñavidhānaṃ ca
paktiṃ ca anvāhikīṃ gṛhī
//
pañca sūnā gṛhasthasya
cullī peṣaṇy upaskaraḥ
kaṇḍanī codakumbhaś ca
badhyate
vadhyate
yās tu vāhayan
//
pañca sūnā gṛhasthasya
cullī peṣaṇy upaskaraḥ
kaṇḍanī ca udakumbhaś ca
badhyate
vadhyate
yās tu vāhayan
//
tāsāṃ krameṇa sarvāsāṃ
niṣkṛtyarthaṃ maharṣibhiḥ
pañca kḷptā mahāyajñāḥ
pratyahaṃ gṛhamedhinām
//
tāsāṃ krameṇa sarvāsāṃ
niṣkṛtyarthaṃ maharṣibhiḥ
pañca kḷptā mahāyajñāḥ
pratyahaṃ gṛhamedhinām
//
adhyāpanaṃ brahmayajñaḥ
pitṛyajñas tu tarpaṇam
homo daivo balir bhauto
nṛyajño 'tithipūjanam
//
adhyāpanaṃ brahmayajñaḥ
pitṛyajñas tu tarpaṇam
homo daivo balir bhauto
nṛyajño 'tithipūjanam
//
pañcaitān yo mahāayajñān
na hāpayati śaktitaḥ
sa gṛhe 'pi vasan nityaṃ
sūnādoṣair na lipyate
//
pañca etān yo mahāayajñān
na hāpayati śaktitaḥ
sa gṛhe 'pi vasan nityaṃ
sūnādoṣair na lipyate
//
devatātithibhṛtyānāṃ
pitṝṇām ātmanaś ca yaḥ
na nirvapati pañcānām
ucchvasan na sa jīvati
//
devatā-atithi-bhṛtyānāṃ
pitṝṇām ātmanaś ca yaḥ
na nirvapati pañcānām
ucchvasan na sa jīvati
//
ahutaṃ ca hutaṃ caiva
tathā prahutam eva ca
brāhmyaṃ hutaṃ prāśitaṃ ca
pañcayajñān pracakṣate
//
ahutaṃ ca hutaṃ ca eva
tathā prahutam eva ca
brāhmyaṃ hutaṃ prāśitaṃ ca
pañcayajñān pracakṣate
//
japo 'huto huto homaḥ
prahuto bhautiko baliḥ
brāhmyaṃ hutaṃ dvijāgryārcā
prāśitaṃ pitṛtarpaṇam
//
japo 'huto huto homaḥ
prahuto bhautiko baliḥ
brāhmyaṃ hutaṃ dvijāgryārcā
prāśitaṃ pitṛtarpaṇam
//
svādhyāye nityayuktaḥ syād
daive caiveha karmaṇi
daivakarmaṇi yukto hi
bibhartīdaṃ carācaram
//
svādhyāye nityayuktaḥ syād
daive ca eva iha karmaṇi
daivakarmaṇi yukto hi
bibharti idaṃ cara-acaram
//
agnau prāstāhutiḥ samyag
ādityam upatiṣṭhate
ādityāj jāyate vṛṣṭir
vṛṣṭer annaṃ tataḥ prajāḥ
//
agnau prāstā āhutiḥ samyag
ādityam upatiṣṭhate
ādityāj jāyate vṛṣṭir
vṛṣṭer annaṃ tataḥ prajāḥ
//
yathā vāyuṃ samāśritya
vartante sarvajantavaḥ
sarve jīvanti jantavaḥ
tathā gṛhastham āśritya
vartante sarva āśramāḥ
vartanta itarāśramaḥ
//
yathā vāyuṃ samāśritya
vartante sarvajantavaḥ
sarve jīvanti jantavaḥ
tathā gṛhastham āśritya
vartante sarva āśramāḥ
vartanta itarāśramaḥ
//
yasmāt trayo 'py āśramiṇo
jñānenānnena cānvaham
gṛhasthenaiva dhāryante
tasmāj jyeṣṭhāśramo
gṛhī
gṛham
//
yasmāt trayo 'py āśramiṇo
jñānena annena ca anvaham
gṛhasthena eva dhāryante
tasmāj jyeṣṭhāśramo
gṛhī
gṛham
//
sa saṃdhāryaḥ prayatnena
svargam akṣayam icchatā
sukhaṃ cehecchatātyantaṃ
yo 'dhāryo durbalendriyaiḥ
//
sa saṃdhāryaḥ prayatnena
svargam akṣayam icchatā
sukhaṃ ca iha icchata ātyantaṃ
yo 'dhāryo durbala-indriyaiḥ
//
ṛṣayaḥ pitaro devā
bhūtāny atithayas tathā
āśāsate kuṭumbibhyas
tebhyaḥ kāryaṃ vijānatā
//
ṛṣayaḥ pitaro devā
bhūtāny atithayas tathā
āśāsate kuṭumbibhyas
tebhyaḥ kāryaṃ vijānatā
//
svādhyāyenārcayeta rṣīn
homair devān yathāvidhi
pitṝñ śrāddhaiś ca nṝn annair
bhūtāni balikarmaṇā
//
svādhyāyena arcayeta rṣīn
homair devān yathāvidhi
pitṝñ śrāddhaiś ca nṝn annair
bhūtāni balikarmaṇā
//
kuryād
dadyād
aharahaḥ śrāddham
annādyenodakena vā
payomūlaphalair vāpi
pitṛbhyaḥ prītim āvahan
//
kuryād
dadyād
ahar-ahaḥ śrāddham
annādyena udakena vā
payo-mūla-phalair va āpi
pitṛbhyaḥ prītim āvahan
//
ekam apy āśayed vipraṃ
pitrarthe
pitrarthaṃ
pāñcayajñike
na caivātrāśayet kiṃ cid
vaiśvadevaṃ prati dvijam
//
ekam apy āśayed vipraṃ
pitr-arthe
pitr-arthaṃ
pāñcayajñike
na ca eva atrā aśayet kiṃ cid
vaiśvadevaṃ prati dvijam
//
vaiśvadevasya siddhasya
gṛhye 'gnau vidhipūrvakam
ābhyaḥ kuryād devatābhyo
brāhmaṇo homam anvaham
//
vaiśvadevasya siddhasya
gṛhye 'gnau vidhipūrvakam
ābhyaḥ kuryād devatābhyo
brāhmaṇo homam anvaham
//
agneḥ somasya caivādau
tayoś caiva samastayoḥ
viśvebhyaś caiva devebhyo
dhanvantaraya eva ca
//
agneḥ somasya ca evā adau
tayoś ca eva samastayoḥ
viśvebhyaś ca eva devebhyo
dhanvantaraya eva ca
//
kuhvai caivānumatyai ca
prajāpataya eva ca
saha dyāvāpṛthivyoś ca
tathā sviṣṭakṛte 'ntataḥ
//
kuhvai ca eva anumatyai ca
prajāpataya eva ca
saha dyāvāpṛthivyoś ca
tathā sviṣṭakṛte 'ntataḥ
//
evaṃ samyagg havir hutvā
sarvadikṣu pradakṣiṇam
indrāntakāppatīndubhyaḥ
sānugebhyo baliṃ haret
//
evaṃ samyagg havir hutvā
sarvadikṣu pradakṣiṇam
indra-antaka-appati-indubhyaḥ
sa-anugebhyo baliṃ haret
//
marudbhya iti tu dvāri
kṣiped apsv adbhya ity api
vanaspatibhya ity evaṃ
musalolūkhale haret
//
marudbhya iti tu dvāri
kṣiped apsv adbhya ity api
vanaspatibhya ity evaṃ
musala-ulūkhale haret
//
ucchīrṣake śriyai kuryād
bhadrakālyai ca pādataḥ
brahmavāstoṣpatibhyāṃ tu
vāstumadhye baliṃ haret
//
ucchīrṣake śriyai kuryād
bhadrakālyai ca pādataḥ
brahma-vāstoṣpatibhyāṃ tu
vāstumadhye baliṃ haret
//
viśvebhyaś caiva devebhyo
balim ākāśa utkṣipet
divācarebhyo bhūtebhyo
naktaṃcāribhya eva ca
//
viśvebhyaś ca eva devebhyo
balim ākāśa utkṣipet
divācarebhyo bhūtebhyo
naktaṃcāribhya eva ca
//
pṛṣṭhavāstuni kurvīta
baliṃ
sarvātmabhūtaye
sarvānnabhūtaye
pitṛbhyo baliśeṣaṃ tu
sarvaṃ dakṣiṇato haret
//
pṛṣṭhavāstuni kurvīta
baliṃ
sarvātmabhūtaye
sarvānnabhūtaye
pitṛbhyo baliśeṣaṃ tu
sarvaṃ dakṣiṇato haret
//
śūnāṃ ca patitānāṃ ca
śvapacāṃ pāparogiṇām
vayasānāṃ
vayasāṃ ca
kṛmīṇāṃ ca
śanakair nirvaped bhuvi
//
śūnāṃ ca patitānāṃ ca
śvapacāṃ pāpa-rogiṇām
vayasānāṃ
vayasāṃ ca
kṛmīṇāṃ ca
śanakair nirvaped bhuvi
//
evaṃ yaḥ sarvabhūtāni
brāhmaṇo nityam arcati
sa gacchati paraṃ sthānaṃ
tejomūrtiḥ pathā rjunā
//
evaṃ yaḥ sarvabhūtāni
brāhmaṇo nityam arcati
sa gacchati paraṃ sthānaṃ
tejomūrtiḥ pathā rjunā
//
kṛtvaitad balikarmaivam
atithiṃ pūrvam āśayet
bhikṣāṃ ca bhikṣave dadyād
vidhivad brahmacāriṇe
//
kṛtva aitad balikarma evam
atithiṃ pūrvam āśayet
bhikṣāṃ ca bhikṣave dadyād
vidhivad brahmacāriṇe
//
yat puṇyaphalam āpnoti
gāṃ dattvā vidhivad guroḥ
tat puṇyaphalam āpnoti
bhikṣāṃ dattvā dvijo gṛhī
//
yat puṇyaphalam āpnoti
gāṃ dattvā vidhivad guroḥ
tat puṇyaphalam āpnoti
bhikṣāṃ dattvā dvijo gṛhī
//
bhikṣām apy udapātraṃ vā
satkṛtya vidhipūrvakam
vedatattvārthaviduṣe
brāhmaṇāyopapādayet
//
bhikṣām apy udapātraṃ vā
satkṛtya vidhipūrvakam
vedatattvārthaviduṣe
brāhmaṇāya upapādayet
//
naśyanti havyakavyāni
narāṇām avijānatām
bhasmī
bhasma
bhūteṣu vipreṣu
mohād dattāni dātṛbhiḥ
//
naśyanti havya-kavyāni
narāṇām avijānatām
bhasmī
bhasma
bhūteṣu vipreṣu
mohād dattāni dātṛbhiḥ
//
vidyātapaḥsamṛddheṣu
hutaṃ vipramukhāgniṣu
nistārayati durgāc ca
mahataś caiva kilbiṣāt
//
vidyā-tapaḥ-samṛddheṣu
hutaṃ vipramukhāgniṣu
nistārayati durgāc ca
mahataś ca eva kilbiṣāt
//
saṃprāptāya tv atithaye
pradadyād āsanodake
annaṃ caiva yathāśakti
satkṛtya
saṃskṛtya
vidhipūrvakam
//
saṃprāptāya tv atithaye
pradadyād āsana-udake
annaṃ ca eva yathāśakti
satkṛtya
saṃskṛtya
vidhipūrvakam
//
śilān apy uñchato nityaṃ
pañcāgnīn api juhvataḥ
sarvaṃ sukṛtam ādatte
brāhmaṇo 'narcito vasan
//
śilān apy uñchato nityaṃ
pañca-agnīn api juhvataḥ
sarvaṃ sukṛtam ādatte
brāhmaṇo 'narcito vasan
//
tṛṇāni bhūmir udakaṃ
vāk caturthī ca sūnṛtā
etāny api satāṃ gehe
nocchidyante kadā cana
//
tṛṇāni bhūmir udakaṃ
vāk caturthī ca sūnṛtā
etāny api satāṃ gehe
na ucchidyante kadā cana
//
ekarātraṃ tu nivasann
atithir brāhmaṇaḥ smṛtaḥ
anityaṃ hi sthito yasmāt
tasmād atithir ucyate
//
ekarātraṃ tu nivasann
atithir brāhmaṇaḥ smṛtaḥ
anityaṃ hi sthito yasmāt
tasmād atithir ucyate
//
naikagrāmīṇam atithiṃ
vipraṃ sāṅgatikaṃ tathā
upasthitaṃ gṛhe vidyād
bhāryā yatrāgnayo 'pi vā
//
na ekagrāmīṇam atithiṃ
vipraṃ sāṅgatikaṃ tathā
upasthitaṃ gṛhe vidyād
bhāryā yatra agnayo 'pi vā
//
upāsate ye gṛhasthāḥ
parapākam abuddhayaḥ
tena te pretya paśutāṃ
vrajanty annādidāyinaḥ
//
upāsate ye gṛhasthāḥ
parapākam abuddhayaḥ
tena te pretya paśutāṃ
vrajanty annādidāyinaḥ
//
apraṇodyo 'tithiḥ sāyaṃ
sūryoḍho gṛhamedhinā
kāle prāptas tv akāle vā
nāsyānaśnan gṛhe vaset
//
apraṇodyo 'tithiḥ sāyaṃ
sūrya-ūḍho gṛhamedhinā
kāle prāptas tv akāle vā
na asya anaśnan gṛhe vaset
//
na vai svayaṃ tad aśnīyād
atithiṃ yan na bhojayet
dhanyaṃ yaśasyam āyuṣyaṃ
svargyaṃ vātithipūjanam
//
na vai svayaṃ tad aśnīyād
atithiṃ yan na bhojayet
dhanyaṃ yaśasyam āyuṣyaṃ
svargyaṃ va ātithipūjanam
//
āsanāvasathau śayyām
anuvrajyām upāsanām
uttameṣūttamaṃ kuryād
dhīne hīnaṃ same samam
//
āsana-āvasathau śayyām
anuvrajyām upāsanām
uttameṣu uttamaṃ kuryād
dhīne hīnaṃ same samam
//
vaiśvadeve tu nirvṛtte
yady anyo 'tithir āvrajet
tasyāpy annaṃ yathāśakti
pradadyān na baliṃ haret
//
vaiśvadeve tu nirvṛtte
yady anyo 'tithir āvrajet
tasya apy annaṃ yathāśakti
pradadyān na baliṃ haret
//
na bhojanārthaṃ sve vipraḥ
kulagotre nivedayet
bhojanārthaṃ hi te śaṃsan
vāntāśīty ucyate budhaiḥ
//
na bhojanārthaṃ sve vipraḥ
kula-gotre nivedayet
bhojanārthaṃ hi te śaṃsan
vāntāśi īty ucyate budhaiḥ
//
na brāhmaṇasya tv atithir
gṛhe rājanya ucyate
vaiśyaśūdrau sakhā caiva
jñātayo gurur eva ca
//
na brāhmaṇasya tv atithir
gṛhe rājanya ucyate
vaiśya-śūdrau sakhā ca eva
jñātayo gurur eva ca
//
yadi tv atithidharmeṇa
kṣatriyo gṛham āvrajet
bhuktavatsu ca vipreṣu
kāmaṃ tam api bhojayet
//
yadi tv atithidharmeṇa
kṣatriyo gṛham āvrajet
bhuktavatsu ca vipreṣu
kāmaṃ tam api bhojayet
//
vaiśyaśūdrāv api prāptau
kuṭumbe 'tithidharmiṇau
bhojayet saha bhṛtyais tāv
ānṛśaṃsyaṃ prayojayan
//
vaiśya-śūdrāv api prāptau
kuṭumbe 'tithi-dharmiṇau
bhojayet saha bhṛtyais tāv
ānṛśaṃsyaṃ prayojayan
//
itarān api sakhyādīn
samprītyā gṛham āgatān
prakṛtyānnaṃ yathāśakti
bhojayet saha bhāryayā
//
itarān api sakhy-ādīn
samprītyā gṛham āgatān
prakṛtya annaṃ yathāśakti
bhojayet saha bhāryayā
//
suvāsinīḥ kumārīś ca
rogiṇo garbhiṇīḥ striyaḥ
atithibhyo
'gra
'nvag
evaitān
bhojayed avicārayan
//
suvāsinīḥ kumārīś ca
rogiṇo garbhiṇīḥ striyaḥ
atithibhyo
'gra
'nvag
eva etān
bhojayed avicārayan
//
adattvā tu ya etebhyaḥ
pūrvaṃ bhuṅkte 'vicakṣaṇaḥ
sa bhuñjāno na jānāti
śvagṛdhrair jagdhim ātmanaḥ
//
adattvā tu ya etebhyaḥ
pūrvaṃ bhuṅkte 'vicakṣaṇaḥ
sa bhuñjāno na jānāti
śva-gṛdhrair jagdhim ātmanaḥ
//
bhuktavatsv atha vipreṣu
sveṣu bhṛtyeṣu caiva hi
bhuñjīyātāṃ tataḥ paścād
avaśiṣṭaṃ tu dampatī
//
bhuktavatsv atha vipreṣu
sveṣu bhṛtyeṣu ca eva hi
bhuñjīyātāṃ tataḥ paścād
avaśiṣṭaṃ tu dampatī
//
devān ṛṣīn manuṣyāṃś ca
pitṝn gṛhyāś ca devatāḥ
pūjayitvā tataḥ paścād
gṛhasthaḥ śeṣabhug bhavet
//
devān ṛṣīn manuṣyāṃś ca
pitṝn gṛhyāś ca devatāḥ
pūjayitvā tataḥ paścād
gṛhasthaḥ śeṣabhug bhavet
//
aghaṃ sa kevalaṃ bhuṅkte
yaḥ pacaty ātmakāraṇāt
yajñaśiṣṭāśanaṃ hy etat
satām annaṃ vidhīyate
//
aghaṃ sa kevalaṃ bhuṅkte
yaḥ pacaty ātmakāraṇāt
yajñaśiṣṭāśanaṃ hy etat
satām annaṃ vidhīyate
//
rājartviksnātakagurūn
priyaśvaśuramātulān
arhayen madhuparkeṇa
parisaṃvatsarāt punaḥ
//
rājartvik-snātaka-gurūn
priya-śvaśura-mātulān
arhayen madhuparkeṇa
parisaṃvatsarāt punaḥ
//
rājā ca śrotriyaś caiva
yajñakarmaṇy
upasthitau
upasthite
madhuparkeṇa saṃpūjyau
na tv ayajña iti sthitiḥ
//
rājā ca śrotriyaś ca eva
yajñakarmaṇy
upasthitau
upasthite
madhuparkeṇa saṃpūjyau
na tv ayajña iti sthitiḥ
//
sāyaṃ tv annasya siddhasya
patny amantraṃ baliṃ haret
vaiśvadevaṃ hi nāmaitat
sāyaṃ prātar vidhīyate
//
sāyaṃ tv annasya siddhasya
patny amantraṃ baliṃ haret
vaiśvadevaṃ hi nāma etat
sāyaṃ prātar vidhīyate
//
pitṛyajñaṃ tu nirvartya
vipraś
candrakṣaye
cendukṣaye
'gnimān
piṇḍānvāhāryakaṃ śrāddhaṃ
kuryān māsānumāsikam
//
pitṛyajñaṃ tu nirvartya
vipraś
candrakṣaye
ca indukṣaye
'gnimān
piṇḍānvāhāryakaṃ śrāddhaṃ
kuryān māsa-anumāsikam
//
pitṝṇāṃ māsikaṃ śrāddham
anvāhāryaṃ vidur budhāḥ
tac cāmiṣeṇā kartavyaṃ
praśastena prayatnataḥ
//
pitṝṇāṃ māsikaṃ śrāddham
anvāhāryaṃ vidur budhāḥ
tac cā amiṣeṇā kartavyaṃ
praśastena prayatnataḥ
//
tatra ye bhojanīyāḥ syur
ye ca varjyā dvijottamāḥ
yāvantaś caiva yaiś cānnais
tān pravakṣyāmy aśeṣataḥ
//
tatra ye bhojanīyāḥ syur
ye ca varjyā dvijottamāḥ
yāvantaś ca eva yaiś ca annais
tān pravakṣyāmy aśeṣataḥ
//
dvau daive
pitṛkārye
pitṛkṛtye
trīn
ekaikam ubhayatra vā
bhojayet susamṛddho 'pi
na
prasajjeta
na pravarteta
vistare
//
dvau daive
pitṛkārye
pitṛkṛtye
trīn
ekaikam ubhayatra vā
bhojayet su-samṛddho 'pi
na
prasajjeta
na pravarteta
vistare
//
satkriyāṃ deśakālau ca
śaucaṃ brāhmaṇasaṃpadaḥ
pañcaitān vistaro hanti
tasmān neheta vistaram
//
satkriyāṃ deśa-kālau ca
śaucaṃ brāhmaṇasaṃpadaḥ
pañca etān vistaro hanti
tasmān nā iheta vistaram
//
prathitā pretakṛtyaiṣā
pitryaṃ nāma vidhukṣaye
tasmin yuktasyaiti nityaṃ
pretakṛtyaiva laukikī
//
prathitā pretakṛtya aiṣā
pitryaṃ nāma vidhukṣaye
tasmin yuktasya eti nityaṃ
pretakṛtya aiva laukikī
//
śrotriyāyaiva deyāni
havyakavyāni dātṛbhiḥ
arhattamāya viprāya
tasmai dattaṃ mahāphalam
//
śrotriyāya eva deyāni
havya-kavyāni dātṛbhiḥ
arhattamāya viprāya
tasmai dattaṃ mahāphalam
//
ekaikam api vidvāṃsaṃ
daive pitrye ca
bhojayet
bhojayan
puṣkalaṃ phalam āpnoti
nāmantrajñān bahūn api
//
ekaikam api vidvāṃsaṃ
daive pitrye ca
bhojayet
bhojayan
puṣkalaṃ phalam āpnoti
na amantrajñān bahūn api
//
dūrād eva parīkṣeta
brāhmaṇaṃ vedapāragam
tīrthaṃ tad dhavyakavyānāṃ
pradāne so 'tithiḥ smṛtaḥ
//
dūrād eva parīkṣeta
brāhmaṇaṃ vedapāragam
tīrthaṃ tad dhavya-kavyānāṃ
pradāne so 'tithiḥ smṛtaḥ
//
sahasraṃ hi sahasrāṇām
anṛcāṃ yatra bhuñjate
ekas tān mantravit prītaḥ
sarvān arhati dharmataḥ
//
sahasraṃ hi sahasrāṇām
anṛcāṃ yatra bhuñjate
ekas tān mantravit prītaḥ
sarvān arhati dharmataḥ
//
jñānotkṛṣṭāya deyāni
kavyāni ca havīṃṣi ca
na hi hastāv asṛgdigdhau
rudhireṇaiva śudhyataḥ
//
jñāna-utkṛṣṭāya deyāni
kavyāni ca havīṃṣi ca
na hi hastāv asṛgdigdhau
rudhireṇa eva śudhyataḥ
//
yāvato grasate grāsān
havyakavyeṣv amantravit
tāvato grasate preto
dīptaśūlarṣṭyayoguḍān
//
yāvato grasate grāsān
havya-kavyeṣv amantravit
tāvato grasate preto
dīptaśūlarṣṭy-ayoguḍān
//
jñānaniṣṭhā dvijāḥ ke cit
taponiṣṭhās tathāpare
tapaḥsvādhyāyaniṣṭhāś ca
karmaniṣṭhās tathāpare
//
jñānaniṣṭhā dvijāḥ ke cit
taponiṣṭhās tatha āpare
tapaḥ-svādhyāyaniṣṭhāś ca
karmaniṣṭhās tatha āpare
//
jñānaniṣṭheṣu kavyāni
pratiṣṭhāpyāni yatnataḥ
havyāni tu yathānyāyaṃ
sarveṣv eva caturṣv api
//
jñānaniṣṭheṣu kavyāni
pratiṣṭhāpyāni yatnataḥ
havyāni tu yathānyāyaṃ
sarveṣv eva caturṣv api
//
aśrotriyaḥ pitā yasya
putraḥ syād vedapāragaḥ
aśrotriyo vā putraḥ syāt
pitā syād vedapāragaḥ
//
aśrotriyaḥ pitā yasya
putraḥ syād vedapāragaḥ
aśrotriyo vā putraḥ syāt
pitā syād vedapāragaḥ
//
jyāyāṃsam anayor vidyād
yasya syāc chrotriyaḥ pitā
mantrasaṃpūjanārthaṃ tu
satkāram itaro 'rhati
//
jyāyāṃsam anayor vidyād
yasya syāc chrotriyaḥ pitā
mantrasaṃpūjanārthaṃ tu
satkāram itaro 'rhati
//
na śrāddhe bhojayen mitraṃ
dhanaiḥ kāryo 'sya saṃgrahaḥ
nāriṃ na mitraṃ yaṃ vidyāt
taṃ śrāddhe bhojayed dvijam
//
na śrāddhe bhojayen mitraṃ
dhanaiḥ kāryo 'sya saṃgrahaḥ
nāriṃ na mitraṃ yaṃ vidyāt
taṃ śrāddhe bhojayed dvijam
//
yasya mitrapradhānāni
śrāddhāni ca havīṃṣi ca
tasya pretya phalaṃ nāsti
śrāddheṣu ca haviḥṣu ca
//
yasya mitra-pradhānāni
śrāddhāni ca havīṃṣi ca
tasya pretya phalaṃ na asti
śrāddheṣu ca haviḥṣu ca
//
yaḥ saṃgatāni kurute
mohāc chrāddhena mānavaḥ
sa svargāc cyavate lokāc
chrāddhamitro dvijādhamaḥ
//
yaḥ saṃgatāni kurute
mohāc chrāddhena mānavaḥ
sa svargāc cyavate lokāc
chrāddha-mitro dvijādhamaḥ
//
saṃbhojāni sābhihitā
paiśācī dakṣiṇā dvijaiḥ
ihaivāste tu sā loke
gaur andhevaikaveśmani
//
saṃbhojāni sa ābhihitā
paiśācī dakṣiṇā dvijaiḥ
iha evā aste tu sā loke
gaur andha īva ekaveśmani
//
yatheriṇe bījam uptvā
na vaptā labhate phalam
tathānṛce havir dattvā
na dātā labhate phalam
//
yatha īriṇe bījam uptvā
na vaptā labhate phalam
tatha ānṛce havir dattvā
na dātā labhate phalam
//
dātṝn pratigrahītṝṃś ca
kurute phalabhāginaḥ
viduṣe dakṣiṇāṃ dattvā
vidhivat pretya ceha ca
//
dātṝn pratigrahītṝṃś ca
kurute phalabhāginaḥ
viduṣe dakṣiṇāṃ dattvā
vidhivat pretya ca iha ca
//
kāmaṃ śrāddhe 'rcayen mitraṃ
nābhirūpam api tv arim
dviṣatā hi havir bhuktaṃ
bhavati pretya niṣphalam
//
kāmaṃ śrāddhe 'rcayen mitraṃ
na abhirūpam api tv arim
dviṣatā hi havir bhuktaṃ
bhavati pretya niṣ-phalam
//
yatnena bhojayec chrāddhe
bahvṛcaṃ vedapāragam
śākhāntagam athādhvaryuṃ
chandogaṃ tu samāptikam
//
yatnena bhojayec chrāddhe
bahvṛcaṃ vedapāragam
śākhāntagam atha adhvaryuṃ
chandogaṃ tu samāptikam
//
eṣām anyatamo yasya
bhuñjīta śrāddham arcitaḥ
pitṝṇāṃ tasya tṛptiḥ syāc
chāśvatī sāptapauruṣī
//
eṣām anyatamo yasya
bhuñjīta śrāddham arcitaḥ
pitṝṇāṃ tasya tṛptiḥ syāc
chāśvatī sāptapauruṣī
//
eṣa vai prathamaḥ kalpaḥ
pradāne havyakavyayoḥ
anukalpas tv ayaṃ jñeyaḥ
sadā sadbhir anuṣṭhitaḥ
//
eṣa vai prathamaḥ kalpaḥ
pradāne havya-kavyayoḥ
anukalpas tv ayaṃ jñeyaḥ
sadā sadbhir anuṣṭhitaḥ
//
mātāmahaṃ mātulaṃ ca
svasrīyaṃ śvaśuraṃ gurum
dauhitraṃ viṭpatiṃ bandhum
ṛtvig yājyau ca bhojayet
//
mātāmahaṃ mātulaṃ ca
svasrīyaṃ śvaśuraṃ gurum
dauhitraṃ viṭpatiṃ bandhum
ṛtvig yājyau ca bhojayet
//
na brāhmaṇaṃ parīkṣeta
daive karmaṇi dharmavit
pitrye karmaṇi tu prāpte
parīkṣeta prayatnataḥ
//
na brāhmaṇaṃ parīkṣeta
daive karmaṇi dharmavit
pitrye karmaṇi tu prāpte
parīkṣeta prayatnataḥ
//
ye stenapatitaklībā
ye ca nāstikavṛttayaḥ
tān havyakavyayor viprān
anarhān manur abravīt
//
ye stena-patita-klībā
ye ca nāstikavṛttayaḥ
tān havya-kavyayor viprān
anarhān manur abravīt
//
jaṭilaṃ cānadhīyānaṃ
durbālaṃ kitavaṃ tathā
yājayanti ca ye pūgāṃs
tāṃś ca śrāddhe na bhojayet
//
jaṭilaṃ ca anadhīyānaṃ
durbālaṃ kitavaṃ tathā
yājayanti ca ye pūgāṃs
tāṃś ca śrāddhe na bhojayet
//
cikitsakān devalakān
cikitsakādevalakā
māṃsavikrayiṇas tathā
vipaṇena ca jīvanto
varjyāḥ syur havyakavyayoḥ
//
cikitsakān devalakān
cikitsakādevalakā-
māṃsavikrayiṇas tathā
vipaṇena ca jīvanto
varjyāḥ syur havya-kavyayoḥ
//
preṣyo grāmasya rājñaś ca
kunakhī śyāvadantakaḥ
pratiroddhā guroś caiva
tyaktāgnir vārdhuṣis tathā
//
preṣyo grāmasya rājñaś ca
kunakhī śyāvadantakaḥ
pratiroddhā guroś ca eva
tyakta-agnir vārdhuṣis tathā
//
yakṣmī ca paśupālaś ca
parivettā nirākṛtiḥ
brahmadviṭ parivittiś ca
gaṇābhyantara eva ca
//
yakṣmī ca paśupālaś ca
parivettā nirākṛtiḥ
brahmadviṭ parivittiś ca
gaṇābhyantara eva ca
//
kuśīlavo 'vakīrṇī ca
vṛṣalīpatir eva ca
paunarbhavaś ca kāṇaś ca
yasya copapatir gṛhe
//
kuśīlavo 'vakīrṇī ca
vṛṣalīpatir eva ca
paunarbhavaś ca kāṇaś ca
yasya ca upapatir gṛhe
//
bhṛtakādhyāpako yaś ca
bhṛtakādhyāpitas tathā
śūdraśiṣyo guruś caiva
vāgduṣṭaḥ kuṇḍagolakau
//
bhṛtakādhyāpako yaś ca
bhṛtakādhyāpitas tathā
śūdra-śiṣyo guruś ca eva
vāgduṣṭaḥ kuṇḍa-golakau
//
akāraṇe parityaktā
akāraṇaparityaktā
mātāpitror guros tathā
brāhmair yaunaiś ca saṃbandhaiḥ
saṃyogaṃ patitair gataḥ
//
akāraṇe parityaktā
akāraṇaparityaktā
mātā-pitror guros tathā
brāhmair yaunaiś ca saṃbandhaiḥ
saṃyogaṃ patitair gataḥ
//
agāradāhī garadaḥ
kuṇḍāśī somavikrayī
samudrayāyī bandī ca
tailikaḥ kūṭakārakaḥ
//
agāradāhī garadaḥ
kuṇḍāśī somavikrayī
samudrayāyī bandī ca
tailikaḥ kūṭakārakaḥ
//
pitrā vivadamānaś ca
kitavo madyapas tathā
pāparogy abhiśastaś ca
dāmbhiko rasavikrayī
//
pitrā vivadamānaś ca
kitavo madyapas tathā
pāparogy abhiśastaś ca
dāmbhiko rasavikrayī
//
dhanuḥśarāṇāṃ kartā ca
yaś cāgredidhiṣūpatiḥ
mitradhrug dyūtavṛttiś ca
putrācāryas tathaiva ca
//
dhanuḥ-śarāṇāṃ kartā ca
yaś ca agredidhiṣūpatiḥ
mitradhrug dyūta-vṛttiś ca
putra-ācāryas tatha aiva ca
//
bhrāmarī ganḍamālī ca
śvitry atho piśunas tathā
unmatto 'ndhaś ca varjyāḥ syur
vedanindaka eva ca
//
bhrāmarī ganḍamālī ca
śvitry atho piśunas tathā
unmatto 'ndhaś ca varjyāḥ syur
vedanindaka eva ca
//
hastigo'śvoṣṭradamako
nakṣatrair yaś ca jīvati
pakṣiṇāṃ poṣako yaś ca
yuddhācāryas tathaiva ca
//
hasti-go-'śva-uṣṭradamako
nakṣatrair yaś ca jīvati
pakṣiṇāṃ poṣako yaś ca
yuddhācāryas tatha aiva ca
//
srotasāṃ bhedako yaś ca
teṣāṃ cāvaraṇe rataḥ
gṛhasaṃveśako dūto
vṛkṣāropaka eva ca
//
srotasāṃ bhedako yaś ca
teṣāṃ cā avaraṇe rataḥ
gṛhasaṃveśako dūto
vṛkṣāropaka eva ca
//
śvakrīḍī śyenajīvī ca
kanyādūṣaka eva ca
hiṃsro vṛṣalavṛttiś ca
gaṇānāṃ caiva yājakaḥ
//
śvakrīḍī śyenajīvī ca
kanyādūṣaka eva ca
hiṃsro vṛṣala-vṛttiś ca
gaṇānāṃ ca eva yājakaḥ
//
ācārahīnaḥ klībaś ca
nityaṃ yācanakas tathā
kṛṣijīvī ślīpadī ca
sadbhir nindita eva ca
//
ācāra-hīnaḥ klībaś ca
nityaṃ yācanakas tathā
kṛṣijīvī ślīpadī ca
sadbhir nindita eva ca
//
aurabhriko māhiṣikaḥ
parapūrvāpatis tathā
pretaniryāpakaś caiva
varjanīyāḥ prayatnataḥ
//
aurabhriko māhiṣikaḥ
parapūrvāpatis tathā
pretaniryāpakaś ca eva
varjanīyāḥ prayatnataḥ
//
etān vigarhitācārān
apāṅkteyān dvijādhamān
dvijātipravaro vidvān
ubhayatra vivarjayet
//
etān vigarhita-ācārān
apāṅkteyān dvijādhamān
dvijātipravaro vidvān
ubhayatra vivarjayet
//
brāhmaṇo tv
brāhmaṇas hy
anadhīyānas
tṛṇāgnir iva śāmyati
tasmai havyaṃ na dātavyaṃ
na hi bhasmani hūyate
//
brāhmaṇo tv
brāhmaṇas hy
anadhīyānas
tṛṇāgnir iva śāmyati
tasmai havyaṃ na dātavyaṃ
na hi bhasmani hūyate
//
apāṅktadāne
apaṅktyadāne
yo dātur
bhavaty ūrdhvaṃ phalodayaḥ
daive
haviṣi
karmaṇi
pitrye vā
taṃ pravaksyāmy aśeṣataḥ
//
apāṅktadāne
apaṅktyadāne
yo dātur
bhavaty ūrdhvaṃ phala-udayaḥ
daive
haviṣi
karmaṇi
pitrye vā
taṃ pravaksyāmy aśeṣataḥ
//
avratair yad dvijair bhuktaṃ
parivetrādibhis tathā
apāṅkteyair yad anyaiś ca
tad vai rakṣāṃsi bhuñjate
//
avratair yad dvijair bhuktaṃ
parivetr-ādibhis tathā
apāṅkteyair yad anyaiś ca
tad vai rakṣāṃsi bhuñjate
//
dārāgnihotrasaṃyogaṃ
kurute yo 'graje sthite
parivettā sa vijñeyaḥ
parivittis tu pūrvajaḥ
//
dārāgnihotrasaṃyogaṃ
kurute yo 'graje sthite
parivettā sa vijñeyaḥ
parivittis tu pūrvajaḥ
//
parivittiḥ parivettā
yayā ca parividyate
sarve te narakaṃ yānti
dātṛyājakapañcamāḥ
//
parivittiḥ parivettā
yayā ca parividyate
sarve te narakaṃ yānti
dātṛyājaka-pañcamāḥ
//
bhrātur mṛtasya bhāryāyāṃ
yo 'nurajyeta kāmataḥ
dharmeṇāpi niyuktāyāṃ
sa jñeyo didhiṣūpatiḥ
//
bhrātur mṛtasya bhāryāyāṃ
yo 'nurajyeta kāmataḥ
dharmeṇa api niyuktāyāṃ
sa jñeyo didhiṣūpatiḥ
//
paradāreṣu jāyete
dvau sutau kuṇḍagolakau
patyau jīvati kuṇḍaḥ syān
mṛte bhartari golakaḥ
//
paradāreṣu jāyete
dvau sutau kuṇḍa-golakau
patyau jīvati kuṇḍaḥ syān
mṛte bhartari golakaḥ
//
tau
te
tu jātau parakṣetre
prāṇinau
prāṇinaḥ
pretya ceha ca
dattāni havyakavyāni
nāśayanti pradāyinām
//
tau
te
tu jātau parakṣetre
prāṇinau
prāṇinaḥ
pretya ca iha ca
dattāni havya-kavyāni
nāśayanti pradāyinām
//
apāṅktyo
apaṅktyo
yāvataḥ paṅktyān
bhuñjānān anupaśyati
tāvatāṃ na phalaṃ tatra
dātā prāpnoti bāliśaḥ
//
apāṅktyo
a-paṅktyo
yāvataḥ paṅktyān
bhuñjānān anupaśyati
tāvatāṃ na phalaṃ tatra
dātā prāpnoti bāliśaḥ
//
vīkṣyāndho navateḥ kāṇaḥ
ṣaṣṭeḥ śvitrī śatasya
tu
ca
pāparogī sahasrasya
dātur nāśayate phalam
//
vīkṣya andho navateḥ kāṇaḥ
ṣaṣṭeḥ śvitrī śatasya
tu
ca
pāparogī sahasrasya
dātur nāśayate phalam
//
yāvataḥ saṃspṛśed aṅgair
brāhmaṇāñ śūdrayājakaḥ
tāvatāṃ na bhaved dātuḥ
phalaṃ dānasya paurtikam
//
yāvataḥ saṃspṛśed aṅgair
brāhmaṇāñ śūdrayājakaḥ
tāvatāṃ na bhaved dātuḥ
phalaṃ dānasya paurtikam
//
vedavic cāpi vipro 'sya
lobhāt kṛtvā pratigraham
vināśaṃ vrajati kṣipram
āmapātram ivāmbhasi
//
vedavic ca api vipro 'sya
lobhāt kṛtvā pratigraham
vināśaṃ vrajati kṣipram
āmapātram iva ambhasi
//
somavikrayiṇe viṣṭhā
bhiṣaje pūyaśoṇitam
naṣṭaṃ devalake dattam
apratiṣṭhaṃ tu vārdhuṣau
//
somavikrayiṇe viṣṭhā
bhiṣaje pūya-śoṇitam
naṣṭaṃ devalake dattam
apratiṣṭhaṃ tu vārdhuṣau
//
yat tu vāṇijake dattaṃ
neha nāmutra tad bhavet
bhasmanīva hutaṃ dravyaṃ
tathā paunarbhave dvije
//
yat tu vāṇijake dattaṃ
na iha na amutra tad bhavet
bhasmani iva hutaṃ dravyaṃ
tathā paunarbhave dvije
//
itareṣu tv apāṅktyeṣu
yathoddiṣṭeṣv asādhuṣu
medo'sṛṅmāṃsamajjāsthi
vadanty annaṃ manīṣiṇaḥ
//
itareṣu tv apāṅktyeṣu
yathā-uddiṣṭeṣv asādhuṣu
medo-'sṛṅ-māṃsa-majjā-asthi
vadanty annaṃ manīṣiṇaḥ
//
apāṅktyopahatā
apaṃktyopahatā
paṅktiḥ
pāvyate yair dvijottamaiḥ
tān nibodhata kārtsnyena
dvijāgryān paṅktipāvanān
//
apāṅktya-upahatā
a-paṃktya-upahatā
paṅktiḥ
pāvyate yair dvijottamaiḥ
tān nibodhata kārtsnyena
dvijāgryān paṅktipāvanān
//
agryāḥ sarveṣu vedeṣu
sarvapravacaneṣu ca
śrotriyānvayajāś caiva
vijñeyāḥ paṅktipāvanāḥ
//
agryāḥ sarveṣu vedeṣu
sarvapravacaneṣu ca
śrotriyānvayajāś ca eva
vijñeyāḥ paṅktipāvanāḥ
//
triṇāciketaḥ pañcāgnis
trisuparṇaḥ ṣaḍaṅgavit
brahmadeyātmasantāno
brahmadeyānusantāno
jyeṣṭhasāmaga eva ca
//
triṇāciketaḥ pañca-agnis
trisuparṇaḥ ṣaḍaṅgavit
brahmadeyātmasantāno
brahmadeyānusantāno
jyeṣṭhasāmaga eva ca
//
vedārthavit pravaktā ca
brahmacārī sahasradaḥ
śatāyuś caiva vijñeyā
brāhmaṇāḥ paṅktipāvanāḥ
//
vedārtha-vit pravaktā ca
brahmacārī sahasradaḥ
śatāyuś ca eva vijñeyā
brāhmaṇāḥ paṅktipāvanāḥ
//
pūrvedyur aparedyur vā
śrāddhakarmaṇy upasthite
nimantrayeta
nimantrayīta
tryavarān
samyag viprān yathoditān
//
pūrvedyur aparedyur vā
śrāddhakarmaṇy upasthite
nimantrayeta
nimantrayīta
try-avarān
samyag viprān yathā-uditān
//
nimantrito dvijaḥ pitrye
niyatātmā bhavet sadā
na ca chandāṃsy adhīyīta
yasya śrāddhaṃ ca tad bhavet
//
nimantrito dvijaḥ pitrye
niyatātmā bhavet sadā
na ca chandāṃsy adhīyīta
yasya śrāddhaṃ ca tad bhavet
//
nimantritān hi pitara
upatiṣṭhanti tān dvijān
vāyuvac cānugacchanti
tathāsīnān upāsate
//
nimantritān hi pitara
upatiṣṭhanti tān dvijān
vāyuvac ca anugacchanti
tathā āsīnān upāsate
//
ketitas tu yathānyāyaṃ
havye kavye dvijottamaḥ
kathaṃ cid apy atikrāman
pāpaḥ sūkaratāṃ vrajet
//
ketitas tu yathānyāyaṃ
havye kavye dvijottamaḥ
kathaṃ cid apy atikrāman
pāpaḥ sūkaratāṃ vrajet
//
āmantritas tu yaḥ śrāddhe
vṛśalyā saha modate
dātur yad duṣkṛtaṃ kiṃ cit
tat sarvaṃ pratipadyate
//
āmantritas tu yaḥ śrāddhe
vṛśalyā saha modate
dātur yad duṣkṛtaṃ kiṃ cit
tat sarvaṃ pratipadyate
//
akrodhanāḥ śaucaparāḥ
satataṃ brahmacāriṇaḥ
nyastaśastrā mahābhāgāḥ
pitaraḥ pūrvadevatāḥ
//
akrodhanāḥ śauca-parāḥ
satataṃ brahmacāriṇaḥ
nyasta-śastrā mahā-bhāgāḥ
pitaraḥ pūrvadevatāḥ
//
yasmād utpattir eteṣāṃ
sarveṣām apy aśeṣataḥ
ye ca yair upacaryāḥ syur
niyamais tān nibodhata
//
yasmād utpattir eteṣāṃ
sarveṣām apy aśeṣataḥ
ye ca yair upacaryāḥ syur
niyamais tān nibodhata
//
manor hairaṇyagarbhasya
ye marīcyādayaḥ sutāḥ
teṣām ṛṣīṇāṃ sarveṣāṃ
putrāḥ pitṛgaṇāḥ smṛtāḥ
//
manor hairaṇyagarbhasya
ye marīcy-ādayaḥ sutāḥ
teṣām ṛṣīṇāṃ sarveṣāṃ
putrāḥ pitṛgaṇāḥ smṛtāḥ
//
virāṭsutāḥ somasadaḥ
sādhyānāṃ pitaraḥ smṛtāḥ
agniṣvāttāś ca devānāṃ
mārīcā lokaviśrutāḥ
//
virāṭ-sutāḥ somasadaḥ
sādhyānāṃ pitaraḥ smṛtāḥ
agniṣvāttāś ca devānāṃ
mārīcā lokaviśrutāḥ
//
daityadānavayakṣāṇāṃ
gandharvoragarakṣasām
suparṇakinnarāṇāṃ ca
smṛtā barhiṣado 'trijāḥ
//
daitya-dānava-yakṣāṇāṃ
gandharva-uraga-rakṣasām
suparṇa-kinnarāṇāṃ ca
smṛtā barhiṣado 'trijāḥ
//
somapā nāma viprāṇāṃ
kṣatriyāṇāṃ havirbhujaḥ
vaiśyānām ājyapā nāma
śūdrāṇāṃ tu sukālinaḥ
//
somapā nāma viprāṇāṃ
kṣatriyāṇāṃ havirbhujaḥ
vaiśyānām ājyapā nāma
śūdrāṇāṃ tu sukālinaḥ
//
somapās tu kaveḥ putrā
haviṣmanto 'ṅgiraḥsutāḥ
pulastyasyājyapāḥ putrā
vasiṣṭhasya sukālinaḥ
//
somapās tu kaveḥ putrā
haviṣmanto 'ṅgiraḥsutāḥ
pulastyasyā ajyapāḥ putrā
vasiṣṭhasya sukālinaḥ
//
agnidagdhānagnidagdhān
anagnidagdhānagnidagdhān
kāvyān barhiṣadas tathā
agniṣvāttāṃś ca saumyāṃś ca
viprāṇām eva nirdiśet
//
agnidagdha-anagnidagdhān
anagnidagdha-anagnidagdhān
kāvyān barhiṣadas tathā
agniṣvāttāṃś ca saumyāṃś ca
viprāṇām eva nirdiśet
//
ya ete tu gaṇā mukhyāḥ
pitṝṇāṃ parikīrtitāḥ
teṣām apīha vijñeyaṃ
putrapautram anantakam
//
ya ete tu gaṇā mukhyāḥ
pitṝṇāṃ parikīrtitāḥ
teṣām api iha vijñeyaṃ
putra-pautram anantakam
//
ṛṣibhyaḥ pitaro jātāḥ
pitṛbhyo devamānavāḥ
devebhyas tu jagat sarvaṃ
caraṃ sthāṇv anupūrvaśaḥ
//
ṛṣibhyaḥ pitaro jātāḥ
pitṛbhyo deva-mānavāḥ
devebhyas tu jagat sarvaṃ
caraṃ sthāṇv anupūrvaśaḥ
//
rājatair bhājanair eṣām
atho vā rajatānvitaiḥ
vāry api śraddhayā dattam
akṣayāyopakalpate
//
rājatair bhājanair eṣām
atho vā rajatānvitaiḥ
vāry api śraddhayā dattam
akṣayāya upakalpate
//
daivakāryād dvijātīnāṃ
pitṛkāryaṃ viśiṣyate
daivaṃ hi pitṛkāryasya
pūrvam āpyāyanaṃ smṛtam
//
daivakāryād dvijātīnāṃ
pitṛkāryaṃ viśiṣyate
daivaṃ hi pitṛkāryasya
pūrvam āpyāyanaṃ smṛtam
//
teṣām ārakṣabhūtaṃ tu
pūrvaṃ daivaṃ niyojayet
raksāṃsi vipralumpanti
śrāddham ārakṣavarjitam
//
teṣām ārakṣabhūtaṃ tu
pūrvaṃ daivaṃ niyojayet
raksāṃsi vipralumpanti
śrāddham ārakṣavarjitam
//
daivādyantaṃ tad īheta
pitrādyantaṃ na tad bhavet
pitrādyantaṃ tv īhamānaḥ
kṣipraṃ naśyati sānvayaḥ
//
daiva-ādyantaṃ tad īheta
pitr-ādyantaṃ na tad bhavet
pitr-ādyantaṃ tv īhamānaḥ
kṣipraṃ naśyati sa-anvayaḥ
//
śuciṃ deśaṃ viviktaṃ ca
gomayenopalepayet
dakṣināpravaṇaṃ caiva
prayatnenopapādayet
//
śuciṃ deśaṃ viviktaṃ ca
gomayena upalepayet
dakṣinā-pravaṇaṃ ca eva
prayatnena upapādayet
//
avakāśeṣu cokṣeṣu
jalatīreṣu caiva hi
vivikteṣu ca tuṣyanti
dattena pitaraḥ sadā
//
avakāśeṣu cokṣeṣu
jalatīreṣu ca eva hi
vivikteṣu ca tuṣyanti
dattena pitaraḥ sadā
//
āsaneṣūpakḷpteṣu
barhiṣmatsu pṛthakpṛthak
upaspṛṣṭodakān samyag
viprāṃs tān upaveśayet
//
āsaneṣu upakḷpteṣu
barhiṣmatsu pṛthak-pṛthak
upaspṛṣṭa-udakān samyag
viprāṃs tān upaveśayet
//
upaveśya tu tān viprān
āsaneṣv ajugupsitān
gandhamālyaiḥ surabhibhir
arcayed daivapūrvakam
//
upaveśya tu tān viprān
āsaneṣv ajugupsitān
gandha-mālyaiḥ surabhibhir
arcayed daivapūrvakam
//
teṣām udakam ānīya
sapavitrāṃs tilān api
agnau kuryād anujñāto
brāhmaṇo brāhmaṇaiḥ saha
//
teṣām udakam ānīya
sa-pavitrāṃs tilān api
agnau kuryād anujñāto
brāhmaṇo brāhmaṇaiḥ saha
//
agneḥ somayamābhyāṃ ca
kṛtvāpyāyanam āditaḥ
havirdānena vidhivat
paścāt saṃtarpayet pitṝn
//
agneḥ soma-yamābhyāṃ ca
kṛtvā āpyāyanam āditaḥ
havirdānena vidhivat
paścāt saṃtarpayet pitṝn
//
agnyabhāve tu viprasya
pāṇāv evopapādayet
yo hy agniḥ sa dvijo viprair
mantradarśibhir ucyate
//
agny-abhāve tu viprasya
pāṇāv eva upapādayet
yo hy agniḥ sa dvijo viprair
mantradarśibhir ucyate
//
akrodhanān suprasādān
vadanty etān purātanān
lokasyāpyāyane yuktān
śrāddhadevān
śrāddhe devān
dvijottamān
//
akrodhanān su-prasādān
vadanty etān purātanān
lokasyā apyāyane yuktān
śrāddha-devān
śrāddhe devān
dvijottamān
//
apasavyam agnau kṛtvā
sarvam
āvṛtya vikramam
āvṛtparikramam
apasavyena hastena
nirvaped udakaṃ bhuvi
//
apasavyam agnau kṛtvā
sarvam
āvṛtya vikramam
āvṛt-parikramam
apasavyena hastena
nirvaped udakaṃ bhuvi
//
trīṃs tu tasmād dhaviḥśeṣāt
piṇḍān kṛtvā samāhitaḥ
audakenaiva vidhinā
nirvaped dakṣiṇāmukhaḥ
//
trīṃs tu tasmād dhaviḥśeṣāt
piṇḍān kṛtvā samāhitaḥ
audakena eva vidhinā
nirvaped dakṣiṇā-mukhaḥ
//
nyupya piṇḍāṃs tatas tāṃs tu
prayato vidhipūrvakam
teṣu darbheṣu taṃ hastaṃ
nirmṛjyāl lepabhāginām
//
nyupya piṇḍāṃs tatas tāṃs tu
prayato vidhipūrvakam
teṣu darbheṣu taṃ hastaṃ
nirmṛjyāl lepabhāginām
//
ācamyodakparāvṛtya
trir āyamya śanair asūn
ṣaḍ ṛtūṃś ca namaskuryāt
pitṝn eva ca mantravat
//
ācamya udakparāvṛtya
trir āyamya śanair asūn
ṣaḍ ṛtūṃś ca namaskuryāt
pitṝn eva ca mantravat
//
udakaṃ ninayec cheṣaṃ
śanaiḥ piṇḍāntike punaḥ
avajighrec ca tān piṇḍān
yathānyuptān samāhitaḥ
//
udakaṃ ninayec cheṣaṃ
śanaiḥ piṇḍāntike punaḥ
avajighrec ca tān piṇḍān
yathānyuptān samāhitaḥ
//
piṇḍebhyas tv alpikāṃ
piṇḍebhyaḥ svalpikāṃ
mātrāṃ
samādāyānupūrvaśaḥ
tān eva viprān āsīnān
vidhivat pūrvam āśayet
//
piṇḍebhyas tv alpikāṃ
piṇḍebhyaḥ svalpikāṃ
mātrāṃ
samādāya anupūrvaśaḥ
tān eva viprān āsīnān
vidhivat pūrvam āśayet
//
dhriyamāṇe tu pitari
pūrveṣām eva nirvapet
vipravad vāpi taṃ
śrāddhe
śrāddhaṃ
svakaṃ pitaram āśayet
//
dhriyamāṇe tu pitari
pūrveṣām eva nirvapet
vipravad va āpi taṃ
śrāddhe
śrāddhaṃ
svakaṃ pitaram āśayet
//
pitā yasya
nivṛttaḥ
tu vṛttaḥ
syāj
jīvec cāpi pitāmahaḥ
pituḥ sa nāma saṅkīrtya
kīrtayet prapitāmaham
//
pitā yasya
nivṛttaḥ
tu vṛttaḥ
syāj
jīvec ca api pitāmahaḥ
pituḥ sa nāma saṅkīrtya
kīrtayet prapitāmaham
//
pitāmaho vā tacchrāddhaṃ
bhuñjītety abravīn manuḥ
kāmaṃ vā samanujñātaḥ
svayam eva samācaret
//
pitāmaho vā tac-chrāddhaṃ
bhuñjīta ity abravīn manuḥ
kāmaṃ vā samanujñātaḥ
svayam eva samācaret
//
teṣāṃ dattvā tu hasteṣu
sapavitraṃ tilodakam
tatpiṇḍāgraṃ
prayaccheta
prayacchet tu
svadhaiṣām astv iti bruvan
//
teṣāṃ dattvā tu hasteṣu
sa-pavitraṃ tila-udakam
tatpiṇḍāgraṃ
prayaccheta
prayacchet tu
svadha aiṣām astv iti bruvan
//
pāṇibhyāṃ tūpasaṃgṛhya
svayam annasya vardhitam
viprāntike pitṝn dhyāyan
śanakair upanikṣipet
//
pāṇibhyāṃ tu upasaṃgṛhya
svayam annasya vardhitam
viprāntike pitṝn dhyāyan
śanakair upanikṣipet
//
ubhayor hastayor muktaṃ
yad annam upanīyate
tad vipralumpanty asurāḥ
sahasā duṣṭacetasaḥ
//
ubhayor hastayor muktaṃ
yad annam upanīyate
tad vipralumpanty asurāḥ
sahasā duṣṭa-cetasaḥ
//
guṇāṃś ca sūpaśākādyān
payo dadhi ghṛtaṃ madhu
vinyaset prayataḥ pūrvaṃ
bhūmāv eva samāhitaḥ
//
guṇāṃś ca sūpa-śākādyān
payo dadhi ghṛtaṃ madhu
vinyaset prayataḥ pūrvaṃ
bhūmāv eva samāhitaḥ
//
bhakṣyaṃ bhojyaṃ ca vividhaṃ
mūlāni ca phalāni ca
hṛdyāni caiva māṃsāni
pānāni surabhīṇi ca
//
bhakṣyaṃ bhojyaṃ ca vividhaṃ
mūlāni ca phalāni ca
hṛdyāni ca eva māṃsāni
pānāni su-rabhīṇi ca
//
upanīya tu tat sarvaṃ
śanakaiḥ susamāhitaḥ
pariveṣayeta prayato
guṇān sarvān pracodayan
//
upanīya tu tat sarvaṃ
śanakaiḥ susamāhitaḥ
pariveṣayeta prayato
guṇān sarvān pracodayan
//
nāsram āpātayej jātu
na kupyen nānṛtaṃ vadet
na pādena spṛśed annaṃ
na caitad avadhūnayet
//
na asram āpātayej jātu
na kupyen na anṛtaṃ vadet
na pādena spṛśed annaṃ
na ca etad avadhūnayet
//
asraṃ gamayati pretān
kopo 'rīn anṛtaṃ śunaḥ
pādasparśas tu rakṣāṃsi
duṣkṛtīn avadhūnanam
//
asraṃ gamayati pretān
kopo 'rīn anṛtaṃ śunaḥ
pādasparśas tu rakṣāṃsi
duṣkṛtīn avadhūnanam
//
yad yad roceta viprebhyas
tat tad dadyād amatsaraḥ
brahmodyāś ca kathāḥ kuryāt
pitṝṇām etad īpsitam
//
yad yad roceta viprebhyas
tat tad dadyād amatsaraḥ
brahmodyāś ca kathāḥ kuryāt
pitṝṇām etad īpsitam
//
svādhyāyaṃ śrāvayet pitrye
dharmaśāstrāṇi caiva hi
ākhyānānītihāsāṃś ca
purāṇāni khilāni ca
//
svādhyāyaṃ śrāvayet pitrye
dharmaśāstrāṇi ca eva hi
ākhyānāni itihāsāṃś ca
purāṇāni khilāni ca
//
harṣayed brāhmaṇāṃs tuṣṭo
bhojayec ca śanaiḥśanaiḥ
annādyenāsakṛc caitān
guṇaiś ca paricodayet
//
harṣayed brāhmaṇāṃs tuṣṭo
bhojayec ca śanaiḥ-śanaiḥ
annādyena asakṛc ca etān
guṇaiś ca paricodayet
//
vratastham api dauhitraṃ
śrāddhe yatnena bhojayet
kutapaṃ cāsanaṃ dadyāt
tilaiś ca vikiren mahīm
//
vratastham api dauhitraṃ
śrāddhe yatnena bhojayet
kutapaṃ ca-āsanaṃ dadyāt
tilaiś ca vikiren mahīm
//
trīṇi śrāddhe pavitrāṇi
dauhitraḥ kutapas tilāḥ
trīṇi cātra praśaṃsanti
śaucam akrodham atvarām
//
trīṇi śrāddhe pavitrāṇi
dauhitraḥ kutapas tilāḥ
trīṇi ca atra praśaṃsanti
śaucam akrodham atvarām
//
atyuṣṇaṃ sarvam annaṃ syād
bhuñjīraṃs te ca vāgyatāḥ
na ca dvijātayo brūyur
dātrā pṛṣṭā havirguṇān
//
atyuṣṇaṃ sarvam annaṃ syād
bhuñjīraṃs te ca vāgyatāḥ
na ca dvijātayo brūyur
dātrā pṛṣṭā havirguṇān
//
yāvad uṣmā bhavaty annaṃ
yāvad aśnanti vāgyatāḥ
pitaras tāvad aśnanti
yāvan noktā havirguṇāḥ
//
yāvad uṣmā bhavaty annaṃ
yāvad aśnanti vāgyatāḥ
pitaras tāvad aśnanti
yāvan na uktā havirguṇāḥ
//
yad veṣṭitaśirā bhuṅkte
yad bhuṅkte dakṣiṇāmukhaḥ
sopānatkaś ca yad bhuṅkte
tad vai rakṣāṃsi bhuñjate
//
yad veṣṭita-śirā bhuṅkte
yad bhuṅkte dakṣiṇā-mukhaḥ
sa-upānatkaś ca yad bhuṅkte
tad vai rakṣāṃsi bhuñjate
//
cāṇḍālaś ca varāhaś ca
kukkuṭaḥ śvā tathaiva ca
rajasvalā ca ṣaṇḍhaś ca
nekṣerann aśnato dvijān
//
cāṇḍālaś ca varāhaś ca
kukkuṭaḥ śvā tatha aiva ca
rajasvalā ca ṣaṇḍhaś ca
nā ikṣerann aśnato dvijān
//
home pradāne bhojye ca
yad ebhir abhivīkṣyate
daive haviṣi pitrye vā
tad gacchaty ayathātatham
//
home pradāne bhojye ca
yad ebhir abhivīkṣyate
daive haviṣi pitrye vā
tad gacchaty ayathātatham
//
ghrāṇena
sūkaro
śūkaro
hanti
pakṣavātena kukkuṭaḥ
śvā tu dṛṣṭinipātena
sparśeṇāvaravarṇajaḥ
//
ghrāṇena
sūkaro
śūkaro
hanti
pakṣavātena kukkuṭaḥ
śvā tu dṛṣṭinipātena
sparśeṇa avaravarṇajaḥ
//
khañjo vā yadi vā kāṇo
dātuḥ preṣyo 'pi vā bhavet
hīnātiriktagātro vā
tam apy apanayet punaḥ
//
khañjo vā yadi vā kāṇo
dātuḥ preṣyo 'pi vā bhavet
hīna-atirikta-gātro vā
tam apy apanayet punaḥ
//
brāhmaṇaṃ bhikṣukaṃ vāpi
bhojanārtham upasthitam
brāhmaṇair abhyanujñātaḥ
śaktitaḥ pratipūjayet
//
brāhmaṇaṃ bhikṣukaṃ va āpi
bhojanārtham upasthitam
brāhmaṇair abhyanujñātaḥ
śaktitaḥ pratipūjayet
//
sārvavarṇikam annādyaṃ
saṃnīyāplāvya vāriṇā
samutsṛjed bhuktavatām
agrato vikiran bhuvi
//
sārvavarṇikam annādyaṃ
saṃnīyā aplāvya vāriṇā
samutsṛjed bhuktavatām
agrato vikiran bhuvi
//
asaṃskṛtapramītānāṃ
tyāgināṃ kulayoṣitām
ucchiṣṭaṃ bhāgadheyaṃ syād
darbheṣu vikiraś ca yaḥ
//
asaṃskṛta-pramītānāṃ
tyāgināṃ kulayoṣitām
ucchiṣṭaṃ bhāgadheyaṃ syād
darbheṣu vikiraś ca yaḥ
//
uccheṣaṇāṃ bhūmigatam
ajihmasyāśaṭhasya ca
dāsavargasya tat pitrye
bhāgadheyaṃ pracakṣate
//
uccheṣaṇāṃ bhūmigatam
ajihmasya aśaṭhasya ca
dāsavargasya tat pitrye
bhāgadheyaṃ pracakṣate
//
āsapiṇḍakriyākarma
dvijāteḥ saṃsthitasya tu
adaivaṃ bhojayec chrāddhaṃ
piṇḍam ekaṃ ca nirvapet
//
ā-sapiṇḍakriyākarma
dvijāteḥ saṃsthitasya tu
adaivaṃ bhojayec chrāddhaṃ
piṇḍam ekaṃ ca nirvapet
//
sahapiṇḍakriyāyāṃ tu
kṛtāyām asya dharmataḥ
anayaivāvṛtā kāryaṃ
piṇḍanirvapanaṃ sutaiḥ
//
sahapiṇḍakriyāyāṃ tu
kṛtāyām asya dharmataḥ
anaya aivā avṛtā kāryaṃ
piṇḍanirvapanaṃ sutaiḥ
//
śrāddhaṃ bhuktvā ya ucchiṣṭaṃ
vṛṣalāya prayacchati
sa mūḍho narakaṃ yāti
kālasūtram avākśirāḥ
//
śrāddhaṃ bhuktvā ya ucchiṣṭaṃ
vṛṣalāya prayacchati
sa mūḍho narakaṃ yāti
kālasūtram avākśirāḥ
//
śrāddhabhug vṛṣalītalpaṃ
tad ahar yo 'dhigacchati
tasyāḥ purīṣe taṃ māsaṃ
pitaras tasya śerate
//
śrāddhabhug vṛṣalītalpaṃ
tad ahar yo 'dhigacchati
tasyāḥ purīṣe taṃ māsaṃ
pitaras tasya śerate
//
pṛṣṭvā svaditam ity evaṃ
tṛptān ācāmayet tataḥ
ācāntāṃś cānujānīyād
abhito ramyatām iti
//
pṛṣṭvā svaditam ity evaṃ
tṛptān ācāmayet tataḥ
ācāntāṃś ca anujānīyād
abhito ramyatām iti
//
svadhāstv ity eva taṃ brūyur
brāhmaṇās tadanantaram
svadhākāraḥ parā hy āṣīḥ
sarveṣu pitṛkarmasu
//
svadha āstv ity eva taṃ brūyur
brāhmaṇās tadanantaram
svadhākāraḥ parā hy āṣīḥ
sarveṣu pitṛkarmasu
//
tato bhuktavatāṃ teṣām
annaśeṣaṃ nivedayet
yathā brūyus tathā kuryād
anujñātas tato dvijaiḥ
//
tato bhuktavatāṃ teṣām
annaśeṣaṃ nivedayet
yathā brūyus tathā kuryād
anujñātas tato dvijaiḥ
//
pitrye svaditam ity eva
vācyaṃ goṣṭhe tu suśṛtam
saṃpannam ity abhyudaye
daive rucitam ity api
//
pitrye svaditam ity eva
vācyaṃ goṣṭhe tu suśṛtam
saṃpannam ity abhyudaye
daive rucitam ity api
//
aparāhṇas tathā darbhā
vāstusaṃpādanaṃ tilāḥ
sṛṣṭir mṛṣṭir dvijāś cāgryāḥ
śrāddhakarmasu saṃpadaḥ
//
aparāhṇas tathā darbhā
vāstusaṃpādanaṃ tilāḥ
sṛṣṭir mṛṣṭir dvijāś ca agryāḥ
śrāddhakarmasu saṃpadaḥ
//
darbhāḥ pavitraṃ pūrvāhṇo
haviṣyāṇi ca sarvaśaḥ
pavitraṃ yac ca pūrvoktaṃ
vijñeyā havyasaṃpadaḥ
//
darbhāḥ pavitraṃ pūrvāhṇo
haviṣyāṇi ca sarvaśaḥ
pavitraṃ yac ca pūrva-uktaṃ
vijñeyā havyasaṃpadaḥ
//
munyannāni payaḥ somo
māṃsaṃ yac cānupaskṛtam
aksāralavaṇaṃ caiva
prakṛtyā havir ucyate
//
muny-annāni payaḥ somo
māṃsaṃ yac ca anupaskṛtam
aksāra-lavaṇaṃ ca eva
prakṛtyā havir ucyate
//
visṛjya
visarjya
brāhmaṇāṃs tāṃs tu
niyato vāgyataḥ śuciḥ
prayato vidhipūrvakam
dakṣiṇāṃ diśam ākāṅkṣan
yācetemān varān pitṝn
//
visṛjya
visarjya
brāhmaṇāṃs tāṃs tu
niyato vāgyataḥ śuciḥ
prayato vidhipūrvakam
dakṣiṇāṃ diśam ākāṅkṣan
yāceta imān varān pitṝn
//
dātāro no 'bhivardhantāṃ
vedāḥ saṃtatir eva ca
śraddhā ca no mā vyagamad
bahudeyaṃ ca no 'stv iti
//
dātāro no 'bhivardhantāṃ
vedāḥ saṃtatir eva ca
śraddhā ca no mā vyagamad
bahudeyaṃ ca no 'stv iti
//
evaṃ nirvapaṇaṃ kṛtvā
piṇḍāṃs tāṃs tadanantaram
gāṃ vipram ajam agniṃ vā
prāśayed apsu vā kṣipet
//
evaṃ nirvapaṇaṃ kṛtvā
piṇḍāṃs tāṃs tadanantaram
gāṃ vipram ajam agniṃ vā
prāśayed apsu vā kṣipet
//
piṇḍanirvapaṇaṃ ke cit
parastād eva kurvate
vayobhiḥ khādayanty anye
prakṣipanty anale 'psu vā
//
piṇḍanirvapaṇaṃ ke cit
parastād eva kurvate
vayobhiḥ khādayanty anye
prakṣipanty anale 'psu vā
//
pativratā dharmapatnī
pitṛpūjanatatparā
madhyamaṃ tu tataḥ piṇḍam
adyāt samyak sutārthinī
//
pati-vratā dharmapatnī
pitṛpūjana-tatparā
madhyamaṃ tu tataḥ piṇḍam
adyāt samyak sutārthinī
//
āyuṣmantaṃ sutaṃ sūte
yaśomedhāsamanvitam
dhanavantaṃ prajāvantaṃ
sāttvikaṃ dhārmikaṃ tathā
//
āyuṣmantaṃ sutaṃ sūte
yaśo-medhāsamanvitam
dhanavantaṃ prajāvantaṃ
sāttvikaṃ dhārmikaṃ tathā
//
praksālya hastāv ācāmya
jñātiprāyaṃ prakalpayet
jñātibhyaḥ satkṛtaṃ dattvā
bāndhavān api bhojayet
//
praksālya hastāv ācāmya
jñātiprāyaṃ prakalpayet
jñātibhyaḥ satkṛtaṃ dattvā
bāndhavān api bhojayet
//
uccheṣaṇaṃ tu
tat
yat
tiṣṭhed
yāvad viprā visarjitāḥ
tato gṛhabaliṃ kuryād
iti dharmo vyavasthitaḥ
//
uccheṣaṇaṃ tu
tat
yat
tiṣṭhed
yāvad viprā visarjitāḥ
tato gṛhabaliṃ kuryād
iti dharmo vyavasthitaḥ
//
havir yac cirarātrāya
yac cānantyāya kalpate
pitṛbhyo vidhivad dattaṃ
tat pravakṣyāmy aśeṣataḥ
//
havir yac cirarātrāya
yac cā anantyāya kalpate
pitṛbhyo vidhivad dattaṃ
tat pravakṣyāmy aśeṣataḥ
//
tilair vrīhiyavair māṣair
adbhir mūlaphalena vā
dattena māsaṃ tṛpyanti
vidhivat pitaro nṛnām
//
tilair vrīhi-yavair māṣair
adbhir mūla-phalena vā
dattena māsaṃ tṛpyanti
vidhivat pitaro nṛnām
//
dvau māsau matsyamāṃsena
trīn māsān hāriṇena tu
aurabhreṇātha caturaḥ
śākunenātha pañca vai
//
dvau māsau matsyamāṃsena
trīn māsān hāriṇena tu
aurabhreṇa atha caturaḥ
śākunena atha pañca vai
//
ṣaṇmāsāṃś chāgamāṃsena
pārṣatena ca sapta vai
aṣṭāv
enasya māṃsena
aiṇeyamāṃsena
rauraveṇa navaiva tu
//
ṣaṇmāsāṃś chāgamāṃsena
pārṣatena ca sapta vai
aṣṭāv
enasya māṃsena
aiṇeyamāṃsena
rauraveṇa nava eva tu
//
daśamāsāṃs tu tṛpyanti
varāhamahiṣāmiṣaiḥ
śaśakūrmayos tu māṃsena
māsān ekādaśaiva tu
//
daśamāsāṃs tu tṛpyanti
varāha-mahiṣāmiṣaiḥ
śaśa-kūrmayos tu māṃsena
māsān ekādaśa eva tu
//
saṃvatsaraṃ
saṃvatsare
tu gavyena
payasā pāyasena ca
vārdhrīṇasasya māṃsena
tṛptir dvādaśavārṣikī
//
saṃvatsaraṃ
saṃvatsare
tu gavyena
payasā pāyasena ca
vārdhrīṇasasya māṃsena
tṛptir dvādaśavārṣikī
//
kālaśākaṃ mahāśalkāḥ
khaṅgalohāmiṣaṃ madhu
ānantyāyaiva kalpyante
munyannāni ca sarvaśaḥ
//
kālaśākaṃ mahāśalkāḥ
khaṅga-lohāmiṣaṃ madhu
ānantyāya eva kalpyante
muny-annāni ca sarvaśaḥ
//
yat kiṃ cin madhunā miśraṃ
pradadyāt tu trayodaśīm
tad apy akṣayam eva syād
varṣāsu ca maghāsu ca
//
yat kiṃ cin madhunā miśraṃ
pradadyāt tu trayodaśīm
tad apy akṣayam eva syād
varṣāsu ca maghāsu ca
//
api naḥ sa kule bhūyād
yo no dadyāt trayodaśīm
pāyasaṃ madhusarpirbhyāṃ
prāk chāye kuñjarasya ca
//
api naḥ sa kule bhūyād
yo no dadyāt trayodaśīm
pāyasaṃ madhu-sarpirbhyāṃ
prāk chāye kuñjarasya ca
//
yad yad dadāti vidhivat
samyak śraddhāsamanvitaḥ
tat tat pitṝṇāṃ bhavati
paratrānantam akṣayam
//
yad yad dadāti vidhivat
samyak śraddhāsamanvitaḥ
tat tat pitṝṇāṃ bhavati
paratra anantam akṣayam
//
kṛṣṇapakṣe daśamyādau
varjayitvā caturdaśīm
śrāddhe praśastās tithayo
yathaitā na tathetarāḥ
//
kṛṣṇapakṣe daśamyādau
varjayitvā caturdaśīm
śrāddhe praśastās tithayo
yatha aitā na tatha ītarāḥ
//
yukṣu kurvan dinarkṣeṣu
sarvān kāmān samaśnute
ayukṣu tu pitṝn sarvān
prajāṃ prāpnoti puṣkalām
//
yukṣu kurvan dinarkṣeṣu
sarvān kāmān samaśnute
ayukṣu tu pitṝn sarvān
prajāṃ prāpnoti puṣkalām
//
yathā caivāparaḥ pakṣaḥ
pūrvapakṣād viśiṣyate
tathā śrāddhasya pūrvāhṇād
aparāhṇo viśiṣyate
//
yathā ca eva aparaḥ pakṣaḥ
pūrvapakṣād viśiṣyate
tathā śrāddhasya pūrvāhṇād
aparāhṇo viśiṣyate
//
prācīnāvītinā samyag
apasavyam atandriṇā
pitryam ā nidhanāt kāryaṃ
vidhivad darbhapāṇinā
//
prācīnāvītinā samyag
apasavyam atandriṇā
pitryam ā nidhanāt kāryaṃ
vidhivad darbha-pāṇinā
//
rātrau śrāddhaṃ na kurvīta
rākṣasī kīrtitā hi sā
saṃdhyayor ubhayoś caiva
sūrye caivācirodite
//
rātrau śrāddhaṃ na kurvīta
rākṣasī kīrtitā hi sā
saṃdhyayor ubhayoś ca eva
sūrye ca eva acira-udite
//
anena vidhinā śrāddhaṃ
trir abdasyeha nirvapet
hemantagrīṣmavarṣāsu
pāñcayajñikam anvaham
//
anena vidhinā śrāddhaṃ
trir abdasya iha nirvapet
hemanta-grīṣma-varṣāsu
pāñcayajñikam anvaham
//
na paitṛyajñiyo homo
laukike 'gnau vidhīyate
na darśena vinā śrāddham
āhitāgner dvijanmanaḥ
//
na paitṛyajñiyo homo
laukike 'gnau vidhīyate
na darśena vinā śrāddham
āhita-agner dvijanmanaḥ
//
yad eva tarpayaty adbhiḥ
pitṝn snātvā dvijottamaḥ
tenaiva kṛtsnam āpnoti
pitṛyajñakriyāphalam
//
yad eva tarpayaty adbhiḥ
pitṝn snātvā dvijottamaḥ
tena eva kṛtsnam āpnoti
pitṛyajñakriyāphalam
//
vasūn vadanti tu pitṝn
rudrāṃś caiva pitāmahān
prapitāmahāṃs tathādityān
śrutir eṣā sanātanī
//
vasūn vadanti tu pitṝn
rudrāṃś ca eva pitāmahān
prapitāmahāṃs tathā ādityān
śrutir eṣā sanātanī
//
vighasāśī bhaven nityaṃ
nityaṃ vāmṛtabhojanaḥ
vighaso bhuktaśeṣaṃ tu
yajñaśeṣaṃ tathāmṛtam
//
vighasāśī bhaven nityaṃ
nityaṃ va āmṛta-bhojanaḥ
vighaso bhuktaśeṣaṃ tu
yajñaśeṣaṃ tatha āmṛtam
//
etad vo 'bhihitaṃ sarvaṃ
vidhānaṃ pāñcayajñikam
dvijātimukhyavṛttīnāṃ
vidhānaṃ śrūyatām iti
//
etad vo 'bhihitaṃ sarvaṃ
vidhānaṃ pāñcayajñikam
dvijātimukhyavṛttīnāṃ
vidhānaṃ śrūyatām iti
//
caturtham āyuṣo bhāgam
uṣitvādyaṃ gurau dvijāḥ
dvitīyam āyuṣo bhāgaṃ
kṛtadāro gṛhe vaset
//
caturtham āyuṣo bhāgam
uṣitvā ādyaṃ gurau dvijāḥ
dvitīyam āyuṣo bhāgaṃ
kṛta-dāro gṛhe vaset
//
adroheṇaiva bhūtānām
alpadroheṇa vā punaḥ
yā vṛttis tāṃ samāsthāya
vipro jīved anāpadi
//
adroheṇa eva bhūtānām
alpadroheṇa vā punaḥ
yā vṛttis tāṃ samāsthāya
vipro jīved anāpadi
//
yātrāmātraprasiddhyarthaṃ
svaiḥ karmabhir agarhitaiḥ
akleśena śarīrasya
kurvīta dhanasaṃcayam
//
yātrāmātraprasiddhy-arthaṃ
svaiḥ karmabhir agarhitaiḥ
akleśena śarīrasya
kurvīta dhanasaṃcayam
//
ṛtāmṛtābhyāṃ jīvet tu
mṛtena pramṛtena vā
satyānṛtābhyām api vā
na śvavṛttyā kadā cana
//
ṛta-amṛtābhyāṃ jīvet tu
mṛtena pramṛtena vā
satya-anṛtābhyām api vā
na śvavṛttyā kadā cana
//
ṛtam uñchaśilaṃ jñeyam
amṛtaṃ syād ayācitam
mṛtaṃ tu yācitaṃ bhaikṣaṃ
pramṛtaṃ karṣaṇaṃ smṛtam
//
ṛtam uñcha-śilaṃ jñeyam
amṛtaṃ syād ayācitam
mṛtaṃ tu yācitaṃ bhaikṣaṃ
pramṛtaṃ karṣaṇaṃ smṛtam
//
satyānṛtaṃ tu vāṇijyaṃ
tena caivāpi jīvyate
sevā śvavṛttir ākhyātā
tasmāt tāṃ parivarjayet
//
satya-anṛtaṃ tu vāṇijyaṃ
tena ca eva api jīvyate
sevā śvavṛttir ākhyātā
tasmāt tāṃ parivarjayet
//
kusūladhānyako vā syāt
kumbhīdhānyaka eva vā
tryahaihiko vāpi bhaved
aśvastanika eva vā
//
kusūla-dhānyako vā syāt
kumbhī-dhānyaka eva vā
tryaha-ehiko va āpi bhaved
aśvastanika eva vā
//
caturṇām api caiteṣāṃ
dvijānāṃ gṛhamedhinām
jyāyān paraḥ paro jñeyo
dharmato lokajittamaḥ
//
caturṇām api ca eteṣāṃ
dvijānāṃ gṛhamedhinām
jyāyān paraḥ paro jñeyo
dharmato lokajittamaḥ
//
ṣaṭkarmaiko bhavaty eṣāṃ
tribhir anyaḥ pravartate
dvābhyām ekaś caturthas tu
brahmasattreṇa jīvati
//
ṣaṭ-karma eko bhavaty eṣāṃ
tribhir anyaḥ pravartate
dvābhyām ekaś caturthas tu
brahmasattreṇa jīvati
//
vartayaṃś ca śiloñchābhyām
agnihotraparāyaṇaḥ
iṣṭīḥ pārvāyaṇāntīyāḥ
kevalā nirvapet sadā
//
vartayaṃś ca śila-uñchābhyām
agnihotra-parāyaṇaḥ
iṣṭīḥ pārvāyaṇāntīyāḥ
kevalā nirvapet sadā
//
na lokavṛttaṃ varteta
vṛttihetoḥ kathaṃ cana
ajihmām aśathāṃ śuddhāṃ
jīved brāhmaṇajīvikām
//
na lokavṛttaṃ varteta
vṛttihetoḥ kathaṃ cana
ajihmām aśathāṃ śuddhāṃ
jīved brāhmaṇajīvikām
//
saṃtoṣaṃ param āsthāya
sukhārthī saṃyato bhavet
saṃtoṣamūlaṃ hi sukhaṃ
duḥkhamūlaṃ viparyayaḥ
//
saṃtoṣaṃ param āsthāya
sukhārthī saṃyato bhavet
saṃtoṣa-mūlaṃ hi sukhaṃ
duḥkha-mūlaṃ viparyayaḥ
//
ato 'nyatamayā vṛttyā
jīvaṃs tu snātako dvijaḥ
svargāyuṣya
svargyāyuṣya
yaśasyāni
vratāṇīmāni dhārayet
//
ato 'nyatamayā vṛttyā
jīvaṃs tu snātako dvijaḥ
svarga-āyuṣya-
svargya-āyuṣya-
yaśasyāni
vratāṇi imāni dhārayet
//
vedoditaṃ svakaṃ karma
nityaṃ kuryād atandritaḥ
tad dhi kurvan yathāśakti
prāpnoti paramāṃ gatim
//
veda-uditaṃ svakaṃ karma
nityaṃ kuryād atandritaḥ
tad dhi kurvan yathāśakti
prāpnoti paramāṃ gatim
//
nehetārthān prasaṅgena
na viruddhena karmaṇā
na
vidyamāneṣv
kalpamāneṣv
artheṣu
nārtyām api yatas tataḥ
//
nā iheta arthān prasaṅgena
na viruddhena karmaṇā
na
vidyamāneṣv
kalpamāneṣv
artheṣu
nā artyām api yatas tataḥ
//
indriyārtheṣu sarveṣu
na prasajyeta kāmataḥ
atiprasaktiṃ caiteṣāṃ
manasā saṃnivartayet
//
indriyārtheṣu sarveṣu
na prasajyeta kāmataḥ
atiprasaktiṃ ca eteṣāṃ
manasā saṃnivartayet
//
sarvān parityajed arthān
svādhyāyasya virodhinaḥ
yathā tathādhyāpayaṃs tu
sā hy asya kṛtakṛtyatā
//
sarvān parityajed arthān
svādhyāyasya virodhinaḥ
yathā tatha ādhyāpayaṃs tu
sā hy asya kṛtakṛtyatā
//
vayasaḥ karmaṇo 'rthasya
śrutasyābhijanasya ca
veṣavāgbuddhisārūpyam
ācaran vicared iha
//
vayasaḥ karmaṇo 'rthasya
śrutasya abhijanasya ca
veṣa-vāg-buddhi-sārūpyam
ācaran vicared iha
//
buddhivṛddhikarāṇy āśu
dhanyāni ca hitāni ca
nityaṃ śāstrāṇy avekṣeta
nigamāṃś caiva vaidikān
//
buddhi-vṛddhi-karāṇy āśu
dhanyāni ca hitāni ca
nityaṃ śāstrāṇy avekṣeta
nigamāṃś ca eva vaidikān
//
yathā yathā hi puruṣaḥ
śāstraṃ samadhigacchati
tathā tathā vijānāti
vijñānaṃ cāsya rocate
//
yathā yathā hi puruṣaḥ
śāstraṃ samadhigacchati
tathā tathā vijānāti
vijñānaṃ ca asya rocate
//
ṛṣiyajñaṃ devayajñaṃ
bhūtayajñaṃ ca sarvadā
nṛyajñaṃ pitṛyajñaṃ ca
yathāśakti na hāpayet
//
ṛṣiyajñaṃ devayajñaṃ
bhūtayajñaṃ ca sarvadā
nṛyajñaṃ pitṛyajñaṃ ca
yathāśakti na hāpayet
//
etān eke mahāyajñān
yajñaśāstravido janāḥ
anīhamānāḥ satatam
indriyeṣv eva juhvati
//
etān eke mahāyajñān
yajñaśāstravido janāḥ
anīhamānāḥ satatam
indriyeṣv eva juhvati
//
vācy eke juhvati prāṇaṃ
prāṇe vācaṃ ca sarvadā
vāci prāṇe ca paśyanto
yajñanirvṛttim akṣayām
//
vācy eke juhvati prāṇaṃ
prāṇe vācaṃ ca sarvadā
vāci prāṇe ca paśyanto
yajñanirvṛttim akṣayām
//
jñānenaivāpare viprā
yajanty etair
yajante tair
makhaiḥ sadā
jñānamūlāṃ kriyām eṣāṃ
paśyanto jñānacakṣuṣā
//
jñānena eva apare viprā
yajanty etair
yajante tair
makhaiḥ sadā
jñāna-mūlāṃ kriyām eṣāṃ
paśyanto jñānacakṣuṣā
//
agnihotraṃ ca juhuyād
ādyante dyuniśoḥ sadā
darśena cārdhamāsānte
paurṇāmāsena caiva hi
//
agnihotraṃ ca juhuyād
ādy-ante dyu-niśoḥ sadā
darśena ca ardhamāsānte
paurṇāmāsena ca eva hi
//
sasyānte navasasyeṣṭyā
tathā rtvante dvijo 'dhvaraiḥ
paśunā tv
ayanasyādau
ayanānte tu
samānte saumikair makhaiḥ
//
sasyānte navasasya-iṣṭyā
tathā rtv-ante dvijo 'dhvaraiḥ
paśunā tv
ayanasyā adau
ayanānte tu
samānte saumikair makhaiḥ
//
nāniṣṭvā navasasyeṣṭyā
paśunā cāgnimān dvijaḥ
navānnam adyān māṃsaṃ vā
dīrgham āyur jijīviṣuḥ
//
na aniṣṭvā navasasya-iṣṭyā
paśunā ca agnimān dvijaḥ
navānnam adyān māṃsaṃ vā
dīrgham āyur jijīviṣuḥ
//
navenānarcitā hy asya
paśuhavyena cāgnayaḥ
prāṇān evāttum icchanti
navānnāmiṣagardhinaḥ
//
navena anarcitā hy asya
paśuhavyena ca agnayaḥ
prāṇān eva attum icchanti
navānna-āmiṣagardhinaḥ
//
āsanāśanaśayyābhir
adbhir mūlaphalena vā
nāsya kaś cid vased gehe
śaktito 'narcito 'tithiḥ
//
āsana-aśana-śayyābhir
adbhir mūla-phalena vā
na asya kaś cid vased gehe
śaktito 'narcito 'tithiḥ
//
pāṣāṇḍino vikarmasthān
baiḍālavratikāñ śaṭhān
haitukān bakavṛttīṃś ca
vāṅgātreṇāpi nārcayet
//
pāṣāṇḍino vikarmasthān
baiḍāla-vratikāñ śaṭhān
haitukān baka-vṛttīṃś ca
vāṅ-gātreṇa api na arcayet
//
vedavidyāvratasnātāñ
śrotriyān gṛhamedhinaḥ
pūjayed dhavyakavyena
viparītāṃś ca varjayet
//
vedavidyā-vrata-snātāñ
śrotriyān gṛhamedhinaḥ
pūjayed dhavya-kavyena
viparītāṃś ca varjayet
//
śaktito 'pacamānebhyo
dātavyaṃ gṛhamedhinā
saṃvibhāgaś ca bhūtebhyaḥ
kartavyo 'nuparodhataḥ
//
śaktito 'pacamānebhyo
dātavyaṃ gṛhamedhinā
saṃvibhāgaś ca bhūtebhyaḥ
kartavyo 'nuparodhataḥ
//
rājato dhanam anvicchet
saṃsīdan snātakaḥ kṣudhā
yājyāntevāsinor vāpi
na tv anyata iti sthitiḥ
//
rājato dhanam anvicchet
saṃsīdan snātakaḥ kṣudhā
yājya-antevāsinor va āpi
na tv anyata iti sthitiḥ
//
na sīdet snātako vipraḥ
kṣudhā śaktaḥ kathaṃ cana
na jīrṇamalavadvāsā
bhavec ca vibhave sati
//
na sīdet snātako vipraḥ
kṣudhā śaktaḥ kathaṃ cana
na jīrṇa-malavad-vāsā
bhavec ca vibhave sati
//
kḷptakeśanakhaśmaśrur
dāntaḥ śuklāmbaraḥ śuciḥ
svādhyāye caiva yuktaḥ syān
nityam ātmahiteṣu ca
//
kḷptakeśa-nakha-śmaśrur
dāntaḥ śukla-ambaraḥ śuciḥ
svādhyāye ca eva yuktaḥ syān
nityam ātmahiteṣu ca
//
vaiṇavīṃ dhārayed yaṣṭiṃ
sodakaṃ ca kamaṇḍalum
yajñopavītaṃ vedaṃ ca
śubhaṃ raukme ca kuṇḍale
//
vaiṇavīṃ dhārayed yaṣṭiṃ
sa-udakaṃ ca kamaṇḍalum
yajñopavītaṃ vedaṃ ca
śubhaṃ raukme ca kuṇḍale
//
nekṣetodyantam ādityaṃ
nāstaṃ yāntaṃ kadā cana
nopasṛṣṭaṃ na vāristhaṃ
na madhyaṃ nabhaso gatam
//
nā ikṣeta udyantam ādityaṃ
na astaṃ yāntaṃ kadā cana
na upasṛṣṭaṃ na vāristhaṃ
na madhyaṃ nabhaso gatam
//
na laṅghayed vatsatantrīṃ
na pradhāvec ca varṣati
na codake nirīkṣeta
svarūpam iti dhāraṇā
//
na laṅghayed vatsatantrīṃ
na pradhāvec ca varṣati
na ca udake nirīkṣeta
svarūpam iti dhāraṇā
//
mṛdaṃ gāṃ daivataṃ vipraṃ
ghṛtaṃ madhu catuṣpatham
pradakṣiṇāni kurvīta
prajñātāṃś ca vanaspatīn
//
mṛdaṃ gāṃ daivataṃ vipraṃ
ghṛtaṃ madhu catuṣpatham
pradakṣiṇāni kurvīta
prajñātāṃś ca vanaspatīn
//
nopagacchet pramatto 'pi
striyam ārtavadarśane
samānaśayane caiva
na śayīta tayā saha
//
na upagacchet pramatto 'pi
striyam ārtavadarśane
samānaśayane ca eva
na śayīta tayā saha
//
rajasābhiplutāṃ nārīṃ
narasya hy upagacchataḥ
prajñā tejo balaṃ cakṣur
āyuś caiva prahīyate
//
rajasa ābhiplutāṃ nārīṃ
narasya hy upagacchataḥ
prajñā tejo balaṃ cakṣur
āyuś ca eva prahīyate
//
tāṃ vivarjayatas tasya
rajasā samabhiplutām
prajñā tejo balaṃ cakṣur
āyuś caiva pravardhate
//
tāṃ vivarjayatas tasya
rajasā samabhiplutām
prajñā tejo balaṃ cakṣur
āyuś ca eva pravardhate
//
nāśnīyād bhāryayā sārdhaṃ
nainām īkṣeta cāśnatīm
kṣuvatīṃ jṛmbhamāṇāṃ vā
na cāsīnāṃ yathāsukham
//
na aśnīyād bhāryayā sārdhaṃ
na enām īkṣeta ca aśnatīm
kṣuvatīṃ jṛmbhamāṇāṃ vā
na cā asīnāṃ yathāsukham
//
nāñjayantīṃ svake netre
na cābhyaktām anāvṛtām
na paśyet prasavantīṃ ca
tejaskāmo dvijottamaḥ
//
na añjayantīṃ svake netre
na ca abhyaktām anāvṛtām
na paśyet prasavantīṃ ca
tejas-kāmo dvijottamaḥ
//
nānnam adyād ekavāsā
na nagnaḥ snānam ācaret
na mūtraṃ pathi kurvīta
na bhasmani na govraje
//
na annam adyād ekavāsā
na nagnaḥ snānam ācaret
na mūtraṃ pathi kurvīta
na bhasmani na govraje
//
na phālakṛṣṭe na jale
na cityāṃ na ca parvate
na jīrṇadevāyatane
na valmīke kadā cana
//
na phālakṛṣṭe na jale
na cityāṃ na ca parvate
na jīrṇadevāyatane
na valmīke kadā cana
//
na sasattveṣu garteṣu
na gacchann api na sthitaḥ
na nadītīram āsādya
na ca parvatamastake
//
na sa-sattveṣu garteṣu
na gacchann api na sthitaḥ
na nadītīram āsādya
na ca parvatamastake
//
vāyvagnivipram ādityam
apaḥ paśyaṃs tathaiva gāḥ
na kadā cana kurvīta
viṇmūtrasya visarjanam
//
vāyv-agni-vipram ādityam
apaḥ paśyaṃs tatha aiva gāḥ
na kadā cana kurvīta
viṇ-mūtrasya visarjanam
//
tiraskṛtyoccaret kāṣṭha
loṣṭhapatra
tṛṇādinā
tṛṇādi ca
niyamya prayato vācaṃ
saṃvītāṅgo 'vaguṇṭhitaḥ
//
tiraskṛtya uccaret kāṣṭha
loṣṭha-patra-
tṛṇa-ādinā
tṛṇādi ca
niyamya prayato vācaṃ
saṃvītāṅgo 'vaguṇṭhitaḥ
//
mūtroccārasamutsargaṃ
divā kuryād udaṅmukhaḥ
dakṣiṇābhimukho rātrau
saṃdhyāyoś ca yathā divā
//
mūtra-uccāra-samutsargaṃ
divā kuryād udaṅ-mukhaḥ
dakṣiṇā-abhimukho rātrau
saṃdhyāyoś ca yathā divā
//
chāyāyām andhakāre vā
rātrāv ahani vā dvijaḥ
yathāsukhamukhaḥ kuryāt
prāṇabādhabhayeṣu ca
//
chāyāyām andhakāre vā
rātrāv ahani vā dvijaḥ
yathāsukha-mukhaḥ kuryāt
prāṇabādha-bhayeṣu ca
//
pratyagniṃ pratisūryaṃ ca
pratisomodakadvijam
pratigu
pratigāṃ
prativātaṃ ca
prajñā naśyati mehataḥ
//
praty-agniṃ prati-sūryaṃ ca
prati-soma-udaka-dvijam
prati-gu
prati-gāṃ
prati-vātaṃ ca
prajñā naśyati mehataḥ
//
nāgniṃ mukhenopadhamen
nagnāṃ nekṣeta ca striyam
nāmedhyaṃ prakṣiped agnau
na ca pādau pratāpayet
//
na agniṃ mukhena upadhamen
nagnāṃ nā ikṣeta ca striyam
na amedhyaṃ prakṣiped agnau
na ca pādau pratāpayet
//
adhastān nopadadhyāc ca
na cainam abhilaṅghayet
na cainaṃ pādataḥ kuryān
na prāṇābādham ācaret
//
adhastān na upadadhyāc ca
na ca enam abhilaṅghayet
na ca enaṃ pādataḥ kuryān
na prāṇa-ābādham ācaret
//
nāśnīyāt saṃdhivelāyāṃ
na gacchen nāpi saṃviśet
na caiva pralikhed bhūmiṃ
nātmano 'paharet srajam
//
na aśnīyāt saṃdhivelāyāṃ
na gacchen na api saṃviśet
na ca eva pralikhed bhūmiṃ
nā atmano 'paharet srajam
//
nāpsu mūtraṃ purīṣaṃ vā
ṣṭhīvanaṃ vā samutsṛjet
amedhyaliptam anyad vā
lohitaṃ vā viṣāṇi vā
//
na apsu mūtraṃ purīṣaṃ vā
ṣṭhīvanaṃ vā samutsṛjet
amedhyaliptam anyad vā
lohitaṃ vā viṣāṇi vā
//
naikaḥ
supyāc chūnyagehe
śūnyagṛhe svapyān
na śreyāṃsaṃ prabodhayet
nodakyayābhibhāṣeta
yajñaṃ gacchen na cāvṛtaḥ
//
na ekaḥ
supyāc chūnyagehe
śūnyagṛhe svapyān
na śreyāṃsaṃ prabodhayet
na udakyaya ābhibhāṣeta
yajñaṃ gacchen na ca avṛtaḥ
//
agnyagāre gavāṃ goṣṭhe
brāhmaṇānāṃ ca saṃnidhau
svādhyāye bhojane caiva
dakṣinaṃ pāṇim uddharet
//
agnyagāre gavāṃ goṣṭhe
brāhmaṇānāṃ ca saṃnidhau
svādhyāye bhojane ca eva
dakṣinaṃ pāṇim uddharet
//
na vārayed gāṃ dhayantīṃ
na cācakṣīta kasya cit
na divīndrāyudhaṃ dṛṣṭvā
kasya cid darśayed budhaḥ
//
na vārayed gāṃ dhayantīṃ
na cā acakṣīta kasya cit
na divi indrāyudhaṃ dṛṣṭvā
kasya cid darśayed budhaḥ
//
nādharmike vased grāme
na vyādhibahule bhṛśam
naikaḥ prapadyetādhvānaṃ
na ciraṃ parvate vaset
//
na adharmike vased grāme
na vyādhi-bahule bhṛśam
na ekaḥ prapadyeta adhvānaṃ
na ciraṃ parvate vaset
//
na śūdrarājye nivasen
nādhārmikajanāvṛte
na pāṣaṇḍigaṇākrānte
nopasṣṛṭe 'ntyajair nṛbhiḥ
//
na śūdrarājye nivasen
na adhārmikajanāvṛte
na pāṣaṇḍigaṇākrānte
na upasṣṛṭe 'ntyajair nṛbhiḥ
//
na bhuñjītoddhṛtasnehaṃ
nātisauhityam ācaret
nātiprage nātisāyaṃ
na sāyaṃ prātarāśitaḥ
//
na bhuñjīta uddhṛta-snehaṃ
na atisauhityam ācaret
na atiprage na atisāyaṃ
na sāyaṃ prātar-āśitaḥ
//
na kurvīta vṛthāceṣṭāṃ
na vāry añjalinā pibet
notsaṅge bhakṣayed bhakṣyān
na jātu syāt kutūhalī
//
na kurvīta vṛthāceṣṭāṃ
na vāry añjalinā pibet
na utsaṅge bhakṣayed bhakṣyān
na jātu syāt kutūhalī
//
na
nṛtyed atha vā gāyen
nṛtyen naiva gāyec ca
na vāditrāṇi
navāditrāṇi
vādayet
nāsphoṭayen na ca kṣveḍen
na ca rakto
virāvayet
virodhayet
//
na
nṛtyed atha vā gāyen
nṛtyen na eva gāyec ca
na vāditrāṇi
navāditrāṇi
vādayet
nā asphoṭayen na ca kṣveḍen
na ca rakto
virāvayet
virodhayet
//
na pādau dhāvayet kāṃsye
kadā cid api bhājane
na bhinnabhāṇḍe bhuñjīta
na bhāvapratidūṣite
//
na pādau dhāvayet kāṃsye
kadā cid api bhājane
na bhinnabhāṇḍe bhuñjīta
na bhāvapratidūṣite
//
upānahau ca vāsaś ca
dhṛtam anyair na dhārayet
upavītam alaṅkāraṃ
srajaṃ karakam eva ca
//
upānahau ca vāsaś ca
dhṛtam anyair na dhārayet
upavītam alaṅkāraṃ
srajaṃ karakam eva ca
//
nāvinītair
bhajed
vrajed
dhuryair
na ca kṣudhvyādhipīḍitaiḥ
na bhinnaśṛṅgākṣikhurair
na vāladhivirūpitaiḥ
//
na avinītair
bhajed
vrajed
dhuryair
na ca kṣudh-vyādhi-pīḍitaiḥ
na bhinna-śṛṅga-akṣi-khurair
na vāladhivirūpitaiḥ
//
vinītais tu vrajen nityam
āśugair lakṣaṇānvitaiḥ
varṇarūpopasaṃpannaiḥ
pratodenātudan
pratodenākṣipan
bhṛśam
//
vinītais tu vrajen nityam
āśugair lakṣaṇānvitaiḥ
varṇa-rūpa-upasaṃpannaiḥ
pratodenā atudan
pratodenā akṣipan
bhṛśam
//
bālātapaḥ pretadhūmo
varjyaṃ bhinnaṃ tathāsanam
na chindyān nakharomāṇi
dantair notpāṭayen nakhān
//
bālātapaḥ pretadhūmo
varjyaṃ bhinnaṃ tathā āsanam
na chindyān nakha-romāṇi
dantair na utpāṭayen nakhān
//
na mṛlloṣṭhaṃ ca mṛdnīyān
na chindyāt karajais tṛṇam
na karma niṣphalaṃ kuryān
nāyatyām asukhodayam
//
na mṛl-loṣṭhaṃ ca mṛdnīyān
na chindyāt karajais tṛṇam
na karma niṣphalaṃ kuryān
nā ayatyām asukha-udayam
//
loṣṭhamardī tṛṇacchedī
nakhakhādī ca yo naraḥ
sa vināśaṃ vrajaty āśu
sūcakāśucir
sūcako 'śucir
eva ca
//
loṣṭhamardī tṛṇacchedī
nakhakhādī ca yo naraḥ
sa vināśaṃ vrajaty āśu
sūcaka āśucir
sūcako 'śucir
eva ca
//
na
vigarhya
vigṛhya
kathāṃ kuryād
bahir mālyaṃ na dhārayet
gavāṃ ca yānaṃ pṛṣṭhena
sarvathaiva vigarhitam
//
na
vigarhya
vigṛhya
kathāṃ kuryād
bahir mālyaṃ na dhārayet
gavāṃ ca yānaṃ pṛṣṭhena
sarvatha aiva vigarhitam
//
advāreṇa ca nātīyād
grāmaṃ vā veśma vāvṛtam
rātrau ca vṛkṣamūlāni
dūrataḥ parivarjayet
//
advāreṇa ca na atīyād
grāmaṃ vā veśma vā āvṛtam
rātrau ca vṛkṣamūlāni
dūrataḥ parivarjayet
//
nākṣair dīvyet kadā cit tu
svayaṃ nopānahau haret
śayanastho na bhuñjīta
na pāṇisthaṃ na cāsane
//
na akṣair dīvyet kadā cit tu
svayaṃ na upānahau haret
śayanastho na bhuñjīta
na pāṇisthaṃ na cā asane
//
sarvaṃ ca tilasaṃbaddhaṃ
nādyād astam ite ravau
na ca nagnaḥ śayīteha
na cocchiṣṭaḥ kva cid vrajet
//
sarvaṃ ca tilasaṃbaddhaṃ
na adyād astam ite ravau
na ca nagnaḥ śayīta iha
na ca ucchiṣṭaḥ kva cid vrajet
//
ārdrapādas tu bhuñjīta
nārdrapādas tu saṃviśet
ārdrapādas tu bhuñjāno
dīrgham āyur avāpnuyāt
//
ārdra-pādas tu bhuñjīta
nā ardra-pādas tu saṃviśet
ārdra-pādas tu bhuñjāno
dīrgham āyur avāpnuyāt
//
acakṣurviṣayaṃ durgaṃ
na prapadyeta karhi cit
na viṇmūtram udīkṣeta
na bāhubhyāṃ nadīṃ taret
//
acakṣurviṣayaṃ durgaṃ
na prapadyeta karhi cit
na viṇ-mūtram udīkṣeta
na bāhubhyāṃ nadīṃ taret
//
adhitiṣṭhen na keśāṃs tu
na bhasmāsthikapālikāḥ
na kārpāsāsthi na tuṣān
dīrgham āyur jijīviṣuḥ
//
adhitiṣṭhen na keśāṃs tu
na bhasma-asthi-kapālikāḥ
na kārpāsa-asthi na tuṣān
dīrgham āyur jijīviṣuḥ
//
na saṃvasec ca patitair
na cāṇḍālair na pulkasaiḥ
na mūrkhair nāvaliptaiś ca
nāntyair nāntyāvasāyibhiḥ
//
na saṃvasec ca patitair
na cāṇḍālair na pulkasaiḥ
na mūrkhair na avaliptaiś ca
na antyair na antyāvasāyibhiḥ
//
na śūdrāya matiṃ dadyān
nocchiṣṭaṃ na haviṣkṛtam
na cāsyopadiśed dharmaṃ
na cāsya vratam ādiśet
//
na śūdrāya matiṃ dadyān
na ucchiṣṭaṃ na haviṣkṛtam
na ca asya upadiśed dharmaṃ
na ca asya vratam ādiśet
//
yo hy asya dharmam ācaṣṭe
yaś caivādiśati vratam
so 'saṃvṛtaṃ nāma tamaḥ
saha tenaiva majjati
//
yo hy asya dharmam ācaṣṭe
yaś ca evā adiśati vratam
so 'saṃvṛtaṃ nāma tamaḥ
saha tena eva majjati
//
na saṃhatābhyāṃ pāṇibhyāṃ
kaṇḍūyed ātmanaḥ śiraḥ
na spṛśec caitad ucchiṣṭo
na ca snāyād vinā tataḥ
//
na saṃhatābhyāṃ pāṇibhyāṃ
kaṇḍūyed ātmanaḥ śiraḥ
na spṛśec ca etad ucchiṣṭo
na ca snāyād vinā tataḥ
//
keśagrahān prahārāṃś ca
śirasy etān vivarjayet
śiraḥsnātaś ca tailena
nāṅgaṃ kiṃ cid api spṛśet
//
keśagrahān prahārāṃś ca
śirasy etān vivarjayet
śiraḥsnātaś ca tailena
na aṅgaṃ kiṃ cid api spṛśet
//
na rājñaḥ pratigṛhṇīyād
arājanyaprasūtitaḥ
sūnācakradhvajavatāṃ
veśenaiva ca jīvatām
//
na rājñaḥ pratigṛhṇīyād
arājanyaprasūtitaḥ
sūnā-cakra-dhvajavatāṃ
veśena eva ca jīvatām
//
daśasūnāsamaṃ cakraṃ
daśacakrasamo dhvajaḥ
daśadhvajasamo veśo
daśaveśasamo nṛpaḥ
//
daśasūnā-samaṃ cakraṃ
daśacakra-samo dhvajaḥ
daśadhvaja-samo veśo
daśaveśa-samo nṛpaḥ
//
daśa sūṇāsahasrāṇi
yo vāhayati saunikaḥ
tena tulyaḥ smṛto rājā
ghoras tasya pratigrahaḥ
//
daśa sūṇāsahasrāṇi
yo vāhayati saunikaḥ
tena tulyaḥ smṛto rājā
ghoras tasya pratigrahaḥ
//
yo rājñaḥ pratigṛhṇāti
lubdhasyocchāstravartinaḥ
sa paryāyeṇa yātīmān
narakān ekaviṃśatim
//
yo rājñaḥ pratigṛhṇāti
lubdhasya ucchāstravartinaḥ
sa paryāyeṇa yāti imān
narakān ekaviṃśatim
//
tāmisram andhatāmisraṃ
mahārauravarauravau
narakaṃ kālasūtraṃ ca
mahānarakam eva ca
//
tāmisram andhatāmisraṃ
mahāraurava-rauravau
narakaṃ kālasūtraṃ ca
mahānarakam eva ca
//
saṃjīvanaṃ mahāvīciṃ
tapanaṃ saṃpratāpanam
saṃhātaṃ ca sakākolaṃ
kuḍmalaṃ
pratimūrtikam
pūtimṛttikam
//
saṃjīvanaṃ mahāvīciṃ
tapanaṃ saṃpratāpanam
saṃhātaṃ ca sa-kākolaṃ
kuḍmalaṃ
pratimūrtikam
pūtimṛttikam
//
lohaśaṅkum ṛjīṣaṃ ca
panthānaṃ śālmalīṃ nadīm
asipatravanaṃ caiva
lohadārakam eva ca
//
lohaśaṅkum ṛjīṣaṃ ca
panthānaṃ śālmalīṃ nadīm
asipatravanaṃ ca eva
lohadārakam eva ca
//
etad vidanto vidvāṃso
brāhmaṇā brahmavādinaḥ
na rājñaḥ pratigṛhṇanti
pretya śreyo 'bhikāṅkṣiṇaḥ
//
etad vidanto vidvāṃso
brāhmaṇā brahmavādinaḥ
na rājñaḥ pratigṛhṇanti
pretya śreyo 'bhikāṅkṣiṇaḥ
//
brāhme muhūrte budhyeta
dharmārthau cānucintayet
kāyakleśāṃś ca tanmūlān
vedatattvārtham eva ca
//
brāhme muhūrte budhyeta
dharma-arthau ca anucintayet
kāyakleśāṃś ca tan-mūlān
vedatattvārtham eva ca
//
utthāyāvaśyakaṃ kṛtvā
kṛtaśaucaḥ samāhitaḥ
pūrvāṃ saṃdhyāṃ japaṃs tiṣṭhet
svakāle cāparāṃ ciram
//
utthāyā avaśyakaṃ kṛtvā
kṛta-śaucaḥ samāhitaḥ
pūrvāṃ saṃdhyāṃ japaṃs tiṣṭhet
svakāle ca aparāṃ ciram
//
ṛṣayo dīrghasaṃdhyatvād
dīrgham āyur avāpnuyuḥ
prajñāṃ yaśaś ca kīrtiṃ ca
brahmavarcasam eva ca
//
ṛṣayo dīrghasaṃdhyatvād
dīrgham āyur avāpnuyuḥ
prajñāṃ yaśaś ca kīrtiṃ ca
brahmavarcasam eva ca
//
śrāvaṇyāṃ prauṣṭhapadyāṃ vāpy
upākṛtya yathāvidhi
yuktaś chandāṃsy adhīyīta
māsān vipro 'rdhapañcamān
//
śrāvaṇyāṃ prauṣṭhapadyāṃ va āpy
upākṛtya yathāvidhi
yuktaś chandāṃsy adhīyīta
māsān vipro 'rdhapañcamān
//
puṣye tu chandasāṃ kuryād
bahir utsarjanaṃ dvijaḥ
māghaśuklasya vā prāpte
pūrvāhṇe prathame 'hani
//
puṣye tu chandasāṃ kuryād
bahir utsarjanaṃ dvijaḥ
māghaśuklasya vā prāpte
pūrvāhṇe prathame 'hani
//
yathāśāstraṃ tu kṛtvaivam
utsargaṃ chandasāṃ bahiḥ
viramet pakṣiṇīṃ rātriṃ
tad evaikam aharniśam
//
yathāśāstraṃ tu kṛtva aivam
utsargaṃ chandasāṃ bahiḥ
viramet pakṣiṇīṃ rātriṃ
tad eva ekam ahar-niśam
//
ata ūrdhvaṃ tu chandāṃsi
śukleṣu niyataḥ paṭhet
vedāṅgāni ca sarvāṇi
kṛṣṇapakṣeṣu saṃpaṭhet
//
ata ūrdhvaṃ tu chandāṃsi
śukleṣu niyataḥ paṭhet
vedāṅgāni ca sarvāṇi
kṛṣṇapakṣeṣu saṃpaṭhet
//
nāvispaṣṭam adhīyīta
na śūdrajanasannidhau
na niśānte pariśrānto
brahmādhītya punaḥ svapet
//
na avispaṣṭam adhīyīta
na śūdrajanasannidhau
na niśānte pariśrānto
brahma adhītya punaḥ svapet
//
yathoditena vidhinā nityaṃ
chandaskṛtaṃ paṭhet
brahma chandaskṛtaṃ caiva
dvijo yukto hy anāpadi
//
yathā-uditena vidhinā nityaṃ
chandaskṛtaṃ paṭhet
brahma chandaskṛtaṃ ca eva
dvijo yukto hy anāpadi
//
imān nityam anadhyāyān
adhīyāno vivarjayet
adhyāpanaṃ ca kurvāṇaḥ
śiṣyāṇāṃ vidhipūrvakam
//
imān nityam anadhyāyān
adhīyāno vivarjayet
adhyāpanaṃ ca kurvāṇaḥ
śiṣyāṇāṃ vidhipūrvakam
//
karṇaśrave 'nile rātrau
divā pāṃsusamūhane
etau varṣāsv anadhyāyāv
adhyāyajñāḥ pracakṣate
//
karṇaśrave 'nile rātrau
divā pāṃsusamūhane
etau varṣāsv anadhyāyāv
adhyāyajñāḥ pracakṣate
//
vidyutstanitavarṣeṣu
maholkānāṃ ca saṃplave
ākālikam anadhyāyam
eteṣu manur abravīt
//
vidyut-stanita-varṣeṣu
mahā-ulkānāṃ ca saṃplave
ākālikam anadhyāyam
eteṣu manur abravīt
//
etāṃs tv abhyuditān vidyād
yadā prāduṣkṛtāgniṣu
tadā vidyād anadhyāyam
anṛtau cābhradarśane
//
etāṃs tv abhyuditān vidyād
yadā prāduṣkṛtāgniṣu
tadā vidyād anadhyāyam
anṛtau ca abhradarśane
//
nirghāte bhūmicalane
jyotiṣāṃ copasarjane
etān ākālikān vidyād
anadhyāyān ṛtāv api
//
nirghāte bhūmicalane
jyotiṣāṃ ca upasarjane
etān ākālikān vidyād
anadhyāyān ṛtāv api
//
prāduṣkṛteṣv agniṣu tu
vidyutstanitaniḥsvane
sajyotiḥ syād anadhyāyaḥ
śeṣe rātrau yathā divā
//
prāduṣkṛteṣv agniṣu tu
vidyut-stanita-niḥsvane
sa-jyotiḥ syād anadhyāyaḥ
śeṣe rātrau yathā divā
//
nityānadhyāya eva syād
grāmeṣu nagareṣu ca
dharmanaipuṇyakāmānāṃ
pūtigandhe ca
sarvadā
sarvaśaḥ
//
nitya-anadhyāya eva syād
grāmeṣu nagareṣu ca
dharmanaipuṇya-kāmānāṃ
pūtigandhe ca
sarvadā
sarvaśaḥ
//
antargataśave grāme
vṛṣalasya ca sannidhau
anadhyāyo rudyamāne
samavāye janasya ca
//
antargata-śave grāme
vṛṣalasya ca sannidhau
anadhyāyo rudyamāne
samavāye janasya ca
//
udake madhyarātre ca
viṇmūtrasya visarjane
ucchiṣṭaḥ śrāddhabhuk caiva
manasāpi na cintayet
//
udake madhyarātre ca
viṇ-mūtrasya visarjane
ucchiṣṭaḥ śrāddhabhuk ca eva
manasa āpi na cintayet
//
pratigṛhya dvijo vidvān
ekoddiṣṭasya ketanam
ekoddiṣṭaniketanam
tryahaṃ na kīrtayed brahma
rājño rāhoś ca sūtake
//
pratigṛhya dvijo vidvān
ekoddiṣṭasya ketanam
ekoddiṣṭa-niketanam
tryahaṃ na kīrtayed brahma
rājño rāhoś ca sūtake
//
yāvad ekānudiṣṭasya
gandho lepaś ca tiṣṭhati
viprasya viduṣo dehe
tāvad brahma na kīrtayet
//
yāvad ekānudiṣṭasya
gandho lepaś ca tiṣṭhati
viprasya viduṣo dehe
tāvad brahma na kīrtayet
//
śayānaḥ prauḍhapādaś ca
kṛtvā caivāvasakthikām
nādhīyītāmiṣaṃ jagdhvā
sūtakānnādyam eva ca
//
śayānaḥ prauḍha-pādaś ca
kṛtvā ca eva avasakthikām
na adhīyītā amiṣaṃ jagdhvā
sūtakānnādyam eva ca
//
nīhāre bāṇaśabde ca
saṃdhyayor eva cobhayoḥ
amāvāsyācaturdaśyoḥ
paurṇamāsyaṣṭakāsu ca
//
nīhāre bāṇaśabde ca
saṃdhyayor eva ca ubhayoḥ
amāvāsyā-caturdaśyoḥ
paurṇamāsy-aṣṭakāsu ca
//
amāvāsyā guruṃ hanti
śiṣyaṃ hanti caturdaśī
brahmāṣṭakapaurṇamāsyau
tasmāt tāḥ parivarjayet
//
amāvāsyā guruṃ hanti
śiṣyaṃ hanti caturdaśī
brahma aṣṭaka-paurṇamāsyau
tasmāt tāḥ parivarjayet
//
pāṃsuvarṣe diśāṃ dāhe
gomāyuvirute tathā
śvakharoṣṭre ca ruvati
paṅktau ca na paṭhed dvijaḥ
//
pāṃsuvarṣe diśāṃ dāhe
gomāyuvirute tathā
śva-khara-uṣṭre ca ruvati
paṅktau ca na paṭhed dvijaḥ
//
nādhīyīta śmaśānānte
grāmānte govraje 'pi vā
vasitvā maithunaṃ vāsaḥ
śrāddhikaṃ pratigṛhya ca
//
na adhīyīta śmaśānānte
grāmānte govraje 'pi vā
vasitvā maithunaṃ vāsaḥ
śrāddhikaṃ pratigṛhya ca
//
prāṇi vā yadi vāprāṇi
yat kiṃ cic chrāddhikaṃ bhavet
tad ālabhyāpy anadhyāyaḥ
pāṇyāsyo hi dvijaḥ smṛtaḥ
//
prāṇi vā yadi va āprāṇi
yat kiṃ cic chrāddhikaṃ bhavet
tad ālabhya apy anadhyāyaḥ
pāṇy-āsyo hi dvijaḥ smṛtaḥ
//
corair upadrute
caurair upaplute
grāme
saṃbhrame cāgnikārite
ākālikam anadhyāyaṃ
vidyāt sarvādbhuteṣu ca
//
corair upadrute
caurair upaplute
grāme
saṃbhrame ca agnikārite
ākālikam anadhyāyaṃ
vidyāt sarvādbhuteṣu ca
//
upākarmaṇi cotsarge
trirātraṃ kṣepaṇaṃ smṛtam
aṣṭakāsu tv ahorātram
ṛtvantāsu ca rātriṣu
//
upākarmaṇi ca utsarge
trirātraṃ kṣepaṇaṃ smṛtam
aṣṭakāsu tv ahorātram
ṛtvantāsu ca rātriṣu
//
nādhīyītāśvam ārūḍho
na vṛkṣaṃ na ca hastinam
na nāvaṃ na kharaṃ noṣṭraṃ
neriṇastho na yānagaḥ
//
na adhīyīta aśvam ārūḍho
na vṛkṣaṃ na ca hastinam
na nāvaṃ na kharaṃ na uṣṭraṃ
na iriṇastho na yānagaḥ
//
na vivāde na kalahe
na senāyāṃ na saṃgare
na bhuktamātre nājīrṇe
na vamitvā na śuktake
//
na vivāde na kalahe
na senāyāṃ na saṃgare
na bhuktamātre na ajīrṇe
na vamitvā na śuktake
//
atithiṃ cānanujñāpya
mārute vāti vā bhṛśam
rudhire ca srute gātrāc
chastreṇa ca parikṣate
//
atithiṃ ca ananujñāpya
mārute vāti vā bhṛśam
rudhire ca srute gātrāc
chastreṇa ca parikṣate
//
sāmadhvanāv ṛgyajuṣī
nādhīyīta kadā cana
vedasyādhītya vāpy antam
āraṇyakam adhītya ca
//
sāmadhvanāv ṛg-yajuṣī
na adhīyīta kadā cana
vedasya adhītya va āpy antam
āraṇyakam adhītya ca
//
ṛgvedo devadaivatyo
yajurvedas tu mānuṣaḥ
sāmavedaḥ smṛtaḥ pitryas
tasmāt tasyāśucir dhvaniḥ
//
ṛgvedo deva-daivatyo
yajurvedas tu mānuṣaḥ
sāmavedaḥ smṛtaḥ pitryas
tasmāt tasya aśucir dhvaniḥ
//
etad vidvanto vidvāṃsas
trayīniṣkarṣam anvaham
kramataḥ pūrvam abhyasya
paścād vedam adhīyate
//
etad vidvanto vidvāṃsas
trayīniṣkarṣam anvaham
kramataḥ pūrvam abhyasya
paścād vedam adhīyate
//
paśumaṇḍūkamārjāra
śvasarpanakulākhubhiḥ
antarāgamane vidyād
anadhyāyam aharniśam
//
paśu-maṇḍūka-mārjāra
śva-sarpa-nakula-ākhubhiḥ
antarāgamane vidyād
anadhyāyam ahar-niśam
//
dvāv eva varjayen nityam
anadhyāyau prayatnataḥ
svādhyāyabhūmiṃ cāśuddham
ātmānaṃ cāśuciṃ dvijaḥ
//
dvāv eva varjayen nityam
anadhyāyau prayatnataḥ
svādhyāyabhūmiṃ ca aśuddham
ātmānaṃ ca aśuciṃ dvijaḥ
//
amāvāsyām aṣṭamīṃ ca
paurṇamāsīṃ caturdaśīm
brahmacārī bhaven nityam
apy ṛtau snātako dvijaḥ
//
amāvāsyām aṣṭamīṃ ca
paurṇamāsīṃ caturdaśīm
brahmacārī bhaven nityam
apy ṛtau snātako dvijaḥ
//
na snānam ācared bhuktvā
nāturo na mahāniśi
na vāsobhiḥ sahājasraṃ
nāvijñāte jalāśaye
//
na snānam ācared bhuktvā
nā aturo na mahāniśi
na vāsobhiḥ saha ajasraṃ
na avijñāte jalāśaye
//
devatānāṃ guro rājñaḥ
snātakācāryayos tathā
nākrāmet kāmataś chāyāṃ
babhruṇo dīkṣitasya ca
//
devatānāṃ guro rājñaḥ
snātaka-ācāryayos tathā
nā akrāmet kāmataś chāyāṃ
babhruṇo dīkṣitasya ca
//
madhyaṃdine 'rdharātre ca
śrāddhaṃ bhuktvā ca sāmiṣam
saṃdhyayor ubhayoś caiva
na seveta catuṣpatham
//
madhyaṃdine 'rdharātre ca
śrāddhaṃ bhuktvā ca sa-āmiṣam
saṃdhyayor ubhayoś ca eva
na seveta catuṣpatham
//
udvartanam apasnānaṃ
viṇmūtre raktam eva ca
śleśmaniṣṭhyūtavāntāni
nādhitiṣṭhet tu kāmataḥ
//
udvartanam apasnānaṃ
viṇ-mūtre raktam eva ca
śleśma-niṣṭhyūta-vāntāni
na adhitiṣṭhet tu kāmataḥ
//
vairiṇaṃ nopaseveta
sahāyaṃ caiva vairiṇaḥ
adhārmikaṃ taskaraṃ ca
parasyaiva ca yoṣitaṃ
//
vairiṇaṃ na upaseveta
sahāyaṃ ca eva vairiṇaḥ
adhārmikaṃ taskaraṃ ca
parasya eva ca yoṣitaṃ
//
na hīdṛśam anāyuṣyaṃ
loke kiṃ cana vidyate
yādṛśaṃ puruṣasyeha
paradāropasevanam
//
na hī idṛśam anāyuṣyaṃ
loke kiṃ cana vidyate
yādṛśaṃ puruṣasya iha
paradāra-upasevanam
//
kṣatriyaṃ caiva sarpaṃ ca
brāhmaṇaṃ ca bahuśrutam
nāvamanyeta vai bhūṣṇuḥ
kṛśān api kadā cana
//
kṣatriyaṃ ca eva sarpaṃ ca
brāhmaṇaṃ ca bahu-śrutam
na avamanyeta vai bhūṣṇuḥ
kṛśān api kadā cana
//
etat trayaṃ hi puruṣaṃ
nirdahed avamānitam
tasmād etat trayaṃ nityaṃ
nāvamanyeta buddhimān
//
etat trayaṃ hi puruṣaṃ
nirdahed avamānitam
tasmād etat trayaṃ nityaṃ
na avamanyeta buddhimān
//
nātmānam avamanyeta
purvābhir asamṛddhibhiḥ
ā mṛtyoḥ śriyam anvicchen
naināṃ manyeta durlabhām
//
nā atmānam avamanyeta
purvābhir asamṛddhibhiḥ
ā mṛtyoḥ śriyam anvicchen
na enāṃ manyeta dur-labhām
//
satyaṃ brūyāt priyaṃ brūyān
na brūyāt satyam apriyam
priyaṃ ca nānṛtaṃ brūyād
eṣa dharmaḥ sanātanaḥ
//
satyaṃ brūyāt priyaṃ brūyān
na brūyāt satyam apriyam
priyaṃ ca na anṛtaṃ brūyād
eṣa dharmaḥ sanātanaḥ
//
bhadraṃ bhadram iti brūyād
bhadram ity eva vā vadet
śuṣkavairaṃ vivādaṃ ca
na kuryāt kena cit saha
//
bhadraṃ bhadram iti brūyād
bhadram ity eva vā vadet
śuṣka-vairaṃ vivādaṃ ca
na kuryāt kena cit saha
//
nātikalyaṃ nātisāyaṃ
nātimadhyaṃdine sthite
nājñātena samaṃ gacchen
naiko na vṛṣalaiḥ saha
//
na atikalyaṃ na atisāyaṃ
na atimadhyaṃdine sthite
na ajñātena samaṃ gacchen
na eko na vṛṣalaiḥ saha
//
hīnāṅgān atiriktāṅgān
vidyāhīnān
vayo'dhikān
vayo'atigān
rūpa
draviṇa
dravya
hīnāṃś ca
jātihīnāṃś ca nākṣipet
//
hīna-aṅgān atirikta-aṅgān
vidyā-hīnān
vayo-'dhikān
vayo'atigān
rūpa-
draviṇa
dravya
-hīnāṃś ca
jāti-hīnāṃś ca nā akṣipet
//
na spṛśet pāṇinocchiṣṭo
vipro gobrāhmaṇānalāṇ
na cāpi paśyed aśuciḥ
sustho
svastho
jyotirgaṇān
divā
divi
//
na spṛśet pāṇina ūcchiṣṭo
vipro go-brāhmaṇa-analāṇ
na ca api paśyed aśuciḥ
sustho
svastho
jyotirgaṇān
divā
divi
//
spṛṣṭvaitān aśucir nityam
adbhiḥ prāṇān upaspṛśet
gātrāṇi caiva sarvāṇi
nābhiṃ pāṇitalena tu
//
spṛṣṭva aitān aśucir nityam
adbhiḥ prāṇān upaspṛśet
gātrāṇi ca eva sarvāṇi
nābhiṃ pāṇitalena tu
//
anāturaḥ svāni khāni
na spṛśed animittataḥ
romāṇi ca rahasyāni
sarvāṇy eva vivarjayet
//
anāturaḥ svāni khāni
na spṛśed animittataḥ
romāṇi ca rahasyāni
sarvāṇy eva vivarjayet
//
maṅgalācārayuktaḥ syāt
prayatātmā jitendriyaḥ
japec ca juhuyāc caiva
nityam agnim atandritaḥ
//
maṅgala-ācārayuktaḥ syāt
prayata-ātmā jita-indriyaḥ
japec ca juhuyāc ca eva
nityam agnim atandritaḥ
//
maṅgalācārayuktānāṃ
nityaṃ ca prayatātmanām
japatāṃ juhvatāṃ caiva
vinipāto na vidyate
//
maṅgala-ācārayuktānāṃ
nityaṃ ca prayata-ātmanām
japatāṃ juhvatāṃ ca eva
vinipāto na vidyate
//
vedam
evābhyasen
eva japen
nityaṃ
yathākālam atandritaḥ
taṃ hy asyāhuḥ paraṃ dharmam
upadharmo 'nya ucyate
//
vedam
eva abhyasen
eva japen
nityaṃ
yathākālam atandritaḥ
taṃ hy asyā ahuḥ paraṃ dharmam
upadharmo 'nya ucyate
//
vedābhyāsena satataṃ
śaucena tapasaiva ca
adroheṇa ca bhūtānāṃ
jātiṃ smarati paurvikīm
//
vedābhyāsena satataṃ
śaucena tapasa aiva ca
adroheṇa ca bhūtānāṃ
jātiṃ smarati paurvikīm
//
paurvikīṃ saṃsmaran jātiṃ
brahmaivābhyasyate
punaḥ
dvijaḥ
brahmābhyāsena cājasram
anantaṃ sukham aśnute
//
paurvikīṃ saṃsmaran jātiṃ
brahma eva abhyasyate
punaḥ
dvijaḥ
brahmābhyāsena ca ajasram
anantaṃ sukham aśnute
//
sāvitrāñ śāntihomāṃś ca
kuryāt parvasu nityaśaḥ
pitṝṃś caivāṣṭakāsv arcen
nityam anvaṣṭakāsu ca
//
sāvitrāñ śāntihomāṃś ca
kuryāt parvasu nityaśaḥ
pitṝṃś ca eva aṣṭakāsv arcen
nityam anvaṣṭakāsu ca
//
dūrād āvasathān mūtraṃ
dūrāt pādāvasecanam
ucchiṣṭānnaniṣekaṃ ca
dūrād eva samācaret
//
dūrād āvasathān mūtraṃ
dūrāt pādāvasecanam
ucchiṣṭānna-niṣekaṃ ca
dūrād eva samācaret
//
maitraṃ prasādhanaṃ snānaṃ
dantadhāvanam añjanam
pūrvāhṇa eva kurvīta
devatānāṃ ca pūjanam
//
maitraṃ prasādhanaṃ snānaṃ
dantadhāvanam añjanam
pūrvāhṇa eva kurvīta
devatānāṃ ca pūjanam
//
daivatāny abhigacchet tu
dhārmikāṃś ca dvijottamān
īśvaraṃ caiva rakṣārthaṃ
gurūn eva ca parvasu
//
daivatāny abhigacchet tu
dhārmikāṃś ca dvijottamān
īśvaraṃ ca eva rakṣārthaṃ
gurūn eva ca parvasu
//
abhivādayed vṛddhāṃś ca
dadyāc caivāsanaṃ svakam
kṛtāñjalir upāsīta
gacchataḥ pṛṣṭhato 'nviyāt
//
abhivādayed vṛddhāṃś ca
dadyāc ca evā asanaṃ svakam
kṛta-añjalir upāsīta
gacchataḥ pṛṣṭhato 'nviyāt
//
śrutismṛtyuditaṃ samyaṅ
nibaddhaṃ sveṣu karmasu
dharmamūlaṃ niṣeveta
sadācāram atandritaḥ
//
śruti-smṛty-uditaṃ samyaṅ
nibaddhaṃ sveṣu karmasu
dharmamūlaṃ niṣeveta
sad-ācāram atandritaḥ
//
ācārāl labhate hy āyur
ācārād īpsitāḥ prajāḥ
ācārād dhanam akṣayyam
ācāro hanty alakṣaṇam
//
ācārāl labhate hy āyur
ācārād īpsitāḥ prajāḥ
ācārād dhanam akṣayyam
ācāro hanty alakṣaṇam
//
durācāro hi puruṣo
loke bhavati ninditaḥ
duḥkhabhāgī ca satataṃ
vyādhito 'lpāyur eva ca
//
dur-ācāro hi puruṣo
loke bhavati ninditaḥ
duḥkhabhāgī ca satataṃ
vyādhito 'lpa-āyur eva ca
//
sarvalakṣaṇahīno 'pi
yaḥ sadācāravān naraḥ
śraddadhāno 'nasūyaś ca
śataṃ varṣāṇi jīvati
//
sarvalakṣaṇa-hīno 'pi
yaḥ sadācāravān naraḥ
śraddadhāno 'nasūyaś ca
śataṃ varṣāṇi jīvati
//
yad yat paravaśaṃ karma
tat tad yatnena varjayet
yad yad ātmavaśaṃ tu syāt
tat tat seveta yatnataḥ
//
yad yat paravaśaṃ karma
tat tad yatnena varjayet
yad yad ātmavaśaṃ tu syāt
tat tat seveta yatnataḥ
//
sarvaṃ paravaśaṃ duḥkhaṃ
sarvam ātmavaśaṃ sukham
etad vidyāt samāsena
lakṣaṇaṃ sukhaduḥkhayoḥ
//
sarvaṃ paravaśaṃ duḥkhaṃ
sarvam ātmavaśaṃ sukham
etad vidyāt samāsena
lakṣaṇaṃ sukha-duḥkhayoḥ
//
yat karma kurvato 'sya syāt
paritoṣo 'ntarātmanaḥ
tat prayatnena kurvīta
viparītaṃ tu varjayet
//
yat karma kurvato 'sya syāt
paritoṣo 'ntarātmanaḥ
tat prayatnena kurvīta
viparītaṃ tu varjayet
//
ācāryaṃ ca pravaktāraṃ
pitaraṃ mātaraṃ gurum
na hiṃsyād brāhmaṇān gāś ca
sarvāṃś caiva tapasvinaḥ
//
ācāryaṃ ca pravaktāraṃ
pitaraṃ mātaraṃ gurum
na hiṃsyād brāhmaṇān gāś ca
sarvāṃś ca eva tapasvinaḥ
//
nāstikyaṃ vedanindāṃ ca
devatānāṃ ca kutsanam
dveṣaṃ
dambhaṃ
stambhaṃ
ca mānaṃ ca
krodhaṃ taikṣṇyaṃ ca varjayet
//
nāstikyaṃ vedanindāṃ ca
devatānāṃ ca kutsanam
dveṣaṃ
dambhaṃ
stambhaṃ
ca mānaṃ ca
krodhaṃ taikṣṇyaṃ ca varjayet
//
parasya daṇḍaṃ nodyacchet
kruddho nainaṃ nipātayet
anyatra putrāc chiṣyād vā
śiṣṭyarthaṃ tāḍayet tu tau
//
parasya daṇḍaṃ na udyacchet
kruddho na enaṃ nipātayet
anyatra putrāc chiṣyād vā
śiṣṭy-arthaṃ tāḍayet tu tau
//
brāhmaṇāyāvaguryaiva
dvijātir vadhakāmyayā
śataṃ varṣāṇi tāmisre
narake parivartate
//
brāhmaṇāya avagurya eva
dvijātir vadhakāmyayā
śataṃ varṣāṇi tāmisre
narake parivartate
//
tāḍayitvā tṛṇenāpi
saṃrambhān matipūrvakam
ekaviṃśatīm ājātīḥ
pāpayoniṣu jāyate
//
tāḍayitvā tṛṇena api
saṃrambhān matipūrvakam
ekaviṃśatīm ājātīḥ
pāpayoniṣu jāyate
//
ayudhyamānasyotpādya
brāhmaṇasyāsṛg aṅgataḥ
duḥkhaṃ sumahad āpnoti
pretyāprājñatayā naraḥ
//
ayudhyamānasya utpādya
brāhmaṇasya asṛg aṅgataḥ
duḥkhaṃ sumahad āpnoti
pretya aprājñatayā naraḥ
//
śoṇitaṃ yāvataḥ pāṃsūn
saṃgṛhṇāti mahītalāt
tāvato 'bdān amutrānyaiḥ
śoṇitotpādako 'dyate
//
śoṇitaṃ yāvataḥ pāṃsūn
saṃgṛhṇāti mahītalāt
tāvato 'bdān amutra anyaiḥ
śoṇita-utpādako 'dyate
//
na kadā cid dvije tasmād
vidvān avagured api
na tāḍayet tṛṇenāpi
na gātrāt srāvayed asṛk
//
na kadā cid dvije tasmād
vidvān avagured api
na tāḍayet tṛṇena api
na gātrāt srāvayed asṛk
//
adhārmiko naro yo hi
yasya cāpy anṛtaṃ dhanam
hiṃsārataś
hiṃsāratiś
ca yo nityaṃ
nehāsau sukham edhate
//
adhārmiko naro yo hi
yasya ca apy anṛtaṃ dhanam
hiṃsārataś
hiṃsāratiś
ca yo nityaṃ
na iha asau sukham edhate
//
na sīdann api dharmeṇa
mano 'dharme niveśayet
adhārmikānāṃ pāpānām
āśu paśyan viparyayam
//
na sīdann api dharmeṇa
mano 'dharme niveśayet
adhārmikānāṃ pāpānām
āśu paśyan viparyayam
//
nādharmaś carito loke
sadyaḥ phalati gaur iva
śanair āvartyamānas tu
kartur mūlāni kṛntati
//
na adharmaś carito loke
sadyaḥ phalati gaur iva
śanair āvartyamānas tu
kartur mūlāni kṛntati
//
yadi nātmani putreṣu
na cet putreṣu naptṛṣu
na tv eva tu
kṛto 'dharmaḥ
kṛto dharmaḥ
?
kartur bhavati niṣphalaḥ
//
yadi nā atmani putreṣu
na cet putreṣu naptṛṣu
na tv eva tu
kṛto 'dharmaḥ
kṛto dharmaḥ
?
kartur bhavati niṣ-phalaḥ
//
adharmeṇaidhate tāvat
tato bhadrāṇi paśyati
tataḥ sapatnān jayati
samūlas tu vinaśyati
//
adharmeṇa edhate tāvat
tato bhadrāṇi paśyati
tataḥ sapatnān jayati
sa-mūlas tu vinaśyati
//
satyadharmāryavṛtteṣu
śauce caivāramet sadā
śiṣyāṃś ca śiṣyād dharmeṇa
vāgbāhūdarasaṃyataḥ
//
satya-dharma-āryavṛtteṣu
śauce ca evā aramet sadā
śiṣyāṃś ca śiṣyād dharmeṇa
vāg-bāhu-udara-saṃyataḥ
//
parityajed arthakāmau
yau syātāṃ dharmavarjitau
dharmaṃ cāpy asukhodarkaṃ
lokasaṃkruṣṭam eva ca
//
parityajed artha-kāmau
yau syātāṃ dharmavarjitau
dharmaṃ ca apy asukha-udarkaṃ
lokasaṃkruṣṭam eva ca
//
na pāṇipādacapalo
na netracapalo 'nṛjuḥ
na syād vākcapalaś caiva
na paradrohakarmadhīḥ
//
na pāṇi-pāda-capalo
na netra-capalo 'nṛjuḥ
na syād vāk-capalaś ca eva
na paradrohakarma-dhīḥ
//
yenāsya pitaro yātā
yena yātāḥ pitāmahāḥ
tena yāyāt satāṃ mārgaṃ
tena gacchan na riṣyati
//
yena asya pitaro yātā
yena yātāḥ pitāmahāḥ
tena yāyāt satāṃ mārgaṃ
tena gacchan na riṣyati
//
ṛtvikpurohitācāryair
mātulātithisaṃśritaiḥ
bālavṛddhāturair vaidyair
jñātisaṃbandhibāndhavaiḥ
//
ṛtvik-purohita-ācāryair
mātula-atithisaṃśritaiḥ
bāla-vṛddha-āturair vaidyair
jñāti-saṃbandhi-bāndhavaiḥ
//
mātāpitṛbhyāṃ jāmībhir
bhrātrā putreṇa bhāryayā
duhitrā dāsavargeṇa
vivādaṃ na samācaret
//
mātā-pitṛbhyāṃ jāmībhir
bhrātrā putreṇa bhāryayā
duhitrā dāsavargeṇa
vivādaṃ na samācaret
//
etair vivādān saṃtyajya
sarvapāpaiḥ pramucyate
etair jitaiś ca jayati
sarvāṃl lokān imān gṛhī
//
etair vivādān saṃtyajya
sarvapāpaiḥ pramucyate
etair jitaiś ca jayati
sarvāṃl lokān imān gṛhī
//
ācāryo brahmalokeśaḥ
prājāpatye pitā prabhuḥ
atithis tv indralokeśo
devalokasya ca rtvijaḥ
//
ācāryo brahmaloka-īśaḥ
prājāpatye pitā prabhuḥ
atithis tv indraloka-īśo
devalokasya ca rtvijaḥ
//
jāmayo 'psarasāṃ loke
vaiśvadevasya bāndhavāḥ
saṃbandhino hy apāṃ loke
pṛthivyāṃ mātṛmātulau
//
jāmayo 'psarasāṃ loke
vaiśvadevasya bāndhavāḥ
saṃbandhino hy apāṃ loke
pṛthivyāṃ mātṛ-mātulau
//
ākāśeśās tu vijñeyā
bālavṛddhakṛśāturāḥ
bhrātā jyeṣṭhaḥ samaḥ pitrā
bhāryā putraḥ svakā tanuḥ
//
ākāśa-īśās tu vijñeyā
bāla-vṛddha-kṛśa-āturāḥ
bhrātā jyeṣṭhaḥ samaḥ pitrā
bhāryā putraḥ svakā tanuḥ
//
chāyā svo dāsavargaś ca
duhitā kṛpaṇaṃ param
tasmād etair adhikṣiptaḥ
sahetāsaṃjvaraḥ sadā
//
chāyā svo dāsavargaś ca
duhitā kṛpaṇaṃ param
tasmād etair adhikṣiptaḥ
saheta asaṃjvaraḥ sadā
//
pratigrahasamartho 'pi
prasaṅgaṃ tatra varjayet
pratigraheṇa hy asyāśu
brāhmaṃ tejaḥ praśāmyati
//
pratigrahasamartho 'pi
prasaṅgaṃ tatra varjayet
pratigraheṇa hy asyā aśu
brāhmaṃ tejaḥ praśāmyati
//
na dravyāṇām avijñāya
vidhiṃ dharmyaṃ pratigrahe
prājñaḥ pratigrahaṃ kuryād
avasīdann api kṣudhā
//
na dravyāṇām avijñāya
vidhiṃ dharmyaṃ pratigrahe
prājñaḥ pratigrahaṃ kuryād
avasīdann api kṣudhā
//
hiraṇyaṃ bhūmim aśvaṃ gām
annaṃ vāsas tilān ghṛtam
pratigṛhṇann avidvāṃs tu
bhasmībhavati dāruvat
//
hiraṇyaṃ bhūmim aśvaṃ gām
annaṃ vāsas tilān ghṛtam
pratigṛhṇann avidvāṃs tu
bhasmī-bhavati dāruvat
//
hiraṇyam āyur annaṃ ca
bhūr gauś cāpy oṣatas tanum
aśvaś cakṣus tvacaṃ vāso
ghṛtaṃ tejas tilāh prajāḥ
//
hiraṇyam āyur annaṃ ca
bhūr gauś ca apy oṣatas tanum
aśvaś cakṣus tvacaṃ vāso
ghṛtaṃ tejas tilāh prajāḥ
//
atapās tv anadhīyānaḥ
pratigraharucir dvijaḥ
ambhasy aśmaplaveneva
saha tenaiva majjati
//
atapās tv anadhīyānaḥ
pratigraha-rucir dvijaḥ
ambhasy aśmaplavena iva
saha tena eva majjati
//
tasmād avidvān bibhiyād
yasmāt tasmāt pratigrahāt
svalpakenāpy avidvān hi
paṅke gaur iva sīdati
//
tasmād avidvān bibhiyād
yasmāt tasmāt pratigrahāt
svalpakena apy avidvān hi
paṅke gaur iva sīdati
//
na vāry api prayacchet tu
baiḍālavratike dvije
na bakavratike pāpe
nāvedavidi dharmavit
//
na vāry api prayacchet tu
baiḍālavratike dvije
na bakavratike pāpe
na avedavidi dharmavit
//
triṣv apy eteṣu dattaṃ hi
vidhināpy arjitaṃ dhanam
dātur bhavaty anarthāya
paratrādātur eva ca
//
triṣv apy eteṣu dattaṃ hi
vidhina āpy arjitaṃ dhanam
dātur bhavaty anarthāya
paratrā adātur eva ca
//
yathā plavenāupalena
nimajjaty udake taran
tathā nimajjato 'dhastād
ajñau dātṛpratīcchakau
//
yathā plavena aupalena
nimajjaty udake taran
tathā nimajjato 'dhastād
ajñau dātṛ-pratīcchakau
//
dharmadhvajī sadā lubdhaś
chādmiko lokadambhakaḥ
baiḍālavratiko jñeyo
hiṃsraḥ sarvābhisaṃdhakaḥ
//
dharmadhvajī sadā lubdhaś
chādmiko lokadambhakaḥ
baiḍālavratiko jñeyo
hiṃsraḥ sarvābhisaṃdhakaḥ
//
In the following numbering of M, Jha's ed. have the same one with K.
adhodṛṣṭir naiṣkṛtikaḥ
svārthasādhanatatparaḥ
śaṭho mithyāvinītaś ca
bakavratacaro dvijaḥ
//
adho-dṛṣṭir naiṣkṛtikaḥ
svārthasādhana-tatparaḥ
śaṭho mithyāvinītaś ca
bakavratacaro dvijaḥ
//
ye bakavratino viprā
ye ca mārjāraliṅginaḥ
te patanty andhatāmisre
tena pāpena karmaṇā
//
ye bakavratino viprā
ye ca mārjāraliṅginaḥ
te patanty andhatāmisre
tena pāpena karmaṇā
//
na dharmasyāpadeśena
pāpaṃ kṛtvā vrataṃ caret
vratena pāpaṃ pracchādya
kurvan strīśūdradambhanam
//
na dharmasya apadeśena
pāpaṃ kṛtvā vrataṃ caret
vratena pāpaṃ pracchādya
kurvan strī-śūdra-dambhanam
//
pretyeha cedṛśā viprā
garhyante brahmavādibhiḥ
chadmanā caritaṃ yac ca
vrataṃ rakṣāṃsi gacchati
//
pretya iha cā idṛśā viprā
garhyante brahmavādibhiḥ
chadmanā caritaṃ yac ca
vrataṃ rakṣāṃsi gacchati
//
aliṅgī liṅgiveṣeṇa
yo vṛttim upajīvati
sa liṅgināṃ haraty enas
tiryagyonau ca jāyate
//
aliṅgī liṅgiveṣeṇa
yo vṛttim upajīvati
sa liṅgināṃ haraty enas
tiryagyonau ca jāyate
//
parakīyanipāneṣu
na
snāyād dhi
snāyāc ca
kadā cana
nipānakartuḥ snātvā tu
duṣkṛtāṃśena lipyate
//
parakīyanipāneṣu
na
snāyād dhi
snāyāc ca
kadā cana
nipānakartuḥ snātvā tu
duṣkṛtāṃśena lipyate
//
yānaśayyāsanāny asya
kūpodyānagṛhāṇi ca
adattāny upayuñjāna
enasaḥ syāt turīyabhāk
//
yāna-śayyā-āsanāny asya
kūpa-udyāna-gṛhāṇi ca
adattāny upayuñjāna
enasaḥ syāt turīya-bhāk
//
nadīṣu devakhāteṣu
taḍāgeṣu saraḥsu ca
snānaṃ samācaren nityaṃ
gartaprasravaṇeṣu ca
//
nadīṣu devakhāteṣu
taḍāgeṣu saraḥsu ca
snānaṃ samācaren nityaṃ
garta-prasravaṇeṣu ca
//
yamān seveta satataṃ
na nityaṃ niyamān budhaḥ
yamān pataty akurvāṇo
niyamān kevalān bhajan
//
yamān seveta satataṃ
na nityaṃ niyamān budhaḥ
yamān pataty akurvāṇo
niyamān kevalān bhajan
//
nāśrotriyatate yajñe
grāmayājikṛte tathā
striyā klībena ca hute
bhuñjīta brāhmaṇaḥ kva cit
//
na aśrotriyatate yajñe
grāmayājikṛte tathā
striyā klībena ca hute
bhuñjīta brāhmaṇaḥ kva cit
//
aślīkam
aślīlam
etat sādhūnāṃ
yatra juhvaty amī haviḥ
pratīpam etad devānāṃ
tasmāt tat parivarjayet
//
aślīkam
a-ślīlam
etat sādhūnāṃ
yatra juhvaty amī haviḥ
pratīpam etad devānāṃ
tasmāt tat parivarjayet
//
mattakruddhāturāṇāṃ ca
na bhuñjīta kadā cana
keśakīṭāvapannaṃ ca
padā spṛṣṭaṃ ca kāmataḥ
//
matta-kruddha-āturāṇāṃ ca
na bhuñjīta kadā cana
keśa-kīṭāvapannaṃ ca
padā spṛṣṭaṃ ca kāmataḥ
//
bhrūṇaghnāvekṣitaṃ caiva
saṃspṛṣṭaṃ cāpy udakyayā
patatriṇāvalīḍhaṃ ca
śunā saṃspṛṣṭam eva ca
//
bhrūṇaghna-avekṣitaṃ ca eva
saṃspṛṣṭaṃ ca apy udakyayā
patatriṇa-avalīḍhaṃ ca
śunā saṃspṛṣṭam eva ca
//
gavā cānnam upaghrātaṃ
ghuṣṭānnaṃ ca viśeṣataḥ
gaṇānnaṃ gaṇikānnaṃ ca
viduṣā ca jugupsitam
//
gavā ca annam upaghrātaṃ
ghuṣṭānnaṃ ca viśeṣataḥ
gaṇānnaṃ gaṇikānnaṃ ca
viduṣā ca jugupsitam
//
stenagāyanayoś cānnaṃ
takṣṇo vārdhuṣikasya ca
dīkṣitasya kadaryasya
baddhasya nigaḍasya ca
//
stena-gāyanayoś ca annaṃ
takṣṇo vārdhuṣikasya ca
dīkṣitasya kadaryasya
baddhasya nigaḍasya ca
//
abhiśastasya ṣaṇḍhasya
puṃścalyā dāmbhikasya ca
śuktaṃ paryuṣitaṃ caiva
śūdrasyocchiṣṭam eva ca
//
abhiśastasya ṣaṇḍhasya
puṃścalyā dāmbhikasya ca
śuktaṃ paryuṣitaṃ ca eva
śūdrasya ucchiṣṭam eva ca
//
cikitsakasya mṛgayoḥ
krūrasyocchiṣṭabhojinaḥ
ugrānnaṃ sūtikānnaṃ ca
paryācāntam anirdaśam
//
cikitsakasya mṛgayoḥ
krūrasya ucchiṣṭa-bhojinaḥ
ugrānnaṃ sūtikānnaṃ ca
paryācāntam anirdaśam
//
anarcitaṃ vṛthāmāṃsam
avīrāyāś ca yoṣitaḥ
dviṣadannaṃ nagaryannaṃ
patitānnam avakṣutam
//
anarcitaṃ vṛthāmāṃsam
avīrāyāś ca yoṣitaḥ
dviṣadannaṃ nagary-annaṃ
patitānnam avakṣutam
//
piśunānṛtinoś cānnaṃ
kratuvikrayiṇas tathā
kratuvikrayakasya ca
śailūṣatunnavāyānnaṃ
kṛtaghnasyānnam eva ca
//
piśuna-anṛtinoś ca annaṃ
kratuvikrayiṇas tathā
kratuvikrayakasya ca
śailūṣa-tunnavāya-annaṃ
kṛtaghnasya annam eva ca
//
karmārasya niṣādasya
raṅgāvatārakasya ca
suvarṇakartur veṇasya
śastravikrayiṇas tathā
//
karmārasya niṣādasya
raṅgāvatārakasya ca
suvarṇakartur veṇasya
śastravikrayiṇas tathā
//
śvavatāṃ śauṇḍikānāṃ ca
cailanirṇejakasya ca
rañjakasya
rajakasya
nṛśaṃsasya
yasya copapatir gṛhe
//
śvavatāṃ śauṇḍikānāṃ ca
caila-nirṇejakasya ca
rañjakasya
rajakasya
nṛśaṃsasya
yasya ca upapatir gṛhe
//
mṛṣyanti ye copapatiṃ
strījitānāṃ ca sarvaśaḥ
anirdaśaṃ ca pretānnam
atuṣṭikaram eva ca
//
mṛṣyanti ye ca upapatiṃ
strījitānāṃ ca sarvaśaḥ
anirdaśaṃ ca pretānnam
atuṣṭikaram eva ca
//
rājānnaṃ teja ādatte
śūdrānnaṃ brahmavarcasam
āyuḥ suvarṇakārānnaṃ
yaśaś carmāvakartinaḥ
//
rājānnaṃ teja ādatte
śūdrānnaṃ brahmavarcasam
āyuḥ suvarṇakārānnaṃ
yaśaś carmāvakartinaḥ
//
kārukānnaṃ prajāṃ hanti
balaṃ nirṇejakasya ca
gaṇānnaṃ gaṇikānnaṃ ca
lokebhyaḥ parikṛntati
//
kārukānnaṃ prajāṃ hanti
balaṃ nirṇejakasya ca
gaṇānnaṃ gaṇikānnaṃ ca
lokebhyaḥ parikṛntati
//
pūyaṃ cikitsakasyānnaṃ
puṃścalyās tv annam indriyam
viṣṭhā vārdhuṣikasyānnaṃ
śastravikrayiṇo malam
//
pūyaṃ cikitsakasya annaṃ
puṃścalyās tv annam indriyam
viṣṭhā vārdhuṣikasya annaṃ
śastravikrayiṇo malam
//
ya ete 'nye tv abhojyānnāḥ
kramaśaḥ parikīrtitāḥ
teṣāṃ tvagasthiromāṇi
vadanty annaṃ manīṣiṇaḥ
//
ya ete 'nye tv abhojya-annāḥ
kramaśaḥ parikīrtitāḥ
teṣāṃ tvag-asthi-romāṇi
vadanty annaṃ manīṣiṇaḥ
//
bhuktvāto 'nyatam asyānnam
amatyā kṣapaṇaṃ tryaham
matyā bhuktvācaret kṛcchraṃ
retoviṇmūtram eva ca
//
bhuktva āto 'nyatam asya annam
amatyā kṣapaṇaṃ tryaham
matyā bhuktvā ācaret kṛcchraṃ
reto-viṇ-mūtram eva ca
//
nādyāc chūdrasya pakvānnaṃ
vidvān aśrāddhino dvijaḥ
ādadītāmam evāsmād
avṛttāv ekarātrikam
//
na adyāc chūdrasya pakvānnaṃ
vidvān aśrāddhino dvijaḥ
ādadītā amam eva asmād
avṛttāv ekarātrikam
//
śrotriyasya kadaryasya
vadānyasya ca vārdhuṣeḥ
mīmāṃsitvobhayaṃ devāḥ
samam annam akalpayan
//
śrotriyasya kadaryasya
vadānyasya ca vārdhuṣeḥ
mīmāṃsitva ūbhayaṃ devāḥ
samam annam akalpayan
//
tān prajāpatir āhaitya
mā kṛdhvaṃ viṣamaṃ samam
śraddhāpūtaṃ vadānyasya
hatam aśraddhayetarat
//
tān prajāpatir āha etya
mā kṛdhvaṃ viṣamaṃ samam
śraddhāpūtaṃ vadānyasya
hatam aśraddhaya ītarat
//
śraddhayeṣṭaṃ ca pūrtaṃ ca
nityaṃ kuryād atandritaḥ
śraddhākṛte hy akṣaye
te bhavataḥ svāgatair dhanaiḥ
//
śraddhaya īṣṭaṃ ca pūrtaṃ ca
nityaṃ kuryād atandritaḥ
śraddhākṛte hy akṣaye
te bhavataḥ svāgatair dhanaiḥ
//
dānadharmaṃ niṣeveta
nityam aiṣṭikapaurtikam
parituṣṭena bhāvena
pātram āsādya śaktitaḥ
//
dānadharmaṃ niṣeveta
nityam aiṣṭika-paurtikam
parituṣṭena bhāvena
pātram āsādya śaktitaḥ
//
yat kiṃ cid api dātavyaṃ
yāciten
ānasūyayā
ānasūyatā?
utpatsyate hi tat pātraṃ
yat tārayati sarvataḥ
//
yat kiṃ cid api dātavyaṃ
yāciten
a anasūyayā
a anasūyatā?
utpatsyate hi tat pātraṃ
yat tārayati sarvataḥ
//
vāridas tṛptim āpnoti
sukham
akṣayyam
akṣayam
annadaḥ
tilapradaḥ prajām iṣṭāṃ
dīpadaś cakṣur uttamam
//
vāridas tṛptim āpnoti
sukham
akṣayyam
akṣayam
annadaḥ
tilapradaḥ prajām iṣṭāṃ
dīpadaś cakṣur uttamam
//
bhūmido bhūmim āpnoti
dīrgham āyur hiraṇyadaḥ
gṛhado 'gryāṇi veśmāni
rūpyado rūpam uttamam
//
bhūmido bhūmim āpnoti
dīrgham āyur hiraṇyadaḥ
gṛhado 'gryāṇi veśmāni
rūpyado rūpam uttamam
//
vāsodaś candrasālokyam
aśvisālokyam aśvadaḥ
anaḍuhaḥ śriyaṃ puṣṭāṃ
godo bradhnasya viṣṭapam
//
vāsodaś candrasālokyam
aśvisālokyam aśvadaḥ
anaḍuhaḥ śriyaṃ puṣṭāṃ
godo bradhnasya viṣṭapam
//
yānaśayyāprado bhāryām
aiśvaryam abhayapradaḥ
dhānyadaḥ śāśvataṃ saukhyaṃ
brahmado brahmasārṣṭitām
//
yāna-śayyāprado bhāryām
aiśvaryam abhayapradaḥ
dhānyadaḥ śāśvataṃ saukhyaṃ
brahmado brahmasārṣṭitām
//
sarveṣām eva dānānāṃ
brahmadānaṃ viśiṣyate
vāryannagomahīvāsas
tilakāñcanasarpiṣām
//
sarveṣām eva dānānāṃ
brahmadānaṃ viśiṣyate
vāry-anna-go-mahī-vāsas
tila-kāñcana-sarpiṣām
//
yena yena tu bhāvena
yad yad dānaṃ prayacchati
tat tat tenaiva bhāvena
prāpnoti pratipūjitaḥ
//
yena yena tu bhāvena
yad yad dānaṃ prayacchati
tat tat tena eva bhāvena
prāpnoti pratipūjitaḥ
//
yo 'rcitaṃ pratigṛhṇāti
dadāty arcitam eva vā
tāv ubhau gacchataḥ svargaṃ
narakaṃ tu viparyaye
//
yo 'rcitaṃ pratigṛhṇāti
dadāty arcitam eva vā
tāv ubhau gacchataḥ svargaṃ
narakaṃ tu viparyaye
//
na vismayeta tapasā
vaded iṣṭvā ca nānṛtam
nārto 'py apavaded viprān
na dattvā parikīrtayet
//
na vismayeta tapasā
vaded iṣṭvā ca na anṛtam
nā arto 'py apavaded viprān
na dattvā parikīrtayet
//
yajño 'nṛtena kṣarati
tapaḥ kṣarati vismayāt
āyur viprāpavādena
dānaṃ ca parikīrtanāt
//
yajño 'nṛtena kṣarati
tapaḥ kṣarati vismayāt
āyur viprāpavādena
dānaṃ ca parikīrtanāt
//
dharmaṃ śanaiḥ saṃcinuyād
valmīkam iva puttikāḥ
paralokasahāyārthaṃ
sarvabhūtāny apīḍayan
//
dharmaṃ śanaiḥ saṃcinuyād
valmīkam iva puttikāḥ
paralokasahāyārthaṃ
sarvabhūtāny apīḍayan
//
nāmutra hi sahāyārthaṃ
pitā mātā ca tiṣṭhataḥ
na putradāraṃ na jñātir
dharmas tiṣṭhati kevalaḥ
//
na amutra hi sahāyārthaṃ
pitā mātā ca tiṣṭhataḥ
na putradāraṃ na jñātir
dharmas tiṣṭhati kevalaḥ
//
ekaḥ prajāyate jantur
eka eva pralīyate
eko 'nubhuṅkte sukṛtam
eka eva ca duṣkṛtam
//
ekaḥ prajāyate jantur
eka eva pralīyate
eko 'nubhuṅkte sukṛtam
eka eva ca duṣkṛtam
//
mṛtaṃ śarīram utsṛjya
kāṣṭhaloṣṭasamaṃ kṣitau
vimukhā bāndhavā yānti
dharmas tam anugacchati
//
mṛtaṃ śarīram utsṛjya
kāṣṭha-loṣṭasamaṃ kṣitau
vimukhā bāndhavā yānti
dharmas tam anugacchati
//
tasmād dharmaṃ sahāyārthaṃ
nityaṃ saṃcinuyāc chanaiḥ
dharmeṇa hi sahāyena
tamas tarati dustaram
//
tasmād dharmaṃ sahāyārthaṃ
nityaṃ saṃcinuyāc chanaiḥ
dharmeṇa hi sahāyena
tamas tarati dustaram
//
dharmapradhānaṃ puruṣaṃ
tapasā hatakilbiṣam
paralokaṃ nayaty āśu
bhāsvantaṃ khaśarīriṇam
//
dharma-pradhānaṃ puruṣaṃ
tapasā hata-kilbiṣam
paralokaṃ nayaty āśu
bhāsvantaṃ kha-śarīriṇam
//
uttamair uttamair nityaṃ
saṃbandhān ācaret saha
ninīṣuḥ kulam utkarṣam
adhamān adhamāṃs tyajet
//
uttamair uttamair nityaṃ
saṃbandhān ācaret saha
ninīṣuḥ kulam utkarṣam
adhamān adhamāṃs tyajet
//
uttamān uttamān eva
gacchan hīnāṃs tu varjayan
brāhmaṇaḥ śreṣṭhatām eti
pratyavāyena śūdratām
//
uttamān uttamān eva
gacchan hīnāṃs tu varjayan
brāhmaṇaḥ śreṣṭhatām eti
pratyavāyena śūdratām
//
dṛḍhakārī mṛdur dāntaḥ
krūrācārair asaṃvasan
ahiṃsro damadānābhyāṃ
jayet svargaṃ tathāvrataḥ
//
dṛḍhakārī mṛdur dāntaḥ
krūra-ācārair asaṃvasan
ahiṃsro dama-dānābhyāṃ
jayet svargaṃ tathā-vrataḥ
//
edhodakaṃ mūlaphalam
annam abhyudyataṃ ca yat
sarvataḥ pratigṛhṇīyān
madhv athābhayadakṣiṇām
//
edha-udakaṃ mūla-phalam
annam abhyudyataṃ ca yat
sarvataḥ pratigṛhṇīyān
madhv atha abhayadakṣiṇām
//
āhṛtābhyudyatāṃ bhikṣāṃ
purastād apracoditām
mene prajāpatir grāhyām
api duṣkṛtakarmaṇaḥ
//
āhṛta-abhyudyatāṃ bhikṣāṃ
purastād apracoditām
mene prajāpatir grāhyām
api duṣkṛta-karmaṇaḥ
//
nāśnanti pitaras tasya
daśavarṣāṇi pañca ca
na ca havyaṃ vahaty agnir
yas tām abhyavamanyate
//
na aśnanti pitaras tasya
daśavarṣāṇi pañca ca
na ca havyaṃ vahaty agnir
yas tām abhyavamanyate
//
śayyāṃ gṛhān kuśān gandhān
apaḥ puṣpaṃ maṇīn dadhi
dhānā matsyān payo māṃsaṃ
śākaṃ caiva na nirṇudet
//
śayyāṃ gṛhān kuśān gandhān
apaḥ puṣpaṃ maṇīn dadhi
dhānā matsyān payo māṃsaṃ
śākaṃ ca eva na nirṇudet
//
gurūn bhṛtyāṃś cojjihīrṣann
arciṣyan devatātithīn
sarvataḥ pratigṛhṇīyān
na tu tṛpyet svayaṃ tataḥ
//
gurūn bhṛtyāṃś ca ujjihīrṣann
arciṣyan devatā-atithīn
sarvataḥ pratigṛhṇīyān
na tu tṛpyet svayaṃ tataḥ
//
guruṣu tv abhyatīteṣu
vinā vā tair gṛhe vasan
ātmano vṛttim anvicchan
gṛhṇīyāt sādhutaḥ sadā
//
guruṣu tv abhyatīteṣu
vinā vā tair gṛhe vasan
ātmano vṛttim anvicchan
gṛhṇīyāt sādhutaḥ sadā
//
ārdhikaḥ kulamitraṃ ca
gopālo dāsanāpitau
ete śūdreṣu bhojyānnā
yāś cātmānaṃ nivedayet
//
ārdhikaḥ kulamitraṃ ca
gopālo dāsa-nāpitau
ete śūdreṣu bhojya-annā
yāś cā atmānaṃ nivedayet
//
yādṛśo 'sya bhaved ātmā
yādṛśaṃ ca cikīrṣitam
yathā copacared enaṃ
tathātmānaṃ nivedayet
//
yādṛśo 'sya bhaved ātmā
yādṛśaṃ ca cikīrṣitam
yathā ca upacared enaṃ
tathā ātmānaṃ nivedayet
//
yo 'nyathā santam ātmānam
anyathā satsu bhāṣate
sa pāpakṛttamo loke
stena ātmāpahārakaḥ
//
yo 'nyathā santam ātmānam
anyathā satsu bhāṣate
sa pāpakṛttamo loke
stena ātma-apahārakaḥ
//
vācy arthā niyatāḥ sarve
vāṅgūlā vāgviniḥsṛtāḥ
tāṃs tu yaḥ stenayed vācaṃ
sa sarvasteyakṛn naraḥ
//
vācy arthā niyatāḥ sarve
vāṅ-gūlā vāg-viniḥsṛtāḥ
tāṃs tu yaḥ stenayed vācaṃ
sa sarvasteyakṛn naraḥ
//
maharṣipitṛdevānāṃ
gatvānṛṇyaṃ yathāvidhi
putre sarvaṃ samāsajya
vasen mādhyasthyam
āśritaḥ
āsthitaḥ
//
maharṣi-pitṛ-devānāṃ
gatvā ānṛṇyaṃ yathāvidhi
putre sarvaṃ samāsajya
vasen mādhyasthyam
āśritaḥ
āsthitaḥ
//
ekākī cintayen nityaṃ
vivikte hitam
ātmanaḥ
ātmani
ekākī cintayāno hi
paraṃ śreyo 'dhigacchati
//
ekākī cintayen nityaṃ
vivikte hitam
ātmanaḥ
ātmani
ekākī cintayāno hi
paraṃ śreyo 'dhigacchati
//
eṣoditā gṛhasthasya
vṛttir viprasya śāśvatī
snātakavratakalpaś ca
sattvavṛddhikaraḥ śubhaḥ
//
eṣa ūditā gṛhasthasya
vṛttir viprasya śāśvatī
snātakavratakalpaś ca
sattvavṛddhikaraḥ śubhaḥ
//
anena vipro vṛttena
vartayan vedaśāstravit
vyapetakalmaṣo nityaṃ
brahmaloke mahīyate
//
anena vipro vṛttena
vartayan veda-śāstravit
vyapeta-kalmaṣo nityaṃ
brahmaloke mahīyate
//
śrutvaitān ṛṣayo dharmān
snātakasya yathoditān
idam ūcur mahātmānam
analaprabhavaṃ bhṛgum
//
śrutva aitān ṛṣayo dharmān
snātakasya yathā-uditān
idam ūcur mahātmānam
anala-prabhavaṃ bhṛgum
//
evaṃ yathoktaṃ viprāṇāṃ
svadharmam anutiṣṭhatām
kathaṃ mṛtyuḥ prabhavati
vedaśāstravidāṃ prabho
//
evaṃ yathā-uktaṃ viprāṇāṃ
svadharmam anutiṣṭhatām
kathaṃ mṛtyuḥ prabhavati
veda-śāstravidāṃ prabho
//
sa tān uvāca dharmātmā
maharṣīn mānavo bhṛguḥ
śrūyatāṃ yena doṣeṇa
mṛtyur viprān jighāṃsati
//
sa tān uvāca dharma-ātmā
maharṣīn mānavo bhṛguḥ
śrūyatāṃ yena doṣeṇa
mṛtyur viprān jighāṃsati
//
anabhyāsena vedānām
ācārasya ca varjanāt
ālasyād annadoṣāc ca
mṛtyur viprāñ jighāṃsati
//
anabhyāsena vedānām
ācārasya ca varjanāt
ālasyād annadoṣāc ca
mṛtyur viprāñ jighāṃsati
//
laśunaṃ gṛñjanaṃ caiva
palāṇḍuṃ kavakāni ca
abhakṣyāṇi dvijātīnām
amedhyaprabhavāni ca
//
laśunaṃ gṛñjanaṃ ca eva
palāṇḍuṃ kavakāni ca
abhakṣyāṇi dvijātīnām
amedhya-prabhavāni ca
//
lohitān vṛkṣaniryāsān
vṛścana
vraścana
prabhavāṃs tathā
śeluṃ gavyaṃ ca
peyūṣaṃ
pīyūṣaṃ
prayatnena vivarjayet
//
lohitān vṛkṣaniryāsān
vṛścana
vraścana
-prabhavāṃs tathā
śeluṃ gavyaṃ ca
peyūṣaṃ
pīyūṣaṃ
prayatnena vivarjayet
//
vṛthā kṛsarasaṃyāvaṃ
pāyasāpūpam eva ca
anupākṛtamāṃsāni
devānnāni havīṃṣi ca
//
vṛthā kṛsara-saṃyāvaṃ
pāyasa-apūpam eva ca
anupākṛtamāṃsāni
devānnāni havīṃṣi ca
//
anirdaśāyā goḥ kṣīram
auṣṭram aikaśaphaṃ tathā
āvikaṃ saṃdhinīkṣīraṃ
vivatsāyāś ca goḥ payaḥ
//
anirdaśāyā goḥ kṣīram
auṣṭram aikaśaphaṃ tathā
āvikaṃ saṃdhinīkṣīraṃ
vi-vatsāyāś ca goḥ payaḥ
//
āraṇyānāṃ ca sarveṣāṃ
mṛgāṇāṃ māhiṣaṃ vinā
strīkṣīraṃ caiva varjyāni
sarvaśuktāni caiva hi
//
āraṇyānāṃ ca sarveṣāṃ
mṛgāṇāṃ māhiṣaṃ vinā
strīkṣīraṃ ca eva varjyāni
sarvaśuktāni ca eva hi
//
dadhi bhakṣyaṃ ca śukteṣu
sarvaṃ ca dadhisaṃbhavam
yāni caivābhiṣūyante
puṣpamūlaphalaiḥ śubhaiḥ
//
dadhi bhakṣyaṃ ca śukteṣu
sarvaṃ ca dadhi-saṃbhavam
yāni ca eva abhiṣūyante
puṣpa-mūla-phalaiḥ śubhaiḥ
//
kravyādāñ śakunān
kravyādaḥ śakunīn
sarvāṃs
tathā grāmanivāsinaḥ
anirdiṣṭāṃś caikaśaphāṃṣ
ṭiṭṭibhaṃ ca vivarjayet
//
kravyādāñ śakunān
kravyādaḥ śakunīn
sarvāṃs
tathā grāmanivāsinaḥ
anirdiṣṭāṃś ca ekaśaphāṃṣ
ṭiṭṭibhaṃ ca vivarjayet
//
kalaviṅkaṃ plavaṃ haṃsaṃ
cakrāhvaṃ grāmakukkuṭam
sārasaṃ
rajjuvālaṃ
rajjudālaṃ
ca
dātyūhaṃ śukasārike
//
kalaviṅkaṃ plavaṃ haṃsaṃ
cakrāhvaṃ grāmakukkuṭam
sārasaṃ
rajjuvālaṃ
rajjudālaṃ
ca
dātyūhaṃ śuka-sārike
//
pratudāñ jālapādāṃś ca
koyaṣṭinakhaviṣkirān
nimajjataś ca matsyādān
saunaṃ vallūram eva ca
//
pratudāñ jālapādāṃś ca
koyaṣṭi-nakhaviṣkirān
nimajjataś ca matsyādān
saunaṃ vallūram eva ca
//
bakaṃ caiva balākāṃ ca
kākolaṃ khañjarīṭakam
matsyādān viḍvarāhāṃś ca
matsyān eva ca sarvaśaḥ
//
bakaṃ ca eva balākāṃ ca
kākolaṃ khañjarīṭakam
matsyādān viḍvarāhāṃś ca
matsyān eva ca sarvaśaḥ
//
yo yasya māṃsam aśnāti
sa tanmāṃsāda ucyate
matsyādaḥ sarvamāṃsādas
tasmān matsyān vivarjayet
//
yo yasya māṃsam aśnāti
sa tanmāṃsāda ucyate
matsyādaḥ sarvamāṃsādas
tasmān matsyān vivarjayet
//
pāṭhīnarohitāv ādyau
niyuktau havyakavyayoḥ
rājīvān
rājīvāḥ
siṃhatuṇḍāś ca
saśalkāś caiva sarvaśaḥ
//
pāṭhīna-rohitāv ādyau
niyuktau havya-kavyayoḥ
rājīvān
rājīvāḥ
siṃhatuṇḍāś ca
sa-śalkāś ca eva sarvaśaḥ
//
na bhakṣayed ekacarān
ajñātāṃś ca mṛgadvijān
bhakṣyeṣv api samuddiṣṭān
sarvān pañcanakhāṃs tathā
//
na bhakṣayed ekacarān
ajñātāṃś ca mṛga-dvijān
bhakṣyeṣv api samuddiṣṭān
sarvān pañcanakhāṃs tathā
//
śvāvidhaṃ śalyakaṃ godhāṃ
khaḍgakūrmaśaśāṃs tathā
bhakṣyān pañcanakheṣv āhur
anuṣṭrāṃś caikatodatah
//
śvāvidhaṃ śalyakaṃ godhāṃ
khaḍga-kūrma-śaśāṃs tathā
bhakṣyān pañcanakheṣv āhur
anuṣṭrāṃś ca ekatodatah
//
chatrākaṃ viḍvarāhaṃ ca
laśunaṃ grāmakukkuṭam
palāṇḍuṃ gṛñjanaṃ caiva
matyā jagdhvā pated dvijaḥ
//
chatrākaṃ viḍvarāhaṃ ca
laśunaṃ grāmakukkuṭam
palāṇḍuṃ gṛñjanaṃ ca eva
matyā jagdhvā pated dvijaḥ
//
amatyaitāni ṣaḍ jagdhvā
kṛcchraṃ sāntapanaṃ caret
yaticāndrāyāṇaṃ vāpi
śeṣeṣūpavased ahaḥ
//
amatya aitāni ṣaḍ jagdhvā
kṛcchraṃ sāntapanaṃ caret
yaticāndrāyāṇaṃ va āpi
śeṣeṣu upavased ahaḥ
//
saṃvatsarasyaikam api
caret kṛcchraṃ dvijottamaḥ
ajñātabhuktaśuddhyarthaṃ
jñātasya tu viṣeśataḥ
//
saṃvatsarasya ekam api
caret kṛcchraṃ dvijottamaḥ
ajñātabhuktaśuddhy-arthaṃ
jñātasya tu viṣeśataḥ
//
yajñārthaṃ brāhmaṇair vadhyāḥ
praśastā mṛgapakṣiṇaḥ
bhṛtyānāṃ caiva vṛttyartham
agastyo hy ācarat purā
//
yajñārthaṃ brāhmaṇair vadhyāḥ
praśastā mṛga-pakṣiṇaḥ
bhṛtyānāṃ ca eva vṛtty-artham
agastyo hy ācarat purā
//
babhūvur hi puroḍāśā
bhakṣyāṇāṃ mṛgapakṣiṇām
purāṇeṣv
api yajñeṣu
ṛṣiyajñeṣu
brahmakṣatrasaveṣu ca
//
babhūvur hi puroḍāśā
bhakṣyāṇāṃ mṛga-pakṣiṇām
purāṇeṣv
api yajñeṣu
ṛṣiyajñeṣu
brahma-kṣatrasaveṣu ca
//
yat kiṃ cit snehasaṃyuktaṃ
bhakṣyaṃ bhojyam agarhitam
tat paryuṣitam apy ādyaṃ
haviḥśeṣaṃ ca yad bhavet
//
yat kiṃ cit snehasaṃyuktaṃ
bhakṣyaṃ bhojyam agarhitam
tat paryuṣitam apy ādyaṃ
haviḥśeṣaṃ ca yad bhavet
//
cirasthitam api tv ādyam
asnehāktaṃ dvijātibhiḥ
yavagodhūmajaṃ sarvaṃ
payasaś caiva vikriyā
//
cirasthitam api tv ādyam
asnehāktaṃ dvijātibhiḥ
yava-godhūmajaṃ sarvaṃ
payasaś ca eva vikriyā
//
etad uktaṃ dvijātīnāṃ
bhakṣyābhakṣyam aśeṣataḥ
māṃsasyātaḥ pravakṣyāmi
vidhiṃ bhakṣaṇavarjane
//
etad uktaṃ dvijātīnāṃ
bhakṣya-abhakṣyam aśeṣataḥ
māṃsasya ataḥ pravakṣyāmi
vidhiṃ bhakṣaṇavarjane
//
prokṣitaṃ bhakṣayen māṃsaṃ
brāhmaṇānāṃ ca kāmyayā
yathāvidhi niyuktas tu
prāṇānām eva cātyaye
//
prokṣitaṃ bhakṣayen māṃsaṃ
brāhmaṇānāṃ ca kāmyayā
yathāvidhi niyuktas tu
prāṇānām eva ca atyaye
//
prāṇasyānnam idaṃ sarvaṃ
prajāpatir akalpayat
sthāvaraṃ jaṅgamaṃ caiva
sarvaṃ prāṇasya bhojanam
//
prāṇasya annam idaṃ sarvaṃ
prajāpatir akalpayat
sthāvaraṃ jaṅgamaṃ ca eva
sarvaṃ prāṇasya bhojanam
//
carāṇām annam acarā
daṃṣṭriṇām apy adaṃṣṭriṇaḥ
ahastāś ca sahastānāṃ
śūrāṇāṃ caiva bhīravaḥ
//
carāṇām annam acarā
daṃṣṭriṇām apy adaṃṣṭriṇaḥ
ahastāś ca sa-hastānāṃ
śūrāṇāṃ ca eva bhīravaḥ
//
nāttā duṣyaty adann ādyān
prāṇino 'hanyahany api
dhātraiva sṛṣṭā hy ādyāś ca
prāṇino 'ttāra eva ca
//
na attā duṣyaty adann ādyān
prāṇino 'hany-ahany api
dhātra aiva sṛṣṭā hy ādyāś ca
prāṇino 'ttāra eva ca
//
yajñāya jagdhir māṃsasyety
eṣa daivo vidhiḥ smṛtaḥ
ato 'nyathā pravṛttis tu
rākṣaso vidhir ucyate
//
yajñāya jagdhir māṃsasya ity
eṣa daivo vidhiḥ smṛtaḥ
ato 'nyathā pravṛttis tu
rākṣaso vidhir ucyate
//
krītvā svayaṃ vāpy utpādya
paropakṛtam eva vā
devān pitṝṃś cārcayitvā
khādan māṃsaṃ na duṣyati
//
krītvā svayaṃ va āpy utpādya
para-upakṛtam eva vā
devān pitṝṃś ca arcayitvā
khādan māṃsaṃ na duṣyati
//
nādyād avidhinā māṃsaṃ
vidhijño 'nāpadi dvijaḥ
jagdhvā hy avidhinā māṃsaṃ
pretas tair adyate 'vaśaḥ
//
na adyād avidhinā māṃsaṃ
vidhijño 'nāpadi dvijaḥ
jagdhvā hy avidhinā māṃsaṃ
pretas tair adyate 'vaśaḥ
//
na tādṛśaṃ bhavaty eno
mṛgahantur dhanārthinaḥ
yādṛśaṃ bhavati pretya
vṛthāmāṃsāni khādataḥ
//
na tādṛśaṃ bhavaty eno
mṛgahantur dhanārthinaḥ
yādṛśaṃ bhavati pretya
vṛthāmāṃsāni khādataḥ
//
niyuktas tu yathānyāyaṃ
yo māṃsaṃ nātti mānavaḥ
sa pretya paśutāṃ yāti
saṃbhavān ekaviṃśatim
//
niyuktas tu yathānyāyaṃ
yo māṃsaṃ na atti mānavaḥ
sa pretya paśutāṃ yāti
saṃbhavān ekaviṃśatim
//
asaṃskṛtān paśūn mantrair
nādyād vipraḥ kadā cana
mantrais tu saṃskṛtān adyāc
chāśvataṃ vidhim āsthitaḥ
//
asaṃskṛtān paśūn mantrair
na adyād vipraḥ kadā cana
mantrais tu saṃskṛtān adyāc
chāśvataṃ vidhim āsthitaḥ
//
kuryād ghṛtapaśuṃ saṅge
kuryāt piṣṭapaśuṃ tathā
na tv eva tu vṛthā hantuṃ
paśum icchet kadā cana
//
kuryād ghṛtapaśuṃ saṅge
kuryāt piṣṭapaśuṃ tathā
na tv eva tu vṛthā hantuṃ
paśum icchet kadā cana
//
yāvanti paśuromāṇi
tāvatkṛtvo ha māraṇam
vṛthāpaśughnaḥ prāpnoti
pretya janmani janmani
//
yāvanti paśuromāṇi
tāvatkṛtvo ha māraṇam
vṛthāpaśughnaḥ prāpnoti
pretya janmani janmani
//
yajñārthaṃ paśavaḥ sṛṣṭāḥ
svayam eva svayaṃbhuvā
yajño 'sya bhūtyai sarvasya
tasmād yajñe vadho 'vadhaḥ
//
yajñārthaṃ paśavaḥ sṛṣṭāḥ
svayam eva svayaṃbhuvā
yajño 'sya bhūtyai sarvasya
tasmād yajñe vadho 'vadhaḥ
//
oṣadhyaḥ paśavo vṛkṣās
tiryañcaḥ pakṣiṇas tathā
yajñārthaṃ nidhanaṃ prāptāḥ
prāpnuvanty
utsṛtīḥ
ucchritīḥ
punaḥ
//
oṣadhyaḥ paśavo vṛkṣās
tiryañcaḥ pakṣiṇas tathā
yajñārthaṃ nidhanaṃ prāptāḥ
prāpnuvanty
utsṛtīḥ
ucchritīḥ
punaḥ
//
madhuparke ca yajñe ca
pitṛdaivatakarmaṇi
atraiva paśavo hiṃsyā
nānyatrety abravīn manuḥ
//
madhuparke ca yajñe ca
pitṛ-daivatakarmaṇi
atra eva paśavo hiṃsyā
na anyatra ity abravīn manuḥ
//
eṣv artheṣu paśūn hiṃsan
vedatattvārthavid dvijaḥ
ātmānaṃ ca paśuṃ caiva
gamayaty uttamaṃ gatim
//
eṣv artheṣu paśūn hiṃsan
vedatattvārthavid dvijaḥ
ātmānaṃ ca paśuṃ ca eva
gamayaty uttamaṃ gatim
//
gṛhe gurāv araṇye vā
nivasann ātmavān dvijaḥ
nāvedavihitāṃ hiṃsām
āpady api samācaret
//
gṛhe gurāv araṇye vā
nivasann ātmavān dvijaḥ
na avedavihitāṃ hiṃsām
āpady api samācaret
//
yā vedavihitā hiṃsā
niyatāsmiṃś carācare
ahiṃsām eva tāṃ vidyād
vedād dharmo hi nirbabhau
//
yā vedavihitā hiṃsā
niyata āsmiṃś cara-acare
ahiṃsām eva tāṃ vidyād
vedād dharmo hi nirbabhau
//
yo 'hiṃsakāni bhūtāni
hinasty ātmasukhecchayā
sa jīvāṃś ca mṛtaś caiva
na kva cit sukham edhate
//
yo 'hiṃsakāni bhūtāni
hinasty ātmasukha-icchayā
sa jīvāṃś ca mṛtaś ca eva
na kva cit sukham edhate
//
yo bandhanavadhakleśān
prāṇināṃ na cikīrṣati
sa sarvasya hitaprepsuḥ
sukham atyantam aśnute
//
yo bandhanavadhakleśān
prāṇināṃ na cikīrṣati
sa sarvasya hitaprepsuḥ
sukham atyantam aśnute
//
yad dhyāyati yat kurute
ratiṃ badhnāti yatra ca
tad avāpnoty ayatnena
yo hinasti na kiṃ cana
//
yad dhyāyati yat kurute
ratiṃ badhnāti yatra ca
tad avāpnoty ayatnena
yo hinasti na kiṃ cana
//
nākṛtvā prāṇināṃ hiṃsāṃ
māṃsam utpadyate kva cit
na ca prāṇivadhaḥ svargyas
tasmān māṃsaṃ vivarjayet
//
na akṛtvā prāṇināṃ hiṃsāṃ
māṃsam utpadyate kva cit
na ca prāṇivadhaḥ svargyas
tasmān māṃsaṃ vivarjayet
//
samutpattiṃ ca māṃsasya
vadhabandhau ca dehinām
prasamīkṣya nivarteta
sarvamāṃsasya bhakṣaṇāt
//
samutpattiṃ ca māṃsasya
vadha-bandhau ca dehinām
prasamīkṣya nivarteta
sarvamāṃsasya bhakṣaṇāt
//
na bhakṣayati yo māṃsaṃ
vidhiṃ hitvā piśācavat
na loke priyatāṃ yāti
vyādhibhiś ca na pīḍyate
//
na bhakṣayati yo māṃsaṃ
vidhiṃ hitvā piśācavat
na loke priyatāṃ yāti
vyādhibhiś ca na pīḍyate
//
anumantā viśasitā
nihantā krayavikrayī
saṃskartā copahartā ca
khādakaś ceti ghātakāḥ
//
anumantā viśasitā
nihantā kraya-vikrayī
saṃskartā ca upahartā ca
khādakaś ca iti ghātakāḥ
//
svamāṃsaṃ paramāṃsena
yo vardhayitum icchati
anabhyarcya pitṝn devāṃs
tato 'nyo nāsty apuṇyakṛt
//
svamāṃsaṃ paramāṃsena
yo vardhayitum icchati
anabhyarcya pitṝn devāṃs
tato 'nyo na asty apuṇyakṛt
//
varṣe varṣe 'śvamedhena
yo yajeta śataṃ samāḥ
māṃsāni ca na khāded yas
tayoḥ puṇyaphalaṃ samam
//
varṣe varṣe 'śvamedhena
yo yajeta śataṃ samāḥ
māṃsāni ca na khāded yas
tayoḥ puṇyaphalaṃ samam
//
phalamūlāśanair medhyair
munyannānāṃ ca bhojanaiḥ
na tat phalam avāpnoti
yan māṃsaparivarjanāt
//
phala-mūla-aśanair medhyair
muny-annānāṃ ca bhojanaiḥ
na tat phalam avāpnoti
yan māṃsaparivarjanāt
//
māṃ sa bhakṣayitāmutra
yasya māṃsam ihādmy aham
etan māṃsasya māṃsatvaṃ
pravadanti manīṣiṇaḥ
//
māṃ sa bhakṣayita āmutra
yasya māṃsam iha admy aham
etan māṃsasya māṃsatvaṃ
pravadanti manīṣiṇaḥ
//
na māṃsabhakṣaṇe doṣo
na madye na ca maithune
pravṛttir eṣā bhūtānāṃ
nivṛttis tu mahāphalā
//
na māṃsabhakṣaṇe doṣo
na madye na ca maithune
pravṛttir eṣā bhūtānāṃ
nivṛttis tu mahāphalā
//
pretaśuddhiṃ pravakṣyāmi
dravyaśuddhiṃ tathaiva ca
caturṇām api varṇānāṃ
yathāvad anupūrvaśaḥ
//
pretaśuddhiṃ pravakṣyāmi
dravyaśuddhiṃ tatha aiva ca
caturṇām api varṇānāṃ
yathāvad anupūrvaśaḥ
//
dantajāte 'nujāte ca
kṛtacūḍe ca saṃsthite
aśuddhā bāndhavāḥ sarve
sūtake ca tathocyate
//
dantajāte 'nujāte ca
kṛta-cūḍe ca saṃsthite
aśuddhā bāndhavāḥ sarve
sūtake ca tatha ūcyate
//
daśāhaṃ śāvam āśaucaṃ
sapiṇḍeṣu vidhīyate
arvāk saṃcayanād asthnāṃ
tryaham ekāham eva vā
//
daśāhaṃ śāvam āśaucaṃ
sapiṇḍeṣu vidhīyate
arvāk saṃcayanād asthnāṃ
tryaham ekāham eva vā
//
sapiṇḍatā tu puruṣe
saptame vinivartate
samānodakabhāvas tu
janmanāmnor avedane
//
sapiṇḍatā tu puruṣe
saptame vinivartate
samānodakabhāvas tu
janma-nāmnor avedane
//
yathedaṃ śāvam āśaucaṃ
sapiṇḍeṣu vidhīyate
janane 'py evam eva syān
nipuṇaṃ śuddhim icchatām
//
yatha īdaṃ śāvam āśaucaṃ
sapiṇḍeṣu vidhīyate
janane 'py evam eva syān
nipuṇaṃ śuddhim icchatām
//
sarveṣāṃ śāvam āśaucaṃ
janane 'py evam eva syān
mātāpitros tu sūtakam
sūtakaṃ mātur eva syād
upaspṛśya pitā śuciḥ
//
sarveṣāṃ śāvam āśaucaṃ
janane 'py evam eva syān
mātā-pitros tu sūtakam
sūtakaṃ mātur eva syād
upaspṛśya pitā śuciḥ
//
nirasya tu pumāñ śukram
upaspṛsyaiva śudhyati
baijikād abhisaṃbandhād
anurundhyād aghaṃ tryaham
//
nirasya tu pumāñ śukram
upaspṛsya eva śudhyati
baijikād abhisaṃbandhād
anurundhyād aghaṃ tryaham
//
ahnā caikena rātryā ca
trirātrair eva ca tribhiḥ
śavaspṛśo viśudhyanti
tryahād udakadāyinaḥ
//
ahnā ca ekena rātryā ca
trirātrair eva ca tribhiḥ
śava-spṛśo viśudhyanti
tryahād udakadāyinaḥ
//
guroḥ pretasya śiṣyas tu
pitṛmedhaṃ samācaran
pretahāraiḥ
pretāhāraiḥ
samaṃ tatra
daśarātreṇa śudhyati
//
guroḥ pretasya śiṣyas tu
pitṛmedhaṃ samācaran
pretahāraiḥ
pretāhāraiḥ
samaṃ tatra
daśarātreṇa śudhyati
//
rātribhir māsatulyābhir
garbhasrāve viśudhyati
rajasy uparate sādhvī
snānena strī rajasvalā
//
rātribhir māsa-tulyābhir
garbhasrāve viśudhyati
rajasy uparate sādhvī
snānena strī rajasvalā
//
nṛṇām akṛtacūḍānāṃ
viśuddhir naiśikī smṛtā
nirvṛtta
cūḍakānāṃ
muṇḍakānāṃ
tu
trirātrāc chuddhir iṣyate
//
nṛṇām akṛtacūḍānāṃ
viśuddhir naiśikī smṛtā
nirvṛtta-
cūḍakānāṃ
muṇḍakānāṃ
tu
trirātrāc chuddhir iṣyate
//
ūnadvivārṣikaṃ pretaṃ
nidadhyur bāndhavā bahiḥ
alaṃkṛtya śucau bhūmāv
asthisaṃcayanād ṛte
//
ūna-dvivārṣikaṃ pretaṃ
nidadhyur bāndhavā bahiḥ
alaṃkṛtya śucau bhūmāv
asthisaṃcayanād ṛte
//
nāsya kāryo 'gnisaṃskāro
na ca kāryodakakriyā
araṇye kāṣṭhavat tyaktvā
kṣapeyus tryaham eva tu
kṣapeta tryaham eva ca
//
na asya kāryo 'gnisaṃskāro
na ca kārya ūdakakriyā
araṇye kāṣṭhavat tyaktvā
kṣapeyus tryaham eva tu
kṣapeta tryaham eva ca
//
nātrivarṣasya kartavyā
bāndhavair udakakriyā
jātadantasya vā kuryur
nāmni vāpi kṛte sati
//
na atrivarṣasya kartavyā
bāndhavair udakakriyā
jāta-dantasya vā kuryur
nāmni vā-api kṛte sati
//
sabrahmacāriṇy ekāham
atīte kṣapaṇaṃ smṛtam
janmany ekodakānāṃ tu
trirātrāc chuddhir iṣyate
//
sa-brahmacāriṇy ekāham
atīte kṣapaṇaṃ smṛtam
janmany eka-udakānāṃ tu
trirātrāc chuddhir iṣyate
//
strīṇām asaṃskṛtānāṃ tu
tryahāc chudhyanti bāndhavāḥ
yathoktenaiva kalpena
śudhyanti tu sanābhayaḥ
//
strīṇām asaṃskṛtānāṃ tu
tryahāc chudhyanti bāndhavāḥ
yathā-uktena eva kalpena
śudhyanti tu sa-nābhayaḥ
//
akṣāralavaṇānnāḥ syur
nimajjeyuś ca te tryaham
māṃsāśanaṃ ca nāśnīyuḥ
śayīraṃś ca pṛthak kṣitau
//
a-kṣāra-lavaṇa-annāḥ syur
nimajjeyuś ca te tryaham
māṃsāśanaṃ ca na aśnīyuḥ
śayīraṃś ca pṛthak kṣitau
//
saṃnidhāv eṣa vai kalpaḥ
śāvāśaucasya kīrtitaḥ
asaṃnidhāv ayaṃ jñeyo
vidhiḥ saṃbandhibāndhavaiḥ
//
saṃnidhāv eṣa vai kalpaḥ
śāva-āśaucasya kīrtitaḥ
asaṃnidhāv ayaṃ jñeyo
vidhiḥ saṃbandhi-bāndhavaiḥ
//
vigataṃ tu videśasthaṃ
śṛṇuyād yo hy anirdaśam
yac cheṣaṃ daśarātrasya
tāvad evāśucir bhavet
//
vigataṃ tu videśasthaṃ
śṛṇuyād yo hy anirdaśam
yac cheṣaṃ daśarātrasya
tāvad eva aśucir bhavet
//
atikrānte daśāhe ca
trirātram aśucir bhavet
saṃvatsare vyatīte tu
spṛṣṭvaivāpo viśudhyati
//
atikrānte daśāhe ca
trirātram aśucir bhavet
saṃvatsare vyatīte tu
spṛṣṭva aivā apo viśudhyati
//
nirdaśaṃ jñātimaraṇaṃ
śrutvā putrasya janma ca
savāsā jalam āplutya
śuddho bhavati mānavaḥ
//
nirdaśaṃ jñātimaraṇaṃ
śrutvā putrasya janma ca
sa-vāsā jalam āplutya
śuddho bhavati mānavaḥ
//
bāle deśāntarasthe ca
pṛthakpiṇḍe ca saṃsthite
savāsā jalam āplutya
sadya eva viśudhyati
//
bāle deśāntarasthe ca
pṛthak-piṇḍe ca saṃsthite
sa-vāsā jalam āplutya
sadya eva viśudhyati
//
antardaśāhe
syātāṃ cet
cet syātāṃ
punar maraṇajanmanī
tāvat syād aśucir vipro
yāvat tat syād anirdaśam
//
antar-daśāhe
syātāṃ cet
cet syātāṃ
punar maraṇa-janmanī
tāvat syād aśucir vipro
yāvat tat syād anirdaśam
//
trirātram āhur āśaucam
ācārye saṃsthite sati
tasya putre ca patnyāṃ ca
divārātram iti sthitiḥ
//
trirātram āhur āśaucam
ācārye saṃsthite sati
tasya putre ca patnyāṃ ca
divā-rātram iti sthitiḥ
//
śrotriye tūpasaṃpanne
trirātram aśucir bhavet
mātule pakṣiṇīṃ rātriṃ
śiṣyartvigbāndhaveṣu ca
//
śrotriye tu upasaṃpanne
trirātram aśucir bhavet
mātule pakṣiṇīṃ rātriṃ
śiṣyartvig-bāndhaveṣu ca
//
prete rājani sajyotir
yasya syād viṣaye sthitaḥ
aśrotriye tv ahaḥ
kṛtsnam
kṛtsnām
anūcāne tathā gurau
//
prete rājani sa-jyotir
yasya syād viṣaye sthitaḥ
aśrotriye tv ahaḥ
kṛtsnam
kṛtsnām
anūcāne tathā gurau
//
śuddhyed vipro daśāhena
dvādaśāhena bhūmipaḥ
vaiśyaḥ pañcadaśāhena
śūdro māsena śudhyati
//
śuddhyed vipro daśāhena
dvādaśāhena bhūmipaḥ
vaiśyaḥ pañcadaśāhena
śūdro māsena śudhyati
//
na vardhayed aghāhāni
pratyūhen nāgniṣu kriyāḥ
na ca tatkarma kurvāṇaḥ
sanābhyo 'py aśucir bhavet
//
na vardhayed agha-ahāni
pratyūhen na agniṣu kriyāḥ
na ca tatkarma kurvāṇaḥ
sa-nābhyo 'py aśucir bhavet
//
divākīrtim udakyāṃ ca
patitaṃ sūtikāṃ tathā
śavaṃ tatspṛṣṭinaṃ caiva
spṛṣṭvā snānena śudhyati
//
divākīrtim udakyāṃ ca
patitaṃ sūtikāṃ tathā
śavaṃ tatspṛṣṭinaṃ ca eva
spṛṣṭvā snānena śudhyati
//
ācamya prayato nityaṃ
japed aśucidarśane
saurān mantrān yathotsāhaṃ
pāvamānīś ca śaktitaḥ
//
ācamya prayato nityaṃ
japed aśucidarśane
saurān mantrān yathā-utsāhaṃ
pāvamānīś ca śaktitaḥ
//
nāraṃ spṛṣṭvāsthi sasnehaṃ
snātvā vipro viśudhyati
ācamyaiva tu niḥsnehaṃ
gām ālabhyārkam īkṣya vā
//
nāraṃ spṛṣṭva āsthi sa-snehaṃ
snātvā vipro viśudhyati
ācamya eva tu niḥsnehaṃ
gām ālabhya arkam īkṣya vā
//
ādiṣṭī nodakaṃ kuryād
ā vratasya samāpanāt
samāpte tūdakaṃ kṛtvā
trirātreṇaiva śudhyati
//
ādiṣṭī na udakaṃ kuryād
ā vratasya samāpanāt
samāpte tu udakaṃ kṛtvā
trirātreṇa eva śudhyati
//
vṛthāsaṃkarajātānāṃ
pravrajyāsu ca tiṣṭhatām
ātmanas tyāgināṃ caiva
nivartetodakakriyā
//
vṛthā-saṃkara-jātānāṃ
pravrajyāsu ca tiṣṭhatām
ātmanas tyāgināṃ ca eva
nivarteta udakakriyā
//
pāṣaṇḍam āśritānāṃ ca
carantīnāṃ ca kāmataḥ
garbhabhartṛdruhāṃ caiva
surāpīnāṃ ca yoṣitām
//
pāṣaṇḍam āśritānāṃ ca
carantīnāṃ ca kāmataḥ
garbha-bhartṛ-druhāṃ ca eva
surāpīnāṃ ca yoṣitām
//
ācāryaṃ svam upādhyāyaṃ
pitaraṃ mātaraṃ gurum
nirhṛtya tu vratī pretān
na vratena viyujyate
//
ācāryaṃ svam upādhyāyaṃ
pitaraṃ mātaraṃ gurum
nirhṛtya tu vratī pretān
na vratena viyujyate
//
dakṣiṇena mṛtaṃ śūdraṃ
puradvāreṇa nirharet
paścimottarapūrvais tu
yathāyogaṃ dvijanmanaḥ
//
dakṣiṇena mṛtaṃ śūdraṃ
puradvāreṇa nirharet
paścima-uttara-pūrvais tu
yathāyogaṃ dvijanmanaḥ
//
na rājñām aghadoṣo 'sti
vratināṃ na ca sattriṇām
aindraṃ sthānam upāsīnā
brahmabhūtā hi te sadā
//
na rājñām aghadoṣo 'sti
vratināṃ na ca sattriṇām
aindraṃ sthānam upāsīnā
brahmabhūtā hi te sadā
//
rājño mahātmike sthāne
sadyaḥśaucaṃ vidhīyate
prajānāṃ parirakṣārtham
āsanaṃ cātra kāraṇam
//
rājño mahātmike sthāne
sadyaḥśaucaṃ vidhīyate
prajānāṃ parirakṣārtham
āsanaṃ ca atra kāraṇam
//
ḍimbhāhava
ḍimbāhava
hatānāṃ ca
vidyutā pārthivena ca
gobrāhmaṇasya caivārthe
yasya cecchati pārthivaḥ
//
ḍimbha-āhava
ḍimba-āhava
-hatānāṃ ca
vidyutā pārthivena ca
go-brāhmaṇasya ca eva arthe
yasya ca icchati pārthivaḥ
//
somāgnyarkānilendrāṇāṃ
vittāppatyor yamasya ca
aṣṭānāṃ lokapālānāṃ
vapur dhārayate nṛpaḥ
//
soma-agny-arka-anila-indrāṇāṃ
vitta-appatyor yamasya ca
aṣṭānāṃ lokapālānāṃ
vapur dhārayate nṛpaḥ
//
lokeśādhiṣṭhito rājā
nāsyāśaucaṃ vidhīyate
śaucāśaucaṃ hi martyānāṃ
lokebhyaḥ prabhavāpyayau
//
lokeśādhiṣṭhito rājā
na asyā aśaucaṃ vidhīyate
śauca-āśaucaṃ hi martyānāṃ
lokebhyaḥ prabhava-apyayau
//
udyatair āhave śastraiḥ
kṣatradharmahatasya ca
sadyaḥ saṃtiṣṭhate yajñas
tathāśaucam iti sthitiḥ
//
udyatair āhave śastraiḥ
kṣatradharmahatasya ca
sadyaḥ saṃtiṣṭhate yajñas
tathā āśaucam iti sthitiḥ
//
vipraḥ śudhyaty apaḥ spṛṣṭvā
kṣatriyo vāhanāyudham
vaiśyaḥ pratodaṃ raśmīn vā
yaṣṭiṃ śūdraḥ kṛtakriyaḥ
//
vipraḥ śudhyaty apaḥ spṛṣṭvā
kṣatriyo vāhana-āyudham
vaiśyaḥ pratodaṃ raśmīn vā
yaṣṭiṃ śūdraḥ kṛta-kriyaḥ
//
etad vo 'bhihitaṃ śaucaṃ
sapiṇḍeṣu dvijottamāḥ
asapiṇḍeṣu sarveṣu
pretaśuddhiṃ nibodhata
//
etad vo 'bhihitaṃ śaucaṃ
sapiṇḍeṣu dvijottamāḥ
asapiṇḍeṣu sarveṣu
pretaśuddhiṃ nibodhata
//
asapiṇḍaṃ dvijaṃ pretaṃ
vipro nirhṛtya bandhuvat
viśudhyati trirātreṇa
mātur āptāṃś ca bāndhavān
//
asapiṇḍaṃ dvijaṃ pretaṃ
vipro nirhṛtya bandhuvat
viśudhyati trirātreṇa
mātur āptāṃś ca bāndhavān
//
yady annam atti teṣāṃ tu
daśāhenaiva śudhyati
anadann annam ahnaiva
na cet tasmin gṛhe vaset
//
yady annam atti teṣāṃ tu
daśāhena eva śudhyati
anadann annam ahna aiva
na cet tasmin gṛhe vaset
//
anugamyecchayā pretaṃ
jñātim ajñātim eva
ca
vā
snātvā
sacailaḥ
sacailaṃ
spṛṣṭvāgniṃ
ghṛtaṃ prāśya viśudhyati
//
anugamya icchayā pretaṃ
jñātim ajñātim eva
ca
vā
snātvā
sa-cailaḥ
sa-cailaṃ
spṛṣṭva āgniṃ
ghṛtaṃ prāśya viśudhyati
//
na vipraṃ sveṣu tiṣṭhatsu
mṛtaṃ śūdreṇa nāyayet
asvargyā hy āhutiḥ sā syāc
chūdrasaṃsparśadūṣitā
//
na vipraṃ sveṣu tiṣṭhatsu
mṛtaṃ śūdreṇa nāyayet
asvargyā hy āhutiḥ sā syāc
chūdrasaṃsparśadūṣitā
//
jñānaṃ tapo 'gnir āhāro
mṛn mano vāry upāñjanam
vāyuḥ karmārkakālau ca
śuddheḥ kartṝṇi dehinām
//
jñānaṃ tapo 'gnir āhāro
mṛn mano vāry upāñjanam
vāyuḥ karma arka-kālau ca
śuddheḥ kartṝṇi dehinām
//
sarveṣām eva śaucānām
arthaśaucaṃ paraṃ smṛtaṃ
yo 'rthe śucir hi sa śucir
na mṛdvāriśuciḥ śuciḥ
//
sarveṣām eva śaucānām
arthaśaucaṃ paraṃ smṛtaṃ
yo 'rthe śucir hi sa śucir
na mṛd-vāri-śuciḥ śuciḥ
//
kṣāntyā śudhyanti vidvāṃso
dānenākāryakāriṇaḥ
pracchannapāpā japyena
tapasā vedavittamāḥ
//
kṣāntyā śudhyanti vidvāṃso
dānena akāryakāriṇaḥ
pracchanna-pāpā japyena
tapasā vedavittamāḥ
//
mṛttoyaiḥ śudhyate śodhyaṃ
nadī vegena śudhyati
rajasā strī manoduṣṭā
saṃnyāsena dvijottamāḥ
//
mṛt-toyaiḥ śudhyate śodhyaṃ
nadī vegena śudhyati
rajasā strī manoduṣṭā
saṃnyāsena dvijottamāḥ
//
adbhir gātrāṇi śudhyanti
manaḥ satyena śudhyati
vidyātapobhyāṃ bhūtātmā
buddhir jñānena śudhyati
//
adbhir gātrāṇi śudhyanti
manaḥ satyena śudhyati
vidyā-tapobhyāṃ bhūtātmā
buddhir jñānena śudhyati
//
eṣa śaucasya vaḥ proktaḥ
śarīrasya vinirṇayaḥ
nānāvidhānāṃ dravyāṇāṃ
śuddheḥ śṛṇuta nirṇayam
//
eṣa śaucasya vaḥ proktaḥ
śarīrasya vinirṇayaḥ
nānāvidhānāṃ dravyāṇāṃ
śuddheḥ śṛṇuta nirṇayam
//
taijasānāṃ maṇīnāṃ ca
sarvasyāśmamayasya ca
bhasmanādbhir mṛdā caiva
śuddhir uktā manīṣibhiḥ
//
taijasānāṃ maṇīnāṃ ca
sarvasya aśmamayasya ca
bhasmana ādbhir mṛdā ca eva
śuddhir uktā manīṣibhiḥ
//
nirlepaṃ kāñcanaṃ bhāṇḍam
adbhir eva viśudhyati
abjam aśmamayaṃ caiva
rājataṃ cānupaskṛtam
//
nirlepaṃ kāñcanaṃ bhāṇḍam
adbhir eva viśudhyati
ab-jam aśmamayaṃ ca eva
rājataṃ ca anupaskṛtam
//
apām agneś ca saṃyogād
dhaimaṃ raupyaṃ ca nirbabhau
tasmāt tayoḥ svayonyaiva
nirṇeko guṇavattaraḥ
//
apām agneś ca saṃyogād
dhaimaṃ raupyaṃ ca nirbabhau
tasmāt tayoḥ svayonya aiva
nirṇeko guṇavattaraḥ
//
tāmrāyaḥkāṃsyaraityānāṃ
trapuṇaḥ sīsakasya ca
śaucaṃ yathārhaṃ kartavyaṃ
kṣārāmlodakavāribhiḥ
//
tāmra-ayaḥ-kāṃsya-raityānāṃ
trapuṇaḥ sīsakasya ca
śaucaṃ yathārhaṃ kartavyaṃ
kṣāra-amlodaka-vāribhiḥ
//
dravāṇāṃ caiva sarveṣāṃ
śuddhir utpavanaṃ smṛtam
prokṣaṇaṃ saṃhatānāṃ ca
dāravāṇāṃ ca takṣaṇam
//
dravāṇāṃ ca eva sarveṣāṃ
śuddhir utpavanaṃ smṛtam
prokṣaṇaṃ saṃhatānāṃ ca
dāravāṇāṃ ca takṣaṇam
//
mārjanaṃ yajñapātrāṇāṃ
pāṇinā yajñakarmaṇi
camasānāṃ grahāṇāṃ ca
śuddhiḥ prakṣālanena tu
//
mārjanaṃ yajñapātrāṇāṃ
pāṇinā yajñakarmaṇi
camasānāṃ grahāṇāṃ ca
śuddhiḥ prakṣālanena tu
//
carūṇāṃ sruksruvāṇāṃ ca
śuddhir uṣṇena vāriṇā
sphyaśūrpaśakaṭānāṃ ca
musalolūkhalasya ca
//
carūṇāṃ sruk-sruvāṇāṃ ca
śuddhir uṣṇena vāriṇā
sphya-śūrpa-śakaṭānāṃ ca
musala-ulūkhalasya ca
//
adbhis tu prokṣaṇaṃ śaucaṃ
bahūnāṃ dhānyavāsasām
prakṣālanena tv alpānām
adbhiḥ śaucaṃ vidhīyate
//
adbhis tu prokṣaṇaṃ śaucaṃ
bahūnāṃ dhānya-vāsasām
prakṣālanena tv alpānām
adbhiḥ śaucaṃ vidhīyate
//
cailavac carmaṇāṃ śuddhir
vaidalānāṃ tathaiva ca
śākamūlaphalānāṃ
ca
tu
dhānyavac chuddhir iṣyate
//
cailavac carmaṇāṃ śuddhir
vaidalānāṃ tatha aiva ca
śāka-mūla-phalānāṃ
ca
tu
dhānyavac chuddhir iṣyate
//
kauśeyāvikayor ūṣaiḥ
kutapānām ariṣṭakaiḥ
śrīphalair aṃśupaṭṭānāṃ
kṣaumāṇāṃ gaurasarṣapaiḥ
//
kauśeya-āvikayor ūṣaiḥ
kutapānām ariṣṭakaiḥ
śrīphalair aṃśupaṭṭānāṃ
kṣaumāṇāṃ gaurasarṣapaiḥ
//
kṣaumavac chaṅkhaśṛṅgāṇām
asthidantamayasya ca
śuddhir vijānatā kāryā
gomūtreṇodakena vā
//
kṣaumavac chaṅkha-śṛṅgāṇām
asthi-dantamayasya ca
śuddhir vijānatā kāryā
go-mūtreṇa udakena vā
//
prokṣaṇāt tṛṇakāṣṭhaṃ ca
palālaṃ caiva śudhyati
mārjanopāñjanair veśma
punaḥpākena mṛnmayam
//
prokṣaṇāt tṛṇa-kāṣṭhaṃ ca
palālaṃ ca eva śudhyati
mārjana-upāñjanair veśma
punaḥpākena mṛn-mayam
//
madyair mūtraiḥ purīṣair vā
ṣṭhīvanaih pūyaśoṇitaiḥ
saṃspṛṣṭaṃ naiva śuddhyeta
punaḥpākena mṛnmayam
//
madyair mūtraiḥ purīṣair vā
ṣṭhīvanaih pūyaśoṇitaiḥ
saṃspṛṣṭaṃ na eva śuddhyeta
punaḥpākena mṛn-mayam
//
saṃmārjanopāñjanena
sekenollekhanena ca
gavāṃ ca parivāsena
bhūmiḥ śudhyati pañcabhiḥ
//
saṃmārjana-upāñjanena
sekena ullekhanena ca
gavāṃ ca parivāsena
bhūmiḥ śudhyati pañcabhiḥ
//
pakṣijagdhaṃ gavā ghrātam
avadhūtam avakṣutam
dūṣitaṃ keśakīṭaiś ca
mṛtprakṣepeṇa śudhyati
//
pakṣi-jagdhaṃ gavā ghrātam
avadhūtam avakṣutam
dūṣitaṃ keśa-kīṭaiś ca
mṛt-prakṣepeṇa śudhyati
//
yāvan nāpaity amedhyāktād
gandho lepaś ca tatkṛtaḥ
tāvan mṛdvāri cādeyaṃ
sarvāsu dravyaśuddhiṣu
//
yāvan na apaity amedhyāktād
gandho lepaś ca tat-kṛtaḥ
tāvan mṛd-vāri cā adeyaṃ
sarvāsu dravyaśuddhiṣu
//
trīṇi devāḥ pavitrāṇi
brāhmaṇānām akalpayan
adṛṣṭam adbhir nirṇiktaṃ
yac ca vācā praśasyate
//
trīṇi devāḥ pavitrāṇi
brāhmaṇānām akalpayan
adṛṣṭam adbhir nirṇiktaṃ
yac ca vācā praśasyate
//
āpaḥ śuddhā bhūmigatā
vaitṛṣṇyaṃ yāsu gor bhavet
avyāptāś ced amedhyena
gandhavarṇarasānvitāḥ
//
āpaḥ śuddhā bhūmigatā
vaitṛṣṇyaṃ yāsu gor bhavet
avyāptāś ced amedhyena
gandha-varṇa-rasa-anvitāḥ
//
nityaṃ śuddhaḥ kāruhastaḥ
paṇye
paṇyaṃ
yac ca prasāritam
brahmacārigataṃ bhaikṣyaṃ
nityaṃ medhyam iti sthitiḥ
//
nityaṃ śuddhaḥ kāru-hastaḥ
paṇye
paṇyaṃ
yac ca prasāritam
brahmacārigataṃ bhaikṣyaṃ
nityaṃ medhyam iti sthitiḥ
//
nityam āsyaṃ śuci strīṇāṃ
śakuniḥ phalapātane
prasrave ca śucir vatsaḥ
śvā mṛgagrahaṇe śuciḥ
//
nityam āsyaṃ śuci strīṇāṃ
śakuniḥ phalapātane
prasrave ca śucir vatsaḥ
śvā mṛgagrahaṇe śuciḥ
//
śvabhir hatasya yan māṃsaṃ
śuci tan manur abravīt
kravyādbhiś ca hatasyānyaiś
caṇḍālādyaiś ca dasyubhiḥ
//
śvabhir hatasya yan māṃsaṃ
śuci tan manur abravīt
kravyādbhiś ca hatasya anyaiś
caṇḍālādyaiś ca dasyubhiḥ
//
ūrdhvaṃ nābher yāni khāni
tāni medhyāni sarvaśaḥ
yāny adhas tāny amedhyāni
dehāc caiva malāś cyutāḥ
//
ūrdhvaṃ nābher yāni khāni
tāni medhyāni sarvaśaḥ
yāny adhas tāny amedhyāni
dehāc ca eva malāś cyutāḥ
//
makṣikā vipruṣaś chāyā
gaur aśvaḥ sūryaraśmayaḥ
rajo bhūr vāyur agniś ca
sparśe medhyāni nirdiśet
//
makṣikā vipruṣaś chāyā
gaur aśvaḥ sūryaraśmayaḥ
rajo bhūr vāyur agniś ca
sparśe medhyāni nirdiśet
//
viṇmūtrotsargaśuddhyarthaṃ
mṛdvāry ādeyam arthavat
daihikānāṃ malānāṃ ca
śuddhiṣu dvādaśasv api
//
viṇ-mūtra-utsarga-śuddhy-arthaṃ
mṛd-vāry ādeyam arthavat
daihikānāṃ malānāṃ ca
śuddhiṣu dvādaśasv api
//
vasā śukram asṛṅ majjā
mūtraviṭ ghrāṇakarṇaviṭ
śleśma aśru dūṣikā svedo
dvādaśaite nṛṇāṃ malāḥ
//
vasā śukram asṛṅ majjā
mūtra-viṭ ghrāṇa-karṇa-viṭ
śleśma aśru dūṣikā svedo
dvādaśa ete nṛṇāṃ malāḥ
//
ekā liṅge gude tisras
tathaikatra kare daśa
ubhayoḥ sapta dātavyā
mṛdaḥ śuddhim abhīpsatā
//
ekā liṅge gude tisras
tatha aikatra kare daśa
ubhayoḥ sapta dātavyā
mṛdaḥ śuddhim abhīpsatā
//
etac chaucaṃ gṛhasthānāṃ
dviguṇaṃ brahmacāriṇām
triguṇaṃ syād vanasthānāṃ
yatīnāṃ tu caturguṇam
//
etac chaucaṃ gṛhasthānāṃ
dviguṇaṃ brahmacāriṇām
triguṇaṃ syād vanasthānāṃ
yatīnāṃ tu caturguṇam
//
kṛtvā mūtraṃ purīṣaṃ vā
khāny ācānta upaspṛśet
vedam adhyeṣyamāṇaś ca
annam aśnaṃś ca sarvadā
//
kṛtvā mūtraṃ purīṣaṃ vā
khāny ācānta upaspṛśet
vedam adhyeṣyamāṇaś ca
annam aśnaṃś ca sarvadā
//
trir ācāmed apaḥ pūrvaṃ
dviḥ pramṛjyāt tato mukham
śarīraṃ śaucam icchan hi
strī śūdras tu sakṛt sakṛt
//
trir ācāmed apaḥ pūrvaṃ
dviḥ pramṛjyāt tato mukham
śarīraṃ śaucam icchan hi
strī śūdras tu sakṛt sakṛt
//
śūdrāṇāṃ māsikaṃ kāryaṃ
vapanaṃ nyāyavartinām
vaiśyavac chaucakalpaś ca
dvijocchiṣṭaṃ ca bhojanam
//
śūdrāṇāṃ māsikaṃ kāryaṃ
vapanaṃ nyāyavartinām
vaiśyavac chaucakalpaś ca
dvija-ucchiṣṭaṃ ca bhojanam
//
nocchiṣṭaṃ kurvate mukhyā
vipruṣo 'ṅgaṃ na yānti yāḥ
na śmaśrūṇi gatāny āsyaṃ
na dantāntaradhiṣṭhitam
//
na ucchiṣṭaṃ kurvate mukhyā
vipruṣo 'ṅgaṃ na yānti yāḥ
na śmaśrūṇi gatāny āsyaṃ
na dantāntar-adhiṣṭhitam
//
spṛśanti bindavaḥ pādau
ya ācāmayataḥ parān
bhaumikais te samā jñeyā
na tair
āprayato
aprayato
bhavet
//
spṛśanti bindavaḥ pādau
ya ācāmayataḥ parān
bhaumikais te samā jñeyā
na tair
āprayato
aprayato
bhavet
//
ucchiṣṭena tu saṃspṛṣṭo
dravyahastaḥ kathaṃ cana
anidhāyaiva tad dravyam
ācāntaḥ śucitām iyāt
//
ucchiṣṭena tu saṃspṛṣṭo
dravya-hastaḥ kathaṃ cana
anidhāya eva tad dravyam
ācāntaḥ śucitām iyāt
//
vānto viriktaḥ snātvā tu
ghṛtaprāśanam ācaret
ācāmed eva bhuktvānnaṃ
snānaṃ maithuninaḥ smṛtam
//
vānto viriktaḥ snātvā tu
ghṛtaprāśanam ācaret
ācāmed eva bhuktva ānnaṃ
snānaṃ maithuninaḥ smṛtam
//
suptvā kṣutvā ca bhuktvā ca
niṣṭhīvyoktvānṛtāni ca
pītvāpo 'dhyeṣyamāṇaś ca
ācāmet prayato 'pi san
//
suptvā kṣutvā ca bhuktvā ca
niṣṭhīvya uktva ānṛtāni ca
pītva āpo 'dhyeṣyamāṇaś ca
ācāmet prayato 'pi san
//
eṣāṃ
eṣa
śaucavidhiḥ kṛtsno
dravyaśuddhis tathaiva ca
ukto vaḥ sarvavarṇānāṃ
strīṇāṃ dharmān nibodhata
//
eṣāṃ
eṣa
śaucavidhiḥ kṛtsno
dravyaśuddhis tatha aiva ca
ukto vaḥ sarvavarṇānāṃ
strīṇāṃ dharmān nibodhata
//
bālayā vā yuvatyā vā
vṛddhayā vāpi yoṣitā
na svātantryeṇa kartavyaṃ
kiṃ cid kāryaṃ gṛheṣv api
//
bālayā vā yuvatyā vā
vṛddhayā va āpi yoṣitā
na svātantryeṇa kartavyaṃ
kiṃ cid kāryaṃ gṛheṣv api
//
bālye pitur vaśe tiṣṭhet
pāṇigrāhasya yauvane
putrāṇāṃ bhartari prete
na bhajet strī svatantratām
//
bālye pitur vaśe tiṣṭhet
pāṇigrāhasya yauvane
putrāṇāṃ bhartari prete
na bhajet strī svatantratām
//
pitrā bhartrā sutair vāpi
necched viraham ātmanaḥ
eṣāṃ hi viraheṇa strī
garhye kuryād ubhe kule
//
pitrā bhartrā sutair va āpi
na icched viraham ātmanaḥ
eṣāṃ hi viraheṇa strī
garhye kuryād ubhe kule
//
sadā prahṛṣṭayā bhāvyaṃ
gṛhakārye ca dakṣayā
susaṃskṛtopaskarayā
vyaye cāmuktahastayā
//
sadā prahṛṣṭayā bhāvyaṃ
gṛhakārye ca dakṣayā
susaṃskṛta-upaskarayā
vyaye ca amukta-hastayā
//
yasmai dadyāt pitā tv enāṃ
bhrātā vānumate pituḥ
taṃ śuśrūṣeta jīvantaṃ
saṃsthitaṃ ca na laṅghayet
//
yasmai dadyāt pitā tv enāṃ
bhrātā va ānumate pituḥ
taṃ śuśrūṣeta jīvantaṃ
saṃsthitaṃ ca na laṅghayet
//
maṅgalārthaṃ svastyayanaṃ
yajñaś cāsāṃ prajāpateḥ
prayujyate vivāhe tu
pradānaṃ svāmyakāraṇam
//
maṅgalārthaṃ svastyayanaṃ
yajñaś cā asāṃ prajāpateḥ
prayujyate vivāhe tu
pradānaṃ svāmya-kāraṇam
//
anṛtāv ṛtukāle ca
mantrasaṃskārakṛt patiḥ
sukhasya nityaṃ dāteha
paraloke ca yoṣitaḥ
//
anṛtāv ṛtukāle ca
mantra-saṃskārakṛt patiḥ
sukhasya nityaṃ dāta īha
paraloke ca yoṣitaḥ
//
viśīlaḥ kāmavṛtto vā
guṇair vā parivarjitaḥ
upacāryaḥ striyā sādhvyā
satataṃ devavat patiḥ
//
vi-śīlaḥ kāma-vṛtto vā
guṇair vā parivarjitaḥ
upacāryaḥ striyā sādhvyā
satataṃ devavat patiḥ
//
nāsti strīṇāṃ pṛthag yajño
na vrataṃ nāpy
upoṣaṇam
upoṣitam
patiṃ śuśrūṣate yena
tena svarge mahīyate
//
na asti strīṇāṃ pṛthag yajño
na vrataṃ na apy
upoṣaṇam
upoṣitam
patiṃ śuśrūṣate yena
tena svarge mahīyate
//
pāṇigrāhasya sādhvī strī
jīvato vā mṛtasya vā
patilokam abhīpsantī
nācaret kiṃ cid apriyam
//
pāṇigrāhasya sādhvī strī
jīvato vā mṛtasya vā
patilokam abhīpsantī
nā acaret kiṃ cid apriyam
//
kāmaṃ tu ksapayed dehaṃ
puṣpamūlaphalaiḥ śubhaiḥ
na tu nāmāpi gṛhṇīyāt
patyau prete parasya tu
//
kāmaṃ tu ksapayed dehaṃ
puṣpa-mūla-phalaiḥ śubhaiḥ
na tu nāma api gṛhṇīyāt
patyau prete parasya tu
//
āsītā maraṇāt ksāntā
niyatā brahmacāriṇī
yo dharma ekapatnīnāṃ
kāṅkṣantī tam anuttamam
//
āsītā a maraṇāt ksāntā
niyatā brahmacāriṇī
yo dharma ekapatnīnāṃ
kāṅkṣantī tam anuttamam
//
anekāni sahasrāṇi
kumārabrahmacāriṇām
divaṃ gatāni viprāṇām
akṛtvā kulasaṃtatim
//
anekāni sahasrāṇi
kumāra-brahmacāriṇām
divaṃ gatāni viprāṇām
akṛtvā kulasaṃtatim
//
mṛte bhartari sāḍhvī strī
brahmacarye vyavasthitā
svargaṃ gacchaty aputrāpi
yathā te brahmacāriṇaḥ
//
mṛte bhartari sāḍhvī strī
brahmacarye vyavasthitā
svargaṃ gacchaty aputra āpi
yathā te brahmacāriṇaḥ
//
apatyalobhād yā tu strī
bhartāram ativartate
seha nindām avāpnoti
paralokāc ca hīyate
//
apatyalobhād yā tu strī
bhartāram ativartate
sa īha nindām avāpnoti
paralokāc ca hīyate
//
nānyotpannā prajāstīha
na cāpy anyaparigrahe
na cānyasya parigrahe
na dvitīyaś ca sādhvīnāṃ
kva cid bhartopadiśyate
//
na anya-utpannā praja āsti iha
na ca apy anyaparigrahe
na ca anyasya parigrahe
na dvitīyaś ca sādhvīnāṃ
kva cid bharta ūpadiśyate
//
patiṃ
hitvāpakṛṣṭaṃ
hitvāvakṛṣṭaṃ
svam
utkṛṣṭaṃ yā niṣevate
nindyaiva sā bhavel loke
parapūrveti cocyate
//
patiṃ
hitva āpakṛṣṭaṃ
hitva āvakṛṣṭaṃ
svam
utkṛṣṭaṃ yā niṣevate
nindya aiva sā bhavel loke
para-pūrva īti ca ucyate
//
vyabhicārāt
vyabhicāre
tu bhartuḥ strī
loke prāpnoti nindyatām
śṛgālayoniṃ prāpnoti
pāparogaiś ca pīḍyate
//
vyabhicārāt
vyabhicāre
tu bhartuḥ strī
loke prāpnoti nindyatām
śṛgāla-yoniṃ prāpnoti
pāpa-rogaiś ca pīḍyate
//
patiṃ yā nābhicarati
manovāgdeha
saṃyutā
saṃyatā
sā bhartṛlokam āpnoti
sadbhiḥ sādhvīti cocyate
//
patiṃ yā na abhicarati
mano-vāg-deha
saṃyutā
saṃyatā
sā bhartṛlokam āpnoti
sadbhiḥ sādhvi īti ca ucyate
//
anena nārī vṛttena
manovāgdehasaṃyatā
ihāgryāṃ kīrtim āpnoti
patilokaṃ paratra ca
//
anena nārī vṛttena
mano-vāg-dehasaṃyatā
iha agryāṃ kīrtim āpnoti
patilokaṃ paratra ca
//
evaṃ vṛttāṃ savarṇāṃ strīṃ
dvijātiḥ pūrvamāriṇīm
dāhayed agnihotreṇa
yajñapātraiś ca dharmavit
//
evaṃ vṛttāṃ sa-varṇāṃ strīṃ
dvijātiḥ pūrvamāriṇīm
dāhayed agnihotreṇa
yajñapātraiś ca dharmavit
//
bhāryāyai pūrvamāriṇyai
dattvāgnīn antyakarmaṇi
punar dārakriyāṃ kuryāt
punar ādhānam eva ca
//
bhāryāyai pūrvamāriṇyai
dattva āgnīn antyakarmaṇi
punar dārakriyāṃ kuryāt
punar ādhānam eva ca
//
anena vidhinā nityaṃ
pañcayajñān na hāpayet
dvitīyam āyuṣo bhāgaṃ
kṛtadāro gṛhe vaset
//
anena vidhinā nityaṃ
pañcayajñān na hāpayet
dvitīyam āyuṣo bhāgaṃ
kṛta-dāro gṛhe vaset
//
evaṃ gṛhāśrame sthitvā
vidhivat snātako dvijaḥ
vane vaset tu niyato
yathāvad vijitendriyaḥ
//
evaṃ gṛhāśrame sthitvā
vidhivat snātako dvijaḥ
vane vaset tu niyato
yathāvad vijita-indriyaḥ
//
gṛhasthas tu yathā paśyed
valīpalitam ātmanaḥ
apatyasyaiva cāpatyaṃ
tadāraṇyaṃ samāśrayet
//
gṛhasthas tu yathā paśyed
valī-palitam ātmanaḥ
apatyasya eva ca apatyaṃ
tada āraṇyaṃ samāśrayet
//
saṃtyajya grāmyam āhāraṃ
sarvaṃ caiva paricchadam
putreṣu bhāryāṃ nikṣipya
vanaṃ gacchet sahaiva vā
//
saṃtyajya grāmyam āhāraṃ
sarvaṃ ca eva paricchadam
putreṣu bhāryāṃ nikṣipya
vanaṃ gacchet saha eva vā
//
agnihotraṃ samādāya
gṛhyaṃ cāgniparicchadam
grāmād araṇyaṃ
niḥsṛtya
niṣkramya
nivasen niyatendriyaḥ
//
agnihotraṃ samādāya
gṛhyaṃ ca agniparicchadam
grāmād araṇyaṃ
niḥsṛtya
niṣkramya
nivasen niyata-indriyaḥ
//
munyannair vividhair medhyaiḥ
śākamūlaphalena vā
etān eva mahāyajñān
nirvaped vidhipūrvakam
//
muny-annair vividhair medhyaiḥ
śāka-mūla-phalena vā
etān eva mahāyajñān
nirvaped vidhipūrvakam
//
vasīta carma cīraṃ vā
sāyaṃ snāyāt prage tathā
jaṭāś ca bibhṛyān nityaṃ
śmaśrulomanakhāni ca
//
vasīta carma cīraṃ vā
sāyaṃ snāyāt prage tathā
jaṭāś ca bibhṛyān nityaṃ
śmaśru-loma-nakhāni ca
//
yadbhakṣyaṃ
yadbhakṣaḥ
syād tato dadyād
baliṃ bhikṣāṃ ca śaktitaḥ
ammūlaphalabhikṣābhir
arcayed
āśramāgatān
āśramāgatam
//
yad-bhakṣyaṃ
yadbhakṣaḥ
syād tato dadyād
baliṃ bhikṣāṃ ca śaktitaḥ
am-mūla-phala-bhikṣābhir
arcayed
āśramāgatān
āśramāgatam
//
svādhyāye nityayuktaḥ syād
dānto maitraḥ samāhitaḥ
dātā nityam anādātā
sarvabhūtānukampakaḥ
//
svādhyāye nityayuktaḥ syād
dānto maitraḥ samāhitaḥ
dātā nityam anādātā
sarvabhūtānukampakaḥ
//
vaitānikaṃ ca juhuyād
agnihotraṃ yathāvidhi
darśam askandayan parva
paurṇamāsaṃ ca yogataḥ
//
vaitānikaṃ ca juhuyād
agnihotraṃ yathāvidhi
darśam askandayan parva
paurṇamāsaṃ ca yogataḥ
//
ṛkṣeṣṭy
darśeṣṭy
āgrayaṇaṃ caiva
cāturmāsyāni cāharet
turāyaṇaṃ ca kramaśo
dakṣasyāyanam
dākṣasyāyanam
eva ca
//
ṛkṣeṣṭy
darśeṣṭy
-āgrayaṇaṃ ca eva
cāturmāsyāni cā aharet
turāyaṇaṃ ca kramaśo
dakṣasyāyanam
dākṣasyāyanam
eva ca
//
vāsantaśāradair medhyair
munyannaiḥ svayam āhṛtaiḥ
puroḍāśāṃś carūṃś caiva
vidhivan nirvapet pṛthak
//
vāsanta-śāradair medhyair
muny-annaiḥ svayam āhṛtaiḥ
puroḍāśāṃś carūṃś ca eva
vidhivan nirvapet pṛthak
//
devatābhyas tu tad dhutvā
vanyaṃ medhyataraṃ haviḥ
śeṣam ātmani yuñjīta
lavaṇaṃ ca svayaṃ kṛtam
//
devatābhyas tu tad dhutvā
vanyaṃ medhyataraṃ haviḥ
śeṣam ātmani yuñjīta
lavaṇaṃ ca svayaṃ kṛtam
//
sthalajāudakaśākāni
puṣpamūlaphalāni ca
medhyavṛkṣodbhavāny adyāt
snehāṃś ca phalasaṃbhavān
//
sthalaja-audakaśākāni
puṣpa-mūla-phalāni ca
medhyavṛkṣa-udbhavāny adyāt
snehāṃś ca phala-saṃbhavān
//
varjayen madhu māṃsaṃ ca
bhaumāni kavakāni ca
bhūstṛṇaṃ śigrukaṃ caiva
śleśmātakaphalāni ca
//
varjayen madhu māṃsaṃ ca
bhaumāni kavakāni ca
bhūstṛṇaṃ śigrukaṃ ca eva
śleśmātaka-phalāni ca
//
tyajed āśvayuje māsi
munyannaṃ pūrvasaṃcitam
jīrṇāni caiva vāsāṃsi
śākamūlaphalāni ca
//
tyajed āśvayuje māsi
muny-annaṃ pūrvasaṃcitam
jīrṇāni ca eva vāsāṃsi
śāka-mūla-phalāni ca
//
na phālakṛṣṭam aśnīyād
utsṛṣṭam api kena cit
na grāmajātāny ārto 'pi
mūlāṇi
puṣpāni
ca phalāni ca
//
na phālakṛṣṭam aśnīyād
utsṛṣṭam api kena cit
na grāmajātāny ārto 'pi
mūlāṇi
puṣpāni
ca phalāni ca
//
agnipakvāśano vā syāt
kālapakvabhug eva vā
aśmakuṭṭo bhaved vāpi
dantolūkhaliko 'pi vā
//
agnipakva-aśano vā syāt
kālapakvabhug eva vā
aśma-kuṭṭo bhaved va āpi
danta-ulūkhaliko 'pi vā
//
sadyaḥ prakṣālako vā syān
māsasaṃcayiko 'pi vā
ṣaṇmāsanicayo vā syāt
samānicaya eva vā
//
sadyaḥ prakṣālako vā syān
māsa-saṃcayiko 'pi vā
ṣaṇmāsa-nicayo vā syāt
samā-nicaya eva vā
//
naktaṃ cānnaṃ samaśnīyād
divā vāhṛtya śaktitaḥ
caturthakāliko vā syāt
syād vāpy aṣṭamakālikaḥ
//
naktaṃ ca annaṃ samaśnīyād
divā vā āhṛtya śaktitaḥ
caturthakāliko vā syāt
syād va āpy aṣṭama-kālikaḥ
//
cāndrāyaṇavidhānair vā
śuklakṛṣṇe ca vartayet
pakṣāntayor vāpy aśnīyād
yavāgūṃ kvathitāṃ sakṛt
//
cāndrāyaṇavidhānair vā
śukla-kṛṣṇe ca vartayet
pakṣāntayor va āpy aśnīyād
yavāgūṃ kvathitāṃ sakṛt
//
puṣpamūlaphalair vāpi
kevalair vartayet sadā
kālapakvaiḥ svayaṃ śīrṇair
vaikhānasamate sthitaḥ
//
puṣpa-mūla-phalair va āpi
kevalair vartayet sadā
kālapakvaiḥ svayaṃ śīrṇair
vaikhānasamate sthitaḥ
//
bhūmau viparivarteta
tiṣṭhed vā prapadair dinam
sthānāsanābhyāṃ viharet
savaneṣūpayann apaḥ
//
bhūmau viparivarteta
tiṣṭhed vā prapadair dinam
sthāna-āsanābhyāṃ viharet
savaneṣu upayann apaḥ
//
grīṣme pañcatapās tu syād
varṣāsv abhrāvakāśikaḥ
ārdravāsās tu hemante
kramaśo vardhayaṃs tapaḥ
//
grīṣme pañca-tapās tu syād
varṣāsv abhra-avakāśikaḥ
ārdra-vāsās tu hemante
kramaśo vardhayaṃs tapaḥ
//
upaspṛśaṃs triṣavaṇaṃ
pitṝn devāṃś ca tarpayet
tapaś caraṃś cogrataraṃ
śoṣayed deham ātmanaḥ
//
upaspṛśaṃs triṣavaṇaṃ
pitṝn devāṃś ca tarpayet
tapaś caraṃś ca ugrataraṃ
śoṣayed deham ātmanaḥ
//
agnīn ātmani vaitānān
samāropya yathāvidhi
anagnir aniketaḥ syān
munir mūlaphalāśanaḥ
//
agnīn ātmani vaitānān
samāropya yathāvidhi
anagnir aniketaḥ syān
munir mūla-phala-aśanaḥ
//
aprayatnaḥ sukhārtheṣu
brahmacārī dharāśayaḥ
śaraṇeṣv amamaś caiva
vṛkṣamūlaniketanaḥ
//
aprayatnaḥ sukhārtheṣu
brahmacārī dharā-āśayaḥ
śaraṇeṣv amamaś ca eva
vṛkṣamūla-niketanaḥ
//
tāpaseṣv eva vipreṣu
yātrikaṃ bhaikṣam āharet
gṛhamedhiṣu cānyeṣu
dvijeṣu vanavāsiṣu
//
tāpaseṣv eva vipreṣu
yātrikaṃ bhaikṣam āharet
gṛhamedhiṣu ca anyeṣu
dvijeṣu vanavāsiṣu
//
grāmād āhṛtya vāśnīyād
aṣṭau grāsān vane vasan
pratigṛhya puṭenaiva
pāṇinā śakalena vā
//
grāmād āhṛtya va āśnīyād
aṣṭau grāsān vane vasan
pratigṛhya puṭena eva
pāṇinā śakalena vā
//
etāś cānyāś ca seveta
dīkṣā vipro vane vasan
vividhāś cāupaniṣadīr
ātmasaṃsiddhaye śrutīḥ
//
etāś ca anyāś ca seveta
dīkṣā vipro vane vasan
vividhāś ca aupaniṣadīr
ātmasaṃsiddhaye śrutīḥ
//
ṛṣibhir brāhmaṇaiś caiva
gṛhasthair eva sevitāḥ
vidyātapovivṛddhyarthaṃ
śarīrasya ca śuddhaye
//
ṛṣibhir brāhmaṇaiś ca eva
gṛhasthair eva sevitāḥ
vidyā-tapo-vivṛddhyarthaṃ
śarīrasya ca śuddhaye
//
aparājitāṃ vāsthāya
vrajed diśam ajihmagaḥ
ā nipātāc charīrasya
yukto vāryanilāśanaḥ
//
aparājitāṃ vā āsthāya
vrajed diśam ajihmagaḥ
ā nipātāc charīrasya
yukto vāry-anila-aśanaḥ
//
āsāṃ maharṣicaryāṇāṃ
tyaktvānyatamayā tanum
vītaśokabhayo vipro
brahmaloke mahīyate
//
āsāṃ maharṣicaryāṇāṃ
tyaktva ānyatamayā tanum
vīta-śoka-bhayo vipro
brahmaloke mahīyate
//
vaneṣu ca vihṛtyaivaṃ
tṛtīyaṃ bhāgam āyuṣaḥ
caturtham āyuṣo bhāgaṃ
tyakvā saṅgān parivrajet
//
vaneṣu ca vihṛtya evaṃ
tṛtīyaṃ bhāgam āyuṣaḥ
caturtham āyuṣo bhāgaṃ
tyakvā saṅgān parivrajet
//
āśramād āśramaṃ gatvā
hutahomo jitendriyaḥ
bhikṣābalipariśrāntaḥ
pravrajan pretya vardhate
//
āśramād āśramaṃ gatvā
huta-homo jita-indriyaḥ
bhikṣā-bali-pariśrāntaḥ
pravrajan pretya vardhate
//
ṛṇāni trīṇy apākṛtya
mano mokṣe niveśayet
anapākṛtya mokṣaṃ tu
sevamāno vrajaty adhaḥ
//
ṛṇāni trīṇy apākṛtya
mano mokṣe niveśayet
anapākṛtya mokṣaṃ tu
sevamāno vrajaty adhaḥ
//
adhītya vidhivad vedān
putrāṃś cotpādya dharmataḥ
iṣṭvā ca śaktito yajñair
mano mokṣe niveśayet
//
adhītya vidhivad vedān
putrāṃś ca utpādya dharmataḥ
iṣṭvā ca śaktito yajñair
mano mokṣe niveśayet
//
anadhītya dvijo vedān
anutpādya tathā
sutān
prajām
aniṣṭvā caiva yajñaiś ca
mokṣam icchan vrajaty adhaḥ
//
anadhītya dvijo vedān
anutpādya tathā
sutān
prajām
aniṣṭvā ca eva yajñaiś ca
mokṣam icchan vrajaty adhaḥ
//
prājāpatyaṃ nirupyeṣṭiṃ
sarva
sārva
vedasadakṣiṇām
ātmany agnīn samāropya
brāhmaṇaḥ pravrajed gṛhāt
//
prājāpatyaṃ nirupya iṣṭiṃ
sarva
sārva
vedasa-dakṣiṇām
ātmany agnīn samāropya
brāhmaṇaḥ pravrajed gṛhāt
//
yo dattvā sarvabhūtebhyaḥ
pravrajaty abhayaṃ gṛhāt
tasya tejomayā lokā
bhavanti brahmavādinaḥ
//
yo dattvā sarvabhūtebhyaḥ
pravrajaty abhayaṃ gṛhāt
tasya tejomayā lokā
bhavanti brahmavādinaḥ
//
yasmād aṇv api bhūtānāṃ
dvijān notpadyate bhayam
tasya dehād vimuktasya
bhayaṃ nāsti kutaś cana
//
yasmād aṇv api bhūtānāṃ
dvijān na utpadyate bhayam
tasya dehād vimuktasya
bhayaṃ na asti kutaś cana
//
agārād abhiniṣkrāntaḥ
pavitropacito muniḥ
samupoḍheṣu kāmeṣu
nirapekṣaḥ parivrajet
//
agārād abhiniṣkrāntaḥ
pavitra-upacito muniḥ
samupoḍheṣu kāmeṣu
nir-apekṣaḥ parivrajet
//
eka eva caren nityaṃ
siddhyartham asahāyavān
siddhim
siddham
ekasya saṃpaśyan
na jahāti na hīyate
//
eka eva caren nityaṃ
siddhyartham asahāyavān
siddhim
siddham
ekasya saṃpaśyan
na jahāti na hīyate
//
anagnir aniketaḥ syād
grāmam annārtham āśrayet
upekṣako
'saṃkusuko
asāṃkusuko
munir bhāvasamāhitaḥ
//
anagnir aniketaḥ syād
grāmam annārtham āśrayet
upekṣako
'saṃkusuko
a-sāṃkusuko
munir bhāvasamāhitaḥ
//
kapālaṃ vṛkṣamūlāni
kucelam
kucailam
asahāyatā
samatā caiva sarvasminn
etan muktasya lakṣaṇam
//
kapālaṃ vṛkṣamūlāni
kucelam
kucailam
asahāyatā
samatā ca eva sarvasminn
etan muktasya lakṣaṇam
//
nābhinandeta maraṇaṃ
nābhinandeta jīvitam
kālam eva pratīkṣeta
nirveśaṃ bhṛtako yathā
//
na abhinandeta maraṇaṃ
na abhinandeta jīvitam
kālam eva pratīkṣeta
nirveśaṃ bhṛtako yathā
//
dṛṣṭipūtaṃ nyaset pādaṃ
vastrapūtaṃ jalaṃ pibet
satyapūtāṃ vaded vācaṃ
manaḥpūtaṃ samācaret
//
dṛṣṭipūtaṃ nyaset pādaṃ
vastrapūtaṃ jalaṃ pibet
satyapūtāṃ vaded vācaṃ
manaḥpūtaṃ samācaret
//
ativādāṃs titikṣeta
nāvamanyeta kaṃ cana
na cemaṃ deham āśritya
vairaṃ kurvīta kena cit
//
ativādāṃs titikṣeta
na avamanyeta kaṃ cana
na ca imaṃ deham āśritya
vairaṃ kurvīta kena cit
//
kruddhyantaṃ na pratikrudhyed
ākruṣṭaḥ kuśalaṃ vadet
saptadvārāvakīrṇāṃ ca
na vācam anṛtāṃ vadet
//
kruddhyantaṃ na pratikrudhyed
ākruṣṭaḥ kuśalaṃ vadet
saptadvārāvakīrṇāṃ ca
na vācam anṛtāṃ vadet
//
adhyātmaratir āsīno
nirapekṣo nirāmiṣaḥ
ātmanaiva sahāyena
sukhārthī vicared iha
//
adhyātma-ratir āsīno
nir-apekṣo nir-āmiṣaḥ
ātmana aiva sahāyena
sukhārthī vicared iha
//
na cotpātanimittābhyāṃ
na nakṣatrāṅgavidyayā
nānuśāsanavādābhyāṃ
bhikṣāṃ lipseta karhi cit
//
na ca utpāta-nimittābhyāṃ
na nakṣatra-aṅgavidyayā
na anuśāsana-vādābhyāṃ
bhikṣāṃ lipseta karhi cit
//
na tāpasair brāhmaṇair vā
vayobhir api vā śvabhiḥ
ākīrṇaṃ bhikṣukair vānyair
agāram upasaṃvrajet
//
na tāpasair brāhmaṇair vā
vayobhir api vā śvabhiḥ
ākīrṇaṃ bhikṣukair va ānyair
agāram upasaṃvrajet
//
kḷptakeśanakhaśmaśruḥ
pātrī daṇḍī kusumbhavān
vicaren niyato nityaṃ
sarvabhūtāny apīḍayan
//
kḷpta-keśa-nakha-śmaśruḥ
pātrī daṇḍī kusumbhavān
vicaren niyato nityaṃ
sarvabhūtāny apīḍayan
//
ataijasāni pātrāṇi
tasya syur nirvraṇāni ca
teṣām adbhiḥ smṛtaṃ śaucaṃ
camasānām ivādhvare
//
ataijasāni pātrāṇi
tasya syur nir-vraṇāni ca
teṣām adbhiḥ smṛtaṃ śaucaṃ
camasānām iva adhvare
//
alābuṃ dārupātraṃ ca
mṛṇmayaṃ vaidalaṃ tathā
etāṇi yatipātrāṇi
manuḥ svāyaṃbhuvo 'bravīt
//
alābuṃ dārupātraṃ ca
mṛṇmayaṃ vaidalaṃ tathā
etāṇi yatipātrāṇi
manuḥ svāyaṃbhuvo 'bravīt
//
ekakālaṃ cared bhaikṣaṃ
na prasajjeta vistare
bhaikṣe prasakto hi yatir
viṣayeṣv api sajjati
//
ekakālaṃ cared bhaikṣaṃ
na prasajjeta vistare
bhaikṣe prasakto hi yatir
viṣayeṣv api sajjati
//
vidhūme sannamusale
vyaṅgāre bhuktavajjane
vṛtte śarāvasaṃpāte
bhikṣāṃ nityaṃ yatiś caret
//
vi-dhūme sanna-musale
vy-aṅgāre bhuktavaj-jane
vṛtte śarāvasaṃpāte
bhikṣāṃ nityaṃ yatiś caret
//
alābhe na viṣadī syāl
lābhe caiva na harṣayet
prāṇayātrikamātraḥ syān
mātrāsaṅgād vinirgataḥ
//
alābhe na viṣadī syāl
lābhe ca eva na harṣayet
prāṇayātrika-mātraḥ syān
mātrāsaṅgād vinirgataḥ
//
abhipūjitalābhāṃs tu
jugupsetaiva sarvaśaḥ
abhipūjitalābhaiś ca
yatir mukto 'pi badhyate
//
abhipūjitalābhāṃs tu
jugupseta eva sarvaśaḥ
abhipūjitalābhaiś ca
yatir mukto 'pi badhyate
//
alpānnābhyavahāreṇa
rahaḥsthānāsanena ca
hriyamāṇāni viṣayair
indriyāṇi nivartayet
//
alpānnābhyavahāreṇa
rahaḥsthāna-āsanena ca
hriyamāṇāni viṣayair
indriyāṇi nivartayet
//
indriyāṇāṃ nirodhena
rāgadveśakṣayeṇa ca
ahiṃsayā ca bhūtānām
amṛtatvāya kalpate
//
indriyāṇāṃ nirodhena
rāga-dveśa-kṣayeṇa ca
ahiṃsayā ca bhūtānām
amṛtatvāya kalpate
//
avekṣeta gatīr nṝṇāṃ
karmadoṣasamudbhavāḥ
niraye caiva patanaṃ
yātanāś ca yamakṣaye
//
avekṣeta gatīr nṝṇāṃ
karmadoṣa-samudbhavāḥ
niraye ca eva patanaṃ
yātanāś ca yamakṣaye
//
viprayogaṃ priyaiś caiva
saṃyogaṃ ca tathāpriyaiḥ
jarayā cābhibhavanaṃ
vyādhibhiś copapīḍanaṃ
//
viprayogaṃ priyaiś ca eva
saṃyogaṃ ca tatha āpriyaiḥ
jarayā ca abhibhavanaṃ
vyādhibhiś ca upapīḍanaṃ
//
dehād utkramaṇaṃ cāṣmāt
punar garbhe ca saṃbhavam
yonikoṭisahasreṣu
sṛtīś cāsyāntarātmanaḥ
//
dehād utkramaṇaṃ ca aṣmāt
punar garbhe ca saṃbhavam
yonikoṭisahasreṣu
sṛtīś ca asya antarātmanaḥ
//
adharmaprabhavaṃ caiva
duḥkhayogaṃ śarīriṇām
dharmārthaprabhavaṃ caiva
sukhasaṃyogam akṣayam
//
adharma-prabhavaṃ ca eva
duḥkhayogaṃ śarīriṇām
dharmārtha-prabhavaṃ ca eva
sukhasaṃyogam akṣayam
//
sūkṣmatāṃ cānvavekṣeta
yogena paramātmanaḥ
deheṣu
ca samutpattim
caivopapattim
uttameṣv adhameṣu ca
//
sūkṣmatāṃ ca anvavekṣeta
yogena paramātmanaḥ
deheṣu
ca samutpattim
caivopapattim
uttameṣv adhameṣu ca
//
dūṣito
bhūṣito
'pi cared dharmaṃ
yatra tatrāśrame rataḥ
samaḥ sarveṣu bhūteṣu
na liṅgaṃ dharmakāraṇam
//
dūṣito
bhūṣito
'pi cared dharmaṃ
yatra tatrā aśrame rataḥ
samaḥ sarveṣu bhūteṣu
na liṅgaṃ dharmakāraṇam
//
phalaṃ katakavṛkṣasya
yady apy ambuprasādakam
na nāmagrahaṇād eva
tasya vāri prasīdati
//
phalaṃ katakavṛkṣasya
yady apy ambuprasādakam
na nāmagrahaṇād eva
tasya vāri prasīdati
//
saṃrakṣaṇārthaṃ jantūnāṃ
rātrāv ahani vā sadā
śarīrasyātyaye caiva
samīkṣya vasudhāṃ caret
//
saṃrakṣaṇārthaṃ jantūnāṃ
rātrāv ahani vā sadā
śarīrasya atyaye ca eva
samīkṣya vasudhāṃ caret
//
ahnā rātryā ca yāñ jantūn
hinasty ajñānato yatiḥ
teṣāṃ snātvā viśuddhyarthaṃ
prāṇāyāmān ṣaḍ ācaret
//
ahnā rātryā ca yāñ jantūn
hinasty ajñānato yatiḥ
teṣāṃ snātvā viśuddhyarthaṃ
prāṇāyāmān ṣaḍ ācaret
//
prāṇāyāmā brāhmaṇasya
trayo 'pi vidhivat kṛtāḥ
vyāhṛtipraṇavair yuktā
vijñeyaṃ paramaṃ tapaḥ
//
prāṇāyāmā brāhmaṇasya
trayo 'pi vidhivat kṛtāḥ
vyāhṛti-praṇavair yuktā
vijñeyaṃ paramaṃ tapaḥ
//
dahyante dhmāyamānānāṃ
dhātūnāṃ hi yathā malāḥ
tathendriyāṇāṃ dahyante
doṣāḥ prāṇasya nigrahāt
//
dahyante dhmāyamānānāṃ
dhātūnāṃ hi yathā malāḥ
tatha īndriyāṇāṃ dahyante
doṣāḥ prāṇasya nigrahāt
//
prāṇāyamair dahed doṣān
dhāraṇābhiś ca kilbiṣam
pratyāhāreṇa saṃsargān
dhyānenānīśvarān guṇān
//
prāṇāyamair dahed doṣān
dhāraṇābhiś ca kilbiṣam
pratyāhāreṇa saṃsargān
dhyānena anīśvarān guṇān
//
uccāvaceṣu bhūteṣu
durjñeyām akṛtātmabhiḥ
dhyānayogena saṃpaśyed
gatim asyāntarātmanaḥ
//
uccāvaceṣu bhūteṣu
durjñeyām akṛta-ātmabhiḥ
dhyānayogena saṃpaśyed
gatim asya antarātmanaḥ
//
samyagdarśanasaṃpannaḥ
karmabhir na nibadhyate
darśanena vihīnas tu
saṃsāraṃ pratipadyate
//
samyagdarśanasaṃpannaḥ
karmabhir na nibadhyate
darśanena vihīnas tu
saṃsāraṃ pratipadyate
//
ahiṃsayendriyāsaṅgair
vaidikaiś caiva karmabhiḥ
tapasaś caraṇaiś cograiḥ
sādhayantīha tatpadam
//
ahiṃsaya īndriya-asaṅgair
vaidikaiś ca eva karmabhiḥ
tapasaś caraṇaiś ca ugraiḥ
sādhayanti iha tatpadam
//
asthisthūṇaṃ snāyuyutaṃ
māṃsaśoṇitalepanam
carmāvanaddhaṃ durgandhi
pūrṇaṃ mūtrapurīṣayoḥ
//
asthi-sthūṇaṃ snāyuyutaṃ
māṃsa-śoṇita-lepanam
carmāvanaddhaṃ dur-gandhi
pūrṇaṃ mūtra-purīṣayoḥ
//
jarāśokasamāviṣṭaṃ
rogāyatanam āturam
rajasvalam anityaṃ ca
bhūtāvāsam imaṃ tyajet
//
jarā-śokasamāviṣṭaṃ
rogāyatanam āturam
rajasvalam anityaṃ ca
bhūtāvāsam imaṃ tyajet
//
nadīkūlaṃ yathā vṛkṣo
vṛkṣaṃ vā śakunir yathā
tathā tyajann imaṃ dehaṃ
kṛcchrād grāhād vimucyate
//
nadīkūlaṃ yathā vṛkṣo
vṛkṣaṃ vā śakunir yathā
tathā tyajann imaṃ dehaṃ
kṛcchrād grāhād vimucyate
//
priyeṣu sveṣu sukṛtam
apriyeṣu ca duṣkṛtam
visṛjya dhyānayogena
brahmābhyeti sanātanam
//
priyeṣu sveṣu sukṛtam
apriyeṣu ca duṣkṛtam
visṛjya dhyānayogena
brahma abhyeti sanātanam
//
yadā bhāvena bhavati
sarvabhāveṣu niḥspṛhaḥ
tadā sukham avāpnoti
pretya ceha ca śāśvatam
//
yadā bhāvena bhavati
sarvabhāveṣu niḥspṛhaḥ
tadā sukham avāpnoti
pretya ca iha ca śāśvatam
//
anena vidhinā sarvāṃs
tyaktvā saṅgāñ śanaiḥ śanaiḥ
sarvadvandvavinirmukto
brahmaṇy evāvatiṣṭhate
//
anena vidhinā sarvāṃs
tyaktvā saṅgāñ śanaiḥ śanaiḥ
sarvadvandvavinirmukto
brahmaṇy eva avatiṣṭhate
//
dhyānikaṃ sarvam evaitad
yad etad abhiśabditam
na hy anadhyātmavit kaś cit
kriyāphalam upāśnute
//
dhyānikaṃ sarvam eva etad
yad etad abhiśabditam
na hy anadhyātmavit kaś cit
kriyāphalam upāśnute
//
adhiyajñaṃ brahma japed
ādhidaivikam eva ca
ādhyātmikaṃ ca satataṃ
vedāntābhihitaṃ ca yat
//
adhiyajñaṃ brahma japed
ādhidaivikam eva ca
ādhyātmikaṃ ca satataṃ
vedāntābhihitaṃ ca yat
//
idaṃ śaraṇam ajñānām
idam eva vijānatām
idam anvicchatāṃ svargam
idam ānantyam icchatām
//
idaṃ śaraṇam ajñānām
idam eva vijānatām
idam anvicchatāṃ svargam
idam ānantyam icchatām
//
anena kramayogena
parivrajati yo dvijaḥ
sa vidhūyeha pāpmānaṃ
paraṃ brahmādhigacchati
//
anena kramayogena
parivrajati yo dvijaḥ
sa vidhūya iha pāpmānaṃ
paraṃ brahma adhigacchati
//
eṣa dharmo 'nuśiṣṭo vo
yatīnāṃ niyatātmanām
vedasaṃnyāsikānāṃ tu
karmayogaṃ nibodhata
//
eṣa dharmo 'nuśiṣṭo vo
yatīnāṃ niyata-ātmanām
vedasaṃnyāsikānāṃ tu
karmayogaṃ nibodhata
//
brahmacārī gṛhasthaś ca
vānaprastho yatis tathā
ete gṛhasthaprabhavāś
catvāraḥ pṛthag āśramāḥ
//
brahmacārī gṛhasthaś ca
vānaprastho yatis tathā
ete gṛhastha-prabhavāś
catvāraḥ pṛthag āśramāḥ
//
sarve 'pi kramaśas tv ete
yathāśāstraṃ niṣevitāḥ
yathoktakāriṇaṃ vipraṃ
nayanti paramāṃ gatim
//
sarve 'pi kramaśas tv ete
yathāśāstraṃ niṣevitāḥ
yathā-ukta-kāriṇaṃ vipraṃ
nayanti paramāṃ gatim
//
sarveṣām api caiteṣāṃ
veda
smṛti
śruti
vidhānataḥ
gṛhastha ucyate śreṣṭhaḥ
sa trīn etān bibharti hi
//
sarveṣām api ca eteṣāṃ
veda-
smṛti
śruti
vidhānataḥ
gṛhastha ucyate śreṣṭhaḥ
sa trīn etān bibharti hi
//
yathā nadīnadāḥ sarve
sāgare yānti saṃsthitim
tathaivāśramiṇaḥ sarve
gṛhasthe yānti saṃsthitim
//
yathā nadī-nadāḥ sarve
sāgare yānti saṃsthitim
tatha aivā aśramiṇaḥ sarve
gṛhasthe yānti saṃsthitim
//
caturbhir api caivaitair
nityam āśramibhir dvijaiḥ
daśalakṣaṇako dharmaḥ
sevitavyaḥ prayatnataḥ
//
caturbhir api ca eva etair
nityam āśramibhir dvijaiḥ
daśa-lakṣaṇako dharmaḥ
sevitavyaḥ prayatnataḥ
//
dhṛtiḥ kṣamā damo 'steyaṃ
śaucam indriyanigrahaḥ
dhīr vidyā satyam akrodho
daśakaṃ dharmalakṣaṇam
//
dhṛtiḥ kṣamā damo 'steyaṃ
śaucam indriyanigrahaḥ
dhīr vidyā satyam akrodho
daśakaṃ dharmalakṣaṇam
//
daśa lakṣaṇāni dharmasya
ye viprāḥ samadhīyate
adhītya cānuvartante
te yānti paramāṃ gatim
//
daśa lakṣaṇāni dharmasya
ye viprāḥ samadhīyate
adhītya ca anuvartante
te yānti paramāṃ gatim
//
daśalakṣaṇakaṃ dharmam
anutiṣṭhan samāhitaḥ
vedāntaṃ vidhivac chrutvā
saṃnyased anṛṇo dvijaḥ
//
daśa-lakṣaṇakaṃ dharmam
anutiṣṭhan samāhitaḥ
vedāntaṃ vidhivac chrutvā
saṃnyased anṛṇo dvijaḥ
//
saṃnyasya sarvakarmāṇi
karmadoṣān apānudan
niyato vedam abhyasya
putraiśvarye sukhaṃ vaset
//
saṃnyasya sarvakarmāṇi
karmadoṣān apānudan
niyato vedam abhyasya
putraiśvarye sukhaṃ vaset
//
evaṃ saṃnyasya karmāṇi
svakāryaparamo 'spṛhaḥ
saṃnyāsenāpahatyainaḥ
prāpnoti paramaṃ gatim
//
evaṃ saṃnyasya karmāṇi
svakārya-paramo 'spṛhaḥ
saṃnyāsena apahatya enaḥ
prāpnoti paramaṃ gatim
//
eṣa vo 'bhihito dharmo
brāhmaṇasya caturvidhaḥ
puṇyo 'kṣayaphalaḥ pretya
rājñāṃ dharmaṃ nibodhata
//
eṣa vo 'bhihito dharmo
brāhmaṇasya catur-vidhaḥ
puṇyo 'kṣaya-phalaḥ pretya
rājñāṃ dharmaṃ nibodhata
//
rājadharmān pravakṣyāmi
yathāvṛtto bhaven nṛpaḥ
saṃbhavaś ca yathā tasya
siddhiś ca paramā yathā
//
rājadharmān pravakṣyāmi
yathāvṛtto bhaven nṛpaḥ
saṃbhavaś ca yathā tasya
siddhiś ca paramā yathā
//
brāhmaṃ prāptena saṃskāraṃ
kṣatriyeṇa yathāvidhi
sarvasyāsya yathānyāyaṃ
kartavyaṃ parirakṣaṇam
//
brāhmaṃ prāptena saṃskāraṃ
kṣatriyeṇa yathāvidhi
sarvasya asya yathānyāyaṃ
kartavyaṃ parirakṣaṇam
//
arājake hi loke 'smin
sarvato vidruto bhayāt
rakṣārtham asya sarvasya
rājānam asṛjat prabhuḥ
//
arājake hi loke 'smin
sarvato vidruto bhayāt
rakṣārtham asya sarvasya
rājānam asṛjat prabhuḥ
//
indrānilayamārkāṇām
agneś ca varuṇasya ca
candravitteśayoś caiva
mātrā nirhṛtya śāśvatīḥ
//
indra-anila-yama-arkāṇām
agneś ca varuṇasya ca
candra-vitteśayoś ca eva
mātrā nirhṛtya śāśvatīḥ
//
yasmād eṣāṃ surendrāṇāṃ
mātrābhyo nirmito nṛpaḥ
tasmād abhibhavaty eṣa
sarvabhūtāni tejasā
//
yasmād eṣāṃ surendrāṇāṃ
mātrābhyo nirmito nṛpaḥ
tasmād abhibhavaty eṣa
sarvabhūtāni tejasā
//
tapaty ādityavac caiṣa
cakṣūṃṣi ca manāṃsi ca
na cainaṃ bhuvi śaknoti
kaś cid apy abhivīkṣitum
//
tapaty ādityavac ca eṣa
cakṣūṃṣi ca manāṃsi ca
na ca enaṃ bhuvi śaknoti
kaś cid apy abhivīkṣitum
//
so 'gnir bhavati vāyuś ca
so 'rkaḥ somaḥ sa dharmarāṭ
sa kuberaḥ sa varuṇaḥ
sa
mahendraḥ prabhāvataḥ
cendraḥ svaprabhāvataḥ
//
so 'gnir bhavati vāyuś ca
so 'rkaḥ somaḥ sa dharmarāṭ
sa kuberaḥ sa varuṇaḥ
sa
mahendraḥ prabhāvataḥ
ca indraḥ svaprabhāvataḥ
//
bālo 'pi nāvamāntavyo
manuṣya iti bhūmipaḥ
mahatī devatā hy eṣā
nararūpeṇa tiṣṭhati
//
bālo 'pi na avamāntavyo
manuṣya iti bhūmipaḥ
mahatī devatā hy eṣā
nararūpeṇa tiṣṭhati
//
ekam eva dahaty agnir
naraṃ durupasarpiṇam
kulaṃ dahati rājāgniḥ
sapaśudravyasaṃcayam
//
ekam eva dahaty agnir
naraṃ durupasarpiṇam
kulaṃ dahati rāja āgniḥ
sa-paśu-dravyasaṃcayam
//
kāryaṃ so 'vekṣya śaktiṃ ca
deśakālau ca tattvataḥ
kurute dharmasiddhyarthaṃ
viśvarūpaṃ punaḥ punaḥ
//
kāryaṃ so 'vekṣya śaktiṃ ca
deśa-kālau ca tattvataḥ
kurute dharmasiddhyarthaṃ
viśvarūpaṃ punaḥ punaḥ
//
yasya prasāde padmā śrīr
vijayaś ca parākrame
mṛtyuś ca vasati krodhe
sarvatejomayo hi saḥ
//
yasya prasāde padmā śrīr
vijayaś ca parākrame
mṛtyuś ca vasati krodhe
sarvatejomayo hi saḥ
//
taṃ yas tu dveṣṭi saṃmohāt
sa vinaśyaty asaṃśayam
tasya hy āśu vināśāya
rājā prakurute manaḥ
//
taṃ yas tu dveṣṭi saṃmohāt
sa vinaśyaty asaṃśayam
tasya hy āśu vināśāya
rājā prakurute manaḥ
//
tasmād dharmaṃ yam iṣṭeṣu
sa vyavasyen narādhipaḥ
aniṣṭaṃ cāpy aniṣṭeṣu
taṃ dharmaṃ na vicālayet
//
tasmād dharmaṃ yam iṣṭeṣu
sa vyavasyen narādhipaḥ
aniṣṭaṃ ca apy aniṣṭeṣu
taṃ dharmaṃ na vicālayet
//
tasyārthe
tadarthaṃ
sarvabhūtānāṃ
goptāraṃ dharmam ātmajam
brahmatejomayaṃ daṇḍam
asṛjat pūrvam īśvaraḥ
//
tasyārthe
tadarthaṃ
sarvabhūtānāṃ
goptāraṃ dharmam ātmajam
brahmatejomayaṃ daṇḍam
asṛjat pūrvam īśvaraḥ
//
tasya sarvāṇi bhūtāni
sthāvarāṇi carāṇi ca
bhayād bhogāya kalpante
svadharmān na calanti ca
//
tasya sarvāṇi bhūtāni
sthāvarāṇi carāṇi ca
bhayād bhogāya kalpante
svadharmān na calanti ca
//
taṃ deśakālau śaktiṃ ca
vidyāṃ cāvekṣya tattvataḥ
yathārhataḥ saṃpraṇayen
nareṣv anyāyavartiṣu
//
taṃ deśa-kālau śaktiṃ ca
vidyāṃ ca avekṣya tattvataḥ
yathārhataḥ saṃpraṇayen
nareṣv anyāya-vartiṣu
//
sa rājā puruṣo daṇḍaḥ
sa netā śāsitā ca saḥ
caturṇām āśramāṇāṃ ca
dharmasya pratibhūḥ smṛtaḥ
//
sa rājā puruṣo daṇḍaḥ
sa netā śāsitā ca saḥ
caturṇām āśramāṇāṃ ca
dharmasya pratibhūḥ smṛtaḥ
//
daṇḍaḥ śāsti prajāḥ sarvā
daṇḍa evābhirakṣati
daṇḍaḥ supteṣu jāgarti
daṇḍaṃ dharmaṃ vidur budhāḥ
//
daṇḍaḥ śāsti prajāḥ sarvā
daṇḍa eva abhirakṣati
daṇḍaḥ supteṣu jāgarti
daṇḍaṃ dharmaṃ vidur budhāḥ
//
samīkṣya sa dhṛtaḥ samyak
sarvā rañjayati prajāḥ
asamīkṣya praṇītas tu
vināśayati sarvataḥ
//
samīkṣya sa dhṛtaḥ samyak
sarvā rañjayati prajāḥ
asamīkṣya praṇītas tu
vināśayati sarvataḥ
//
yadi na praṇayed rājā
daṇḍaṃ daṇḍyeṣv atandritaḥ
śūle matsyān ivāpakṣyan
durbalān balavattarāḥ
//
yadi na praṇayed rājā
daṇḍaṃ daṇḍyeṣv atandritaḥ
śūle matsyān iva apakṣyan
durbalān balavattarāḥ
//
adyāt kākaḥ puroḍāśaṃ
śvā ca lihyād
śvāvalihyād
dhavis tathā
svāmyaṃ ca na syāt kasmiṃś cit
pravartetādharottaram
//
adyāt kākaḥ puroḍāśaṃ
śvā ca lihyād
śva āvalihyād
dhavis tathā
svāmyaṃ ca na syāt kasmiṃś cit
pravarteta adhara-uttaram
//
sarvo daṇḍajito loko
durlabho hi śucir naraḥ
daṇḍasya hi bhayāt sarvaṃ
jagad bhogāya kalpate
//
sarvo daṇḍajito loko
durlabho hi śucir naraḥ
daṇḍasya hi bhayāt sarvaṃ
jagad bhogāya kalpate
//
devadānavagandharvā
rakṣāṃsi patagoragāḥ
te 'pi bhogāya kalpante
daṇḍenaiva nipīḍitāḥ
//
deva-dānava-gandharvā
rakṣāṃsi pataga-uragāḥ
te 'pi bhogāya kalpante
daṇḍena eva nipīḍitāḥ
//
duṣyeyuḥ sarvavarṇāś ca
bhidyeran sarvasetavaḥ
sarvalokaprakopaś ca
bhaved daṇḍasya vibhramāt
//
duṣyeyuḥ sarvavarṇāś ca
bhidyeran sarvasetavaḥ
sarvalokaprakopaś ca
bhaved daṇḍasya vibhramāt
//
yatra śyāmo lohitākṣo
daṇḍaś carati pāpahā
prajās tatra na muhyanti
netā cet sādhu paśyati
//
yatra śyāmo lohita-akṣo
daṇḍaś carati pāpahā
prajās tatra na muhyanti
netā cet sādhu paśyati
//
tasyāhuḥ saṃpraṇetāraṃ
rājānaṃ satyavādinam
samīkṣyakāriṇaṃ prājñaṃ
dharmakāmārthakovidam
//
tasyā ahuḥ saṃpraṇetāraṃ
rājānaṃ satyavādinam
samīkṣyakāriṇaṃ prājñaṃ
dharma-kāma-artha-kovidam
//
taṃ rājā praṇayan samyak
trivargeṇābhivardhate
kāmātmā
kāmāndho
viṣamaḥ kṣudro
daṇḍenaiva nihanyate
//
taṃ rājā praṇayan samyak
trivargeṇa abhivardhate
kāma-ātmā
kāma-andho
viṣamaḥ kṣudro
daṇḍena eva nihanyate
//
daṇḍo hi sumahattejo
durdharaś cākṛtātmabhiḥ
dharmād vicalitaṃ hanti
nṛpam eva sabāndhavam
//
daṇḍo hi sumahat-tejo
durdharaś ca akṛta-ātmabhiḥ
dharmād vicalitaṃ hanti
nṛpam eva sa-bāndhavam
//
tato durgaṃ ca rāṣṭraṃ ca
lokaṃ ca sacarācaram
antarikṣagatāṃś caiva
munīn devāṃś ca pīḍayet
//
tato durgaṃ ca rāṣṭraṃ ca
lokaṃ ca sa-cara-acaram
antarikṣagatāṃś ca eva
munīn devāṃś ca pīḍayet
//
so 'sahāyena mūḍhena
lubdhenākṛtabuddhinā
na śakyo nyāyato netuṃ
saktena viṣayeṣu ca
//
so 'sahāyena mūḍhena
lubdhena akṛta-buddhinā
na śakyo nyāyato netuṃ
saktena viṣayeṣu ca
//
śucinā satyasaṃdhena
yathāśāstrānusāriṇā
praṇetuṃ śakyate daṇḍaḥ
susahāyena dhīmatā
//
śucinā satyasaṃdhena
yathāśāstra-anusāriṇā
praṇetuṃ śakyate daṇḍaḥ
susahāyena dhīmatā
//
svarāṣṭre nyāyavṛttaḥ syād
bhṛśadaṇḍaś ca śatruṣu
suhṛtsv ajihmaḥ snigdheṣu
brāhmaṇeṣu kṣamānvitaḥ
//
svarāṣṭre nyāyavṛttaḥ syād
bhṛśa-daṇḍaś ca śatruṣu
suhṛtsv ajihmaḥ snigdheṣu
brāhmaṇeṣu kṣamānvitaḥ
//
evaṃvṛttasya nṛpateḥ
śiloñchenāpi jīvataḥ
vistīryate yaśo loke
tailabindur ivāmbhasi
//
evaṃvṛttasya nṛpateḥ
śilā-uñchena api jīvataḥ
vistīryate yaśo loke
tailabindur iva ambhasi
//
atas tu viparītasya
nṛpater ajitātmanaḥ
saṃkṣipyate yaśo loke
ghṛtabindur ivāmbhasi
//
atas tu viparītasya
nṛpater ajita-ātmanaḥ
saṃkṣipyate yaśo loke
ghṛtabindur iva ambhasi
//
sve sve dharme niviṣṭānāṃ
sarveṣām anupūrvaśaḥ
varṇānām āśramāṇāṃ ca
rājā sṛṣṭo 'bhirakṣitā
//
sve sve dharme niviṣṭānāṃ
sarveṣām anupūrvaśaḥ
varṇānām āśramāṇāṃ ca
rājā sṛṣṭo 'bhirakṣitā
//
tena yad yat sabhṛtyena
kartavyaṃ rakṣatā prajāḥ
tat tad vo 'haṃ pravakṣyāmi
yathāvad anupūrvaśaḥ
//
tena yad yat sa-bhṛtyena
kartavyaṃ rakṣatā prajāḥ
tat tad vo 'haṃ pravakṣyāmi
yathāvad anupūrvaśaḥ
//
brāhmaṇān paryupāsīta
prātar utthāya pārthivaḥ
traividyavṛddhān viduṣas
tiṣṭhet teṣāṃ ca śāsane
//
brāhmaṇān paryupāsīta
prātar utthāya pārthivaḥ
traividyavṛddhān viduṣas
tiṣṭhet teṣāṃ ca śāsane
//
vṛddhāṃś ca nityaṃ seveta
viprān vedavidaḥ śucīn
vṛddhasevī hi satataṃ
rakṣobhir api pūjyate
//
vṛddhāṃś ca nityaṃ seveta
viprān vedavidaḥ śucīn
vṛddhasevī hi satataṃ
rakṣobhir api pūjyate
//
tebhyo 'dhigacched vinayaṃ
vinītātmāpi nityaśaḥ
vinītātmā hi nṛpatir
na vinaśyati karhi cit
//
tebhyo 'dhigacched vinayaṃ
vinīta-ātma āpi nityaśaḥ
vinīta-ātmā hi nṛpatir
na vinaśyati karhi cit
//
bahavo 'vinayān naṣṭā
rājānaḥ
saparicchadāḥ
saparigrahāḥ
vanasthā api rājyāni
vinayāt pratipedire
//
bahavo 'vinayān naṣṭā
rājānaḥ
sa-paricchadāḥ
sa-parigrahāḥ
vanasthā api rājyāni
vinayāt pratipedire
//
veno vinaṣṭo 'vinayān
nahuṣaś caiva pārthivaḥ
sudāḥ paijavanaś caiva
sumukho nimir eva ca
//
veno vinaṣṭo 'vinayān
nahuṣaś ca eva pārthivaḥ
sudāḥ paijavanaś ca eva
sumukho nimir eva ca
//
pṛthus tu vinayād rājyaṃ
prāptavān manur eva ca
kuberaś ca dhanaiśvaryaṃ
brāhmaṇyaṃ caiva gādhijaḥ
//
pṛthus tu vinayād rājyaṃ
prāptavān manur eva ca
kuberaś ca dhanaiśvaryaṃ
brāhmaṇyaṃ ca eva gādhijaḥ
//
traividyebhyas trayīṃ
vidyāṃ
vidyāt
daṇḍanītiṃ ca śāśvatīm
ānvīkṣikīṃ cātmavidyāṃ
vārtārambhāṃś ca lokataḥ
//
traividyebhyas trayīṃ
vidyāṃ
vidyāt
daṇḍanītiṃ ca śāśvatīm
ānvīkṣikīṃ cā atmavidyāṃ
vārtārambhāṃś ca lokataḥ
//
indriyāṇāṃ jaye yogaṃ
samātiṣṭhed divāniśam
jitendriyo hi śaknoti
vaśe sthāpayituṃ prajāḥ
//
indriyāṇāṃ jaye yogaṃ
samātiṣṭhed divā-niśam
jita-indriyo hi śaknoti
vaśe sthāpayituṃ prajāḥ
//
daśa kāmasamutthāni
tathāṣṭau krodhajāni ca
vyasanāni durantāni
prayatnena vivarjayet
//
daśa kāma-samutthāni
tatha āṣṭau krodhajāni ca
vyasanāni dur-antāni
prayatnena vivarjayet
//
kāmajeṣu prasakto hi
vyasaneṣu mahīpatiḥ
viyujyate 'rthadharmābhyāṃ
krodhajeṣv ātmanaiva tu
//
kāmajeṣu prasakto hi
vyasaneṣu mahīpatiḥ
viyujyate 'rtha-dharmābhyāṃ
krodhajeṣv ātmana aiva tu
//
mṛgayākṣo divāsvapnaḥ
parivādaḥ striyo madaḥ
tauryatrikaṃ vṛthāṭyā ca
kāmajo daśako gaṇaḥ
//
mṛgaya ākṣo divāsvapnaḥ
parivādaḥ striyo madaḥ
tauryatrikaṃ vṛthāṭyā ca
kāmajo daśako gaṇaḥ
//
paiśunyaṃ sāhasaṃ droha
īrṣyāsūyārthadūṣaṇam
vāgdaṇḍajaṃ ca pāruṣyaṃ
krodhajo 'pi gaṇo 'ṣṭakaḥ
//
paiśunyaṃ sāhasaṃ droha
īrṣyā-asūyā-arthadūṣaṇam
vāgdaṇḍajaṃ ca pāruṣyaṃ
krodhajo 'pi gaṇo 'ṣṭakaḥ
//
dvayor apy etayor mūlaṃ
yaṃ sarve kavayo viduḥ
taṃ yatnena jayel lobhaṃ
tajjāv etāv ubhau gaṇau
//
dvayor apy etayor mūlaṃ
yaṃ sarve kavayo viduḥ
taṃ yatnena jayel lobhaṃ
tajjāv etāv ubhau gaṇau
//
pānam akṣāḥ striyaś caiva
mṛgayā ca yathākramam
etat kaṣṭatamaṃ vidyāc
catuṣkaṃ kāmaje gaṇe
//
pānam akṣāḥ striyaś ca eva
mṛgayā ca yathākramam
etat kaṣṭatamaṃ vidyāc
catuṣkaṃ kāmaje gaṇe
//
daṇḍasya pātanaṃ caiva
vākpāruṣyārthadūṣaṇe
krodhaje 'pi gaṇe vidyāt
kaṣṭam etat trikaṃ sadā
//
daṇḍasya pātanaṃ ca eva
vākpāruṣya-arthadūṣaṇe
krodhaje 'pi gaṇe vidyāt
kaṣṭam etat trikaṃ sadā
//
saptakasyāsya vargasya
sarvatraivānuṣaṅgiṇaḥ
pūrvaṃ pūrvaṃ gurutaraṃ
vidyād vyasanam ātmavān
//
saptakasya asya vargasya
sarvatra eva anuṣaṅgiṇaḥ
pūrvaṃ pūrvaṃ gurutaraṃ
vidyād vyasanam ātmavān
//
vyasanasya ca mṛtyoś ca
vyasanaṃ kaṣṭam ucyate
vyasany adho 'dho vrajati
svar yāty avyasanī mṛtaḥ
//
vyasanasya ca mṛtyoś ca
vyasanaṃ kaṣṭam ucyate
vyasany adho 'dho vrajati
svar yāty avyasanī mṛtaḥ
//
maulāñ śāstravidaḥ śūrāṃl
labdhalakṣān
kulodbhavān
kulodgatān
sacivān sapta cāṣṭau vā
prakurvīta parīkṣitān
kurvīta suparīkṣitān
//
maulāñ śāstravidaḥ śūrāṃl
labdha-lakṣān
kula-udbhavān
kula-udgatān
sacivān sapta ca aṣṭau vā
prakurvīta parīkṣitān
kurvīta suparīkṣitān
//
api yat sukaraṃ karma
tad apy ekena duṣkaram
viśeṣato 'sahāyena
kiṃ
tu
nu
rājyaṃ mahodayam
//
api yat sukaraṃ karma
tad apy ekena duṣkaram
viśeṣato 'sahāyena
kiṃ
tu
nu
rājyaṃ mahā-udayam
//
taiḥ sārdhaṃ cintayen nityaṃ
sāmānyaṃ saṃdhivigraham
sthānaṃ samudayaṃ guptiṃ
labdhapraśamanāni ca
//
taiḥ sārdhaṃ cintayen nityaṃ
sāmānyaṃ saṃdhi-vigraham
sthānaṃ samudayaṃ guptiṃ
labdhapraśamanāni ca
//
teṣāṃ svaṃ svam abhiprāyam
upalabhya pṛthak pṛthak
samastānāṃ ca kāryeṣu
vidadhyād dhitam ātmanaḥ
//
teṣāṃ svaṃ svam abhiprāyam
upalabhya pṛthak pṛthak
samastānāṃ ca kāryeṣu
vidadhyād dhitam ātmanaḥ
//
sarveṣāṃ tu viśiṣṭena
brāhmaṇena vipaścitā
mantrayet paramaṃ mantraṃ
rājā ṣāḍguṇyasaṃyutam
//
sarveṣāṃ tu viśiṣṭena
brāhmaṇena vipaścitā
mantrayet paramaṃ mantraṃ
rājā ṣāḍguṇyasaṃyutam
//
nityaṃ tasmin samāśvastaḥ
sarvakāryāṇi
niḥkṣipet
nikṣipet
tena sārdhaṃ viniścitya
tataḥ karma samārabhet
//
nityaṃ tasmin samāśvastaḥ
sarvakāryāṇi
niḥkṣipet
nikṣipet
tena sārdhaṃ viniścitya
tataḥ karma samārabhet
//
anyān api prakurvīta
śucīn prājñān avasthitān
samyag arthasamāhartṝn
amātyān suparīkṣitān
//
anyān api prakurvīta
śucīn prājñān avasthitān
samyag arthasamāhartṝn
amātyān suparīkṣitān
//
nirvartetāsya yāvadbhir
itikartavyatā nṛbhiḥ
tāvato 'tandritān dakṣān
prakurvīta vicakṣaṇān
//
nirvarteta asya yāvadbhir
itikartavyatā nṛbhiḥ
tāvato 'tandritān dakṣān
prakurvīta vicakṣaṇān
//
teṣām arthe niyuñjīta
śūrān dakṣān kulodgatān
śucīn ākarakarmānte
bhīrūn antarniveśane
//
teṣām arthe niyuñjīta
śūrān dakṣān kula-udgatān
śucīn ākara-karmānte
bhīrūn antarniveśane
//
dūtaṃ caiva prakurvīta
sarvaśāstraviśāradam
iṅgitākāraceṣṭajñaṃ
śuciṃ dakṣaṃ kulodgatam
//
dūtaṃ ca eva prakurvīta
sarvaśāstra-viśāradam
iṅgita-ākāra-ceṣṭajñaṃ
śuciṃ dakṣaṃ kula-udgatam
//
anuraktaḥ śucir dakṣaḥ
smṛtimān deśakālavit
vapuṣmān vītabhīr vāgmī
dūto rājñaḥ praśasyate
//
anuraktaḥ śucir dakṣaḥ
smṛtimān deśa-kālavit
vapuṣmān vītabhīr vāgmī
dūto rājñaḥ praśasyate
//
amātye daṇḍa āyatto
daṇḍe vainayikī kriyā
nṛpatau kośarāṣṭre ca
dūte saṃdhiviparyayau
//
amātye daṇḍa āyatto
daṇḍe vainayikī kriyā
nṛpatau kośa-rāṣṭre ca
dūte saṃdhi-viparyayau
//
dūta eva hi saṃdhatte
bhinatty eva ca saṃhatān
dūtas tat kurute karma
bhidyante yena mānavaḥ
//
dūta eva hi saṃdhatte
bhinatty eva ca saṃhatān
dūtas tat kurute karma
bhidyante yena mānavaḥ
//
sa vidyād asya kṛtyeṣu
nirgūḍheṅgitaceṣṭitaiḥ
ākāram iṅgitaṃ ceṣṭāṃ
bhṛtyeṣu ca cikīrṣitam
//
sa vidyād asya kṛtyeṣu
nirgūḍha-iṅgita-ceṣṭitaiḥ
ākāram iṅgitaṃ ceṣṭāṃ
bhṛtyeṣu ca cikīrṣitam
//
buddhvā ca sarvaṃ tattvena
pararājacikīrṣitam
tathā prayatnam ātiṣṭhed
yathātmānaṃ na pīḍayet
//
buddhvā ca sarvaṃ tattvena
pararājacikīrṣitam
tathā prayatnam ātiṣṭhed
yathā ātmānaṃ na pīḍayet
//
jāṅgalaṃ sasyasaṃpannam
āryaprāyam anāvilam
ramyam ānatasāmantaṃ
svājīvyaṃ deśam āvaset
//
jāṅgalaṃ sasyasaṃpannam
ārya-prāyam anāvilam
ramyam ānata-sāmantaṃ
svājīvyaṃ deśam āvaset
//
dhanvadurgaṃ mahīdurgam
abdurgaṃ vārkṣam eva vā
nṛdurgaṃ giridurgaṃ vā
samāśritya vaset puram
//
dhanva-durgaṃ mahī-durgam
ab-durgaṃ vārkṣam eva vā
nṛdurgaṃ giridurgaṃ vā
samāśritya vaset puram
//
sarveṇa tu prayatnena
giridurgaṃ samāśrayet
eṣāṃ hi bāhuguṇyena
giridurgaṃ viśiṣyate
//
sarveṇa tu prayatnena
giridurgaṃ samāśrayet
eṣāṃ hi bāhuguṇyena
giridurgaṃ viśiṣyate
//
triṇy ādyāny āśritās tv eṣāṃ
mṛgagartāśrayāpcarāḥ
trīṇy uttarāṇi kramaśaḥ
plavaṃgamanarāmarāḥ
//
triṇy ādyāny āśritās tv eṣāṃ
mṛga-gartāśraya-apcarāḥ
trīṇy uttarāṇi kramaśaḥ
plavaṃgama-nara-amarāḥ
//
yathā durgāśritān etān
nopahiṃsanti śatravaḥ
tathārayo na hiṃsanti
nṛpaṃ durgasamāśritam
//
yathā durgāśritān etān
na upahiṃsanti śatravaḥ
tatha ārayo na hiṃsanti
nṛpaṃ durgasamāśritam
//
ekaḥ śataṃ yodhayati
prākārastho dhanurdharaḥ
śataṃ daśasahasrāṇi
tasmād durgaṃ vidhīyate
//
ekaḥ śataṃ yodhayati
prākārastho dhanurdharaḥ
śataṃ daśasahasrāṇi
tasmād durgaṃ vidhīyate
//
tat syād āyudhasaṃpannaṃ
dhanadhānyena vāhanaiḥ
brāhmaṇaiḥ śilpibhir yantrair
yavasenodakena ca
//
tat syād āyudhasaṃpannaṃ
dhana-dhānyena vāhanaiḥ
brāhmaṇaiḥ śilpibhir yantrair
yavasena udakena ca
//
tasya madhye suparyāptaṃ
kārayed gṛham ātmanaḥ
guptaṃ sarvartukaṃ śubhraṃ
jalavṛkṣasamanvitam
//
tasya madhye suparyāptaṃ
kārayed gṛham ātmanaḥ
guptaṃ sarvartukaṃ śubhraṃ
jala-vṛkṣasamanvitam
//
tad adhyāsyodvahed bhāryāṃ
savarṇāṃ lakṣaṇānvitām
kule mahati saṃbhūtāṃ
hṛdyāṃ rūpaguṇānvītām
//
tad adhyāsya udvahed bhāryāṃ
sa-varṇāṃ lakṣaṇānvitām
kule mahati saṃbhūtāṃ
hṛdyāṃ rūpa-guṇānvītām
//
purohitaṃ ca kurvīta
vṛṇuyād eva ca rtvijaḥ
te 'sya gṛhyāṇi karmāṇi
kuryur vaitānikāni ca
//
purohitaṃ ca kurvīta
vṛṇuyād eva ca rtvijaḥ
te 'sya gṛhyāṇi karmāṇi
kuryur vaitānikāni ca
//
yajeta rājā kratubhir
vividhair āptadakṣiṇaiḥ
dharmārthaṃ caiva viprebhyo
dadyād bhogān dhanāni ca
//
yajeta rājā kratubhir
vividhair āpta-dakṣiṇaiḥ
dharmārthaṃ ca eva viprebhyo
dadyād bhogān dhanāni ca
//
sāṃvatsarikam āptaiś ca
rāṣṭrād āhārayed balim
syāc cāmnāyaparo loke
varteta pitṛvan nṛṣu
//
sāṃvatsarikam āptaiś ca
rāṣṭrād āhārayed balim
syāc cā amnāya-paro loke
varteta pitṛvan nṛṣu
//
adhyakṣān vividhān kuryāt
tatra tatra vipaścitaḥ
te 'sya sarvāṇy avekṣeran
nṛṇāṃ kāryāṇi kurvatām
//
adhyakṣān vividhān kuryāt
tatra tatra vipaścitaḥ
te 'sya sarvāṇy avekṣeran
nṛṇāṃ kāryāṇi kurvatām
//
āvṛttānāṃ gurukulād
viprāṇāṃ pūjako bhavet
nṛpāṇām akṣayo hy eṣa
nidhir brāhmo 'bhidhīyate
//
āvṛttānāṃ gurukulād
viprāṇāṃ pūjako bhavet
nṛpāṇām akṣayo hy eṣa
nidhir brāhmo 'bhidhīyate
//
na taṃ stenā na cāmitrā
haranti na ca naśyati
tasmād rājñā nidhātavyo
brāhmaṇeṣv akṣayo nidhiḥ
//
na taṃ stenā na ca amitrā
haranti na ca naśyati
tasmād rājñā nidhātavyo
brāhmaṇeṣv akṣayo nidhiḥ
//
na skandate na
vyathate
cyavate
na vinaśyati karhi cit
variṣṭham agnihotrebhyo
brāhmaṇasya mukhe hutam
//
na skandate na
vyathate
cyavate
na vinaśyati karhi cit
variṣṭham agnihotrebhyo
brāhmaṇasya mukhe hutam
//
samam abrāhmaṇe dānaṃ
dviguṇaṃ brāhmaṇabruve
prādhīte
ācārye
śatasāhasram
anantaṃ vedapārage
//
samam abrāhmaṇe dānaṃ
dviguṇaṃ brāhmaṇabruve
prādhīte
ācārye
śatasāhasram
anantaṃ vedapārage
//
pātrasya hi viśeṣeṇa
śraddadhānatayaiva ca
alpaṃ vā bahu vā pretya
dānasya phalam aśnute
//
pātrasya hi viśeṣeṇa
śraddadhānataya aiva ca
alpaṃ vā bahu vā pretya
dānasya phalam aśnute
//
deśakālavidhānena
dravyaṃ śraddhāsamanvitam
pātre pradīyate yat tu
tad dharmasya prasādhanam
//
deśa-kālavidhānena
dravyaṃ śraddhāsamanvitam
pātre pradīyate yat tu
tad dharmasya prasādhanam
//
samottamādhamai rājā tv
āhūtaḥ pālayan prajāḥ
na nivarteta saṃgrāmāt
kṣātraṃ dharmam anusmaran
//
sama-uttama-adhamai rājā tv
āhūtaḥ pālayan prajāḥ
na nivarteta saṃgrāmāt
kṣātraṃ dharmam anusmaran
//
saṃgrāmeṣv anivartitvaṃ
prajānāṃ caiva pālanam
śuśrūṣā brāhmaṇānāṃ ca
rājñāṃ śreyaskaraṃ param
//
saṃgrāmeṣv anivartitvaṃ
prajānāṃ ca eva pālanam
śuśrūṣā brāhmaṇānāṃ ca
rājñāṃ śreyaskaraṃ param
//
āhaveṣu mitho 'nyonyaṃ
jighāṃsanto mahīkṣitaḥ
yudhyamānāḥ paraṃ śaktyā
svargaṃ yānty aparāṅmukhāḥ
//
āhaveṣu mitho 'nyonyaṃ
jighāṃsanto mahīkṣitaḥ
yudhyamānāḥ paraṃ śaktyā
svargaṃ yānty aparāṅmukhāḥ
//
na kūṭair āyudhair hanyād
yudhyamāno raṇe ripūn
na karṇibhir nāpi digdhair
nāgnijvalitatejanaiḥ
//
na kūṭair āyudhair hanyād
yudhyamāno raṇe ripūn
na karṇibhir na api digdhair
na agnijvalita-tejanaiḥ
//
na ca hanyāt sthalārūḍhaṃ
na klībaṃ na kṛtāñjalim
na muktakeśaṃ nāsīnaṃ
na tavāsmīti vādinam
//
na ca hanyāt sthalārūḍhaṃ
na klībaṃ na kṛta-añjalim
na mukta-keśaṃ nā asīnaṃ
na tava asmi iti vādinam
//
na suptaṃ na visaṃnāhaṃ
na nagnaṃ na nirāyudham
nāyudhyamānaṃ paśyantaṃ
na pareṇa samāgatam
//
na suptaṃ na vi-saṃnāhaṃ
na nagnaṃ na nir-āyudham
na ayudhyamānaṃ paśyantaṃ
na pareṇa samāgatam
//
nāyudhavyasanaprāptaṃ
nārtaṃ nātiparikṣataṃ
na bhītaṃ na parāvṛttaṃ
satāṃ dharmam anusmaran
//
nā ayudhavyasanaprāptaṃ
nā artaṃ na atiparikṣataṃ
na bhītaṃ na parāvṛttaṃ
satāṃ dharmam anusmaran
//
yas tu bhītaḥ parāvṛttaḥ
saṃgrāme hanyate paraiḥ
bhartur yad duṣkṛtaṃ kiṃ cit
tat sarvaṃ pratipadyate
//
yas tu bhītaḥ parāvṛttaḥ
saṃgrāme hanyate paraiḥ
bhartur yad duṣkṛtaṃ kiṃ cit
tat sarvaṃ pratipadyate
//
yac cāsya sukṛtaṃ kiṃ cid
amutrārtham upārjitam
bhartā tat sarvam ādatte
parāvṛttahatasya tu
//
yac ca asya sukṛtaṃ kiṃ cid
amutrārtham upārjitam
bhartā tat sarvam ādatte
parāvṛttahatasya tu
//
rathāśvaṃ hastinaṃ chatraṃ
dhanaṃ dhānyaṃ paśūn striyaḥ
sarvadravyāṇi kupyaṃ ca
yo yaj jayati tasya tat
//
ratha-aśvaṃ hastinaṃ chatraṃ
dhanaṃ dhānyaṃ paśūn striyaḥ
sarvadravyāṇi kupyaṃ ca
yo yaj jayati tasya tat
//
rājñaś ca dadyur uddhāram
ity eṣā vaidikī śrutiḥ
rājñā ca sarvayodhebhyo
dātavyam apṛthagjitam
//
rājñaś ca dadyur uddhāram
ity eṣā vaidikī śrutiḥ
rājñā ca sarvayodhebhyo
dātavyam apṛthagjitam
//
eṣo 'nupaskṛtaḥ prokto
yodhadharmaḥ sanātanaḥ
asmād dharmān na cyaveta
kṣatriyo ghnan raṇe ripūn
//
eṣo 'nupaskṛtaḥ prokto
yodhadharmaḥ sanātanaḥ
asmād dharmān na cyaveta
kṣatriyo ghnan raṇe ripūn
//
alabdhaṃ caiva lipseta
labdhaṃ rakṣet prayatnataḥ
rakṣitaṃ vardhayec caiva
vṛddhaṃ pātreṣu nikṣipet
//
alabdhaṃ ca eva lipseta
labdhaṃ rakṣet prayatnataḥ
rakṣitaṃ vardhayec ca eva
vṛddhaṃ pātreṣu nikṣipet
//
etac caturvidhaṃ vidyāt
puruṣārthaprayojanam
asya nityam anuṣṭhānaṃ
samyak kuryād atandritaḥ
//
etac caturvidhaṃ vidyāt
puruṣārthaprayojanam
asya nityam anuṣṭhānaṃ
samyak kuryād atandritaḥ
//
alabdham icched daṇḍena
labdhaṃ rakṣed avekṣayā
rakṣitaṃ vardhayed vṛddhyā
vṛddhaṃ pātreṣu nikṣipet
//
alabdham icched daṇḍena
labdhaṃ rakṣed avekṣayā
rakṣitaṃ vardhayed vṛddhyā
vṛddhaṃ pātreṣu nikṣipet
//
nityam udyatadaṇḍaḥ syān
nityaṃ vivṛtapauruṣaḥ
nityaṃ saṃvṛtasaṃvāryo
nityaṃ chidrānusāry areḥ
//
nityam udyata-daṇḍaḥ syān
nityaṃ vivṛta-pauruṣaḥ
nityaṃ saṃvṛta-saṃvāryo
nityaṃ chidrānusāry areḥ
//
nityam udyatadaṇḍasya
kṛtsnam udvijate jagat
tasmāt sarvāṇi bhūtāni
daṇḍenaiva prasādhayet
//
nityam udyata-daṇḍasya
kṛtsnam udvijate jagat
tasmāt sarvāṇi bhūtāni
daṇḍena eva prasādhayet
//
amāyayaiva varteta
na kathaṃ cana māyayā
budhyetāriprayuktāṃ ca
māyāṃ nityaṃ susaṃvṛtaḥ
//
amāyaya aiva varteta
na kathaṃ cana māyayā
budhyeta ariprayuktāṃ ca
māyāṃ nityaṃ susaṃvṛtaḥ
//
nāsya chidraṃ paro vidyād
vidyāc chidraṃ parasya ca
gūhet kūrma ivāṅgāni
rakṣed vivaram ātmanaḥ
//
na asya chidraṃ paro vidyād
vidyāc chidraṃ parasya ca
gūhet kūrma iva aṅgāni
rakṣed vivaram ātmanaḥ
//
bakavac cintayed arthān
siṃhavac ca parākrame
vṛkavac cāvalumpeta
śaśavac ca viniṣpatet
//
bakavac cintayed arthān
siṃhavac ca parākrame
vṛkavac ca avalumpeta
śaśavac ca viniṣpatet
//
evaṃ vijayamānasya
ye 'sya syuḥ paripanthinaḥ
tān ānayed vaśaṃ sarvān
sāmādibhir upakramaiḥ
//
evaṃ vijayamānasya
ye 'sya syuḥ paripanthinaḥ
tān ānayed vaśaṃ sarvān
sāmādibhir upakramaiḥ
//
yadi te tu na tiṣṭheyur
upāyaiḥ prathamais tribhiḥ
daṇḍenaiva prasahyaitāñ
śanakair vaśam ānayet
//
yadi te tu na tiṣṭheyur
upāyaiḥ prathamais tribhiḥ
daṇḍena eva prasahya etāñ
śanakair vaśam ānayet
//
sāmādīnām upāyānāṃ
caturṇām api paṇḍitāḥ
sāmadaṇḍau praśaṃsanti
nityaṃ rāṣṭrābhivṛddhaye
//
sāma-adīnām upāyānāṃ
caturṇām api paṇḍitāḥ
sāma-daṇḍau praśaṃsanti
nityaṃ rāṣṭrābhivṛddhaye
//
yathoddharati nirdātā
kakṣaṃ dhānyaṃ ca rakṣati
tathā rakṣen nṛpo rāṣṭraṃ
hanyāc ca paripanthinaḥ
//
yatha ūddharati nirdātā
kakṣaṃ dhānyaṃ ca rakṣati
tathā rakṣen nṛpo rāṣṭraṃ
hanyāc ca paripanthinaḥ
//
mohād rājā svarāṣṭraṃ
yaḥ karṣayaty anavekṣayā
so 'cirād bhraśyate rājyāj
jīvitāc ca sabāndhavaḥ
//
mohād rājā svarāṣṭraṃ
yaḥ karṣayaty anavekṣayā
so 'cirād bhraśyate rājyāj
jīvitāc ca sa-bāndhavaḥ
//
śarīrakarṣaṇāt prāṇāḥ
kṣīyante prāṇināṃ yathā
tathā rājñām api prāṇāḥ
kṣīyante rāṣṭrakarṣaṇāt
//
śarīrakarṣaṇāt prāṇāḥ
kṣīyante prāṇināṃ yathā
tathā rājñām api prāṇāḥ
kṣīyante rāṣṭrakarṣaṇāt
//
rāṣṭrasya saṃgrahe nityaṃ
vidhānam idam ācaret
susaṃgṛhītarāṣṭre hi
pārthivaḥ sukham edhate
//
rāṣṭrasya saṃgrahe nityaṃ
vidhānam idam ācaret
susaṃgṛhītarāṣṭre hi
pārthivaḥ sukham edhate
//
dvayos trayāṇāṃ pañcānāṃ
madhye gulmam adhiṣṭhitam
tathā grāmaśatānāṃ ca
kuryād rāṣṭrasya saṃgraham
//
dvayos trayāṇāṃ pañcānāṃ
madhye gulmam adhiṣṭhitam
tathā grāmaśatānāṃ ca
kuryād rāṣṭrasya saṃgraham
//
grāmasyādhipatiṃ kuryād
daśagrāmapatiṃ tathā
viṃśatīśaṃ śateśaṃ ca
sahasrapatim eva ca
//
grāmasya adhipatiṃ kuryād
daśagrāmapatiṃ tathā
viṃśatīśaṃ śata-īśaṃ ca
sahasrapatim eva ca
//
grāmadoṣān samutpannān
grāmikaḥ śanakaiḥ svayam
śaṃsed grāmadaśeśāya
daśeśo viṃśatīśine
//
grāmadoṣān samutpannān
grāmikaḥ śanakaiḥ svayam
śaṃsed grāmadaśa-īśāya
daśa-īśo viṃśatīśine
//
viṃśatīśas tu tat sarvaṃ
śateśāya nivedayet
śaṃsed grāmaśateśas tu
sahasrapataye svayam
//
viṃśatīśas tu tat sarvaṃ
śata-īśāya nivedayet
śaṃsed grāmaśata-īśas tu
sahasrapataye svayam
//
yāni rājapradeyāni
pratyahaṃ grāmavāsibhiḥ
annapānendhanādīni
grāmikas tāny avāpnuyāt
//
yāni rājapradeyāni
pratyahaṃ grāmavāsibhiḥ
anna-pāna-indhanādīni
grāmikas tāny avāpnuyāt
//
daśī kulaṃ tu bhuñjīta
viṃśī pañca kulāni ca
grāmaṃ grāmaśatādhyakṣaḥ
sahasrādhipatiḥ puram
//
daśī kulaṃ tu bhuñjīta
viṃśī pañca kulāni ca
grāmaṃ grāmaśatādhyakṣaḥ
sahasrādhipatiḥ puram
//
teṣāṃ grāmyāṇi kāryāni
pṛthakkāryāṇi caiva hi
rājño 'nyaḥ sacivaḥ snigdhas
tāni paśyed atandritaḥ
//
teṣāṃ grāmyāṇi kāryāni
pṛthakkāryāṇi ca eva hi
rājño 'nyaḥ sacivaḥ snigdhas
tāni paśyed atandritaḥ
//
nagare nagare caikaṃ
kuryāt sarvārthacintakam
uccaiḥsthānaṃ ghorarūpaṃ
nakṣatrāṇām iva graham
//
nagare nagare ca ekaṃ
kuryāt sarvārthacintakam
uccaiḥsthānaṃ ghorarūpaṃ
nakṣatrāṇām iva graham
//
sa tān anuparikrāmet
sarvān eva sadā svayam
teṣāṃ vṛttaṃ pariṇayet
samyag rāṣṭreṣu taccaraiḥ
//
sa tān anuparikrāmet
sarvān eva sadā svayam
teṣāṃ vṛttaṃ pariṇayet
samyag rāṣṭreṣu tac-caraiḥ
//
rājño hi rakṣādhikṛtāḥ
parasvādāyinaḥ śaṭhāḥ
bhṛtyā bhavanti prāyeṇa
tebhyo rakṣed imāḥ prajāḥ
//
rājño hi rakṣādhikṛtāḥ
parasvādāyinaḥ śaṭhāḥ
bhṛtyā bhavanti prāyeṇa
tebhyo rakṣed imāḥ prajāḥ
//
ye kāryikebhyo 'rtham eva
gṛhṇīyuḥ pāpacetasaḥ
teṣāṃ sarvasvam ādāya
rājā kuryāt pravāsanam
//
ye kāryikebhyo 'rtham eva
gṛhṇīyuḥ pāpacetasaḥ
teṣāṃ sarvasvam ādāya
rājā kuryāt pravāsanam
//
rājā karmasu
rājakarmasu
yuktānāṃ
strīṇāṃ preṣyajanasya ca
pratyahaṃ kalpayed vṛttiṃ
sthānaṃ karmānurūpataḥ
sthānakarmānurūpataḥ
//
rājā karmasu
rājakarmasu
yuktānāṃ
strīṇāṃ preṣyajanasya ca
pratyahaṃ kalpayed vṛttiṃ
sthānaṃ karmānurūpataḥ
sthāna-karmānurūpataḥ
//
paṇo deyo 'vakṛṣṭasya
ṣaḍ utkṛṣṭasya vetanam
ṣāṇmāsikas tathācchādo
dhānyadroṇas tu māsikaḥ
//
paṇo deyo 'vakṛṣṭasya
ṣaḍ utkṛṣṭasya vetanam
ṣāṇmāsikas tathā ācchādo
dhānyadroṇas tu māsikaḥ
//
krayavikrayam adhvānaṃ
bhaktaṃ ca saparivyayam
yogakṣemaṃ ca saṃprekṣya
vaṇijo dāpayet karān
//
kraya-vikrayam adhvānaṃ
bhaktaṃ ca sa-parivyayam
yogakṣemaṃ ca saṃprekṣya
vaṇijo dāpayet karān
//
yathā phalena yujyeta
rājā kartā ca karmaṇām
tathāvekṣya nṛpo rāṣṭre
kalpayet satataṃ karān
//
yathā phalena yujyeta
rājā kartā ca karmaṇām
tatha āvekṣya nṛpo rāṣṭre
kalpayet satataṃ karān
//
yathālpālpam adanty ādyaṃ
vāryokovatsaṣaṭpadāḥ
tathālpālpo grahītavyo
rāṣṭrād rājñābdikaḥ karaḥ
//
yatha ālpālpam adanty ādyaṃ
vāryoko-vatsa-ṣaṭpadāḥ
tatha ālpālpo grahītavyo
rāṣṭrād rājñābdikaḥ karaḥ
//
pañcāśadbhāga ādeyo
rājñā paśuhiraṇyayoḥ
dhānyānām aṣṭamo bhāgaḥ
ṣaṣṭho dvādaśa eva vā
//
pañcāśadbhāga ādeyo
rājñā paśu-hiraṇyayoḥ
dhānyānām aṣṭamo bhāgaḥ
ṣaṣṭho dvādaśa eva vā
//
ādadītātha ṣaḍbhāgaṃ
drumāṃsamadhusarpiṣām
gandhauṣadhirasānāṃ ca
puṣpamūlaphalasya ca
//
ādadīta atha ṣaḍbhāgaṃ
dru-māṃsa-madhu-sarpiṣām
gandha-oṣadhi-rasānāṃ ca
puṣpa-mūla-phalasya ca
//
patraśākatṛṇānāṃ ca
carmaṇāṃ vaidalasya ca
mṛnmayānāṃ ca bhāṇḍānāṃ
sarvasyāśmamayasya ca
//
patra-śāka-tṛṇānāṃ ca
carmaṇāṃ vaidalasya ca
mṛnmayānāṃ ca bhāṇḍānāṃ
sarvasya aśmamayasya ca
//
mriyamāṇo 'py ādadīta na
rājā śrotriyāt karam
na ca kṣudhāsya saṃsīdec
chrotriyo viṣaye vasan
//
mriyamāṇo 'py ādadīta na
rājā śrotriyāt karam
na ca kṣudha āsya saṃsīdec
chrotriyo viṣaye vasan
//
yasya rājñas tu viṣaye
śrotriyaḥ sīdati kṣudhā
tasyāpi tat kṣudhā rāṣṭram
acirenaiva sīdati
//
yasya rājñas tu viṣaye
śrotriyaḥ sīdati kṣudhā
tasya api tat kṣudhā rāṣṭram
acirena eva sīdati
//
śrutavṛtte viditvāsya
vṛttiṃ dharmyāṃ prakalpayet
saṃrakṣet sarvataś cainaṃ
pitā putram ivāurasam
//
śruta-vṛtte viditva āsya
vṛttiṃ dharmyāṃ prakalpayet
saṃrakṣet sarvataś ca enaṃ
pitā putram iva aurasam
//
saṃrakṣyamāṇo
rājñā yaṃ
rājñāyaṃ
kurute dharmam anvaham
tenāyur vardhate rājño
draviṇaṃ rāṣṭram eva ca
//
saṃrakṣyamāṇo
rājñā yaṃ
rājña āyaṃ
kurute dharmam anvaham
tenā ayur vardhate rājño
draviṇaṃ rāṣṭram eva ca
//
yat kiṃ cid api varṣasya
dāpayet karasaṃjñitam
vyavahāreṇa jīvantaṃ
rājā rāṣṭre pṛthagjanam
//
yat kiṃ cid api varṣasya
dāpayet karasaṃjñitam
vyavahāreṇa jīvantaṃ
rājā rāṣṭre pṛthagjanam
//
kārukāñ śilpinaś caiva
śūdrāṃs cātmopajīvinaḥ
ekaikaṃ kārayet karma
māsi māsi mahīpatiḥ
//
kārukāñ śilpinaś ca eva
śūdrāṃs cātma-upajīvinaḥ
ekaikaṃ kārayet karma
māsi māsi mahīpatiḥ
//
nocchindyād ātmano
mūlaṃ pareṣāṃ cātitṛṣṇayā
ucchindan hy ātmano
mūlam āṭmānaṃ tāṃś ca pīdayet
//
na ucchindyād ātmano
mūlaṃ pareṣāṃ ca atitṛṣṇayā
ucchindan hy ātmano
mūlam āṭmānaṃ tāṃś ca pīdayet
//
tīkṣṇaś caiva mṛduś ca syāt
kāryaṃ vīkṣya mahīpatiḥ
tīkṣṇaś caiva mṛduś caiva
rāja bhavati sammataḥ
//
tīkṣṇaś ca eva mṛduś ca syāt
kāryaṃ vīkṣya mahīpatiḥ
tīkṣṇaś ca eva mṛduś ca eva
rāja bhavati sammataḥ
//
amātyamukhyaṃ dharmajñaṃ
prājñaṃ dāntaṃ kulodgatam
sthāpayed āsane tasmin
khinnaḥ kāryekṣaṇe nṛṇām
//
amātyamukhyaṃ dharmajñaṃ
prājñaṃ dāntaṃ kula-udgatam
sthāpayed āsane tasmin
khinnaḥ kārya-īkṣaṇe nṛṇām
//
evaṃ sarvaṃ vidhāyedam
itikartavyam ātmanaḥ
yuktaś caivāpramattaś ca
parirakṣed imāḥ prajāḥ
//
evaṃ sarvaṃ vidhāya idam
itikartavyam ātmanaḥ
yuktaś ca eva apramattaś ca
parirakṣed imāḥ prajāḥ
//
vikrośantyo yasya rāṣṭrād
hriyante dasyubhiḥ prajāḥ
saṃpaśyataḥ sabhṛtyasya
mṛtaḥ sa na tu jīvati
//
vikrośantyo yasya rāṣṭrād
hriyante dasyubhiḥ prajāḥ
saṃpaśyataḥ sa-bhṛtyasya
mṛtaḥ sa na tu jīvati
//
kṣatriyasya paro dharmaḥ
prājānām eva pālanam
nirdiṣṭaphalabhoktā hi
rājā dharmeṇa yujyate
//
kṣatriyasya paro dharmaḥ
prājānām eva pālanam
nirdiṣṭaphalabhoktā hi
rājā dharmeṇa yujyate
//
utthāya paścime yāme
kṛtaśaucaḥ samāhitaḥ
hutāgnir brāhmaṇāṃś cārcya
praviśet sa śubhāṃ sabhām
//
utthāya paścime yāme
kṛta-śaucaḥ samāhitaḥ
hutāgnir brāhmaṇāṃś cārcya
praviśet sa śubhāṃ sabhām
//
tatra sthitaḥ prajāḥ sarvāḥ
pratinandya visarjayet
visṛjya ca prajāḥ sarvā
mantrayet saha mantribhiḥ
//
tatra sthitaḥ prajāḥ sarvāḥ
pratinandya visarjayet
visṛjya ca prajāḥ sarvā
mantrayet saha mantribhiḥ
//
giripṛṣṭhaṃ samāruhya
prasādaṃ vā rahogataḥ
araṇye niḥśalāke vā
mantrayed avibhāvitaḥ
//
giripṛṣṭhaṃ samāruhya
prasādaṃ vā rahogataḥ
araṇye niḥ-śalāke vā
mantrayed avibhāvitaḥ
//
yasya mantraṃ na jānanti
samāgamya pṛthagjanāḥ
sa kṛtsnāṃ pṛthivīṃ bhuṅkte
kośahīno 'pi pārthivaḥ
//
yasya mantraṃ na jānanti
samāgamya pṛthagjanāḥ
sa kṛtsnāṃ pṛthivīṃ bhuṅkte
kośahīno 'pi pārthivaḥ
//
jaḍamūkāndhabadhirāṃs
tairyagyonān vayo'tigān
strīmlecchavyādhitavyaṅgān
mantrakāle 'pasārayet
//
jaḍa-mūka-andha-badhirāṃs
tairyagyonān vayo-'tigān
strī-mleccha-vyādhita-vyaṅgān
mantrakāle 'pasārayet
//
bhindanty avamatā mantraṃ
tairyagyonās tathaiva ca
striyaś caiva viśeṣeṇa
tasmāt tatrādṛto bhavet
//
bhindanty avamatā mantraṃ
tairyagyonās tatha aiva ca
striyaś ca eva viśeṣeṇa
tasmāt tatrādṛto bhavet
//
madhyaṃdine 'rdharātre vā
viśrānto vigataklamaḥ
cintayed dharmakāmārthān
sārdhaṃ
sārthaṃ
tair eka eva vā
//
madhyaṃdine 'rdharātre vā
viśrānto vigataklamaḥ
cintayed dharma-kāma-arthān
sārdhaṃ
sārthaṃ
tair eka eva vā
//
parasparaviruddhānāṃ
teṣāṃ ca samupārjanam
kanyānāṃ saṃpradānaṃ ca
kumārāṇāṃ ca rakṣaṇaṃ
//
parasparaviruddhānāṃ
teṣāṃ ca samupārjanam
kanyānāṃ saṃpradānaṃ ca
kumārāṇāṃ ca rakṣaṇaṃ
//
dūtasaṃpreṣaṇaṃ caiva
kāryaśeṣaṃ tathaiva ca
antaḥpurapracāraṃ ca
praṇidhīnāṃ ca ceṣṭitam
//
dūtasaṃpreṣaṇaṃ ca eva
kāryaśeṣaṃ tatha aiva ca
antaḥpurapracāraṃ ca
praṇidhīnāṃ ca ceṣṭitam
//
kṛtsnaṃ cāṣṭavidhaṃ karma
pañcavargaṃ ca tattvataḥ
anurāgāparāgau ca
pracāraṃ maṇḍalasya ca
//
kṛtsnaṃ ca aṣṭavidhaṃ karma
pañcavargaṃ ca tattvataḥ
anurāga-aparāgau ca
pracāraṃ maṇḍalasya ca
//
madhyamasya pracāraṃ ca
vijīgiṣoś ca ceṣṭitam
udāsīnapracāraṃ ca
śatroś caiva prayatnataḥ
//
madhyamasya pracāraṃ ca
vijīgiṣoś ca ceṣṭitam
udāsīnapracāraṃ ca
śatroś ca eva prayatnataḥ
//
etāḥ prakṛtayo mūlaṃ
maṇḍalasya samāsataḥ
aṣṭau cānyāḥ samākhyātā
dvādaśaiva tu tāḥ smṛtāḥ
//
etāḥ prakṛtayo mūlaṃ
maṇḍalasya samāsataḥ
aṣṭau ca anyāḥ samākhyātā
dvādaśa eva tu tāḥ smṛtāḥ
//
amātyarāṣṭradurgārtha
daṇḍākhyāḥ pañca cāparāḥ
pratyekaṃ kathitā hy etāḥ
saṃkṣepeṇa dvisaptatiḥ
//
amātya-rāṣṭra-durga-artha
daṇḍākhyāḥ pañca ca aparāḥ
pratyekaṃ kathitā hy etāḥ
saṃkṣepeṇa dvisaptatiḥ
//
anantaram ariṃ vidyād
arisevinam eva ca
arer anantaraṃ mitram
udāsīnaṃ tayoḥ param
//
anantaram ariṃ vidyād
arisevinam eva ca
arer anantaraṃ mitram
udāsīnaṃ tayoḥ param
//
tān sarvān abhisaṃdadhyāt
sāmādibhir upakramaiḥ
vyastaiś caiva samastaiś ca
pauruṣeṇa nayena ca
//
tān sarvān abhisaṃdadhyāt
sāmādibhir upakramaiḥ
vyastaiś ca eva samastaiś ca
pauruṣeṇa nayena ca
//
saṃdhiṃ ca vigrahaṃ caiva
yānam āsanam eva ca
dvaidhībhāvaṃ saṃśrayaṃ ca
ṣaḍguṇāṃś cintayet sadā
//
saṃdhiṃ ca vigrahaṃ ca eva
yānam āsanam eva ca
dvaidhībhāvaṃ saṃśrayaṃ ca
ṣaḍguṇāṃś cintayet sadā
//
āsanaṃ caiva yānaṃ ca
saṃdhiṃ vigraham eva ca
kāryaṃ vīkṣya prayuñjīta
dvaidhaṃ saṃśrayam eva ca
//
āsanaṃ ca eva yānaṃ ca
saṃdhiṃ vigraham eva ca
kāryaṃ vīkṣya prayuñjīta
dvaidhaṃ saṃśrayam eva ca
//
saṃdhiṃ tu dvividhaṃ vidyād
rājā vigraham eva ca
ubhe yānāsane caiva
dvividhaḥ saṃśrayaḥ smṛtaḥ
//
saṃdhiṃ tu dvividhaṃ vidyād
rājā vigraham eva ca
ubhe yāna-āsane ca eva
dvividhaḥ saṃśrayaḥ smṛtaḥ
//
samānayānakarmā ca
viparītas tathaiva ca
tadā tv āyatisaṃyuktaḥ
saṃdhir jñeyo dvilakṣaṇaḥ
//
samāna-yānakarmā ca
viparītas tatha aiva ca
tadā tv āyatisaṃyuktaḥ
saṃdhir jñeyo dvilakṣaṇaḥ
//
svayaṃkṛtaś ca kāryārtham
akāle kāla eva vā
mitrasya caivāpakṛte
dvividho vigrahaḥ smṛtaḥ
//
svayaṃkṛtaś ca kāryārtham
akāle kāla eva vā
mitrasya ca eva apakṛte
dvividho vigrahaḥ smṛtaḥ
//
ekākinaś cātyayike
kārye prāpte yadṛcchayā
saṃhatasya ca mitreṇa
dvividhaṃ yānam ucyate
//
ekākinaś cā atyayike
kārye prāpte yadṛcchayā
saṃhatasya ca mitreṇa
dvividhaṃ yānam ucyate
//
kṣīṇasya caiva kramaśo
daivāt pūrvakṛtena vā
mitrasya cānurodhena
dvividhaṃ smṛtam āsanam
//
kṣīṇasya ca eva kramaśo
daivāt pūrvakṛtena vā
mitrasya ca anurodhena
dvividhaṃ smṛtam āsanam
//
balasya svāminaś caiva
sthitiḥ kāryārthasiddhaye
dvividhaṃ kīrtyate dvaidhaṃ
ṣāḍguṇyaguṇavedibhiḥ
//
balasya svāminaś ca eva
sthitiḥ kāryārthasiddhaye
dvividhaṃ kīrtyate dvaidhaṃ
ṣāḍguṇyaguṇavedibhiḥ
//
arthasaṃpādanārthaṃ ca
pīḍyamānasya śatrubhiḥ
sādhuṣu vyapadeśaś ca
dvividhaḥ saṃśrayaḥ smṛtaḥ
//
arthasaṃpādanārthaṃ ca
pīḍyamānasya śatrubhiḥ
sādhuṣu vyapadeśaś ca
dvividhaḥ saṃśrayaḥ smṛtaḥ
//
yadāvagacched āyatyām
ādhikyaṃ dhruvam ātmanaḥ
tadātve cālpikāṃ pīḍāṃ
tadā saṃdhiṃ samāśrayet
//
yada āvagacched āyatyām
ādhikyaṃ dhruvam ātmanaḥ
tadātve ca alpikāṃ pīḍāṃ
tadā saṃdhiṃ samāśrayet
//
yadā prahṛṣṭā manyeta
sarvās tu prakṛtīr bhṛśam
atyucchritaṃ tathātmānaṃ
tadā kurvīta vigraham
//
yadā prahṛṣṭā manyeta
sarvās tu prakṛtīr bhṛśam
atyucchritaṃ tathātmānaṃ
tadā kurvīta vigraham
//
yadā manyeta bhāvena
hṛṣṭaṃ puṣṭaṃ balaṃ svakam
parasya viparītaṃ ca
tadā yāyād ripuṃ prati
//
yadā manyeta bhāvena
hṛṣṭaṃ puṣṭaṃ balaṃ svakam
parasya viparītaṃ ca
tadā yāyād ripuṃ prati
//
yadā tu syāt parikṣīṇo
vāhanena balena ca
tadāsīta prayatnena
śanakaiḥ sāntvayann arīn
//
yadā tu syāt parikṣīṇo
vāhanena balena ca
tadāsīta prayatnena
śanakaiḥ sāntvayann arīn
//
manyetāriṃ yadā rājā
sarvathā balavattaram
tadā dvidhā balaṃ kṛtvā
sādhayet kāryam ātmanaḥ
//
manyeta ariṃ yadā rājā
sarvathā balavattaram
tadā dvidhā balaṃ kṛtvā
sādhayet kāryam ātmanaḥ
//
yadā parabalānāṃ tu
gamanīyatamo bhavet
tadā tu saṃśrayet kṣipraṃ
dhārmikaṃ balinaṃ nṛpam
//
yadā parabalānāṃ tu
gamanīyatamo bhavet
tadā tu saṃśrayet kṣipraṃ
dhārmikaṃ balinaṃ nṛpam
//
nigrahaṃ prakṛtīnāṃ ca
kuryād yo 'ribalasya ca
upaseveta taṃ nityaṃ
sarvayatnair guruṃ yathā
//
nigrahaṃ prakṛtīnāṃ ca
kuryād yo 'ribalasya ca
upaseveta taṃ nityaṃ
sarvayatnair guruṃ yathā
//
yadi tatrāpi saṃpaśyed
doṣaṃ saṃśrayakāritam
suyuddham eva tatrāpi
nirviśaṅkaḥ samācaret
//
yadi tatra api saṃpaśyed
doṣaṃ saṃśrayakāritam
suyuddham eva tatra api
nirviśaṅkaḥ samācaret
//
sarvopāyais tathā kuryān
nītijñaḥ pṛthivīpatiḥ
yathāsyābhyadhikā na syur
mitrodāsīnaśatravaḥ
//
sarva-upāyais tathā kuryān
nītijñaḥ pṛthivīpatiḥ
yatha āsya abhyadhikā na syur
mitra-udāsīna-śatravaḥ
//
āyatiṃ sarvakāryāṇāṃ
tadātvaṃ ca vicārayet
atītānāṃ ca sarveṣāṃ
guṇadoṣau ca tattvataḥ
//
āyatiṃ sarvakāryāṇāṃ
tadātvaṃ ca vicārayet
atītānāṃ ca sarveṣāṃ
guṇa-doṣau ca tattvataḥ
//
āyatyāṃ guṇadoṣajñas
tadātve kṣipraniścayaḥ
atīte kāryaśeṣajñaḥ
śatrubhir nābhibhūyate
//
āyatyāṃ guṇa-doṣajñas
tadātve kṣipra-niścayaḥ
atīte kāryaśeṣajñaḥ
śatrubhir na abhibhūyate
//
yathainaṃ nābhisaṃdadhyur
mitrodāsīnaśatravaḥ
tathā sarvaṃ saṃvidadhyād
eṣa sāmāsiko nayaḥ
//
yatha ainaṃ na abhisaṃdadhyur
mitra-udāsīna-śatravaḥ
tathā sarvaṃ saṃvidadhyād
eṣa sāmāsiko nayaḥ
//
tadā tu yānam ātiṣṭhed
arirāṣṭraṃ prati prabhuḥ
tadānena vidhānena
yāyād aripuraṃ śanaiḥ
//
tadā tu yānam ātiṣṭhed
arirāṣṭraṃ prati prabhuḥ
tadānena vidhānena
yāyād aripuraṃ śanaiḥ
//
mārgaśīrṣe śubhe māsi
yāyād yātrāṃ mahīpatiḥ
phālgunaṃ vātha caitraṃ vā
māsau prati yathābalam
//
mārgaśīrṣe śubhe māsi
yāyād yātrāṃ mahīpatiḥ
phālgunaṃ vātha caitraṃ vā
māsau prati yathābalam
//
anyeṣv api tu kāleṣu
yadā paśyed dhruvaṃ jayam
tadā yāyād vigṛhyaiva
vyasane cotthite ripoḥ
//
anyeṣv api tu kāleṣu
yadā paśyed dhruvaṃ jayam
tadā yāyād vigṛhya eva
vyasane ca utthite ripoḥ
//
kṛtvā vidhānaṃ mūle tu
yātrikaṃ ca yathāvidhi
upagṛhyāspadaṃ caiva
cārān samyag vidhāya ca
//
kṛtvā vidhānaṃ mūle tu
yātrikaṃ ca yathāvidhi
upagṛhyā aspadaṃ ca eva
cārān samyag vidhāya ca
//
saṃśodhya trividhaṃ mārgaṃ
ṣaḍvidhaṃ ca balaṃ svakam
sāṃparāyikakalpena
yāyād aripuraṃ prati
//
saṃśodhya trividhaṃ mārgaṃ
ṣaḍvidhaṃ ca balaṃ svakam
sāṃparāyikakalpena
yāyād aripuraṃ prati
//
śatrusevini mitre ca
gūḍhe yuktataro bhavet
gatapratyāgate caiva
sa hi kaṣṭataro ripuḥ
//
śatrusevini mitre ca
gūḍhe yuktataro bhavet
gata-pratyāgate ca eva
sa hi kaṣṭataro ripuḥ
//
daṇḍavyūhena tan mārgaṃ
yāyāt tu śakaṭena vā
varāhamakarābhyāṃ vā
sūcyā vā garuḍena vā
//
daṇḍavyūhena tan mārgaṃ
yāyāt tu śakaṭena vā
varāha-makarābhyāṃ vā
sūcyā vā garuḍena vā
//
yataś ca bhayam āśaṅket
tato vistārayed balam
padmena caiva vyūhena
niviśeta sadā svayam
//
yataś ca bhayam āśaṅket
tato vistārayed balam
padmena ca eva vyūhena
niviśeta sadā svayam
//
senāpatibalādhyakṣau
sarvadikṣu niveśayet
yataś ca bhayam āśaṅket
prācīṃ tāṃ kalpayed diśam
//
senāpati-balādhyakṣau
sarvadikṣu niveśayet
yataś ca bhayam āśaṅket
prācīṃ tāṃ kalpayed diśam
//
gulmāṃś ca sthāpayed āptān
kṛtasaṃjñān samantataḥ
sthāne yuddhe ca kuśalān
abhīrūn avikāriṇaḥ
//
gulmāṃś ca sthāpayed āptān
kṛtasaṃjñān samantataḥ
sthāne yuddhe ca kuśalān
abhīrūn avikāriṇaḥ
//
saṃhatān yodhayed alpān
kāmaṃ vistārayed bahūn
sūcyā vajreṇa caivaitān
vyūhena vyūhya yodhayet
//
saṃhatān yodhayed alpān
kāmaṃ vistārayed bahūn
sūcyā vajreṇa ca eva etān
vyūhena vyūhya yodhayet
//
syandanāśvaiḥ same yudhyed
anūpe nau dvipais tathā
vṛkṣagulmāvṛte cāpair
asicarmāyudhaiḥ sthale
//
syandana-aśvaiḥ same yudhyed
anūpe nau dvipais tathā
vṛkṣa-gulmāvṛte cāpair
asi-carma-āyudhaiḥ sthale
//
kurukṣetrāṃś
kaurakṣetrāṃś
ca matsyāṃś ca
pañcālāñ śūrasenajān
dīrghāṃl laghūṃś caiva narān
agrānīkeṣu yojayet
//
kurukṣetrāṃś
kaurakṣetrāṃś
ca matsyāṃś ca
pañcālāñ śūrasenajān
dīrghāṃl laghūṃś ca eva narān
agrānīkeṣu yojayet
//
praharṣayed balaṃ vyūhya
tāṃś ca
samyak
bhṛśaṃ
parīkṣayet
ceṣṭāś caiva vijānīyād
arīn yodhayatām api
//
praharṣayed balaṃ vyūhya
tāṃś ca
samyak
bhṛśaṃ
parīkṣayet
ceṣṭāś ca eva vijānīyād
arīn yodhayatām api
//
uparudhyārim āsīta
rāṣṭraṃ cāsyopapīḍayet
dūṣayec cāsya satataṃ
yavasānnodakendhanam
//
uparudhya arim āsīta
rāṣṭraṃ cāsya upapīḍayet
dūṣayec cāsya satataṃ
yavasa-anna-udaka-indhanam
//
bhindyāc caiva taḍāgāni
prākāraparikhās tathā
samavaskandayec cainaṃ
rātrau vitrāsayet tathā
//
bhindyāc ca eva taḍāgāni
prākāra-parikhās tathā
samavaskandayec ca enaṃ
rātrau vitrāsayet tathā
//
upajapyān upajaped
budhyetaiva ca tatkṛtam
yukte ca daive yudhyeta
jayaprepsur apetabhīḥ
//
upajapyān upajaped
budhyeta eva ca tatkṛtam
yukte ca daive yudhyeta
jayaprepsur apetabhīḥ
//
sāmnā dānena bhedena
samastair atha vā pṛthak
vijetuṃ prayatet
ārīn
āriṃ
na yuddhena kadā cana
//
sāmnā dānena bhedena
samastair atha vā pṛthak
vijetuṃ prayatet
a arīn
a ariṃ
na yuddhena kadā cana
//
anityo vijayo yasmād
dṛśyate yudhyamānayoḥ
parājayaś ca saṃgrāme
tasmād yuddhaṃ vivarjayet
//
anityo vijayo yasmād
dṛśyate yudhyamānayoḥ
parājayaś ca saṃgrāme
tasmād yuddhaṃ vivarjayet
//
trayāṇām apy upāyānāṃ
pūrvoktānām asaṃbhave
tathā yudhyeta saṃpanno
vijayeta ripūn yathā
//
trayāṇām apy upāyānāṃ
pūrva-uktānām asaṃbhave
tathā yudhyeta saṃpanno
vijayeta ripūn yathā
//
jitvā saṃpūjayed devān
brāhmaṇāṃś caiva dhārmikān
pradadyāt parihārārthaṃ
khyāpayed abhayāni ca
//
jitvā saṃpūjayed devān
brāhmaṇāṃś ca eva dhārmikān
pradadyāt parihārārthaṃ
khyāpayed abhayāni ca
//
sarveṣāṃ tu viditvaiṣāṃ
samāsena cikīrṣitam
sthāpayet tatra tadvaṃśyaṃ
kuryāc ca samayakriyām
//
sarveṣāṃ tu viditva aiṣāṃ
samāsena cikīrṣitam
sthāpayet tatra tadvaṃśyaṃ
kuryāc ca samayakriyām
//
pramāṇāni ca kurvīta
teṣāṃ dharmān yathoditān
ratnaiś ca pūjayed enaṃ
pradhānapuruṣaiḥ saha
//
pramāṇāni ca kurvīta
teṣāṃ dharmān yathā-uditān
ratnaiś ca pūjayed enaṃ
pradhānapuruṣaiḥ saha
//
ādānam apriyakaraṃ
dānaṃ ca priyakārakam
abhīpsitānām arthānāṃ
kāle yuktaṃ
kālayuktaṃ
praśasyate
//
ādānam apriyakaraṃ
dānaṃ ca priyakārakam
abhīpsitānām arthānāṃ
kāle yuktaṃ
kālayuktaṃ
praśasyate
//
sarvaṃ karmedam āyattaṃ
vidhāne daivamānuṣe
tayor daivam acintyaṃ tu
mānuṣe vidyate kriyā
//
sarvaṃ karma idam āyattaṃ
vidhāne daiva-mānuṣe
tayor daivam acintyaṃ tu
mānuṣe vidyate kriyā
//
The following three ślokas are found only in M: Jha's edition does not count them in its numbering of the text, although Medhātithi gives their commentary.
daivena vidhinā
yuktaṃ
'ayuktaṃ
mānuṣyaṃ yat pravartate
parikleśena mahatā
tadarthasya samādhakam
//
daivena vidhinā
yuktaṃ
'ayuktaṃ
mānuṣyaṃ yat pravartate
parikleśena mahatā
tadarthasya samādhakam
//
saṃyuktasyāpi daivena
puruṣakāreṇa varjitam
vinā puruṣakāreṇa
phalaṃ kṣetraṃ prayacchati
//
saṃyuktasya api daivena
puruṣakāreṇa varjitam
vinā puruṣakāreṇa
phalaṃ kṣetraṃ prayacchati
//
candrārkādyā grahā vāyur
agnir āpas tathaiva ca
iha daivena sādhyante
pauruṣeṇa prayatnataḥ
//
candrārka-ādyā grahā vāyur
agnir āpas tatha aiva ca
iha daivena sādhyante
pauruṣeṇa prayatnataḥ
//
saha vāpi vrajed yuktaḥ
saṃdhiṃ kṛtvā prayatnataḥ
mitraṃ hiraṇyaṃ bhūmiṃ vā
saṃpaśyaṃs trividhaṃ phalam
//
saha va āpi vrajed yuktaḥ
saṃdhiṃ kṛtvā prayatnataḥ
mitraṃ hiraṇyaṃ bhūmiṃ vā
saṃpaśyaṃs trividhaṃ phalam
//
pārṣṇigrāhaṃ ca saṃprekṣya
tathākrandaṃ ca maṇḍale
mitrād athāpy amitrād vā
yātrāphalam avāpnuyāt
//
pārṣṇigrāhaṃ ca saṃprekṣya
tathākrandaṃ ca maṇḍale
mitrād atha apy amitrād vā
yātrāphalam avāpnuyāt
//
hiraṇyabhūmisaṃprāptyā
pārthivo na tathaidhate
yathā mitraṃ dhruvaṃ labdhvā
kṛśam apy āyatikṣamam
//
hiraṇya-bhūmisaṃprāptyā
pārthivo na tatha edhate
yathā mitraṃ dhruvaṃ labdhvā
kṛśam apy āyatikṣamam
//
dharmajñaṃ ca kṛtajñaṃ ca
tuṣṭaprakṛtim eva ca
anuraktaṃ sthirārambhaṃ
laghumitraṃ praśasyate
//
dharmajñaṃ ca kṛtajñaṃ ca
tuṣṭaprakṛtim eva ca
anuraktaṃ sthirārambhaṃ
laghumitraṃ praśasyate
//
prājñaṃ kulīnaṃ śūraṃ ca
dakṣaṃ dātāram eva ca
kṛtajñaṃ dhṛtimantaṃ ca
kaṣṭam āhur ariṃ budhāḥ
//
prājñaṃ kulīnaṃ śūraṃ ca
dakṣaṃ dātāram eva ca
kṛtajñaṃ dhṛtimantaṃ ca
kaṣṭam āhur ariṃ budhāḥ
//
āryatā puruṣajñānaṃ
śauryaṃ karuṇaveditā
sthaulalakṣyaṃ ca satatam
udāsīnaguṇodayaḥ
//
āryatā puruṣajñānaṃ
śauryaṃ karuṇaveditā
sthaulalakṣyaṃ ca satatam
udāsīnaguṇa-udayaḥ
//
ksemyāṃ sasyapradāṃ nityaṃ
paśuvṛddhikarīm api
parityajen nṛpo bhūmim
ātmārtham avicārayan
//
ksemyāṃ sasyapradāṃ nityaṃ
paśuvṛddhikarīm api
parityajen nṛpo bhūmim
ātmārtham avicārayan
//
āpadarthaṃ
āpadarthe
dhanaṃ rakṣed
dārān rakṣed dhanair api
ātmānaṃ satataṃ rakṣed
dārair api dhanair api
//
āpadarthaṃ
āpadarthe
dhanaṃ rakṣed
dārān rakṣed dhanair api
ātmānaṃ satataṃ rakṣed
dārair api dhanair api
//
saha sarvāḥ samutpannāḥ
prasamīkṣyāpado bhṛśam
saṃyuktāṃś ca viyuktāṃś ca
sarvopāyān sṛjed budhaḥ
//
saha sarvāḥ samutpannāḥ
prasamīkṣyā apado bhṛśam
saṃyuktāṃś ca viyuktāṃś ca
sarva-upāyān sṛjed budhaḥ
//
upetāram upeyaṃ ca
sarvopāyāṃś ca kṛtsnaśaḥ
etat trayaṃ samāśritya
prayatetārthasiddhaye
//
upetāram upeyaṃ ca
sarva-upāyāṃś ca kṛtsnaśaḥ
etat trayaṃ samāśritya
prayateta arthasiddhaye
//
evaṃ sarvam idaṃ rājā
saha sammantrya mantribhiḥ
vyāyamyāplutya madhyāhne
bhoktum antaḥpuraṃ viśet
//
evaṃ sarvam idaṃ rājā
saha sammantrya mantribhiḥ
vyāyamyā aplutya madhyāhne
bhoktum antaḥpuraṃ viśet
//
tatrātmabhūtaiḥ kālajñair
ahāryaiḥ paricārakaiḥ
suparīkṣitam annādyam
adyān mantrair viṣāpahaiḥ
//
tatrā atmabhūtaiḥ kālajñair
ahāryaiḥ paricārakaiḥ
suparīkṣitam annādyam
adyān mantrair viṣāpahaiḥ
//
viṣaghnair
agadaiś
udakaiś
cāsya
sarvadravyāṇi
yojayet
śodhayet
viṣaghnāni ca ratnāni
niyato dhārayet sadā
//
viṣaghnair
agadaiś
udakaiś
ca asya
sarvadravyāṇi
yojayet
śodhayet
viṣaghnāni ca ratnāni
niyato dhārayet sadā
//
parīkṣitāḥ striyaś cainaṃ
vyajanodakadhūpanaiḥ
veṣābharaṇasaṃśuddhāḥ
spṛśeyuḥ susamāhitāḥ
//
parīkṣitāḥ striyaś ca enaṃ
vyajana-udaka-dhūpanaiḥ
veṣābharaṇasaṃśuddhāḥ
spṛśeyuḥ susamāhitāḥ
//
evaṃ prayatnaṃ kurvīta
yānaśayyāsanāśane
snāne prasādhane caiva
sarvālaṅkārakeṣu ca
//
evaṃ prayatnaṃ kurvīta
yāna-śayyā-āsana-aśane
snāne prasādhane ca eva
sarvālaṅkārakeṣu ca
//
bhuktavān viharec caiva
strībhir antaḥpure saha
vihṛtya tu yathākālaṃ
punaḥ kāryāṇi cintayet
//
bhuktavān viharec ca eva
strībhir antaḥpure saha
vihṛtya tu yathākālaṃ
punaḥ kāryāṇi cintayet
//
alaṃkṛtaś ca saṃpaśyed
āyudhīyaṃ punar janam
vāhanāni ca sarvāṇi
śastrāṇy ābharaṇāni ca
//
alaṃkṛtaś ca saṃpaśyed
āyudhīyaṃ punar janam
vāhanāni ca sarvāṇi
śastrāṇy ābharaṇāni ca
//
saṃdhyāṃ copāsya śṛṇuyād
antarveśmani śastrabhṛt
rahasyākhyāyināṃ caiva
praṇidhīnāṃ ca ceṣṭitam
//
saṃdhyāṃ ca upāsya śṛṇuyād
antarveśmani śastrabhṛt
rahasyā akhyāyināṃ ca eva
praṇidhīnāṃ ca ceṣṭitam
//
gatvā kakṣāntaraṃ tv anyat
samanujñāpya taṃ janam
praviśed bhojanārthaṃ ca
strīvṛto 'ntaḥpuraṃ punaḥ
//
gatvā kakṣāntaraṃ tv anyat
samanujñāpya taṃ janam
praviśed bhojanārthaṃ ca
strīvṛto 'ntaḥpuraṃ punaḥ
//
tatra bhuktvā punaḥ kiṃ cit
tūryaghoṣaiḥ praharṣitaḥ
saṃviśet taṃ yathākālam
uttiṣṭhec ca gataklamaḥ
//
tatra bhuktvā punaḥ kiṃ cit
tūryaghoṣaiḥ praharṣitaḥ
saṃviśet taṃ yathākālam
uttiṣṭhec ca gataklamaḥ
//
etadvidhānam ātiṣṭhed
arogaḥ pṛthivīpatiḥ
asvasthaḥ sarvam etat tu
bhṛtyeṣu viniyojayet
//
etadvidhānam ātiṣṭhed
arogaḥ pṛthivīpatiḥ
asvasthaḥ sarvam etat tu
bhṛtyeṣu viniyojayet
//
vyavahārān didṛkṣus tu
brāhmaṇaiḥ saha pārthivaḥ
mantrajñair mantribhiś caiva
vinītaḥ praviśet sabhām
//
vyavahārān didṛkṣus tu
brāhmaṇaiḥ saha pārthivaḥ
mantrajñair mantribhiś ca eva
vinītaḥ praviśet sabhām
//
tatrāsīnaḥ sthito vāpi
pāṇim udyamya dakṣiṇam
vinītaveṣābharaṇaḥ
paśyet kāryāṇi kāryiṇām
//
tatrā asīnaḥ sthito va āpi
pāṇim udyamya dakṣiṇam
vinīta-veṣa-ābharaṇaḥ
paśyet kāryāṇi kāryiṇām
//
pratyahaṃ deśadṛṣṭaiś ca
śāstradṛṣṭaiś ca hetubhiḥ
aṣṭādaśasu mārgeṣu
nibaddhāni pṛthak pṛthak
//
pratyahaṃ deśadṛṣṭaiś ca
śāstradṛṣṭaiś ca hetubhiḥ
aṣṭādaśasu mārgeṣu
nibaddhāni pṛthak pṛthak
//
teṣām ādyam ṛṇādānaṃ
nikṣepo 'svāmivikrayaḥ
saṃbhūya ca samutthānaṃ
dattasyānapakarma ca
//
teṣām ādyam ṛṇādānaṃ
nikṣepo 'svāmivikrayaḥ
saṃbhūya ca samutthānaṃ
dattasya anapakarma ca
//
vetanasyaiva cādānaṃ
saṃvidaś ca vyatikramaḥ
krayavikrayānuśayo
vivādaḥ svāmipālayoḥ
//
vetanasya eva cādānaṃ
saṃvidaś ca vyatikramaḥ
kraya-vikrayānuśayo
vivādaḥ svāmi-pālayoḥ
//
sīmāvivādadharmaś ca
pāruṣye daṇḍavācike
steyaṃ ca sāhasaṃ caiva
strīsaṃgrahaṇam eva ca
//
sīmāvivādadharmaś ca
pāruṣye daṇḍavācike
steyaṃ ca sāhasaṃ ca eva
strīsaṃgrahaṇam eva ca
//
strīpuṃdharmo vibhāgaś ca
dyūtam āhvaya eva ca
padāny aṣṭādaśaitāni
vyavahārasthitāv iha
//
strī-puṃdharmo vibhāgaś ca
dyūtam āhvaya eva ca
padāny aṣṭādaśa etāni
vyavahārasthitāv iha
//
eṣu sthāneṣu bhūyiṣṭhaṃ
vivādaṃ caratāṃ nṛṇām
dharmaṃ śāśvatam āśritya
kuryāt kāryavinirṇayam
//
eṣu sthāneṣu bhūyiṣṭhaṃ
vivādaṃ caratāṃ nṛṇām
dharmaṃ śāśvatam āśritya
kuryāt kāryavinirṇayam
//
yadā svayaṃ na kuryāt tu
nṛpatiḥ kāryadarśanam
tadā niyuñjyād vidvāṃsaṃ
brāhmaṇaṃ kāryadarśane
//
yadā svayaṃ na kuryāt tu
nṛpatiḥ kāryadarśanam
tadā niyuñjyād vidvāṃsaṃ
brāhmaṇaṃ kāryadarśane
//
so 'sya kāryāṇi saṃpaśyet
sabhyair eva tribhir vṛtaḥ
sabhām eva praviśyāgryām
āsīnaḥ sthita eva vā
//
so 'sya kāryāṇi saṃpaśyet
sabhyair eva tribhir vṛtaḥ
sabhām eva praviśya agryām
āsīnaḥ sthita eva vā
//
yasmin deśe niṣīdanti
viprā vedavidas trayaḥ
rājñaś cādhikṛto vidvān
brahmaṇas tāṃ sabhāṃ viduḥ
//
yasmin deśe niṣīdanti
viprā vedavidas trayaḥ
rājñaś ca adhikṛto vidvān
brahmaṇas tāṃ sabhāṃ viduḥ
//
dharmo viddhas tv adharmeṇa
sabhāṃ yatropatiṣṭhate
śalyaṃ cāsya na kṛntanti
viddhās tatra sabhāsadaḥ
//
dharmo viddhas tv adharmeṇa
sabhāṃ yatra upatiṣṭhate
śalyaṃ ca asya na kṛntanti
viddhās tatra sabhāsadaḥ
//
sabhāṃ vā na praveṣṭavyaṃ
sabhā vā na praveṣṭavyā
vaktavyaṃ vā samañjasam
abruvan vibruvan vāpi
naro bhavati kilbiṣī
//
sabhāṃ vā na praveṣṭavyaṃ
sabhā vā na praveṣṭavyā
vaktavyaṃ vā samañjasam
abruvan vibruvan va āpi
naro bhavati kilbiṣī
//
yatra dharmo hy adharmeṇa
satyaṃ yatrānṛtena ca
hanyate prekṣamāṇānāṃ
hatās tatra sabhāsadaḥ
//
yatra dharmo hy adharmeṇa
satyaṃ yatra anṛtena ca
hanyate prekṣamāṇānāṃ
hatās tatra sabhāsadaḥ
//
dharma eva hato hanti
dharmo rakṣati rakṣitaḥ
tasmād dharmo na hantavyo
mā no dharmo hato 'vadhīt
//
dharma eva hato hanti
dharmo rakṣati rakṣitaḥ
tasmād dharmo na hantavyo
mā no dharmo hato 'vadhīt
//
vṛṣo hi bhagavān dharmas
tasya yaḥ kurute
hy
tv
alam
vṛṣalaṃ taṃ vidur devās
tasmād dharmaṃ na lopayet
//
vṛṣo hi bhagavān dharmas
tasya yaḥ kurute
hy
tv
alam
vṛṣalaṃ taṃ vidur devās
tasmād dharmaṃ na lopayet
//
eka eva suhṛd dharmo
nidhāne 'py anuyāti yaḥ
śarīreṇa samaṃ nāśaṃ
sarvam anyad dhi gacchati
//
eka eva suhṛd dharmo
nidhāne 'py anuyāti yaḥ
śarīreṇa samaṃ nāśaṃ
sarvam anyad dhi gacchati
//
pādo 'dharmasya kartāraṃ
pādaḥ sākṣiṇam ṛcchati
pādaḥ sabhāsadaḥ sarvān
pādo rājānam ṛcchati
//
pādo 'dharmasya kartāraṃ
pādaḥ sākṣiṇam ṛcchati
pādaḥ sabhāsadaḥ sarvān
pādo rājānam ṛcchati
//
rājā bhavaty anenās tu
mucyante ca sabhāsadaḥ
eno gacchati kartāraṃ
nindārho yatra nindyate
//
rājā bhavaty anenās tu
mucyante ca sabhāsadaḥ
eno gacchati kartāraṃ
nindā-arho yatra nindyate
//
jātimātropajīvī vā
kāmaṃ syād brāhmaṇabruvaḥ
dharmapravaktā nṛpater
na tu śūdraḥ kathaṃ cana
//
jātimātra-upajīvī vā
kāmaṃ syād brāhmaṇabruvaḥ
dharmapravaktā nṛpater
na tu śūdraḥ kathaṃ cana
//
yasya śūdras tu kurute
rājño dharmavivecanam
tasya sīdati tad rāṣṭraṃ
paṅke gaur iva paśyataḥ
//
yasya śūdras tu kurute
rājño dharmavivecanam
tasya sīdati tad rāṣṭraṃ
paṅke gaur iva paśyataḥ
//
yad rāṣṭraṃ śūdrabhūyiṣṭhaṃ
nāstikākrāntam advijam
vinaśyaty āśu tat kṛtsnaṃ
durbhikṣavyādhipīḍitam
//
yad rāṣṭraṃ śūdra-bhūyiṣṭhaṃ
nāstikākrāntam advijam
vinaśyaty āśu tat kṛtsnaṃ
durbhikṣa-vyādhipīḍitam
//
dharmāsanam adhiṣṭhāya
saṃvītāṅgaḥ samāhitaḥ
praṇamya lokapālebhyaḥ
kāryadarśanam ārabhet
//
dharmāsanam adhiṣṭhāya
saṃvīta-aṅgaḥ samāhitaḥ
praṇamya lokapālebhyaḥ
kāryadarśanam ārabhet
//
arthānarthāv ubhau buddhvā
dharmādharmau ca kevalau
varṇakrameṇa sarvāṇi
paśyet kāryāṇi kāryiṇām
//
artha-anarthāv ubhau buddhvā
dharma-adharmau ca kevalau
varṇakrameṇa sarvāṇi
paśyet kāryāṇi kāryiṇām
//
bāhyair vibhāvayel liṅgair
bhāvam antargataṃ nṛṇām
svaravarṇeṅgitākāraiś
cakṣuṣā ceṣṭitena ca
//
bāhyair vibhāvayel liṅgair
bhāvam antargataṃ nṛṇām
svara-varṇa-iṅgita-ākāraiś
cakṣuṣā ceṣṭitena ca
//
ākārair iṅgitair gatyā
ceṣṭayā bhāṣitena ca
netravaktravikāraiś ca
gṛhyate 'ntargataṃ manaḥ
//
ākārair iṅgitair gatyā
ceṣṭayā bhāṣitena ca
netra-vaktravikāraiś ca
gṛhyate 'ntargataṃ manaḥ
//
bāladāyādikaṃ rikthaṃ
tāvad rājānupālayet
yāvat sa syāt samāvṛtto
yāvac cātītaśaiśavaḥ
yāvad vātīta
//
bāladāya-ādikaṃ rikthaṃ
tāvad rāja ānupālayet
yāvat sa syāt samāvṛtto
yāvac ca atīta-śaiśavaḥ
yāvad va ātīta
//
vaśāputrāsu caivaṃ syād
rakṣaṇaṃ niṣkulāsu ca
pativratāsu ca strīṣu
vidhavāsv āturāsu ca
//
vaśā-aputrāsu ca evaṃ syād
rakṣaṇaṃ niṣ-kulāsu ca
pati-vratāsu ca strīṣu
vidhavāsv āturāsu ca
//
jīvantīnāṃ tu tāsāṃ ye
tad dhareyuḥ svabāndhavāḥ
tāñ śiṣyāc cauradaṇḍena
dhārmikaḥ pṛthivīpatiḥ
//
jīvantīnāṃ tu tāsāṃ ye
tad dhareyuḥ svabāndhavāḥ
tāñ śiṣyāc cauradaṇḍena
dhārmikaḥ pṛthivīpatiḥ
//
praṇaṣṭasvāmikaṃ rikthaṃ
rājā tryabdaṃ nidhāpayet
arvāk tryabdād dharet svāmī
pareṇa nṛpatir haret
//
praṇaṣṭa-svāmikaṃ rikthaṃ
rājā tryabdaṃ nidhāpayet
arvāk tryabdād dharet svāmī
pareṇa nṛpatir haret
//
mamedam iti yo brūyāt
so 'nuyojyo yathāvidhi
saṃvādya rūpasaṃkhyādīn
svāmī tad dravyam arhati
//
mama idam iti yo brūyāt
so 'nuyojyo yathāvidhi
saṃvādya rūpa-saṃkhyādīn
svāmī tad dravyam arhati
//
avedayāno naṣṭasya
deśaṃ kālaṃ ca tattvataḥ
varṇaṃ rūpaṃ pramāṇaṃ ca
tatsamaṃ daṇḍam arhati
//
avedayāno naṣṭasya
deśaṃ kālaṃ ca tattvataḥ
varṇaṃ rūpaṃ pramāṇaṃ ca
tatsamaṃ daṇḍam arhati
//
ādadītātha ṣaḍbhāgaṃ
pranaṣṭādhigatān nṛpaḥ
daśamaṃ dvādaśaṃ vāpi
satāṃ dharmam anusmaran
//
ādadīta atha ṣaḍbhāgaṃ
pranaṣṭa-adhigatān nṛpaḥ
daśamaṃ dvādaśaṃ va āpi
satāṃ dharmam anusmaran
//
pranaṣṭādhigataṃ dravyaṃ
tiṣṭhed yuktair adhiṣṭhitam
yāṃs tatra caurān gṛhṇīyāt
tān rājebhena ghātayet
//
pranaṣṭa-adhigataṃ dravyaṃ
tiṣṭhed yuktair adhiṣṭhitam
yāṃs tatra caurān gṛhṇīyāt
tān rāja ībhena ghātayet
//
mamāyam iti yo brūyān
nidhiṃ satyena mānavaḥ
tasyādadīta ṣaḍbhāgaṃ
rājā dvādaśam eva vā
//
mamāyam iti yo brūyān
nidhiṃ satyena mānavaḥ
tasyādadīta ṣaḍbhāgaṃ
rājā dvādaśam eva vā
//
anṛtaṃ tu vadan daṇḍyaḥ
svavittasyāṃśam aṣṭamam
tasyaiva vā nidhānasya
saṃkhyayālpīyasīṃ kalām
//
anṛtaṃ tu vadan daṇḍyaḥ
svavittasya aṃśam aṣṭamam
tasya eva vā nidhānasya
saṃkhyaya ālpīyasīṃ kalām
//
vidvāṃs tu brāhmaṇo dṛṣṭvā
pūrvopanihitaṃ nidhim
aśeṣato 'py ādadīta
sarvasyādhipatir hi saḥ
//
vidvāṃs tu brāhmaṇo dṛṣṭvā
pūrva-upanihitaṃ nidhim
aśeṣato 'py ādadīta
sarvasya adhipatir hi saḥ
//
yaṃ tu paśyen nidhiṃ rājā
purāṇaṃ nihitaṃ kṣitau
tasmād dvijebhyo dattvārdham
ardhaṃ kośe praveśayet
//
yaṃ tu paśyen nidhiṃ rājā
purāṇaṃ nihitaṃ kṣitau
tasmād dvijebhyo dattva ārdham
ardhaṃ kośe praveśayet
//
nidhīnāṃ tu purāṇānāṃ
dhātūnām eva ca kṣitau
ardhabhāg rakṣaṇād rājā
bhūmer adhipatir hi saḥ
//
nidhīnāṃ tu purāṇānāṃ
dhātūnām eva ca kṣitau
ardhabhāg rakṣaṇād rājā
bhūmer adhipatir hi saḥ
//
dātavyaṃ sarvavarṇebhyo
rājñā caurair hṛtaṃ dhanam
rājā tad upayuñjānaś
caurasyāpnoti kilbiṣam
//
dātavyaṃ sarvavarṇebhyo
rājñā caurair hṛtaṃ dhanam
rājā tad upayuñjānaś
caurasyā apnoti kilbiṣam
//
jātijānapadān dharmān
śreṇīdharmāṃś ca dharmavit
samīkṣya kuladharmāṃś ca
svadharmaṃ pratipādayet
//
jāti-jānapadān dharmān
śreṇīdharmāṃś ca dharmavit
samīkṣya kuladharmāṃś ca
svadharmaṃ pratipādayet
//
svāni karmāṇi kurvāṇā
dūre santo 'pi mānavāḥ
priyā bhavanti lokasya
sve sve karmaṇy avasthitāḥ
//
svāni karmāṇi kurvāṇā
dūre santo 'pi mānavāḥ
priyā bhavanti lokasya
sve sve karmaṇy avasthitāḥ
//
notpādayet svayaṃ kāryaṃ
rājā nāpy asya puruṣaḥ
na ca prāpitam anyena
grased arthaṃ
grasetārthaṃ
kathaṃ cana
//
na utpādayet svayaṃ kāryaṃ
rājā na apy asya puruṣaḥ
na ca prāpitam anyena
grased arthaṃ
graseta arthaṃ
kathaṃ cana
//
yathā nayaty asṛkpātair
mṛgasya mṛgayuḥ padam
nayet tathānumānena
dharmasya nṛpatiḥ padam
//
yathā nayaty asṛkpātair
mṛgasya mṛgayuḥ padam
nayet tatha ānumānena
dharmasya nṛpatiḥ padam
//
satyam arthaṃ ca saṃpaśyed
ātmānam atha
sākṣiṇaḥ
sākṣiṇam
deśaṃ rūpaṃ ca kālaṃ ca
vyavahāravidhau sthitaḥ
//
satyam arthaṃ ca saṃpaśyed
ātmānam atha
sākṣiṇaḥ
sākṣiṇam
deśaṃ rūpaṃ ca kālaṃ ca
vyavahāravidhau sthitaḥ
//
sadbhir ācaritaṃ yat syād
dhārmikaiś ca dvijātibhiḥ
tad deśakulajātīnām
aviruddhaṃ prakalpayet
//
sadbhir ācaritaṃ yat syād
dhārmikaiś ca dvijātibhiḥ
tad deśa-kula-jātīnām
aviruddhaṃ prakalpayet
//
adhamarṇārthasiddhyartham
uttamarṇena coditaḥ
dāpayed dhanikasyārtham
adhamarṇād vibhāvitam
//
adhamarṇārthasiddhyartham
uttamarṇena coditaḥ
dāpayed dhanikasya artham
adhamarṇād vibhāvitam
//
yair yair upāyair arthaṃ svaṃ
prāpnuyād uttamarṇikaḥ
tair tair upāyaiḥ saṃgṛhya
dāpayed adhamarṇikam
//
yair yair upāyair arthaṃ svaṃ
prāpnuyād uttamarṇikaḥ
tair tair upāyaiḥ saṃgṛhya
dāpayed adhamarṇikam
//
dharmeṇa vyavahāreṇa
chalenācaritena ca
prayuktaṃ sādhayed arthaṃ
pañcamena balena ca
//
dharmeṇa vyavahāreṇa
chalenā acaritena ca
prayuktaṃ sādhayed arthaṃ
pañcamena balena ca
//
yaḥ svayaṃ sādhayed artham
uttamarṇo 'dhamarṇikāt
na sa rājñābhiyoktavyaḥ
svakaṃ saṃsādhayan dhanam
//
yaḥ svayaṃ sādhayed artham
uttamarṇo 'dhamarṇikāt
na sa rājña ābhiyoktavyaḥ
svakaṃ saṃsādhayan dhanam
//
arthe 'pavyayamānaṃ tu
karaṇena vibhāvitam
dāpayed dhanikasyārthaṃ
daṇḍaleśaṃ ca śaktitaḥ
//
arthe 'pavyayamānaṃ tu
karaṇena vibhāvitam
dāpayed dhanikasya arthaṃ
daṇḍaleśaṃ ca śaktitaḥ
//
apahnave 'dhamarṇasya
dehīty uktasya saṃsadi
abhiyoktā diśed deśyaṃ
karaṇaṃ vānyad uddiśet
//
apahnave 'dhamarṇasya
dehi ity uktasya saṃsadi
abhiyoktā diśed deśyaṃ
karaṇaṃ va ānyad uddiśet
//
adeśyaṃ yaś ca diśati
nirdiśyāpahnute ca yaḥ
yaś cādharottarān arthān
vigītān nāvabudhyate
//
adeśyaṃ yaś ca diśati
nirdiśya apahnute ca yaḥ
yaś ca adhara-uttarān arthān
vigītān na avabudhyate
//
apadiśyāpadeśyaṃ
apadiśyāpadeśaṃ
ca
punar yas tv apadhāvati
samyak praṇihitaṃ cārthaṃ
pṛṣṭaḥ san nābhinandati
//
apadiśya apadeśyaṃ
apadiśya apadeśaṃ
ca
punar yas tv apadhāvati
samyak praṇihitaṃ ca arthaṃ
pṛṣṭaḥ san na abhinandati
//
asaṃbhāṣye sākṣibhiś ca
deśe saṃbhāṣate mithaḥ
nirucyamānaṃ praśnaṃ ca
necched yaś cāpi niṣpatet
//
asaṃbhāṣye sākṣibhiś ca
deśe saṃbhāṣate mithaḥ
nirucyamānaṃ praśnaṃ ca
na icched yaś ca api niṣpatet
//
brūhīty uktaś ca na brūyād
uktaṃ ca na vibhāvayet
na ca pūrvāparaṃ vidyāt
tasmād arthāt sa hīyate
//
brūhi ity uktaś ca na brūyād
uktaṃ ca na vibhāvayet
na ca pūrva-aparaṃ vidyāt
tasmād arthāt sa hīyate
//
sākṣiṇaḥ
jñātāraḥ
santi mety uktvā
diśety ukto diśen na yaḥ
dharmasthaḥ kāraṇair etair
hīnaṃ tam
api
iti
nirdiśet
//
sākṣiṇaḥ
jñātāraḥ
santi mety uktvā
diśa ity ukto diśen na yaḥ
dharmasthaḥ kāraṇair etair
hīnaṃ tam
api
iti
nirdiśet
//
abhiyoktā na ced brūyād
badhyo
bandhyo
daṇḍyaś ca dharmataḥ
na cet tripakṣāt prabrūyād
dharmaṃ prati parājitaḥ
//
abhiyoktā na ced brūyād
badhyo
bandhyo
daṇḍyaś ca dharmataḥ
na cet tripakṣāt prabrūyād
dharmaṃ prati parājitaḥ
//
yo yāvan nihnuvītārthaṃ
mithyā yāvati vā vadet
tau nṛpeṇa hy adharmajñau
dāpyo taddviguṇaṃ damam
//
yo yāvan nihnuvīta arthaṃ
mithyā yāvati vā vadet
tau nṛpeṇa hy adharmajñau
dāpyo taddviguṇaṃ damam
//
pṛṣṭo 'pavyayamānas tu
kṛtāvastho dhanaiṣiṇā
tryavaraiḥ sākṣibhir bhāvyo
nṛpabrāhmaṇasaṃnidhau
//
pṛṣṭo 'pavyayamānas tu
kṛta-avastho dhana-eṣiṇā
tryavaraiḥ sākṣibhir bhāvyo
nṛpa-brāhmaṇasaṃnidhau
//
yādṛśā dhanibhiḥ kāryā
vyavahāreṣu sākṣiṇaḥ
tādṛśān saṃpravakṣyāmi
yathā vācyam ṛtaṃ ca taiḥ
//
yādṛśā dhanibhiḥ kāryā
vyavahāreṣu sākṣiṇaḥ
tādṛśān saṃpravakṣyāmi
yathā vācyam ṛtaṃ ca taiḥ
//
gṛhiṇaḥ putriṇo maulāḥ
kṣatraviśśūdrayonayaḥ
arthyuktāḥ sākṣyam arhanti
na ye ke cid anāpadi
//
gṛhiṇaḥ putriṇo maulāḥ
kṣatra-viś-śūdra-yonayaḥ
arthyuktāḥ sākṣyam arhanti
na ye ke cid anāpadi
//
āptāḥ sarveṣu varṇeṣu
kāryāḥ kāryeṣu sākṣiṇaḥ
sarvadharmavido 'lubdhā
viparītāṃs tu varjayet
//
āptāḥ sarveṣu varṇeṣu
kāryāḥ kāryeṣu sākṣiṇaḥ
sarvadharmavido 'lubdhā
viparītāṃs tu varjayet
//
nārthasaṃbandhino nāptā
na sahāyā na vairiṇaḥ
na dṛṣṭadoṣāḥ kartavyā
na vyādhyārtā na dūṣitāḥ
//
na arthasaṃbandhino nā aptā
na sahāyā na vairiṇaḥ
na dṛṣṭadoṣāḥ kartavyā
na vyādhyārtā na dūṣitāḥ
//
na sākṣī nṛpatiḥ kāryo
na kārukakuśīlavau
na śrotriyo na liṅgastho
na saṅgebhyo vinirgataḥ
//
na sākṣī nṛpatiḥ kāryo
na kāruka-kuśīlavau
na śrotriyo na liṅgastho
na saṅgebhyo vinirgataḥ
//
nādhyadhīno na vaktavyo
na dasyur na vikarmakṛt
na vṛddho na śiśur naiko
nāntyo na vikalendriyaḥ
//
na adhyadhīno na vaktavyo
na dasyur na vikarmakṛt
na vṛddho na śiśur na eko
na antyo na vikala-indriyaḥ
//
nārto na matto nonmatto
na kṣuttṛṣṇopapīḍitaḥ
na śramārto na kāmārto
na kruddho nāpi taskaraḥ
//
nā arto na matto na unmatto
na kṣut-tṛṣṇā-upapīḍitaḥ
na śramārto na kāmārto
na kruddho na api taskaraḥ
//
strīṇāṃ sākṣyaṃ striyaḥ kuryur
dvijānāṃ sadṛśā dvijāḥ
śūdrāś ca santaḥ śūdrāṇām
antyānām antyayonayaḥ
//
strīṇāṃ sākṣyaṃ striyaḥ kuryur
dvijānāṃ sadṛśā dvijāḥ
śūdrāś ca santaḥ śūdrāṇām
antyānām antya-yonayaḥ
//
anubhāvī tu yaḥ kaś cit
kuryāt sākṣyaṃ vivādinām
antarveśmany araṇye vā
śarīrasyāpi cātyaye
//
anubhāvī tu yaḥ kaś cit
kuryāt sākṣyaṃ vivādinām
antarveśmany araṇye vā
śarīrasya api ca atyaye
//
striyāpy asaṃbhāve kāryaṃ
bālena sthavireṇa vā
śiṣyeṇa bandhunā vāpi
dāsena bhṛtakena vā
//
striya āpy asaṃbhāve kāryaṃ
bālena sthavireṇa vā
śiṣyeṇa bandhunā va āpi
dāsena bhṛtakena vā
//
bālavṛddhāturāṇāṃ ca
sākṣyeṣu vadatāṃ mṛṣā
jānīyād asthirāṃ vācam
utsiktamanasāṃ tathā
//
bāla-vṛddha-āturāṇāṃ ca
sākṣyeṣu vadatāṃ mṛṣā
jānīyād asthirāṃ vācam
utsikta-manasāṃ tathā
//
sāhaseṣu ca sarveṣu
steyasaṃgrahaṇeṣu ca
vāgdaṇḍayoś ca pāruṣye
na parīkṣeta sākṣiṇaḥ
//
sāhaseṣu ca sarveṣu
steya-saṃgrahaṇeṣu ca
vāg-daṇḍayoś ca pāruṣye
na parīkṣeta sākṣiṇaḥ
//
bahutvaṃ parigṛhṇīyāt
sākṣidvaidhe narādhipaḥ
sameṣu tu guṇotkṛṣṭān
guṇidvaidhe dvijottamān
//
bahutvaṃ parigṛhṇīyāt
sākṣidvaidhe narādhipaḥ
sameṣu tu guṇa-utkṛṣṭān
guṇidvaidhe dvijottamān
//
samakṣadarśanāt sākṣyaṃ
śravaṇāc caiva sidhyati
tatra satyaṃ bruvan sākṣī
dharmārthābhyāṃ na hīyate
//
samakṣadarśanāt sākṣyaṃ
śravaṇāc ca eva sidhyati
tatra satyaṃ bruvan sākṣī
dharma-arthābhyāṃ na hīyate
//
sākṣī dṛṣṭaśrutād anyad
vibruvann āryasaṃsadi
avāṅ narakam abhyeti
pretya svargāc ca hīyate
//
sākṣī dṛṣṭa-śrutād anyad
vibruvann āryasaṃsadi
avāṅ narakam abhyeti
pretya svargāc ca hīyate
//
yatrānibaddho 'pīkṣeta
śṛṇuyād vāpi kiṃ cana
pṛṣṭas tatrāpi tad brūyād
yathādṛṣṭaṃ yathāśrutam
//
yatra anibaddho 'pīkṣeta
śṛṇuyād va āpi kiṃ cana
pṛṣṭas tatra api tad brūyād
yathādṛṣṭaṃ yathāśrutam
//
eko 'lubdhas
tu sākṣī
tv asākṣī
syād
bahvyaḥ śucyo 'pi na striyaḥ
strībuddher asthiratvāt tu
doṣaiś cānye 'pi ye vṛtāḥ
//
eko 'lubdhas
tu sākṣī
tv asākṣī
syād
bahvyaḥ śucyo 'pi na striyaḥ
strībuddher asthiratvāt tu
doṣaiś ca anye 'pi ye vṛtāḥ
//
svabhāvenaiva yad brūyus
tad grāhyaṃ vyāvahārikam
ato yad anyad vibrūyur
dharmārthaṃ tad apārthakam
//
svabhāvena eva yad brūyus
tad grāhyaṃ vyāvahārikam
ato yad anyad vibrūyur
dharmārthaṃ tad apārthakam
//
sabhāntaḥ sākṣiṇaḥ prāptān
arthipratyarthisaṃnidhau
prāḍvivāko 'nuyuñjīta
vidhinānena sāntvayan
//
sabhāntaḥ sākṣiṇaḥ prāptān
arthi-pratyarthi-saṃnidhau
prāḍvivāko 'nuyuñjīta
vidhina ānena sāntvayan
//
yad dvayor anayor vettha
kārye 'smiṃś ceṣṭitaṃ mithaḥ
tad brūta sarvaṃ satyena
yuṣmākaṃ hy atra sākṣitā
//
yad dvayor anayor vettha
kārye 'smiṃś ceṣṭitaṃ mithaḥ
tad brūta sarvaṃ satyena
yuṣmākaṃ hy atra sākṣitā
//
satyaṃ sākṣye bruvan sākṣī
lokān
āpnoti puṣkalān
āpnoty aninditān
iha cānuttamāṃ kīrtiṃ
vāg eṣā brahmapūjitā
//
satyaṃ sākṣye bruvan sākṣī
lokān
āpnoti puṣkalān
āpnoty aninditān
iha ca anuttamāṃ kīrtiṃ
vāg eṣā brahmapūjitā
//
sākṣye 'nṛtaṃ vadan pāśair
badhyate vāruṇair bhṛśam
vivaśaḥ śatam ājātīs
tasmāt sākṣyaṃ vaded ṛtam
//
sākṣye 'nṛtaṃ vadan pāśair
badhyate vāruṇair bhṛśam
vivaśaḥ śatam ājātīs
tasmāt sākṣyaṃ vaded ṛtam
//
satyena pūyate sākṣī
dharmaḥ satyena vardhate
tasmāt satyaṃ hi vaktavyaṃ
sarvavarṇeṣu sākṣibhiḥ
//
satyena pūyate sākṣī
dharmaḥ satyena vardhate
tasmāt satyaṃ hi vaktavyaṃ
sarvavarṇeṣu sākṣibhiḥ
//
ātmaiva hy ātmanaḥ sākṣī
gatir ātmā tathātmanaḥ
māvamaṃsthāḥ svam ātmānaṃ
nṛṇāṃ sākṣiṇam uttamam
//
ātma aiva hy ātmanaḥ sākṣī
gatir ātmā tathā ātmanaḥ
ma āvamaṃsthāḥ svam ātmānaṃ
nṛṇāṃ sākṣiṇam uttamam
//
manyante vai pāpakṛto
na kaś cit paśyatīti naḥ
tāṃs tu devāḥ prapaśyanti
svasyaivāntarapūruṣaḥ
//
manyante vai pāpakṛto
na kaś cit paśyati iti naḥ
tāṃs tu devāḥ prapaśyanti
svasya eva antarapūruṣaḥ
//
dyaur bhūmir āpo hṛdayaṃ
candrārkāgniyamānilāḥ
rātriḥ saṃdhye ca dharmaś ca
vṛttajñāḥ sarvadehinām
//
dyaur bhūmir āpo hṛdayaṃ
candra-arka-agni-yama-anilāḥ
rātriḥ saṃdhye ca dharmaś ca
vṛttajñāḥ sarvadehinām
//
devabrāhmaṇasāṃnidhye
sākṣyaṃ pṛcched ṛtaṃ dvijān
udaṅmukhān prāṅmukhān vā
pūrvāhṇe vai śuciḥ śucīn
//
deva-brāhmaṇasāṃnidhye
sākṣyaṃ pṛcched ṛtaṃ dvijān
udaṅ-mukhān prāṅ-mukhān vā
pūrvāhṇe vai śuciḥ śucīn
//
brūhīti brāhmaṇaṃ pṛcchet
satyaṃ brūhīti pārthivam
gobījakāñcanair vaiśyaṃ
śūdraṃ sarvais tu pātakaiḥ
//
brūhi iti brāhmaṇaṃ pṛcchet
satyaṃ brūhi iti pārthivam
go-bīja-kāñcanair vaiśyaṃ
śūdraṃ sarvais tu pātakaiḥ
//
brahmaghno ye smṛtā lokā
ye ca strībālaghātinaḥ
mitradruhaḥ kṛtaghnasya
te te syur bruvato mṛṣā
//
brahmaghno ye smṛtā lokā
ye ca strī-bāla-ghātinaḥ
mitradruhaḥ kṛta-ghnasya
te te syur bruvato mṛṣā
//
janmaprabhṛti yat kiṃ cit
puṇyaṃ bhadra tvayā kṛtam
tat te sarvaṃ śuno gacched
yadi brūyās tvam anyathā
//
janmaprabhṛti yat kiṃ cit
puṇyaṃ bhadra tvayā kṛtam
tat te sarvaṃ śuno gacched
yadi brūyās tvam anyathā
//
eko 'ham asmīty ātmānaṃ
yas tvaṃ kalyāṇa manyase
nityaṃ sthitas te hṛdy eṣa
puṇyapāpekṣitā muniḥ
//
eko 'ham asmi ity ātmānaṃ
yas tvaṃ kalyāṇa manyase
nityaṃ sthitas te hṛdy eṣa
puṇya-pāpa-īkṣitā muniḥ
//
yamo vaivasvato devo yas
tavaiṣa hṛdi sthitaḥ
tena ced avivādas te
mā gaṅgāṃ mā kurūn gamaḥ
//
yamo vaivasvato devo yas
tava eṣa hṛdi sthitaḥ
tena ced avivādas te
mā gaṅgāṃ mā kurūn gamaḥ
//
nagno muṇḍaḥ
kapālena
kapālī
ca
bhikṣārthī kṣutpipāsitaḥ
andhaḥ śatrukulaṃ gacched
yaḥ sākṣyam anṛtaṃ vadet
//
nagno muṇḍaḥ
kapālena
kapālī
ca
bhikṣārthī kṣut-pipāsitaḥ
andhaḥ śatrukulaṃ gacched
yaḥ sākṣyam anṛtaṃ vadet
//
avākśirās tamasy andhe
kilbiṣī narakaṃ vrajet
yaḥ praśnaṃ vitathaṃ brūyāt
pṛṣṭaḥ san dharmaniścaye
//
avāk-śirās tamasy andhe
kilbiṣī narakaṃ vrajet
yaḥ praśnaṃ vitathaṃ brūyāt
pṛṣṭaḥ san dharmaniścaye
//
andho matsyān ivāśnāti
sa naraḥ kaṇṭakaiḥ saha
yo bhāṣate 'rthavaikalyam
apratyakṣaṃ sabhāṃ gataḥ
//
andho matsyān iva aśnāti
sa naraḥ kaṇṭakaiḥ saha
yo bhāṣate 'rthavaikalyam
apratyakṣaṃ sabhāṃ gataḥ
//
yasya vidvān hi vadataḥ
kṣetrajño
nābhiśaṅkate
nātiśaṅkate
tasmān na devāḥ śreyāṃsaṃ
loke 'nyaṃ puruṣaṃ viduḥ
//
yasya vidvān hi vadataḥ
kṣetrajño
na abhiśaṅkate
na atiśaṅkate
tasmān na devāḥ śreyāṃsaṃ
loke 'nyaṃ puruṣaṃ viduḥ
//
yāvato bāndhavān yasmin
hanti sākṣye 'nṛtaṃ vadan
tāvataḥ saṃkhyayā tasmin
śṛṇu saumyānupūrvaśaḥ
//
yāvato bāndhavān yasmin
hanti sākṣye 'nṛtaṃ vadan
tāvataḥ saṃkhyayā tasmin
śṛṇu saumya anupūrvaśaḥ
//
pañca paśvanṛte hanti
daśa hanti gavānṛte
śatam aśvānṛte hanti
sahasraṃ puruṣānṛte
//
pañca paśv-anṛte hanti
daśa hanti gavānṛte
śatam aśvānṛte hanti
sahasraṃ puruṣānṛte
//
hanti jātān ajātāṃś ca
hiraṇyārthe 'nṛtaṃ vadan
sarvaṃ bhūmyanṛte hanti
mā sma bhūmyanṛtaṃ vadīḥ
//
hanti jātān ajātāṃś ca
hiraṇyārthe 'nṛtaṃ vadan
sarvaṃ bhūmy-anṛte hanti
mā sma bhūmy-anṛtaṃ vadīḥ
//
apsu bhūmivad ity āhuḥ
strīṇāṃ bhoge ca maithune
abjeṣu caiva ratneṣu
sarveṣv aśmamayeṣu ca
//
apsu bhūmivad ity āhuḥ
strīṇāṃ bhoge ca maithune
abjeṣu ca eva ratneṣu
sarveṣv aśmamayeṣu ca
//
etān doṣān avekṣya tvaṃ
sarvān anṛtabhāṣaṇe
yathāśrutaṃ yathādṛṣṭaṃ
sarvam evāñjasā vada
//
etān doṣān avekṣya tvaṃ
sarvān anṛtabhāṣaṇe
yathāśrutaṃ yathādṛṣṭaṃ
sarvam eva añjasā vada
//
gorakṣakān
vāṇijikāṃs
vāṇijakāṃs
tathā kārukuśīlavān
preṣyān vārdhuṣikāṃś caiva
viprān śūdravad ācaret
//
gorakṣakān
vāṇijikāṃs
vāṇijakāṃs
tathā kāru-kuśīlavān
preṣyān vārdhuṣikāṃś ca eva
viprān śūdravad ācaret
//
tad vadan dharmato 'rtheṣu
jānann apy anythā naraḥ
na svargāc cyavate lokād
daivīṃ vācaṃ vadanti tām
//
tad vadan dharmato 'rtheṣu
jānann apy anythā naraḥ
na svargāc cyavate lokād
daivīṃ vācaṃ vadanti tām
//
śūdraviṭkṣatraviprāṇāṃ
yatra rtoktau bhaved vadhaḥ
tatra vaktavyam anṛtaṃ
tad dhi satyād viśiṣyate
//
śūdra-viṭ-kṣatra-viprāṇāṃ
yatra rta-uktau bhaved vadhaḥ
tatra vaktavyam anṛtaṃ
tad dhi satyād viśiṣyate
//
vāggaivatyaiś ca carubhir
yajeraṃs te sarasvatīm
anṛtasyainasas tasya
kurvāṇā niṣkṛtiṃ parām
//
vāg-gaivatyaiś ca carubhir
yajeraṃs te sarasvatīm
anṛtasya enasas tasya
kurvāṇā niṣkṛtiṃ parām
//
kūṣmāṇḍair vāpi juhuyād
ghṛtam agnau yathāvidhi
TA0.35; VS20.14
ud ity ṛcā vā vāruṇyā
tṛcenābdaivatena vā
//
RS1.24.15; 10.9.13; VS12.2;VS12.50
kūṣmāṇḍair va āpi juhuyād
ghṛtam agnau yathāvidhi
TA10.3-5; VS20.14
ud ity ṛcā vā vāruṇyā
tṛcena ab-daivatena vā
//
RS1.24.15; 10.9.1-3; VS12.2;VS12.50
tripakṣād abruvan sākṣyam
ṛṇādiṣu naro 'gadaḥ
tadṛṇaṃ prāpnuyāt sarvaṃ
daśabandhaṃ ca sarvataḥ
//
tripakṣād abruvan sākṣyam
ṛṇādiṣu naro 'gadaḥ
tadṛṇaṃ prāpnuyāt sarvaṃ
daśabandhaṃ ca sarvataḥ
//
yasya dṛśyeta saptāhād
uktavākyasya sākṣiṇaḥ
rogo 'gnir jñātimaraṇam
ṛṇaṃ dāpyo damaṃ ca saḥ
//
yasya dṛśyeta saptāhād
ukta-vākyasya sākṣiṇaḥ
rogo 'gnir jñātimaraṇam
ṛṇaṃ dāpyo damaṃ ca saḥ
//
asākṣikeṣu tv artheṣu
mitho vivādamānayoḥ
avindaṃs tattvataḥ satyaṃ
śapathenāpi lambhayet
//
asākṣikeṣu tv artheṣu
mitho vivādamānayoḥ
avindaṃs tattvataḥ satyaṃ
śapathena api lambhayet
//
maharṣibhiś ca devaiś ca
kāryārthaṃ śapathāḥ kṛtāḥ
vasiṣṭhaś cāpi śapathaṃ
śepe paijavane nṛpe
//
maharṣibhiś ca devaiś ca
kāryārthaṃ śapathāḥ kṛtāḥ
vasiṣṭhaś ca api śapathaṃ
śepe paijavane nṛpe
//
na vṛthā śapathaṃ kuryāt
svalpe 'py arthe naro budhaḥ
vṛthā hi śapathaṃ kurvan
pretya ceha ca naśyati
//
na vṛthā śapathaṃ kuryāt
svalpe 'py arthe naro budhaḥ
vṛthā hi śapathaṃ kurvan
pretya ca iha ca naśyati
//
kāminīṣu vivāheṣu
gavāṃ bhakṣye tathendhane
brāhmaṇābhyupapattau ca
śapathe nāsti pātakam
//
kāminīṣu vivāheṣu
gavāṃ bhakṣye tatha īndhane
brāhmaṇa-abhyupapattau ca
śapathe na asti pātakam
//
satyena śāpayed vipraṃ
kṣatriyaṃ vāhanāyudhaiḥ
gobījakāñcanair vaiśyaṃ
śūdraṃ sarvais tu pātakaiḥ
//
satyena śāpayed vipraṃ
kṣatriyaṃ vāhana-āyudhaiḥ
go-bīja-kāñcanair vaiśyaṃ
śūdraṃ sarvais tu pātakaiḥ
//
agniṃ vāhārayed enam
apsu cainaṃ nimajjayet
putradārasya vāpy enaṃ
śirāṃsi sparśayet pṛthak
//
agniṃ vā āhārayed enam
apsu ca enaṃ nimajjayet
putra-dārasya va āpy enaṃ
śirāṃsi sparśayet pṛthak
//
yam iddho na dahaty agnir
āpo nonmajjayanti ca
na cārtim ṛcchati kṣipraṃ
sa jñeyaḥ śapathe śuciḥ
//
yam iddho na dahaty agnir
āpo na unmajjayanti ca
na cā artim ṛcchati kṣipraṃ
sa jñeyaḥ śapathe śuciḥ
//
vatsasya hy abhiśastasya
purā bhrātrā yavīyasā
nāgnir dadāha romāpi
satyena jagataḥ spaśaḥ
//
vatsasya hy abhiśastasya
purā bhrātrā yavīyasā
na agnir dadāha roma api
satyena jagataḥ spaśaḥ
//
yasmin yasmin vivāde tu
kauṭasākṣyaṃ kṛtaṃ bhavet
tat tat kāryaṃ nivarteta
kṛtaṃ cāpy akṛtaṃ bhavet
//
yasmin yasmin vivāde tu
kauṭasākṣyaṃ kṛtaṃ bhavet
tat tat kāryaṃ nivarteta
kṛtaṃ ca apy akṛtaṃ bhavet
//
lobhān mohād bhayān maitrāt
kāmāt krodhāt tathaiva ca
ajñānād bālabhāvāc ca
sākṣyaṃ vitatham ucyate
//
lobhān mohād bhayān maitrāt
kāmāt krodhāt tatha aiva ca
ajñānād bālabhāvāc ca
sākṣyaṃ vitatham ucyate
//
eṣām anyatame sthāne
yaḥ sākṣyam anṛtaṃ vadet
tasya daṇḍaviśeṣāṃs tu
pravakṣyāmy anupūrvaśaḥ
//
eṣām anyatame sthāne
yaḥ sākṣyam anṛtaṃ vadet
tasya daṇḍaviśeṣāṃs tu
pravakṣyāmy anupūrvaśaḥ
//
lobhāt sahasraṃ daṇḍyas tu
mohāt pūrvaṃ tu sāhasam
bhayād dvau madhyamau daṇḍau
maitrāt pūrvaṃ caturguṇam
//
lobhāt sahasraṃ daṇḍyas tu
mohāt pūrvaṃ tu sāhasam
bhayād dvau madhyamau daṇḍau
maitrāt pūrvaṃ caturguṇam
//
kāmād daśaguṇaṃ pūrvaṃ
krodhāt tu triguṇaṃ param
ajñānād dve śate pūrṇe
bāliśyāc chatam eva tu
//
kāmād daśaguṇaṃ pūrvaṃ
krodhāt tu triguṇaṃ param
ajñānād dve śate pūrṇe
bāliśyāc chatam eva tu
//
etān āhuḥ kauṭasākṣye
proktān daṇḍān manīṣibhiḥ
dharmasyāvyabhicārārtham
adharmaniyamāya ca
//
etān āhuḥ kauṭasākṣye
proktān daṇḍān manīṣibhiḥ
dharmasya avyabhicārārtham
adharmaniyamāya ca
//
kauṭasākṣyaṃ tu kurvāṇāṃs
trīn varṇān dhārmiko nṛpaḥ
pravāsayed daṇḍayitvā
brāhmaṇaṃ tu vivāsayet
//
kauṭasākṣyaṃ tu kurvāṇāṃs
trīn varṇān dhārmiko nṛpaḥ
pravāsayed daṇḍayitvā
brāhmaṇaṃ tu vivāsayet
//
daśa sthānāni daṇḍasya
manuḥ svayaṃbhuvo 'bravīt
triṣu varṇeṣu yāni syur
akṣato brāhmaṇo vrajet
//
daśa sthānāni daṇḍasya
manuḥ svayaṃbhuvo 'bravīt
triṣu varṇeṣu yāni syur
akṣato brāhmaṇo vrajet
//
upastham udaraṃ jihvā
hastau pādau ca pañcamam
cakṣur nāsā ca karṇau ca
dhanaṃ dehas tathaiva ca
//
upastham udaraṃ jihvā
hastau pādau ca pañcamam
cakṣur nāsā ca karṇau ca
dhanaṃ dehas tatha aiva ca
//
anubandhaṃ parijñāya
deśakālau ca tattvataḥ
sārāparādho cālokya
daṇḍaṃ daṇḍyeṣu pātayet
//
anubandhaṃ parijñāya
deśa-kālau ca tattvataḥ
sāra-aparādho cā alokya
daṇḍaṃ daṇḍyeṣu pātayet
//
adharmadaṇḍanaṃ loke
yaśoghnaṃ kīrtināśanam
asvargyaṃ ca paratrāpi
tasmāt tat parivarjayet
//
adharmadaṇḍanaṃ loke
yaśoghnaṃ kīrtināśanam
asvargyaṃ ca paratra api
tasmāt tat parivarjayet
//
adaṇḍyān daṇḍayan rājā
daṇḍyāṃś caivāpy adaṇḍayan
ayaśo mahad āpnoti
narakaṃ caiva gacchati
//
adaṇḍyān daṇḍayan rājā
daṇḍyāṃś ca eva apy adaṇḍayan
ayaśo mahad āpnoti
narakaṃ ca eva gacchati
//
vāgdaṇḍaṃ prathamaṃ kuryād
dhigdaṇḍaṃ tadanantaram
tṛtīyaṃ dhanadaṇḍaṃ tu
vadhadaṇḍam ataḥ param
//
vāgdaṇḍaṃ prathamaṃ kuryād
dhigdaṇḍaṃ tadanantaram
tṛtīyaṃ dhanadaṇḍaṃ tu
vadhadaṇḍam ataḥ param
//
vadhenāpi yadā tv etān
nigrahītuṃ na śaknuyāt
tadaiṣu sarvam apy etat
prayuñjīta catuṣṭayam
//
vadhena api yadā tv etān
nigrahītuṃ na śaknuyāt
tada aiṣu sarvam apy etat
prayuñjīta catuṣṭayam
//
lokasaṃvyavahārārthaṃ
yāḥ saṃjñāḥ prathitā bhuvi
tāmrarūpyasuvarṇānāṃ
tāḥ pravakṣyāmy aśeṣataḥ
//
lokasaṃvyavahārārthaṃ
yāḥ saṃjñāḥ prathitā bhuvi
tāmra-rūpya-suvarṇānāṃ
tāḥ pravakṣyāmy aśeṣataḥ
//
jālāntaragate bhānau
yat sūkṣmaṃ dṛśyate rajaḥ
prathamaṃ tat pramāṇānāṃ
trasareṇuṃ pracakṣate
//
jālāntaragate bhānau
yat sūkṣmaṃ dṛśyate rajaḥ
prathamaṃ tat pramāṇānāṃ
trasareṇuṃ pracakṣate
//
trasareṇavo 'ṣṭau vijñeyā
likṣaikā parimāṇataḥ
tā rājasarṣapas tisras
te trayo gaurasarṣapaḥ
//
trasareṇavo 'ṣṭau vijñeyā
likṣa aikā parimāṇataḥ
tā rājasarṣapas tisras
te trayo gaurasarṣapaḥ
//
sarṣapāḥ ṣaḍ yavo madhyas
triyavaṃ tv ekakṛṣṇalam
pañcakṛṣṇalako māṣas
te suvarṇas tu ṣoḍaśa
//
sarṣapāḥ ṣaḍ yavo madhyas
triyavaṃ tv ekakṛṣṇalam
pañcakṛṣṇalako māṣas
te suvarṇas tu ṣoḍaśa
//
palaṃ suvarṇāś catvāraḥ
palāni dharaṇaṃ daśa
dve kṛṣṇale samadhṛte
vijñeyo
raupya
rūpya
māṣakaḥ
//
palaṃ suvarṇāś catvāraḥ
palāni dharaṇaṃ daśa
dve kṛṣṇale samadhṛte
vijñeyo
raupya
rūpya
māṣakaḥ
//
te ṣoḍaśa syād dharaṇaṃ
purāṇaś caiva rājataḥ
kārṣāpaṇas tu vijñeyas
tāmrikaḥ kārṣikaḥ paṇaḥ
//
te ṣoḍaśa syād dharaṇaṃ
purāṇaś ca eva rājataḥ
kārṣāpaṇas tu vijñeyas
tāmrikaḥ kārṣikaḥ paṇaḥ
//
dharaṇāni daśa jñeyaḥ
śatamānas tu rājataḥ
catuḥsauvarṇiko niṣko
vijñeyas tu pramāṇataḥ
//
dharaṇāni daśa jñeyaḥ
śatamānas tu rājataḥ
catuḥsauvarṇiko niṣko
vijñeyas tu pramāṇataḥ
//
paṇānāṃ dve śate sārdhe
prathamaḥ sāhasaḥ smṛtaḥ
madhyamaḥ pañca vijñeyaḥ
sahasraṃ tv eva cottamaḥ
//
paṇānāṃ dve śate sārdhe
prathamaḥ sāhasaḥ smṛtaḥ
madhyamaḥ pañca vijñeyaḥ
sahasraṃ tv eva ca uttamaḥ
//
ṛṇe deye pratijñāte
pañcakaṃ śatam arhati
apahnave taddviguṇaṃ
tan manor anuśāsanam
//
ṛṇe deye pratijñāte
pañcakaṃ śatam arhati
apahnave taddviguṇaṃ
tan manor anuśāsanam
//
vasiṣṭhavihitāṃ vṛddhiṃ
sṛjed vittavivardhinīm
aśītibhāgaṃ gṛhṇīyān
māsād vārdhuṣikaḥ śate
//
vasiṣṭhavihitāṃ vṛddhiṃ
sṛjed vittavivardhinīm
aśītibhāgaṃ gṛhṇīyān
māsād vārdhuṣikaḥ śate
//
dvikaṃ śataṃ vā gṛhṇīyāt
satāṃ dharmam anusmaran
dvikaṃ śataṃ hi gṛhṇāno
na bhavaty arthakilbiṣī
//
dvikaṃ śataṃ vā gṛhṇīyāt
satāṃ dharmam anusmaran
dvikaṃ śataṃ hi gṛhṇāno
na bhavaty arthakilbiṣī
//
dvikaṃ trikaṃ catuṣkaṃ ca
pañcakaṃ ca śataṃ samam
māsasya vṛddhiṃ gṛhṇīyād
varṇānām anupūrvaśaḥ
//
dvikaṃ trikaṃ catuṣkaṃ ca
pañcakaṃ ca śataṃ samam
māsasya vṛddhiṃ gṛhṇīyād
varṇānām anupūrvaśaḥ
//
na tv evādhau sopakāre
kausīdīṃ vṛddhim āpnuyāt
na cādheḥ kālasaṃrodhān
nisargo 'sti na vikrayaḥ
//
na tv evā adhau sa-upakāre
kausīdīṃ vṛddhim āpnuyāt
na cā adheḥ kālasaṃrodhān
nisargo 'sti na vikrayaḥ
//
na bhoktavyo balād ādhir
bhuñjāno vṛddhim utsṛjet
mūlyena toṣayec cainam
ādhisteno 'nyathā bhavet
//
na bhoktavyo balād ādhir
bhuñjāno vṛddhim utsṛjet
mūlyena toṣayec ca enam
ādhisteno 'nyathā bhavet
//
ādhiś copanidhiś cobhau
na kālātyayam arhataḥ
avahāryau bhavetāṃ tau
dīrghakālam avasthitau
//
ādhiś ca upanidhiś ca ubhau
na kālātyayam arhataḥ
avahāryau bhavetāṃ tau
dīrghakālam avasthitau
//
saṃprītyā bhujyamānāni
na naśyanti kadā cana
dhenur uṣṭro vahann aśvo
yaś ca damyaḥ prayujyate
//
saṃprītyā bhujyamānāni
na naśyanti kadā cana
dhenur uṣṭro vahann aśvo
yaś ca damyaḥ prayujyate
//
yat kiṃ cid daśavarṣāṇi
saṃnidhau prekṣate dhanī
bhujyamānaṃ parais tūṣṇīṃ
na sa tal labdhum arhati
//
yat kiṃ cid daśavarṣāṇi
saṃnidhau prekṣate dhanī
bhujyamānaṃ parais tūṣṇīṃ
na sa tal labdhum arhati
//
ajaḍaś ced apogaṇḍo
viṣaye cāsya bhujyate
bhagnaṃ tad vyavahāreṇa
bhoktā tad
dravyam
dhanam
arhati
//
ajaḍaś ced apogaṇḍo
viṣaye ca asya bhujyate
bhagnaṃ tad vyavahāreṇa
bhoktā tad
dravyam
dhanam
arhati
//
ādhiḥ sīmā bāladhanaṃ
nikṣepopanidhiḥ
nikṣepopanidhī
striyaḥ
rājasvaṃ śrotriyasvaṃ ca
na bhogena praṇaśyati
//
ādhiḥ sīmā bāladhanaṃ
nikṣepa-upanidhiḥ
nikṣepa-upanidhī
striyaḥ
rājasvaṃ śrotriyasvaṃ ca
na bhogena praṇaśyati
//
yaḥ svāminānanujñātam
ādhiṃ bhūṅkte 'vicakṣaṇaḥ
tenārdhavṛddhir moktavyā
tasya bhogasya niṣkṛtiḥ
//
yaḥ svāmina ānanujñātam
ādhiṃ bhūṅkte 'vicakṣaṇaḥ
tena ardhavṛddhir moktavyā
tasya bhogasya niṣkṛtiḥ
//
kusīdavṛddhir dvaiguṇyaṃ
nātyeti sakṛd
āhṛtā
āhitā
dhānye sade lave vāhye
nātikrāmati pañcatām
//
kusīdavṛddhir dvaiguṇyaṃ
na atyeti sakṛd
āhṛtā
āhitā
dhānye sade lave vāhye
na atikrāmati pañcatām
//
kṛtānusārād adhikā
vyatiriktā na sidhyati
kusīdapatham āhus taṃ
pañcakaṃ śatam arhati
//
kṛtānusārād adhikā
vyatiriktā na sidhyati
kusīdapatham āhus taṃ
pañcakaṃ śatam arhati
//
nātisāṃvatsarīṃ vṛddhiṃ
na cādṛṣṭāṃ
punar haret
vinirharet
cakravṛddhiḥ kālavṛddhiḥ
kāritā kāyikā ca yā
//
na ati-sāṃvatsarīṃ vṛddhiṃ
na ca adṛṣṭāṃ
punar haret
vinirharet
cakravṛddhiḥ kālavṛddhiḥ
kāritā kāyikā ca yā
//
ṛṇaṃ dātum aśakto yaḥ
kartum icchet punaḥ kriyām
sa dattvā nirjitāṃ vṛddhiṃ
karaṇaṃ parivartayet
//
ṛṇaṃ dātum aśakto yaḥ
kartum icchet punaḥ kriyām
sa dattvā nirjitāṃ vṛddhiṃ
karaṇaṃ parivartayet
//
adarśayitvā tatraiva
hiraṇyaṃ parivartayet
yāvatī saṃbhaved vṛddhis
tāvatīṃ dātum arhati
//
adarśayitvā tatra eva
hiraṇyaṃ parivartayet
yāvatī saṃbhaved vṛddhis
tāvatīṃ dātum arhati
//
cakravṛddhiṃ samārūḍho
deśakālavyavasthitaḥ
atikrāman deśakālau
na tatphalam avāpnuyāt
//
cakravṛddhiṃ samārūḍho
deśa-kāla-vyavasthitaḥ
atikrāman deśa-kālau
na tat-phalam avāpnuyāt
//
samudrayānakuśalā
deśakālārthadarśinaḥ
sthāpayanti tu yāṃ vṛddhiṃ
sā tatrādhigamaṃ prati
//
samudrayānakuśalā
deśa-kāla-arthadarśinaḥ
sthāpayanti tu yāṃ vṛddhiṃ
sā tatra adhigamaṃ prati
//
yo yasya pratibhūs tiṣṭhed
darśanāyeha mānavaḥ
adarśayan sa taṃ tasya
prayacchet
yateta
svadhanād ṛṇam
//
yo yasya pratibhūs tiṣṭhed
darśanāya iha mānavaḥ
adarśayan sa taṃ tasya
prayacchet
yateta
svadhanād ṛṇam
//
prātibhāvyaṃ vṛthādānam
ākṣikaṃ saurikāṃ ca yat
daṇḍaśulkāvaśeṣaṃ ca
na putro dātum arhati
//
prātibhāvyaṃ vṛthādānam
ākṣikaṃ saurikāṃ ca yat
daṇḍa-śulkāvaśeṣaṃ ca
na putro dātum arhati
//
darśanaprātibhāvye tu
vidhiḥ syāt pūrvacoditaḥ
dānapratibhuvi prete
dāyādān api dāpayet
//
darśanaprātibhāvye tu
vidhiḥ syāt pūrvacoditaḥ
dānapratibhuvi prete
dāyādān api dāpayet
//
adātari punar dātā
vijñātaprakṛtāv ṛṇam
paścāt pratibhuvi prete
parīpset kena hetunā
//
adātari punar dātā
vijñātaprakṛtāv ṛṇam
paścāt pratibhuvi prete
parīpset kena hetunā
//
nirādiṣṭadhanaś cet tu
pratibhūḥ syād alaṃdhanaḥ
svadhanād eva tad dadyān
nirādiṣṭa iti sthitiḥ
//
nirādiṣṭadhanaś cet tu
pratibhūḥ syād alaṃdhanaḥ
svadhanād eva tad dadyān
nirādiṣṭa iti sthitiḥ
//
mattonmattārtādhyadhīnair
bālena sthavireṇa vā
asaṃbaddhakṛtaś caiva
vyāvahāro na sidhyati
//
matta-unmatta-ārta-adhyadhīnair
bālena sthavireṇa vā
asaṃbaddhakṛtaś ca eva
vyāvahāro na sidhyati
//
satyā na bhāṣā bhavati
yady api syāt pratiṣṭhitā
bahiś ced bhāṣyate dharmān
niyatād vyavahārikāt
//
satyā na bhāṣā bhavati
yady api syāt pratiṣṭhitā
bahiś ced bhāṣyate dharmān
niyatād vyavahārikāt
//
yogādhamanavikrītaṃ
yogadānapratigraham
yatra vāpy upadhiṃ paśyet
tat sarvaṃ vinivartayet
//
yogādhamanavikrītaṃ
yogadānapratigraham
yatra va āpy upadhiṃ paśyet
tat sarvaṃ vinivartayet
//
grahītā yadi naṣṭaḥ syāt
kuṭumbārthe
kuṭumbe ca
kṛto vyayaḥ
dātavyaṃ bāndhavais tat syāt
pravibhaktair api svataḥ
//
grahītā yadi naṣṭaḥ syāt
kuṭumbārthe
kuṭumbe ca
kṛto vyayaḥ
dātavyaṃ bāndhavais tat syāt
pravibhaktair api svataḥ
//
kuṭumbārthe 'dhyadhīno 'pi
vyavahāraṃ yam ācaret
svadeśe vā videśe vā
taṃ jyāyān na vicālayet
//
kuṭumbārthe 'dhyadhīno 'pi
vyavahāraṃ yam ācaret
svadeśe vā videśe vā
taṃ jyāyān na vicālayet
//
balād dattaṃ balād bhuktaṃ
balād yac cāpi lekhitam
sarvān balakṛtān arthān
akṛtān manur abravīt
//
balād dattaṃ balād bhuktaṃ
balād yac ca api lekhitam
sarvān balakṛtān arthān
akṛtān manur abravīt
//
trayaḥ parārthe kliśyanti
sākṣiṇaḥ pratibhūḥ kulam
catvāras tūpacīyante
vipra āḍhyo vaṇiṅ nṛpaḥ
//
trayaḥ parārthe kliśyanti
sākṣiṇaḥ pratibhūḥ kulam
catvāras tu upacīyante
vipra āḍhyo vaṇiṅ nṛpaḥ
//
anādeyaṃ nādadīta
parikṣīṇo 'pi pārthivaḥ
na cādeyaṃ samṛddho 'pi
sūkṣmam apy artham utsṛjet
//
anādeyaṃ nā adadīta
parikṣīṇo 'pi pārthivaḥ
na cā adeyaṃ samṛddho 'pi
sūkṣmam apy artham utsṛjet
//
anādeyasya cādānād
ādeyasya ca varjanāt
daurbalyaṃ khyāpyate rājñaḥ
sa pretyeha ca naśyati
//
anādeyasya cā adānād
ādeyasya ca varjanāt
daurbalyaṃ khyāpyate rājñaḥ
sa pretya iha ca naśyati
//
svādānād varṇasaṃsargāt tv
abalānāṃ ca rakṣaṇāt
balaṃ saṃjāyate rājñaḥ
sa pretyeha ca vardhate
//
svādānād varṇasaṃsargāt tv
abalānāṃ ca rakṣaṇāt
balaṃ saṃjāyate rājñaḥ
sa pretya iha ca vardhate
//
tasmād yama iva svāmī
svayaṃ hitvā priyāpriye
varteta yāmyayā vṛttyā
jitakrodho jitendriyaḥ
//
tasmād yama iva svāmī
svayaṃ hitvā priya-apriye
varteta yāmyayā vṛttyā
jita-krodho jita-indriyaḥ
//
yas tv adharmeṇa kāryāṇi
mohāt kuryān narādhipaḥ
acirāt taṃ durātmānaṃ
vaśe kurvanti śatravaḥ
//
yas tv adharmeṇa kāryāṇi
mohāt kuryān narādhipaḥ
acirāt taṃ dur-ātmānaṃ
vaśe kurvanti śatravaḥ
//
kāmakrodhau tu saṃyamya
yo 'rthān dharmeṇa paśyati
prajās tam anuvartante
samudram iva sindhavaḥ
//
kāma-krodhau tu saṃyamya
yo 'rthān dharmeṇa paśyati
prajās tam anuvartante
samudram iva sindhavaḥ
//
yaḥ sādhayantaṃ chandena
vedayed dhanikaṃ nṛpe
sa rājñā tac caturbhāgaṃ
dāpyas tasya ca tad dhanam
//
yaḥ sādhayantaṃ chandena
vedayed dhanikaṃ nṛpe
sa rājñā tac caturbhāgaṃ
dāpyas tasya ca tad dhanam
//
karmaṇāpi samaṃ kuryād
dhanikāyādhamarṇikaḥ
samo 'vakṛṣṭajātis tu
dadyāc chreyāṃs tu tac chanaiḥ
//
karmaṇa āpi samaṃ kuryād
dhanikāya adhamarṇikaḥ
samo 'vakṛṣṭajātis tu
dadyāc chreyāṃs tu tac chanaiḥ
//
anena vidhinā rājā
mitho vivadatāṃ nṛṇām
sākṣipratyayasiddhāni
kāryāṇi samatāṃ nayet
//
anena vidhinā rājā
mitho vivadatāṃ nṛṇām
sākṣipratyayasiddhāni
kāryāṇi samatāṃ nayet
//
kulaje vṛttasaṃpanne
dharmajñe satyavādini
mahāpakṣe dhaniny ārye
nikṣepaṃ nikṣiped budhaḥ
//
kulaje vṛttasaṃpanne
dharmajñe satyavādini
mahāpakṣe dhaniny ārye
nikṣepaṃ nikṣiped budhaḥ
//
yo yathā nikṣiped dhaste
yam arthaṃ yasya mānavaḥ
sa tathaiva grahītavyo
yathā dāyas tathā grahaḥ
//
yo yathā nikṣiped dhaste
yam arthaṃ yasya mānavaḥ
sa tatha aiva grahītavyo
yathā dāyas tathā grahaḥ
//
yo nikṣepaṃ yācyamāno
nikṣeptur na prayacchati
sa yācyaḥ prāḍvivākena
tan nikṣeptur asaṃnidhau
//
yo nikṣepaṃ yācyamāno
nikṣeptur na prayacchati
sa yācyaḥ prāḍvivākena
tan nikṣeptur asaṃnidhau
//
sākṣyabhāve praṇidhibhir
vayorūpasamanvitaiḥ
apadeśaiś ca saṃnyasya
hiraṇyaṃ tasya tattvataḥ
//
sākṣy-abhāve praṇidhibhir
vayo-rūpa-samanvitaiḥ
apadeśaiś ca saṃnyasya
hiraṇyaṃ tasya tattvataḥ
//
sa yadi pratipadyeta
yathānyastaṃ yathākṛtam
na tatra vidyate kiṃ cid
yat parair abhiyujyate
//
sa yadi pratipadyeta
yathānyastaṃ yathākṛtam
na tatra vidyate kiṃ cid
yat parair abhiyujyate
//
teṣāṃ na dadyād yadi tu
tad dhiraṇyaṃ yathāvidhi
ubhau nigṛhya dāpyaḥ syād
sa nigṛhyobhayaṃ dāpya
iti dharmasya dhāraṇā
//
teṣāṃ na dadyād yadi tu
tad dhiraṇyaṃ yathāvidhi
ubhau nigṛhya dāpyaḥ syād
sa nigṛhya ubhayaṃ dāpya
iti dharmasya dhāraṇā
//
nikṣepopanidhī nityaṃ
na deyau pratyanantare
naśyato vinipāte tāv
anipāte tv anāśinau
//
nikṣepa-upanidhī nityaṃ
na deyau pratyanantare
naśyato vinipāte tāv
anipāte tv anāśinau
//
svayam eva tu yau dadyān
mṛtasya pratyanantare
na sa rājñābhiyoktavyo
na nikṣeptuś ca bandhubhiḥ
//
svayam eva tu yau dadyān
mṛtasya pratyanantare
na sa rājña ābhiyoktavyo
na nikṣeptuś ca bandhubhiḥ
//
acchalenaiva cānvicchet
tam arthaṃ prītipūrvakam
vicārya tasya vā vṛttaṃ
sāmnaiva parisādhayet
//
acchalena eva ca anvicchet
tam arthaṃ prītipūrvakam
vicārya tasya vā vṛttaṃ
sāmna aiva parisādhayet
//
nikṣepeṣv eṣu sarveṣu
vidhiḥ syāt parisādhane
samudre nāpnuyāt kiṃ cid
yadi tasmān na saṃharet
//
nikṣepeṣv eṣu sarveṣu
vidhiḥ syāt parisādhane
sa-mudre nā apnuyāt kiṃ cid
yadi tasmān na saṃharet
//
caurair hṛtaṃ jalenoḍham
agninā dagdham eva vā
na dadyād yadi tasmāt sa
na saṃharati kiṃ cana
//
caurair hṛtaṃ jalenā uḍham
agninā dagdham eva vā
na dadyād yadi tasmāt sa
na saṃharati kiṃ cana
//
nikṣepasyāpahartāram
anikṣeptāram eva ca
sarvair upāyair anvicchec
chapathaiś caiva vaidikaiḥ
//
nikṣepasya apahartāram
anikṣeptāram eva ca
sarvair upāyair anvicchec
chapathaiś ca eva vaidikaiḥ
//
yo nikṣepaṃ nārpayati
yaś cānikṣipya yācate
tāv ubhau cauravac chāsyau
dāpyau vā tatsamaṃ damam
//
yo nikṣepaṃ na arpayati
yaś ca anikṣipya yācate
tāv ubhau cauravac chāsyau
dāpyau vā tatsamaṃ damam
//
nikṣepasyāpahartāraṃ
tatsamaṃ dāpayed damam
tathopanidhihartāram
aviśeṣeṇa pārthivaḥ
//
nikṣepasya apahartāraṃ
tatsamaṃ dāpayed damam
tatha ūpanidhihartāram
aviśeṣeṇa pārthivaḥ
//
upadhābhiś ca yaḥ kaś cit
paradravyaṃ haren naraḥ
sasahāyaḥ sa hantavyaḥ
prakāśaṃ vividhair vadhaiḥ
//
upadhābhiś ca yaḥ kaś cit
paradravyaṃ haren naraḥ
sa-sahāyaḥ sa hantavyaḥ
prakāśaṃ vividhair vadhaiḥ
//
nikṣepo yaḥ kṛto yena
yāvāṃś ca kulasaṃnidhau
tāvān eva sa vijñeyo
vibruvan daṇḍam arhati
//
nikṣepo yaḥ kṛto yena
yāvāṃś ca kulasaṃnidhau
tāvān eva sa vijñeyo
vibruvan daṇḍam arhati
//
mitho dāyaḥ kṛto yena
gṛhīto mitha eva vā
mitha eva pradātavyo
yathā dāyas tathā grahaḥ
//
mitho dāyaḥ kṛto yena
gṛhīto mitha eva vā
mitha eva pradātavyo
yathā dāyas tathā grahaḥ
//
nikṣiptasya dhanasyaivaṃ
prītyopanihitasya ca
rājā vinirṇayaṃ kuryād
akṣiṇvan nyāsadhāriṇam
//
nikṣiptasya dhanasya evaṃ
prītya ūpanihitasya ca
rājā vinirṇayaṃ kuryād
akṣiṇvan nyāsadhāriṇam
//
vikrīṇīte parasya svaṃ
yo 'svāmī svāmyasammataḥ
na taṃ nayeta sākṣyaṃ tu
stenam astenamāninam
//
vikrīṇīte parasya svaṃ
yo 'svāmī svāmyasammataḥ
na taṃ nayeta sākṣyaṃ tu
stenam astenamāninam
//
avahāryo bhavec caiva
sānvayaḥ ṣaṭśataṃ damam
niranvayo 'napasaraḥ
prāptaḥ syāc caurakilbiṣam
//
avahāryo bhavec ca eva
sa-anvayaḥ ṣaṭśataṃ damam
nir-anvayo 'napasaraḥ
prāptaḥ syāc caurakilbiṣam
//
asvāminā kṛto yas tu
dāyo vikraya eva vā
akṛtaḥ sa tu vijñeyo
vyavahāre yathā sthitiḥ
//
asvāminā kṛto yas tu
dāyo vikraya eva vā
akṛtaḥ sa tu vijñeyo
vyavahāre yathā sthitiḥ
//
saṃbhogo dṛśyate yatra
na dṛśyetāgamaḥ kva cit
āgamaḥ kāraṇaṃ tatra
na saṃbhoga iti sthitiḥ
//
saṃbhogo dṛśyate yatra
na dṛśyetā agamaḥ kva cit
āgamaḥ kāraṇaṃ tatra
na saṃbhoga iti sthitiḥ
//
vikrayād yo dhanaṃ kiṃ cid
gṛhṇīyat kulasaṃnidhau
krayeṇa sa viśuddhaṃ hi
nyāyato labhate dhanam
//
vikrayād yo dhanaṃ kiṃ cid
gṛhṇīyat kulasaṃnidhau
krayeṇa sa viśuddhaṃ hi
nyāyato labhate dhanam
//
atha mūlam anāhāryaṃ
prakāśakrayaśodhitaḥ
adaṇḍyo mucyate rājñā
nāṣṭiko labhate dhanam
//
atha mūlam anāhāryaṃ
prakāśakrayaśodhitaḥ
adaṇḍyo mucyate rājñā
nāṣṭiko labhate dhanam
//
nānyad anyena saṃsṛṣṭa
rūpaṃ vikrayam arhati
na
cāsāraṃ na
sāvadyaṃ
ca nyūnaṃ
na dūreṇa tirohitam
//
na anyad anyena saṃsṛṣṭa
rūpaṃ vikrayam arhati
na
ca asāraṃ na
sāvadyaṃ
ca nyūnaṃ
na dūreṇa tirohitam
//
anyāṃ ced darśayitvānyā
voḍhuḥ kanyā pradīyate
ubhe ta ekaśulkena
vahed ity abravīn manuḥ
//
anyāṃ ced darśayitva ānyā
voḍhuḥ kanyā pradīyate
ubhe ta ekaśulkena
vahed ity abravīn manuḥ
//
nonmattāyā na kuṣṭhinyā
na ca yā spṛṣṭamaithunā
pūrvaṃ doṣān abhikhyāpya
pradātā daṇḍam arhati
//
na unmattāyā na kuṣṭhinyā
na ca yā spṛṣṭa-maithunā
pūrvaṃ doṣān abhikhyāpya
pradātā daṇḍam arhati
//
ṛtvig yadi vṛto yajñe
svakarma parihāpayet
tasya karmānurūpeṇa
deyo 'ṃśaḥ sahakartṛbhiḥ
//
ṛtvig yadi vṛto yajñe
svakarma parihāpayet
tasya karmānurūpeṇa
deyo 'ṃśaḥ sahakartṛbhiḥ
//
dakṣiṇāsu ca dattāsu
svakarma parihāpayan
kṛtsnam eva labhetāṃśam
anyenaiva ca kārayet
//
dakṣiṇāsu ca dattāsu
svakarma parihāpayan
kṛtsnam eva labheta aṃśam
anyena eva ca kārayet
//
yasmin karmaṇi yās tu syur
uktāḥ pratyaṅgadakṣiṇāḥ
sa eva tā ādidīta
bhajeran sarva eva vā
//
yasmin karmaṇi yās tu syur
uktāḥ pratyaṅgadakṣiṇāḥ
sa eva tā ādidīta
bhajeran sarva eva vā
//
rathaṃ haret cādhvaryur
brahmādhāne ca vājinam
hotā vāpi hared aśvam
udgātā cāpy anaḥ kraye
//
rathaṃ haret ca adhvaryur
brahmā ādhāne ca vājinam
hotā va āpi hared aśvam
udgātā ca apy anaḥ kraye
//
sarveṣām ardhino mukhyās
tadardhenārdhino 'pare
tṛtīyinas tṛtīyāṃśāś
caturthāṃśāś ca pādinaḥ
//
sarveṣām ardhino mukhyās
tadardhena ardhino 'pare
tṛtīyinas tṛtīyāṃśāś
caturthāṃśāś ca pādinaḥ
//
saṃbhūya svāni karmāṇi
kurvadbhir iha mānavaiḥ
anena vidhiyogena
kartavyāṃśaprakalpanā
//
saṃbhūya svāni karmāṇi
kurvadbhir iha mānavaiḥ
anena vidhiyogena
kartavya āṃśaprakalpanā
//
dharmārthaṃ yena dattaṃ syāt
kasmai cid yācate dhanam
paścāc ca na tathā tat syān
na deyaṃ tasya tad bhavet
//
dharmārthaṃ yena dattaṃ syāt
kasmai cid yācate dhanam
paścāc ca na tathā tat syān
na deyaṃ tasya tad bhavet
//
yadi saṃsādhayet tat tu
darpāl lobhena vā punaḥ
rājñā dāpyaḥ suvarṇaṃ syāt
tasya steyasya niṣkṛtiḥ
//
yadi saṃsādhayet tat tu
darpāl lobhena vā punaḥ
rājñā dāpyaḥ suvarṇaṃ syāt
tasya steyasya niṣkṛtiḥ
//
dattasyaiṣoditā dharmyā
yathāvad anapakriyā
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi
vetanasyānapakriyām
//
dattasya eṣa ūditā dharmyā
yathāvad anapakriyā
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi
vetanasya anapakriyām
//
bhṛto
nārto
anārto
na kuryād yo
darpāt karma yathoditam
sa daṇḍyaḥ kṛṣṇalāny aṣṭau
na deyaṃ cāsya vetanam
//
bhṛto
nā arto
anārto
na kuryād yo
darpāt karma yathā-uditam
sa daṇḍyaḥ kṛṣṇalāny aṣṭau
na deyaṃ ca asya vetanam
//
ārtas tu kuryāt svasthaḥ san
yathābhāṣitam āditaḥ
sa dīrghasyāpi kālasya
tal labhetaiva vetanam
//
ārtas tu kuryāt svasthaḥ san
yathābhāṣitam āditaḥ
sa dīrghasya api kālasya
tal labheta eva vetanam
//
yathoktam ārtaḥ sustho vā
yas tat karma na kārayet
na tasya vetanaṃ deyam
alponasyāpi karmaṇaḥ
//
yathā-uktam ārtaḥ sustho vā
yas tat karma na kārayet
na tasya vetanaṃ deyam
alpa-ūnasya api karmaṇaḥ
//
eṣa dharmo 'khilenokto
vetanādānakarmaṇaḥ
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi
dharmaṃ samayabhedinām
//
eṣa dharmo 'khilena ukto
vetanādānakarmaṇaḥ
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi
dharmaṃ samayabhedinām
//
yo grāmadeśasaṃghānāṃ
kṛtvā satyena saṃvidam
visaṃvaden naro lobhāt
taṃ rāṣṭrād vipravāsayet
//
yo grāma-deśa-saṃghānāṃ
kṛtvā satyena saṃvidam
visaṃvaden naro lobhāt
taṃ rāṣṭrād vipravāsayet
//
nigṛhya dāpayec cainaṃ
samayavyabhicāriṇam
catuḥsuvarṇān ṣaṇniṣkāṃś
chatamānaṃ ca rājakam
//
nigṛhya dāpayec ca enaṃ
samayavyabhicāriṇam
catuḥsuvarṇān ṣaṇniṣkāṃś
chatamānaṃ ca rājakam
//
etad daṇḍavidhiṃ kuryād
dhārmikaḥ pṛthivīpatiḥ
grāmajātisamūheṣu
samayavyabhicāriṇām
//
etad daṇḍavidhiṃ kuryād
dhārmikaḥ pṛthivīpatiḥ
grāma-jāti-samūheṣu
samayavyabhicāriṇām
//
krītvā vikrīya vā kiṃ cid
yasyehānuśayo bhavet
so 'ntar daśāhāt tad dravyaṃ
dadyāc caivādadīta vā
//
krītvā vikrīya vā kiṃ cid
yasya ihānuśayo bhavet
so 'ntar daśāhāt tad dravyaṃ
dadyāc ca evādadīta vā
//
pareṇa tu daśāhasya
na dadyān nāpi dāpayet
ādadāno dadat caiva
rājñā daṇḍyau śatāni ṣaṭ
//
pareṇa tu daśāhasya
na dadyān nāpi dāpayet
ādadāno dadat ca eva
rājñā daṇḍyau śatāni ṣaṭ
//
yas tu doṣavatīṃ kanyām
anākhyāya prayacchati
tasya kuryān nṛpo daṇḍaṃ
svayaṃ ṣaṇṇavatiṃ paṇān
//
yas tu doṣavatīṃ kanyām
anākhyāya prayacchati
tasya kuryān nṛpo daṇḍaṃ
svayaṃ ṣaṇṇavatiṃ paṇān
//
akanyeti tu yaḥ kanyāṃ
brūyād dveṣeṇa mānavaḥ
sa śataṃ prāpnuyād daṇḍaṃ
tasyā doṣam adarśayan
//
akanya īti tu yaḥ kanyāṃ
brūyād dveṣeṇa mānavaḥ
sa śataṃ prāpnuyād daṇḍaṃ
tasyā doṣam adarśayan
//
pāṇigrahaṇikā mantrāḥ
kanyāsv eva pratiṣṭhitāḥ
nākanyāsu kva cin nṝṇāṃ
luptadharmakriyā hi tāḥ
//
pāṇigrahaṇikā mantrāḥ
kanyāsv eva pratiṣṭhitāḥ
na akanyāsu kva cin nṝṇāṃ
lupta-dharmakriyā hi tāḥ
//
pāṇigrahaṇikā mantrā
niyataṃ dāralakṣaṇam
teṣāṃ niṣṭhā tu vijñeyā
vidvadbhiḥ saptame pade
//
pāṇigrahaṇikā mantrā
niyataṃ dāralakṣaṇam
teṣāṃ niṣṭhā tu vijñeyā
vidvadbhiḥ saptame pade
//
yasmin yasmin kṛte kārye
yasyehānuśayo bhavet
tam anena vidhānena
dharmye pathi niveśayet
//
yasmin yasmin kṛte kārye
yasya ihānuśayo bhavet
tam anena vidhānena
dharmye pathi niveśayet
//
paśuṣu svāmināṃ caiva
pālānāṃ ca vyatikrame
vivādaṃ saṃpravakṣyāmi
yathāvad dharmatattvataḥ
//
paśuṣu svāmināṃ ca eva
pālānāṃ ca vyatikrame
vivādaṃ saṃpravakṣyāmi
yathāvad dharmatattvataḥ
//
divā vaktavyatā pāle
rātrau svāmini tadgṛhe
yogakṣeme 'nyathā cet tu
pālo vaktavyatām iyāt
//
divā vaktavyatā pāle
rātrau svāmini tadgṛhe
yogakṣeme 'nyathā cet tu
pālo vaktavyatām iyāt
//
gopaḥ kṣīrabhṛto yas tu
sa duhyād daśato varām
gosvāmyanumate bhṛtyaḥ
sā syāt pāle 'bhṛte bhṛtiḥ
//
gopaḥ kṣīrabhṛto yas tu
sa duhyād daśato varām
gosvāmyanumate bhṛtyaḥ
sā syāt pāle 'bhṛte bhṛtiḥ
//
naṣṭaṃ vinaṣṭaṃ kṛmibhiḥ
śvahataṃ viṣame mṛtam
hīnaṃ puruṣakāreṇa
pradadyāt pāla eva tu
//
naṣṭaṃ vinaṣṭaṃ kṛmibhiḥ
śvahataṃ viṣame mṛtam
hīnaṃ puruṣakāreṇa
pradadyāt pāla eva tu
//
vighuṣya tu hṛtaṃ caurair
na pālo dātum arhati
yadi deśe ca kāle ca
svāminaḥ svasya śaṃsati
//
vighuṣya tu hṛtaṃ caurair
na pālo dātum arhati
yadi deśe ca kāle ca
svāminaḥ svasya śaṃsati
//
karṇau carma ca vālāṃś ca
bastiṃ snāyuṃ ca rocanām
paśuṣu svāmināṃ dadyān
mṛteṣv
aṅkāni
aṅkāṃś ca
darśayet
//
karṇau carma ca vālāṃś ca
bastiṃ snāyuṃ ca rocanām
paśuṣu svāmināṃ dadyān
mṛteṣv
aṅkāni
aṅkāṃś ca
darśayet
//
ajāvike tu saṃruddhe
vṛkaiḥ pāle tv anāyati
yāṃ prasahya vṛko hanyāt
pāle tat kilbiṣaṃ bhavet
//
aja-avike tu saṃruddhe
vṛkaiḥ pāle tv anāyati
yāṃ prasahya vṛko hanyāt
pāle tat kilbiṣaṃ bhavet
//
tāsāṃ ced avaruddhānāṃ
carantīnāṃ mitho vane
yām utplutya vṛko hanyān
na pālas tatra kilbiṣī
//
tāsāṃ ced avaruddhānāṃ
carantīnāṃ mitho vane
yām utplutya vṛko hanyān
na pālas tatra kilbiṣī
//
dhanuḥśataṃ parīhāro
grāmasya syāt samantataḥ
śamyāpātās trayo vāpi
triguṇo nagarasya tu
//
dhanuḥśataṃ parīhāro
grāmasya syāt samantataḥ
śamyāpātās trayo va āpi
triguṇo nagarasya tu
//
tatrāparivṛtaṃ dhānyaṃ
vihiṃsyuḥ paśavo yadi
na tatra praṇayed daṇḍaṃ
nṛpatiḥ paśurakṣiṇām
//
tatra aparivṛtaṃ dhānyaṃ
vihiṃsyuḥ paśavo yadi
na tatra praṇayed daṇḍaṃ
nṛpatiḥ paśurakṣiṇām
//
vṛtiṃ tatra prakurvīta
yām uṣṭro na vilokayet
chidraṃ ca vārayet sarvaṃ
śvasūkaramukhānugam
//
vṛtiṃ tatra prakurvīta
yām uṣṭro na vilokayet
chidraṃ ca vārayet sarvaṃ
śva-sūkaramukhānugam
//
pathi kṣetre parivṛte
grāmāntīye 'tha vā punaḥ
sapālaḥ śatadaṇḍārho
vipālān vārayet paśūn
//
pathi kṣetre parivṛte
grāmāntīye 'tha vā punaḥ
sa-pālaḥ śatadaṇḍa-arho
vipālān vārayet paśūn
//
kṣetreṣv anyeṣu tu paśuḥ
sapādaṃ paṇam arhati
sarvatra tu sado deyaḥ
kṣetrikasyeti dhāraṇā
//
kṣetreṣv anyeṣu tu paśuḥ
sa-pādaṃ paṇam arhati
sarvatra tu sado deyaḥ
kṣetrikasya iti dhāraṇā
//
anirdaśāhāṃ gāṃ sūtāṃ
vṛṣān devapaśūṃs tathā
sapālān vā vipālān vā
na daṇḍyān manur abravīt
//
anirdaśāhāṃ gāṃ sūtāṃ
vṛṣān devapaśūṃs tathā
sa-pālān vā vi-pālān vā
na daṇḍyān manur abravīt
//
kṣetriyasyātyaye
kṣetrikasyātyaye
daṇḍo
bhāgād daśaguṇo bhavet
tato 'rdhadaṇḍo bhṛtyānām
ajñānāt kṣetrikasya tu
//
kṣetriyasya atyaye
kṣetrikasya atyaye
daṇḍo
bhāgād daśaguṇo bhavet
tato 'rdhadaṇḍo bhṛtyānām
ajñānāt kṣetrikasya tu
//
etad vidhānam ātiṣṭhed
dhārmikaḥ pṛthivīpatiḥ
svāmināṃ ca paśūnāṃ ca
pālānāṃ ca vyatikrame
//
etad vidhānam ātiṣṭhed
dhārmikaḥ pṛthivīpatiḥ
svāmināṃ ca paśūnāṃ ca
pālānāṃ ca vyatikrame
//
sīmāṃ prati samutpanne
vivāde grāmayor dvayoḥ
jyeṣṭhe māsi nayet sīmāṃ
suprakāśeṣu setuṣu
//
sīmāṃ prati samutpanne
vivāde grāmayor dvayoḥ
jyeṣṭhe māsi nayet sīmāṃ
su-prakāśeṣu setuṣu
//
sīṃāvṛkṣāṃś ca kurvīta
nyagrodhāśvatthakiṃśukān
śālmalīn sālatālāṃś ca
kṣīriṇaś caiva pādapān
//
sīṃāvṛkṣāṃś ca kurvīta
nyagrodha-aśvattha-kiṃśukān
śālmalīn sālatālāṃś ca
kṣīriṇaś ca eva pādapān
//
gulmān veṇūṃś ca vividhān
śamīvallīsthalāni ca
śarān kubjakagulmāṃś ca
tathā sīmā na naśyati
//
gulmān veṇūṃś ca vividhān
śamī-vallī-sthalāni ca
śarān kubjakagulmāṃś ca
tathā sīmā na naśyati
//
taḍāgāny udapānāni
vāpyaḥ prasravaṇāni ca
sīmāsaṃdhiṣu kāryāṇi
devatāyatanāni ca
//
taḍāgāny udapānāni
vāpyaḥ prasravaṇāni ca
sīmāsaṃdhiṣu kāryāṇi
devatāyatanāni ca
//
upachannāni cānyāni
sīmāliṅgāni kārayet
sīmājñāne nṛṇāṃ vīkṣya
nityaṃ loke viparyayam
//
upachannāni cānyāni
sīmāliṅgāni kārayet
sīmājñāne nṛṇāṃ vīkṣya
nityaṃ loke viparyayam
//
aśmano 'sthīni govālāṃs
tuṣān bhasma kapālikāḥ
karīṣam iṣṭakāṅgārāṃś
śarkarā vālukās tathā
//
aśmano 'sthīni govālāṃs
tuṣān bhasma kapālikāḥ
karīṣam iṣṭakā-aṅgārāṃś
śarkarā vālukās tathā
//
yāni caivaṃprakārāṇi
kālād bhūmir na bhakṣayet
tāni saṃdhiṣu
sīmāyām
sīmāyā
aprakāśāni kārayet
//
yāni ca evaṃprakārāṇi
kālād bhūmir na bhakṣayet
tāni saṃdhiṣu
sīmāyām
sīmāyā
aprakāśāni kārayet
//
etair liṅgair nayet sīmāṃ
rājā vivadamānayoḥ
pūrvabhuktyā ca satatam
udakasyāgamena ca
//
etair liṅgair nayet sīmāṃ
rājā vivadamānayoḥ
pūrvabhuktyā ca satatam
udakasyā agamena ca
//
yadi sṃśaya eva syāl
liṅgānām api darśane
sākṣipratyaya eva syāt
sīmāvādavinirṇayaḥ
sīmāvādaviniścayaḥ
//
yadi sṃśaya eva syāl
liṅgānām api darśane
sākṣipratyaya eva syāt
sīmāvādavinirṇayaḥ
sīmāvādaviniścayaḥ
//
grāmīyaka
grāmeyaka
kulānāṃ ca
samakṣaṃ sīmni sākṣiṇaḥ
praṣṭavyāḥ
sīmaliṅgāni
sīmāliṅgāni
tayoś caiva vivādinoḥ
//
grāmīyaka-
grāmeyaka-
kulānāṃ ca
samakṣaṃ sīmni sākṣiṇaḥ
praṣṭavyāḥ
sīmaliṅgāni
sīmāliṅgāni
tayoś ca eva vivādinoḥ
//
te pṛṣṭās tu yathā brūyuḥ
samastāḥ sīmni niścayam
nibadhnīyāt tathā sīmāṃ
sarvāṃs tāṃś caiva nāmataḥ
//
te pṛṣṭās tu yathā brūyuḥ
samastāḥ sīmni niścayam
nibadhnīyāt tathā sīmāṃ
sarvāṃs tāṃś ca eva nāmataḥ
//
śirobhis te gṛhītvorvīṃ
sragviṇo raktavāsasaḥ
sukṛtaiḥ śāpithāḥ svaiḥ
svair nayeyus te samañjasam
//
śirobhis te gṛhītva ūrvīṃ
sragviṇo rakta-vāsasaḥ
sukṛtaiḥ śāpithāḥ svaiḥ
svair nayeyus te samañjasam
//
yathoktena nayantas te
pūyante satyasākṣiṇaḥ
viparītaṃ nayantas tu
dāpyāḥ syur dviśataṃ damam
//
yathā-uktena nayantas te
pūyante satyasākṣiṇaḥ
viparītaṃ nayantas tu
dāpyāḥ syur dviśataṃ damam
//
sākṣyabhāve tu catvāro
grāmāḥ sāmantavāsinaḥ
grāmasīmāntavāsinaḥ
sīmāvinirṇayaṃ kuryuḥ
prayatā rājasaṃnidhau
//
sākṣyabhāve tu catvāro
grāmāḥ sāmantavāsinaḥ
grāmasīmāntavāsinaḥ
sīmāvinirṇayaṃ kuryuḥ
prayatā rājasaṃnidhau
//
sāmantānām abhāve tu
maulānāṃ sīmni sākṣiṇām
imān apy anuyuñjīta
puruṣān vanagocarān
//
sāmantānām abhāve tu
maulānāṃ sīmni sākṣiṇām
imān apy anuyuñjīta
puruṣān vana-gocarān
//
vyādhāñ śākunikān gopān
kaivartān mūlakhānakān
vyālagrāhān uñchavṛttīn
anyāṃś ca vanacāriṇaḥ
//
vyādhāñ śākunikān gopān
kaivartān mūlakhānakān
vyālagrāhān uñchavṛttīn
anyāṃś ca vanacāriṇaḥ
//
te pṛṣṭās tu yathā brūyuḥ
sīmāsaṃdhiṣu lakṣaṇam
tat tathā sthāpayed rājā
dharmeṇa grāmayor dvayoḥ
//
te pṛṣṭās tu yathā brūyuḥ
sīmāsaṃdhiṣu lakṣaṇam
tat tathā sthāpayed rājā
dharmeṇa grāmayor dvayoḥ
//
kṣetrakūpataḍāgānām
ārāmasya gṛhasya ca
sāmantapratyayo jñeyaḥ
sīmāsetuvinirṇayaḥ
//
kṣetra-kūpa-taḍāgānām
ārāmasya gṛhasya ca
sāmantapratyayo jñeyaḥ
sīmāsetuvinirṇayaḥ
//
sāmantāś cen mṛṣā brūyuḥ
setau vivādatāṃ nṛṇām
sarve pṛthak pṛthag daṇḍyā
rājñā madhyamasāhasam
//
sāmantāś cen mṛṣā brūyuḥ
setau vivādatāṃ nṛṇām
sarve pṛthak pṛthag daṇḍyā
rājñā madhyamasāhasam
//
gṛhaṃ taḍāgam ārāmaṃ
kṣetraṃ vā bhīṣayā haran
śatāni pañca daṇḍyaḥ syād
ajñānād dviśato damaḥ
//
gṛhaṃ taḍāgam ārāmaṃ
kṣetraṃ vā bhīṣayā haran
śatāni pañca daṇḍyaḥ syād
ajñānād dviśato damaḥ
//
sīmāyām aviṣahyāyāṃ
svayaṃ rājaiva dharmavit
pradiśed bhūmim ekeṣām
upakārād iti sthitiḥ
//
sīmāyām aviṣahyāyāṃ
svayaṃ rāja aiva dharmavit
pradiśed bhūmim ekeṣām
upakārād iti sthitiḥ
//
eṣo 'khilenābhihito
dharmaḥ sīmāvinirṇaye
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi
vākpāruṣyavinirṇayam
//
eṣo 'khilena abhihito
dharmaḥ sīmāvinirṇaye
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi
vākpāruṣyavinirṇayam
//
śataṃ brāhmaṇam ākruśya
kṣatriyo daṇḍam arhati
vaiśyo 'py ardhaśataṃ dve vā
śūdras tu vadham arhati
//
śataṃ brāhmaṇam ākruśya
kṣatriyo daṇḍam arhati
vaiśyo 'py ardhaśataṃ dve vā
śūdras tu vadham arhati
//
pañcāśad brāhmaṇo daṇḍyaḥ
kṣatriyasyābhiśaṃsane
vaiśye syād ardhapañcāśac
chūdre dvādaśako damaḥ
//
pañcāśad brāhmaṇo daṇḍyaḥ
kṣatriyasya abhiśaṃsane
vaiśye syād ardhapañcāśac
chūdre dvādaśako damaḥ
//
samavarṇe dvijātīnāṃ
dvādaśaiva vyatikrame
vādeṣv avacanīyeṣu
tad eva dviguṇaṃ bhavet
//
samavarṇe dvijātīnāṃ
dvādaśa eva vyatikrame
vādeṣv avacanīyeṣu
tad eva dviguṇaṃ bhavet
//
ekajātir dvijātīṃs tu
vācā dāruṇayā kṣipan
jihvāyāḥ prāpnuyāc chedaṃ
jaghanyaprabhavo hi saḥ
//
ekajātir dvijātīṃs tu
vācā dāruṇayā kṣipan
jihvāyāḥ prāpnuyāc chedaṃ
jaghanya-prabhavo hi saḥ
//
nāmajātigrahaṃ tv eṣām
abhidroheṇa kurvataḥ
nikṣepyo 'yomayaḥ śaṅkur
jvalann āsye daśāṅgulaḥ
//
nāma-jātigrahaṃ tv eṣām
abhidroheṇa kurvataḥ
nikṣepyo 'yomayaḥ śaṅkur
jvalann āsye daśāṅgulaḥ
//
dharmopadeśaṃ darpeṇa
viprāṇām asya kurvataḥ
taptam āsecayet tailaṃ
vaktre
śrotre
śrautre
ca pārthivaḥ
//
dharma-upadeśaṃ darpeṇa
viprāṇām asya kurvataḥ
taptam āsecayet tailaṃ
vaktre
śrotre
śrautre
ca pārthivaḥ
//
śrutaṃ deśaṃ ca jātiṃ ca
karma śarīram eva ca
vitathena bruvan darpād
dāpyaḥ syād dviśataṃ damam
//
śrutaṃ deśaṃ ca jātiṃ ca
karma śarīram eva ca
vitathena bruvan darpād
dāpyaḥ syād dviśataṃ damam
//
kāṇaṃ vāpy atha vā khañjam
anyaṃ vāpi tathāvidham
tathyenāpi bruvan dāpyo
daṇḍaṃ kārṣāpaṇāvaram
//
kāṇaṃ va āpy atha vā khañjam
anyaṃ va āpi tathāvidham
tathyena api bruvan dāpyo
daṇḍaṃ kārṣāpaṇa-avaram
//
mātaraṃ pitaraṃ jāyāṃ
bhrātaraṃ tanayaṃ gurum
ākṣārayañ śataṃ dāpyaḥ
panthānaṃ cādadad guroḥ
//
mātaraṃ pitaraṃ jāyāṃ
bhrātaraṃ tanayaṃ gurum
ākṣārayañ śataṃ dāpyaḥ
panthānaṃ ca adadad guroḥ
//
brāhmaṇakṣatriyābhyāṃ tu
daṇḍaḥ kāryo vijānatā
brāhmaṇe sāhasaḥ pūrvaḥ
kṣatriye tv eva madhyamaḥ
//
brāhmaṇa-kṣatriyābhyāṃ tu
daṇḍaḥ kāryo vijānatā
brāhmaṇe sāhasaḥ pūrvaḥ
kṣatriye tv eva madhyamaḥ
//
viṭśūdrayor evam eva
svajātiṃ prati tattvataḥ
chedavarjaṃ praṇayanaṃ
daṇḍasyeti viniścayaḥ
//
viṭ-śūdrayor evam eva
svajātiṃ prati tattvataḥ
cheda-varjaṃ praṇayanaṃ
daṇḍasya iti viniścayaḥ
//
eṣa daṇḍavidhiḥ prokto
vākpāruṣyasya tattvataḥ
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi
daṇḍapāruṣyanirṇayam
//
eṣa daṇḍavidhiḥ prokto
vākpāruṣyasya tattvataḥ
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi
daṇḍapāruṣyanirṇayam
//
yena kena cid aṅgena
hiṃsyāc cec chreṣṭham antyajaḥ
chettavyaṃ tad tad evāsya
tan manor anuśāsanam
//
yena kena cid aṅgena
hiṃsyāc cec chreṣṭham antyajaḥ
chettavyaṃ tad tad eva asya
tan manor anuśāsanam
//
pāṇim udyamya daṇḍaṃ vā
pāṇicchedanam arhati
pādena praharan kopāt
pādacchedanam arhati
//
pāṇim udyamya daṇḍaṃ vā
pāṇicchedanam arhati
pādena praharan kopāt
pādacchedanam arhati
//
sahāsanam abhiprepsur
utkṛṣṭasyāpakṛṣṭajaḥ
kaṭyāṃ kṛtāṅko nirvāsyaḥ
sphicaṃ vāsyāvakartayet
//
sahāsanam abhiprepsur
utkṛṣṭasya apakṛṣṭajaḥ
kaṭyāṃ kṛta-aṅko nirvāsyaḥ
sphicaṃ va āsya avakartayet
//
avaniṣṭhīvato darpād
dvāv oṣṭhau chedayen nṛpaḥ
avamūtrayato meḍhram
avaśardhayato gudam
//
avaniṣṭhīvato darpād
dvāv oṣṭhau chedayen nṛpaḥ
avamūtrayato meḍhram
avaśardhayato gudam
//
keśeṣu gṛhṇato hastau
chedayed avicārayan
pādayor dāḍhikāyāṃ ca
grīvāyāṃ vṛṣaṇeṣu ca
//
keśeṣu gṛhṇato hastau
chedayed avicārayan
pādayor dāḍhikāyāṃ ca
grīvāyāṃ vṛṣaṇeṣu ca
//
tvagbhedakaḥ śataṃ daṇḍyo
lohitasya ca darśakaḥ
māṃsabhettā tu ṣaṇniṣkān
pravāsyas tv asthibhedakaḥ
//
tvagbhedakaḥ śataṃ daṇḍyo
lohitasya ca darśakaḥ
māṃsabhettā tu ṣaṇ-niṣkān
pravāsyas tv asthibhedakaḥ
//
vanaspatīnāṃ sarveṣām
upabhogo yathā yathā
yathā tathā damaḥ kāryo
hiṃsāyām iti dhāraṇā
//
vanaspatīnāṃ sarveṣām
upabhogo yathā yathā
yathā tathā damaḥ kāryo
hiṃsāyām iti dhāraṇā
//
manuṣyāṇāṃ paśūnāṃ ca
duḥkhāya prahṛte sati
yathā yathā mahad duḥkhaṃ
daṇḍaṃ kuryāt tathā tathā
//
manuṣyāṇāṃ paśūnāṃ ca
duḥkhāya prahṛte sati
yathā yathā mahad duḥkhaṃ
daṇḍaṃ kuryāt tathā tathā
//
aṅgāvapīḍanāyāṃ ca
vraṇa
prāṇa
śonitayos tathā
samutthānavyayaṃ dāpyaḥ
sarvadaṇḍam athāpi vā
//
aṅgāvapīḍanāyāṃ ca
vraṇa
prāṇa
-śonitayos tathā
samutthānavyayaṃ dāpyaḥ
sarvadaṇḍam atha api vā
//
dravyāṇi hiṃsyād yo yasya
jñānato 'jñānato 'pi vā
sa tasyotpādayet tuṣṭiṃ
rājñe dadyāc ca tatsamam
//
dravyāṇi hiṃsyād yo yasya
jñānato 'jñānato 'pi vā
sa tasya utpādayet tuṣṭiṃ
rājñe dadyāc ca tatsamam
//
carmacārmikabhāṇḍeṣu
kāṣṭhaloṣṭamayeṣu
mūlyāt pañcaguṇo daṇḍaḥ
puṣpamūlaphaleṣu ca
//
carma-cārmikabhāṇḍeṣu
kāṣṭha-loṣṭamayeṣu
mūlyāt pañcaguṇo daṇḍaḥ
puṣpa-mūla-phaleṣu ca
//
yānasya caiva yātuś ca
yānasvāmina eva ca
daśātivartanāny āhuḥ
śeṣe daṇḍo vidhīyate
//
yānasya ca eva yātuś ca
yānasvāmina eva ca
daśātivartanāny āhuḥ
śeṣe daṇḍo vidhīyate
//
chinnanāsye bhagnayuge
tiryakpratimukhāgate
akṣabhaṅge ca yānasya
cakrabhaṅge tathaiva ca
//
chinna-nāsye bhagna-yuge
tiryak-pratimukha-āgate
akṣa-bhaṅge ca yānasya
cakra-bhaṅge tatha aiva ca
//
chedane caiva yantrāṇāṃ
yoktraraśmyos tathaiva ca
ākrande cāpy apaihīti
na daṇḍaṃ manur abravīt
//
chedane ca eva yantrāṇāṃ
yoktra-raśmyos tatha aiva ca
ākrande ca apy apaihi iti
na daṇḍaṃ manur abravīt
//
yatrāpavartate yugyaṃ
vaiguṇyāt prājakasya tu
tatra svāmī bhaved daṇḍyo
hiṃsāyāṃ dviśataṃ damam
//
yatra apavartate yugyaṃ
vaiguṇyāt prājakasya tu
tatra svāmī bhaved daṇḍyo
hiṃsāyāṃ dviśataṃ damam
//
prājakaś ced bhaved āptaḥ
prājako daṇḍam arhati
yugyasthāḥ prājake 'nāpte
sarve daṇḍyāḥ śataṃ śatam
//
prājakaś ced bhaved āptaḥ
prājako daṇḍam arhati
yugyasthāḥ prājake 'nāpte
sarve daṇḍyāḥ śataṃ śatam
//
sa cet tu pathi saṃruddhaḥ
paśubhir vā rathena vā
pramāpayet prāṇabhṛtas
tatra daṇḍo 'vicāritaḥ
//
sa cet tu pathi saṃruddhaḥ
paśubhir vā rathena vā
pramāpayet prāṇabhṛtas
tatra daṇḍo 'vicāritaḥ
//
manuṣyamāraṇe kṣipraṃ
cauravat kilbiṣaṃ bhavet
prāṇabhṛtsu mahatsv ardhaṃ
gogajoṣṭrahayādiṣu
//
manuṣyamāraṇe kṣipraṃ
cauravat kilbiṣaṃ bhavet
prāṇabhṛtsu mahatsv ardhaṃ
go-gaja-uṣṭra-hayādiṣu
//
kṣudrakāṇāṃ paśūnāṃ tu
hiṃsāyāṃ dviśato damaḥ
pañcāśat tu bhaved daṇḍaḥ
śubheṣu mṛgapakṣiṣu
//
kṣudrakāṇāṃ paśūnāṃ tu
hiṃsāyāṃ dviśato damaḥ
pañcāśat tu bhaved daṇḍaḥ
śubheṣu mṛgapakṣiṣu
//
gardhabhājāvikānāṃ tu
daṇḍaḥ syāt
pañcamāṣikaḥ
pāñcamāṣikaḥ
māṣikas tu bhaved daṇḍaḥ
śvasūkaranipātane
//
gardhabha-aja-āvikānāṃ tu
daṇḍaḥ syāt
pañcamāṣikaḥ
pāñcamāṣikaḥ
māṣikas tu bhaved daṇḍaḥ
śva-sūkaranipātane
//
bhāryā putraś ca dāsaś ca
preṣyo bhrātrā ca sodaraḥ
prāptāparādhās tāḍyāḥ syū
rajjvā veṇudalena vā
//
bhāryā putraś ca dāsaś ca
preṣyo bhrātrā ca sa-udaraḥ
prāpta-aparādhās tāḍyāḥ syū
rajjvā veṇudalena vā
//
pṛṣṭhatas tu śarīrasya
nottamāṅge kathaṃ cana
ato 'nyathā tu praharan
prāptaḥ syāc caurakilbiṣam
//
pṛṣṭhatas tu śarīrasya
na uttamāṅge kathaṃ cana
ato 'nyathā tu praharan
prāptaḥ syāc caurakilbiṣam
//
eṣo 'khilenābhihito
daṇḍapāruṣyanirṇayaḥ
stenasyātaḥ pravakṣyāmi
vidhiṃ daṇḍavinirṇaye
//
eṣo 'khilena abhihito
daṇḍapāruṣyanirṇayaḥ
stenasya ataḥ pravakṣyāmi
vidhiṃ daṇḍavinirṇaye
//
paramaṃ yatnam ātiṣṭhet
stenānāṃ nigrahe nṛpaḥ
stenānāṃ nigrahād asya
yaśo rāṣṭraṃ ca vardhate
//
paramaṃ yatnam ātiṣṭhet
stenānāṃ nigrahe nṛpaḥ
stenānāṃ nigrahād asya
yaśo rāṣṭraṃ ca vardhate
//
abhayasya hi yo dātā
sa pūjyaḥ satataṃ nṛpaḥ
sattraṃ hi vardhate tasya
sadaivābhayadakṣiṇam
//
abhayasya hi yo dātā
sa pūjyaḥ satataṃ nṛpaḥ
sattraṃ hi vardhate tasya
sada aiva abhaya-dakṣiṇam
//
sarvato dharmaṣaḍbhāgo
rājño bhavati rakṣataḥ
adharmād api ṣaḍbhāgo
bhavaty asya hy arakṣataḥ
//
sarvato dharmaṣaḍbhāgo
rājño bhavati rakṣataḥ
adharmād api ṣaḍbhāgo
bhavaty asya hy arakṣataḥ
//
yad adhīte yad yajate
yad dadāti yad arcati
tasya ṣaḍbhāgabhāg rājā
samyag bhavati rakṣaṇāt
//
yad adhīte yad yajate
yad dadāti yad arcati
tasya ṣaḍbhāgabhāg rājā
samyag bhavati rakṣaṇāt
//
rakṣan dharmeṇa bhūtāni
rājā vadhyāṃś ca ghātayan
yajate 'har ahar yajñaiḥ
sahasraśatadakṣiṇaiḥ
//
rakṣan dharmeṇa bhūtāni
rājā vadhyāṃś ca ghātayan
yajate 'har ahar yajñaiḥ
sahasraśata-dakṣiṇaiḥ
//
yo 'rakṣan balim ādatte
karaṃ śulkaṃ ca pārthivaḥ
pratibhāgaṃ ca daṇḍaṃ ca
sa sadyo narakaṃ vrajet
//
yo 'rakṣan balim ādatte
karaṃ śulkaṃ ca pārthivaḥ
pratibhāgaṃ ca daṇḍaṃ ca
sa sadyo narakaṃ vrajet
//
arakṣitāraṃ rājānaṃ
arakṣitāraṃ attāraṃ
baliṣaḍbhāgahāriṇam
tam āhuḥ sarvalokasya
samagramalahārakam
//
arakṣitāraṃ rājānaṃ
arakṣitāraṃ attāraṃ
baliṣaḍbhāga-hāriṇam
tam āhuḥ sarvalokasya
samagramala-hārakam
//
anapekṣita
anavekṣita
maryādaṃ
nāstikaṃ vipraluṃpakam
arakṣitāram attāraṃ
nṛpaṃ vidyād adhogatim
//
anapekṣita
anavekṣita
-maryādaṃ
nāstikaṃ vipraluṃpakam
arakṣitāram attāraṃ
nṛpaṃ vidyād adho-gatim
//
adhārmikaṃ tribhir nyāyair
nigṛhṇīyāt prayatnataḥ
nirodhanena bandhena
vividhena vadhena ca
//
adhārmikaṃ tribhir nyāyair
nigṛhṇīyāt prayatnataḥ
nirodhanena bandhena
vividhena vadhena ca
//
nigraheṇa hi pāpānāṃ
sādhūnāṃ saṃgraheṇa ca
dvijātaya ivejyābhiḥ
pūyante satataṃ nṛpāḥ
//
nigraheṇa hi pāpānāṃ
sādhūnāṃ saṃgraheṇa ca
dvijātaya iva ijyābhiḥ
pūyante satataṃ nṛpāḥ
//
kṣantavyaṃ prabhuṇā nityaṃ
kṣipatāṃ kāryiṇāṃ nṛṇām
bālavṛddhāturāṇāṃ ca
kurvatā hitam ātmanaḥ
//
kṣantavyaṃ prabhuṇā nityaṃ
kṣipatāṃ kāryiṇāṃ nṛṇām
bāla-vṛddha-āturāṇāṃ ca
kurvatā hitam ātmanaḥ
//
yaḥ kṣipto marṣayaty ārtais
tena svarge mahīyate
yas tv aiśvaryān na kṣamate
narakaṃ tena gacchati
//
yaḥ kṣipto marṣayaty ārtais
tena svarge mahīyate
yas tv aiśvaryān na kṣamate
narakaṃ tena gacchati
//
rājā stenena gantavyo
muktakeśena
dhāvatā
dhīmatā
ācakṣāṇena tat steyam
evaṃkarmāsmi śādhi mām
//
rājā stenena gantavyo
mukta-keśena
dhāvatā
dhīmatā
ācakṣāṇena tat steyam
evaṃkarma āsmi śādhi mām
//
skandhenādāya
musalaṃ
muśalaṃ
laguḍaṃ vāpi khādiram
śaktiṃ cobhayatas tīkṣṇām
āyasaṃ daṇḍam eva vā
//
skandhenā adāya
musalaṃ
muśalaṃ
laguḍaṃ va āpi khādiram
śaktiṃ ca ubhayatas tīkṣṇām
āyasaṃ daṇḍam eva vā
//
śāsanād vā vimokṣād vā
stenaḥ steyād vimucyate
aśāsitvā tu taṃ rājā
stenasyāpnoti kilbiṣam
//
śāsanād vā vimokṣād vā
stenaḥ steyād vimucyate
aśāsitvā tu taṃ rājā
stenasyā apnoti kilbiṣam
//
annāde bhrūṇahā mārṣṭi
patyau bhāryāpacāriṇī
gurau śiṣyaś ca yājyaś ca
steno rājani kilbiṣam
//
annāde bhrūṇahā mārṣṭi
patyau bhārya āpacāriṇī
gurau śiṣyaś ca yājyaś ca
steno rājani kilbiṣam
//
rājabhiḥ kṛtadaṇḍās
rājabhir dhṛtadaṇḍās
tu
kṛtvā pāpāni mānavāḥ
nirmalāḥ svargam āyānti
santaḥ sukṛtino yathā
//
rājabhiḥ kṛtadaṇḍās
rājabhir dhṛtadaṇḍās
tu
kṛtvā pāpāni mānavāḥ
nir-malāḥ svargam āyānti
santaḥ sukṛtino yathā
//
yas tu rajjuṃ ghaṭaṃ kūpād
dhared bhindyāc ca yaḥ prapām
sa daṇḍaṃ prāpnuyān māṣaṃ
tac ca tasmin samāharet
//
yas tu rajjuṃ ghaṭaṃ kūpād
dhared bhindyāc ca yaḥ prapām
sa daṇḍaṃ prāpnuyān māṣaṃ
tac ca tasmin samāharet
//
dhānyaṃ daśabhyaḥ kumbhebhyo
harato 'bhyadhikaṃ vadhaḥ
śeṣe 'py ekādaśaguṇaṃ
dāpyas tasya ca tad dhanam
//
dhānyaṃ daśabhyaḥ kumbhebhyo
harato 'bhyadhikaṃ vadhaḥ
śeṣe 'py ekādaśaguṇaṃ
dāpyas tasya ca tad dhanam
//
tathā dharimameyānāṃ
śatād abhyadhike vadhaḥ
suvarṇarajatādīnām
uttamānāṃ ca vāsasām
//
tathā dharimameyānāṃ
śatād abhyadhike vadhaḥ
suvarṇa-rajatādīnām
uttamānāṃ ca vāsasām
//
pañcāśatas tv abhyadhike
hastacchedanam iṣyate
śeṣe tv ekādaśaguṇaṃ
mūlyād daṇḍaṃ prakalpayet
//
pañcāśatas tv abhyadhike
hastacchedanam iṣyate
śeṣe tv ekādaśaguṇaṃ
mūlyād daṇḍaṃ prakalpayet
//
puruṣāṇāṃ kulīnānāṃ
nārīṇāṃ ca viśeṣataḥ
mukhyānāṃ caiva ratnānāṃ
haraṇe vadham arhati
//
puruṣāṇāṃ kulīnānāṃ
nārīṇāṃ ca viśeṣataḥ
mukhyānāṃ ca eva ratnānāṃ
haraṇe vadham arhati
//
mahāpaśūnāṃ haraṇe
śastrāṇām auṣadhasya ca
kālam āsādya kāryaṃ ca
daṇḍaṃ rājā prakalpayet
//
mahāpaśūnāṃ haraṇe
śastrāṇām auṣadhasya ca
kālam āsādya kāryaṃ ca
daṇḍaṃ rājā prakalpayet
//
goṣu brāhmaṇasaṃsthāsu
churikāyāś
kharikāyāś
ca bhedane
paśūnāṃ haraṇe caiva
sadyaḥ kāryo 'rdhapādikaḥ
//
goṣu brāhmaṇasaṃsthāsu
churikāyāś
kharikāyāś
ca bhedane
paśūnāṃ haraṇe ca eva
sadyaḥ kāryo 'rdhapādikaḥ
//
sūtrakārpāsakiṇvānāṃ
gomayasya guḍasya ca
dadhnaḥ kṣīrasya takrasya
pānīyasya tṛṇasya ca
//
sūtra-kārpāsa-kiṇvānāṃ
gomayasya guḍasya ca
dadhnaḥ kṣīrasya takrasya
pānīyasya tṛṇasya ca
//
veṇuvaidalabhāṇḍānāṃ
lavaṇānāṃ tathaiva ca
mṛṇmayānāṃ ca haraṇe
mṛdo bhasmana eva ca
//
veṇuvaidalabhāṇḍānāṃ
lavaṇānāṃ tatha aiva ca
mṛṇmayānāṃ ca haraṇe
mṛdo bhasmana eva ca
//
matsyānāṃ pakṣiṇāṃ caiva
tailasya ca ghṛtasya ca
māṃsasya madhunaś caiva
yac cānyat paśusaṃbhavam
//
matsyānāṃ pakṣiṇāṃ ca eva
tailasya ca ghṛtasya ca
māṃsasya madhunaś ca eva
yac ca anyat paśu-saṃbhavam
//
anyeṣāṃ caivam
ādīnāṃ
ādīnām
madyānām
adyānām
odanasya ca
pakvānnānāṃ ca sarveṣāṃ
tanmulyād dviguṇo damaḥ
//
anyeṣāṃ ca evam-
ādīnāṃ
ādīnām
madyānām
adyānām
odanasya ca
pakvānnānāṃ ca sarveṣāṃ
tanmulyād dviguṇo damaḥ
//
puṣpeṣu harite dhānye
gulmavallīnageṣu ca
anyeṣv aparipūteṣu
daṇḍaḥ syāt pañcakṛṣṇalaḥ
//
puṣpeṣu harite dhānye
gulma-vallī-nageṣu ca
anyeṣv aparipūteṣu
daṇḍaḥ syāt pañcakṛṣṇalaḥ
//
paripūteṣu dhānyeṣu
śākamūlaphaleṣu ca
niranvaye śataṃ daṇḍaḥ
sānvaye 'rdhaśataṃ damaḥ
//
paripūteṣu dhānyeṣu
śāka-mūla-phaleṣu ca
niranvaye śataṃ daṇḍaḥ
sānvaye 'rdhaśataṃ damaḥ
//
syāt sāhasaṃ tv anvayavat
prasabhaṃ karma yat kṛtam
niranvayaṃ bhavet steyaṃ
hṛtvāpavyayate ca yat
//
syāt sāhasaṃ tv anvayavat
prasabhaṃ karma yat kṛtam
niranvayaṃ bhavet steyaṃ
hṛtva āpavyayate ca yat
//
yas tv etāny upakḷptāni
dravyāṇi stenayen naraḥ
tam ādyaṃ
taṃ śataṃ
daṇḍayed rājā
yaś cāgniṃ corayed gṛhāt
//
yas tv etāny upakḷptāni
dravyāṇi stenayen naraḥ
tam ādyaṃ
taṃ śataṃ
daṇḍayed rājā
yaś cāgniṃ corayed gṛhāt
//
yena yena yathāṅgena
steno nṛṣu viceṣṭate
tat tad eva haret tasya
pratyādeśāya pārthivaḥ
//
yena yena yathāṅgena
steno nṛṣu viceṣṭate
tat tad eva haret tasya
pratyādeśāya pārthivaḥ
//
pitācāryaḥ suhṛn mātā
bhāryā putraḥ purohitaḥ
nādaṇḍyo nāma rājño 'sti
yaḥ svadharme na tiṣṭhati
//
pitā ācāryaḥ suhṛn mātā
bhāryā putraḥ purohitaḥ
na adaṇḍyo nāma rājño 'sti
yaḥ svadharme na tiṣṭhati
//
kārṣāpaṇaṃ bhaved daṇḍyo
yatrānyaḥ prākṛto janaḥ
tatra rājā bhaved daṇḍyaḥ
sahasram iti dhāraṇā
//
kārṣāpaṇaṃ bhaved daṇḍyo
yatra anyaḥ prākṛto janaḥ
tatra rājā bhaved daṇḍyaḥ
sahasram iti dhāraṇā
//
aṣṭāpādyaṃ tu śūdrasya
steye bhavati kilbiṣam
ṣoḍaśaiva tu vaiśyasya
dvātriṃśat kṣatriyasya ca
//
aṣṭāpādyaṃ tu śūdrasya
steye bhavati kilbiṣam
ṣoḍaśa eva tu vaiśyasya
dvātriṃśat kṣatriyasya ca
//
brāhmaṇasya catuḥṣaṣṭiḥ
pūrṇaṃ vāpi śataṃ bhavet
dviguṇā vā catuḥṣaṣṭis
taddoṣaguṇavid dhi saḥ
//
brāhmaṇasya catuḥṣaṣṭiḥ
pūrṇaṃ va āpi śataṃ bhavet
dviguṇā vā catuḥṣaṣṭis
taddoṣaguṇavid dhi saḥ
//
vānaspatyaṃ mūlaphalaṃ
dārv agnyarthaṃ tathaiva ca
tṛṇaṃ ca gobhyo grāsārtham
asteyaṃ manur abravīt
//
vānaspatyaṃ mūla-phalaṃ
dārv agny-arthaṃ tatha aiva ca
tṛṇaṃ ca gobhyo grāsa-artham
asteyaṃ manur abravīt
//
yo 'dattādāyino hastāl
lipseta brāhmaṇo dhanam
yājanādhyāpanenāpi
yathā stenas tathaiva saḥ
//
yo 'dattādāyino hastāl
lipseta brāhmaṇo dhanam
yājana-adhyāpanena api
yathā stenas tatha aiva saḥ
//
dvijo 'dhvagaḥ kṣīṇavṛttir
dvāv ikṣū dve ca mūlake
ādadānaḥ parakṣetrān
na daṇḍaṃ dātum arhati
//
dvijo 'dhvagaḥ kṣīṇa-vṛttir
dvāv ikṣū dve ca mūlake
ādadānaḥ parakṣetrān
na daṇḍaṃ dātum arhati
//
asaṃditānāṃ saṃdātā
saṃditānāṃ ca mokṣakaḥ
dāsāśvarathahartā ca
prāptaḥ syāc corakilbiṣam
//
asaṃditānāṃ saṃdātā
saṃditānāṃ ca mokṣakaḥ
dāsa-aśva-rathahartā ca
prāptaḥ syāc corakilbiṣam
//
anena vidhinā rājā
kurvāṇaḥ stenanigraham
yaśo 'smin prāpnuyāl loke
pretya cānuttamaṃ sukham
//
anena vidhinā rājā
kurvāṇaḥ stenanigraham
yaśo 'smin prāpnuyāl loke
pretya ca anuttamaṃ sukham
//
aindraṃ sthānam abhiprepsur
yaśaś cākṣayam avyayam
nopekṣeta kṣaṇam api
rājā sāhasikaṃ naram
//
aindraṃ sthānam abhiprepsur
yaśaś ca akṣayam avyayam
na upekṣeta kṣaṇam api
rājā sāhasikaṃ naram
//
vāgduṣṭāt taskarāc caiva
daṇḍenaiva ca hiṃsataḥ
sāhasasya naraḥ kartā
vijñeyaḥ pāpakṛttamaḥ
//
vāgduṣṭāt taskarāc ca eva
daṇḍena eva ca hiṃsataḥ
sāhasasya naraḥ kartā
vijñeyaḥ pāpakṛttamaḥ
//
sāhase vartamānaṃ tu
yo marṣayati pārthivaḥ
sa vināśaṃ vrajaty āśu
vidveṣaṃ cādhigacchati
//
sāhase vartamānaṃ tu
yo marṣayati pārthivaḥ
sa vināśaṃ vrajaty āśu
vidveṣaṃ ca adhigacchati
//
na mitrakāraṇād rājā
vipulād vā dhanāgamāt
samutsṛjet sāhasikān
sarvabhūtabhayāvahān
//
na mitrakāraṇād rājā
vipulād vā dhanāgamāt
samutsṛjet sāhasikān
sarvabhūtabhayāvahān
//
śastraṃ dvijātibhir grāhyaṃ
dharmo yatroparudhyate
dvijātīnāṃ ca varṇānāṃ
viplave kālakārite
//
śastraṃ dvijātibhir grāhyaṃ
dharmo yatra uparudhyate
dvijātīnāṃ ca varṇānāṃ
viplave kālakārite
//
ātmanaś ca paritrāṇe
dakṣiṇānāṃ ca saṃgare
strīviprābhyupapattau ca
ghnan dharmeṇa na duṣyati
//
ātmanaś ca paritrāṇe
dakṣiṇānāṃ ca saṃgare
strī-viprābhyupapattau ca
ghnan dharmeṇa na duṣyati
//
guruṃ vā bālavṛddhau vā
brāhmaṇaṃ vā bahuśrutam
ātatāyinam āyāntaṃ
hanyād evāvicārayan
//
guruṃ vā bāla-vṛddhau vā
brāhmaṇaṃ vā bahu-śrutam
ātatāyinam āyāntaṃ
hanyād eva avicārayan
//
nātatāyivadhe doṣo
hantur bhavati kaś cana
prakāśaṃ vāprakāśaṃ vā
manyus taṃ manyum ṛcchati
//
nā atatāyivadhe doṣo
hantur bhavati kaś cana
prakāśaṃ va āprakāśaṃ vā
manyus taṃ manyum ṛcchati
//
paradārābhimarśeṣu
pravṛttān nṝn mahīpatiḥ
udvejanakarair daṇḍaiś
chinnayitvā
cihnayitvā
pravāsayet
//
paradārābhimarśeṣu
pravṛttān nṝn mahīpatiḥ
udvejanakarair daṇḍaiś
chinnayitvā
cihnayitvā
pravāsayet
//
tatsamuttho hi lokasya
jāyate varṇasaṃkaraḥ
yena mūlaharo 'dharmaḥ
sarvanāśāya kalpate
//
tat-samuttho hi lokasya
jāyate varṇasaṃkaraḥ
yena mūlaharo 'dharmaḥ
sarvanāśāya kalpate
//
parasya patnyā puruṣaḥ
saṃbhāṣāṃ yojayan rahaḥ
pūrvam ākṣārito doṣaiḥ
prāpnuyāt pūrvasāhasam
//
parasya patnyā puruṣaḥ
saṃbhāṣāṃ yojayan rahaḥ
pūrvam ākṣārito doṣaiḥ
prāpnuyāt pūrvasāhasam
//
yas tv anākṣāritaḥ pūrvam
abhibhāṣate kāraṇāt
na doṣaṃ prāpnuyāt kiṃ cin
na hi tasya vyatikramaḥ
//
yas tv anākṣāritaḥ pūrvam
abhibhāṣate kāraṇāt
na doṣaṃ prāpnuyāt kiṃ cin
na hi tasya vyatikramaḥ
//
parastriyaṃ yo 'bhivadet
tīrthe 'raṇye vane 'pi vā
nadīnāṃ vāpi saṃbhede
sa saṃgrahaṇam āpnuyāt
//
parastriyaṃ yo 'bhivadet
tīrthe 'raṇye vane 'pi vā
nadīnāṃ va āpi saṃbhede
sa saṃgrahaṇam āpnuyāt
//
upacārakriyā
upakārakriyā
keliḥ
sparśo bhūṣaṇavāsasām
saha khaṭvāsanaṃ caiva
sarvaṃ saṃgrahaṇaṃ smṛtam
//
upacārakriyā
upakārakriyā
keliḥ
sparśo bhūṣaṇa-vāsasām
saha khaṭvā āsanaṃ ca eva
sarvaṃ saṃgrahaṇaṃ smṛtam
//
striyaṃ spṛśed adeśe yaḥ
spṛṣṭo vā marṣayet tayā
parasparasyānumate
sarvaṃ saṃgrahaṇaṃ smṛtam
//
striyaṃ spṛśed adeśe yaḥ
spṛṣṭo vā marṣayet tayā
parasparasya anumate
sarvaṃ saṃgrahaṇaṃ smṛtam
//
abrāhmaṇaḥ saṃgrahaṇe
prāṇāntaṃ daṇḍam arhati
caturṇām api varṇānāṃ
dārā rakṣyatamāḥ sadā
//
abrāhmaṇaḥ saṃgrahaṇe
prāṇāntaṃ daṇḍam arhati
caturṇām api varṇānāṃ
dārā rakṣyatamāḥ sadā
//
bhikṣukā bandinaś caiva
dīkṣitāḥ kāravas tathā
saṃbhāṣanaṃ saha strībhiḥ
kuryur aprativāritāḥ
//
bhikṣukā bandinaś ca eva
dīkṣitāḥ kāravas tathā
saṃbhāṣanaṃ saha strībhiḥ
kuryur aprativāritāḥ
//
na saṃbhāṣāṃ parastrībhiḥ
pratiṣiddhaḥ samācaret
niṣiddho bhāṣamāṇas tu
suvarṇaṃ daṇḍam arhati
//
na saṃbhāṣāṃ parastrībhiḥ
pratiṣiddhaḥ samācaret
niṣiddho bhāṣamāṇas tu
suvarṇaṃ daṇḍam arhati
//
naiṣa cāraṇadāreṣu
vidhir nātmopajīviṣu
sajjayanti hi te nārīr
nigūḍhāś cārayanti ca
//
na eṣa cāraṇadāreṣu
vidhir nā atma-upajīviṣu
sajjayanti hi te nārīr
nigūḍhāś cārayanti ca
//
kiṃ cid eva tu dāpyaḥ syāt
saṃbhāṣāṃ tābhir ācaran
praiṣyāsu
preṣyāsu
caikabhaktāsu
rahaḥ pravrajitāsu ca
//
kiṃ cid eva tu dāpyaḥ syāt
saṃbhāṣāṃ tābhir ācaran
praiṣyāsu
preṣyāsu
ca ekabhaktāsu
rahaḥ pravrajitāsu ca
//
yo 'kāmāṃ dūṣayet kanyāṃ
sa sadyo vadham arhati
sakāmāṃ dūṣayaṃs tulyo
na vadhaṃ prāpnuyān naraḥ
//
yo 'kāmāṃ dūṣayet kanyāṃ
sa sadyo vadham arhati
sa-kāmāṃ dūṣayaṃs tulyo
na vadhaṃ prāpnuyān naraḥ
//
kanyāṃ bhajantīm utkṛṣṭaṃ
na kiṃ cid api dāpayet
jaghanyaṃ sevamānāṃ tu
saṃyatāṃ vāsayed gṛhe
//
kanyāṃ bhajantīm utkṛṣṭaṃ
na kiṃ cid api dāpayet
jaghanyaṃ sevamānāṃ tu
saṃyatāṃ vāsayed gṛhe
//
uttamāṃ sevamānas tu
jaghanyo vadham arhati
śulkaṃ dadyāt sevamānaḥ
samām icchet pitā yadi
//
uttamāṃ sevamānas tu
jaghanyo vadham arhati
śulkaṃ dadyāt sevamānaḥ
samām icchet pitā yadi
//
abhiṣahya tu yaḥ kanyāṃ
kuryād darpeṇa mānavaḥ
tasyāśu
kartye aṅgulyau
kartyā aṅgulyo
daṇḍaṃ cārhati ṣaṭśatam
//
abhiṣahya tu yaḥ kanyāṃ
kuryād darpeṇa mānavaḥ
tasyā aśu
kartye aṅgulyau
kartyā aṅgulyo
daṇḍaṃ ca arhati ṣaṭśatam
//
sakāmāṃ dūṣayaṃs tulyo
nāṅgulicchedam āpnuyāt
dviśataṃ tu damaṃ dāpyaḥ
prasaṅgavinivṛttaye
//
sa-kāmāṃ dūṣayaṃs tulyo
na aṅguli-cchedam āpnuyāt
dviśataṃ tu damaṃ dāpyaḥ
prasaṅgavinivṛttaye
//
kanyaiva kanyāṃ yā kuryāt
tasyāḥ syād dviśato damaḥ
śulkaṃ ca dviguṇaṃ dadyāc
chiphāś caivāpnuyād daśa
//
kanya aiva kanyāṃ yā kuryāt
tasyāḥ syād dviśato damaḥ
śulkaṃ ca dviguṇaṃ dadyāc
chiphāś ca evā apnuyād daśa
//
yā tu kanyāṃ prakuryāt strī
sā sadyo mauṇḍyam arhati
aṅgulyor eva vā chedaṃ
khareṇodvahanaṃ tathā
//
yā tu kanyāṃ prakuryāt strī
sā sadyo mauṇḍyam arhati
aṅgulyor eva vā chedaṃ
khareṇa udvahanaṃ tathā
//
bhartāraṃ laṅghayed yā tu
strī jñātiguṇadarpitā
tāṃ śvabhiḥ khādayed rājā
saṃsthāne bahusaṃsthite
//
bhartāraṃ laṅghayed yā tu
strī jñāti-guṇadarpitā
tāṃ śvabhiḥ khādayed rājā
saṃsthāne bahusaṃsthite
//
pumāṃsaṃ dāhayet pāpaṃ
śayane tapta āyase
abhyādadhyuś ca kāṣṭhāni
tatra dahyeta pāpakṛt
//
pumāṃsaṃ dāhayet pāpaṃ
śayane tapta āyase
abhyādadhyuś ca kāṣṭhāni
tatra dahyeta pāpakṛt
//
saṃvatsarābhiśastasya
saṃvatsare 'bhiśastasya
duṣṭasya dviguṇo damaḥ
vrātyayā saha saṃvāse
cāṇḍālyā tāvad eva tu
//
saṃvatsarābhiśastasya
saṃvatsare 'bhiśastasya
duṣṭasya dviguṇo damaḥ
vrātyayā saha saṃvāse
cāṇḍālyā tāvad eva tu
//
śūdro guptam aguptaṃ vā
dvaijātaṃ varṇam āvasan
aguptam
aṅgasarvasvair
aṅgasarvasvī
guptaṃ sarveṇa hīyate
//
śūdro guptam aguptaṃ vā
dvaijātaṃ varṇam āvasan
aguptam
aṅga-sarvasvair
aṅga-sarvasvī
guptaṃ sarveṇa hīyate
//
vaiśyaḥ sarvasvadaṇḍaḥ syāt
saṃvatsaranirodhataḥ
sahasraṃ kṣatriyo daṇḍyo
mauṇḍyaṃ mūtreṇa cārhati
//
vaiśyaḥ sarvasva-daṇḍaḥ syāt
saṃvatsaranirodhataḥ
sahasraṃ kṣatriyo daṇḍyo
mauṇḍyaṃ mūtreṇa ca arhati
//
brāhmaṇīṃ yady aguptāṃ tu
gacchetāṃ vaiśyapārthivau
vaiśyaṃ pañcaśataṃ kuryāt
kṣatriyaṃ tu sahasriṇam
//
brāhmaṇīṃ yady aguptāṃ tu
gacchetāṃ vaiśya-pārthivau
vaiśyaṃ pañcaśataṃ kuryāt
kṣatriyaṃ tu sahasriṇam
//
ubhāv api tu tāv eva
brāhmaṇyā guptayā saha
viplutau śūdravad daṇḍyau
dagdhavyau vā kaṭāgninā
//
ubhāv api tu tāv eva
brāhmaṇyā guptayā saha
viplutau śūdravad daṇḍyau
dagdhavyau vā kaṭāgninā
//
sahasraṃ brāhmaṇo daṇḍyo
guptāṃ viprāṃ balād vrajan
śatāni pañca daṇḍyaḥ syād
icchantyā saha saṃgataḥ
//
sahasraṃ brāhmaṇo daṇḍyo
guptāṃ viprāṃ balād vrajan
śatāni pañca daṇḍyaḥ syād
icchantyā saha saṃgataḥ
//
mauṇḍyaṃ
prāṇāntikaṃ
prāṇāntako
daṇḍo
brāhmaṇasya vidhīyate
M
's comrefers to the reading of "prāṇāntika"
itareṣāṃ tu varṇānāṃ
daṇḍaḥ
prāṇāntiko
prāṇāntako
bhavet
//
mauṇḍyaṃ
prāṇāntikaṃ
prāṇāntako
daṇḍo
brāhmaṇasya vidhīyate
M
's comrefers to the reading of "prāṇāntika-"
itareṣāṃ tu varṇānāṃ
daṇḍaḥ
prāṇāntiko
prāṇāntako
bhavet
//
na jātu brāhmaṇaṃ hanyāt
sarvapāpeṣv api sthitam
rāṣṭrād enaṃ bahiḥ kuryāt
samagradhanam akṣatam
//
na jātu brāhmaṇaṃ hanyāt
sarvapāpeṣv api sthitam
rāṣṭrād enaṃ bahiḥ kuryāt
samagra-dhanam akṣatam
//
na brāhmaṇavadhād bhūyān
adharmo vidyate bhuvi
tasmād asya vadhaṃ rājā
manasāpi na cintayet
//
na brāhmaṇavadhād bhūyān
adharmo vidyate bhuvi
tasmād asya vadhaṃ rājā
manasa āpi na cintayet
//
vaiśyaś cet kṣatriyāṃ guptāṃ
vaiśyāṃ vā kṣatriyo vrajet
yo brāhmaṇyām aguptāyāṃ
tāv ubhau daṇḍam arhataḥ
//
vaiśyaś cet kṣatriyāṃ guptāṃ
vaiśyāṃ vā kṣatriyo vrajet
yo brāhmaṇyām aguptāyāṃ
tāv ubhau daṇḍam arhataḥ
//
sahasraṃ brāhmaṇo daṇḍaṃ
dāpyo gupte tu te vrajan
śūdrāyāṃ
śūdrāyā
kṣatriyaviśoḥ
sāhasro vai bhaved damaḥ
//
sahasraṃ brāhmaṇo daṇḍaṃ
dāpyo gupte tu te vrajan
śūdrāyāṃ
śūdrāyā
kṣatriya-viśoḥ
sāhasro vai bhaved damaḥ
//
kṣatriyāyām aguptāyāṃ
vaiśye pañcaśataṃ damaḥ
mūtreṇa mauṇḍyam
icchet
ṛcchet
tu
kṣatriyo daṇḍam eva vā
//
kṣatriyāyām aguptāyāṃ
vaiśye pañcaśataṃ damaḥ
mūtreṇa mauṇḍyam
icchet
ṛcchet
tu
kṣatriyo daṇḍam eva vā
//
agupte kṣatriyāvaiśye
śūdrāṃ vā brāhmaṇo vrajan
śatāni pañca daṇḍyaḥ syāt
sahasraṃ tv antyajastriyam
//
agupte kṣatriyā-vaiśye
śūdrāṃ vā brāhmaṇo vrajan
śatāni pañca daṇḍyaḥ syāt
sahasraṃ tv antyajastriyam
//
yasya stenaḥ pure nāsti
nānyastrīgo na duṣṭavāk
na sāhasikadaṇḍaghno
sa rājā śakralokabhāk
//
yasya stenaḥ pure na asti
na anyastrīgo na duṣṭa-vāk
na sāhasika-daṇḍaghno
sa rājā śakralokabhāk
//
eteṣāṃ nigraho rājñaḥ
pañcānāṃ viṣaye svake
sāṃrājyakṛt sajātyeṣu
loke caiva yaśaskaraḥ
//
eteṣāṃ nigraho rājñaḥ
pañcānāṃ viṣaye svake
sāṃrājyakṛt sajātyeṣu
loke ca eva yaśaskaraḥ
//
ṛtvijaṃ yas tyajed yājyo
yājyaṃ ca rtvik tyajed yadi
śaktaṃ karmaṇy aduṣṭaṃ ca
tayor daṇḍaḥ śataṃ śatam
//
ṛtvijaṃ yas tyajed yājyo
yājyaṃ ca rtvik tyajed yadi
śaktaṃ karmaṇy aduṣṭaṃ ca
tayor daṇḍaḥ śataṃ śatam
//
na mātā na pitā na strī
na putras tyāgam arhati
tyajann apatitān etān
rājñā daṇḍyaḥ śatāni ṣaṭ
//
na mātā na pitā na strī
na putras tyāgam arhati
tyajann apatitān etān
rājñā daṇḍyaḥ śatāni ṣaṭ
//
āśrameṣu dvijātīnāṃ
kārye vivadatāṃ mithaḥ
na vibrūyān nṛpo dharmaṃ
cikīrṣan hitam ātmanaḥ
//
āśrameṣu dvijātīnāṃ
kārye vivadatāṃ mithaḥ
na vibrūyān nṛpo dharmaṃ
cikīrṣan hitam ātmanaḥ
//
yathārham etān abhyarcya
brāhmaṇaiḥ saha pārthivaḥ
sāntvena praśamayyādau
svadharmaṃ pratipādayet
//
yathārham etān abhyarcya
brāhmaṇaiḥ saha pārthivaḥ
sāntvena praśamayyā adau
svadharmaṃ pratipādayet
//
prativeśyānuveśyau ca
kalyāṇe viṃśatidvije
arhāv abhojayan vipro
daṇḍam arhati māṣakam
//
prativeśya-anuveśyau ca
kalyāṇe viṃśatidvije
arhāv abhojayan vipro
daṇḍam arhati māṣakam
//
śrotriyaḥ śrotriyaṃ sādhuṃ
bhūtikṛtyeṣv abhojayan
tadannaṃ dviguṇaṃ dāpyo
hiraṇyaṃ
hairaṇyaṃ
caiva māṣakam
//
śrotriyaḥ śrotriyaṃ sādhuṃ
bhūtikṛtyeṣv abhojayan
tad-annaṃ dviguṇaṃ dāpyo
hiraṇyaṃ
hairaṇyaṃ
ca eva māṣakam
//
andho jaḍaḥ pīṭhasarpī
saptatyā sthaviraś ca yaḥ
śrotriyeṣūpakurvaṃś ca
na dāpyāḥ kena cit karam
//
andho jaḍaḥ pīṭhasarpī
saptatyā sthaviraś ca yaḥ
śrotriyeṣūpakurvaṃś ca
na dāpyāḥ kena cit karam
//
śrotriyaṃ vyādhitārtau ca
bālavṛddhāv akiṃcanam
mahākulīnam āryaṃ ca
rājā saṃpūjayet sadā
//
śrotriyaṃ vyādhita-ārtau ca
bāla-vṛddhāv akiṃcanam
mahākulīnam āryaṃ ca
rājā saṃpūjayet sadā
//
śālmalīphalake ślakṣṇe
nenijyān nejakaḥ śanaiḥ
na ca vāsāṃsi vāsobhir
nirharen na ca vāsayet
//
śālmalīphalake ślakṣṇe
nenijyān nejakaḥ śanaiḥ
na ca vāsāṃsi vāsobhir
nirharen na ca vāsayet
//
tantuvāyo daśapalaṃ
dadyād ekapalādhikam
ato 'nyathā vartamāno
dāpyo dvādaśakaṃ damam
//
tantuvāyo daśapalaṃ
dadyād ekapala-adhikam
ato 'nyathā vartamāno
dāpyo dvādaśakaṃ damam
//
śulkasthāneṣu kuśalāḥ
sarvapaṇyavicakṣaṇāḥ
kuryur arghaṃ yathāpaṇyaṃ
tato viṃśaṃ nṛpo haret
//
śulkasthāneṣu kuśalāḥ
sarvapaṇya-vicakṣaṇāḥ
kuryur arghaṃ yathāpaṇyaṃ
tato viṃśaṃ nṛpo haret
//
rājñaḥ prakhyātabhāṇḍāni
pratiṣiddhāni yāni ca
tāṇi nirharato lobhāt
sarvahāraṃ haren nṛpaḥ
//
rājñaḥ prakhyātabhāṇḍāni
pratiṣiddhāni yāni ca
tāṇi nirharato lobhāt
sarvahāraṃ haren nṛpaḥ
//
śulkasthānaṃ pariharann
akāle krayavikrayī
mithyāvādī ca saṃkhyāne
dāpyo 'ṣṭaguṇam atyayam
//
śulkasthānaṃ pariharann
akāle kraya-vikrayī
mithyāvādī ca saṃkhyāne
dāpyo 'ṣṭaguṇam atyayam
//
āgamaṃ nirgamaṃ sthānaṃ
tathā vṛddhikṣayāv ubhau
vicārya sarvapaṇyānāṃ
kārayet krayavikrayau
//
āgamaṃ nirgamaṃ sthānaṃ
tathā vṛddhi-kṣayāv ubhau
vicārya sarvapaṇyānāṃ
kārayet kraya-vikrayau
//
pañcarātre pañcarātre
pakṣe pakṣe 'tha vā gate
kurvīta caiṣāṃ pratyakṣam
arghasaṃsthāpanaṃ nṛpaḥ
//
pañcarātre pañcarātre
pakṣe pakṣe 'tha vā gate
kurvīta ca eṣāṃ pratyakṣam
arghasaṃsthāpanaṃ nṛpaḥ
//
tulāmānaṃ pratīmānaṃ
sarvaṃ ca syāt sulakṣitam
ṣaṭsu ṣaṭsu ca māseṣu
punar eva parīkṣayet
//
tulāmānaṃ pratīmānaṃ
sarvaṃ ca syāt sulakṣitam
ṣaṭsu ṣaṭsu ca māseṣu
punar eva parīkṣayet
//
paṇaṃ yānaṃ tare dāpyaṃ
pauruṣo 'rdhapaṇaṃ tare
pādaṃ
pāde
paśuś ca yoṣic ca
pādārdhaṃ riktakaḥ pumān
//
paṇaṃ yānaṃ tare dāpyaṃ
pauruṣo 'rdhapaṇaṃ tare
pādaṃ
pāde
paśuś ca yoṣic ca
pādārdhaṃ riktakaḥ pumān
//
bhāṇḍapūrṇāni yānāni
tāryaṃ dāpyāni sārataḥ
riktabhāṇḍāni yat kiṃ cit
pumāṃsaś cāparicchadāḥ
//
bhāṇḍapūrṇāni yānāni
tāryaṃ dāpyāni sārataḥ
riktabhāṇḍāni yat kiṃ cit
pumāṃsaś ca aparicchadāḥ
//
dīrghādhvani yathādeśaṃ
yathākālaṃ taro bhavet
nadītīreṣu tad vidyāt
samudre nāsti lakṣaṇam
//
dīrghādhvani yathādeśaṃ
yathākālaṃ taro bhavet
nadītīreṣu tad vidyāt
samudre na asti lakṣaṇam
//
garbhiṇī tu dvimāsādis
tathā pravrajito muniḥ
brāhmaṇā liṅginaś caiva
na dāpyās tārikaṃ tare
//
garbhiṇī tu dvimāsādis
tathā pravrajito muniḥ
brāhmaṇā liṅginaś ca eva
na dāpyās tārikaṃ tare
//
yan nāvi kiṃ cid dāśānāṃ
viśīryetāparādhataḥ
tad dāśair eva dātavyaṃ
samāgamya svato 'ṃśataḥ
//
yan nāvi kiṃ cid dāśānāṃ
viśīryeta aparādhataḥ
tad dāśair eva dātavyaṃ
samāgamya svato 'ṃśataḥ
//
eṣa nauyāyinām ukto
vyavahārasya nirṇayaḥ
dāśāparādhatas toye
daivike nāsti nigrahaḥ
//
eṣa nauyāyinām ukto
vyavahārasya nirṇayaḥ
dāśāparādhatas toye
daivike na asti nigrahaḥ
//
vāṇijyaṃ kārayed vaiśyaṃ
kusīdaṃ kṛṣim eva ca
paśūnāṃ rakṣaṇaṃ caiva
dāsyaṃ śūdraṃ dvijanmanām
//
vāṇijyaṃ kārayed vaiśyaṃ
kusīdaṃ kṛṣim eva ca
paśūnāṃ rakṣaṇaṃ ca eva
dāsyaṃ śūdraṃ dvijanmanām
//
kṣatriyaṃ caiva vaiśyaṃ ca
brāhmaṇo vṛttikarśitau
bibhṛyād ānṛśaṃsyena
svāni karmāṇi kārayet
//
kṣatriyaṃ ca eva vaiśyaṃ ca
brāhmaṇo vṛttikarśitau
bibhṛyād ānṛśaṃsyena
svāni karmāṇi kārayet
//
dāsyaṃ tu kārayaṃl lobhād
brāhmaṇaḥ saṃskṛtān dvijān
anicchataḥ prābhavatyād
rājñā daṇḍyaḥ śatāni ṣaṭ
//
dāsyaṃ tu kārayaṃl lobhād
brāhmaṇaḥ saṃskṛtān dvijān
anicchataḥ prābhavatyād
rājñā daṇḍyaḥ śatāni ṣaṭ
//
śūdraṃ tu kārayed dāsyaṃ
krītam akrītam eva vā
dāsyāyaiva hi sṛṣṭo 'sau
brāhmaṇasya svayaṃbhuvā
//
śūdraṃ tu kārayed dāsyaṃ
krītam akrītam eva vā
dāsyāya eva hi sṛṣṭo 'sau
brāhmaṇasya svayaṃbhuvā
//
na svāminā nisṛṣṭo 'pi
śūdro dāsyād vimucyate
nisargajaṃ hi tat tasya
kas tasmāt tad apohati
//
na svāminā nisṛṣṭo 'pi
śūdro dāsyād vimucyate
nisargajaṃ hi tat tasya
kas tasmāt tad apohati
//
dhvajāhṛto bhaktadāso
gṛhajaḥ krītadattrimau
paitriko daṇḍadāsaś ca
saptaite dāsayonayaḥ
//
dhvajāhṛto bhaktadāso
gṛhajaḥ krīta-dattrimau
paitriko daṇḍadāsaś ca
sapta ete dāsayonayaḥ
//
bhāryā putraś ca dāsaś ca
traya evādhanāḥ smṛtāḥ
yat te samadhigacchanti
yasya te tasya tad dhanam
//
bhāryā putraś ca dāsaś ca
traya eva adhanāḥ smṛtāḥ
yat te samadhigacchanti
yasya te tasya tad dhanam
//
visrabdhaṃ brāhmaṇaḥ śūdrād
dravyopādānam ācaret
na hi tasyāsti kiṃ cit svaṃ
bhartṛhāryadhano hi saḥ
//
visrabdhaṃ brāhmaṇaḥ śūdrād
dravya-upādānam ācaret
na hi tasya asti kiṃ cit svaṃ
bhartṛhārya-dhano hi saḥ
//
vaiśyaśūdrau prayatnena
svāni karmāṇi kārayet
tau hi cyutau svakarmabhyaḥ
kṣobhayetām idaṃ jagat
//
vaiśya-śūdrau prayatnena
svāni karmāṇi kārayet
tau hi cyutau svakarmabhyaḥ
kṣobhayetām idaṃ jagat
//
ahany ahany avekṣeta
karmāntān vāhanāni ca
āyavyayau ca niyatāv
ākarān kośam eva ca
//
ahany ahany avekṣeta
karmāntān vāhanāni ca
āya-vyayau ca niyatāv
ākarān kośam eva ca
//
evaṃ sarvān imān rājā
vyavahārān samāpayan
vyapohya kilbiṣaṃ sarvaṃ
prāpnoti paramāṃ gatim
//
evaṃ sarvān imān rājā
vyavahārān samāpayan
vyapohya kilbiṣaṃ sarvaṃ
prāpnoti paramāṃ gatim
//
puruṣasya striyāś caiva
dharme
dharmye
vartmani tiṣṭhatoḥ
saṃyoge viprayoge ca
dharmān vakṣyāmi śāśvatān
//
puruṣasya striyāś ca eva
dharme
dharmye
vartmani tiṣṭhatoḥ
saṃyoge viprayoge ca
dharmān vakṣyāmi śāśvatān
//
asvatantrāḥ striyaḥ kāryāḥ
puruṣaiḥ svair divāniśam
viṣayeṣu ca sajjantyaḥ
saṃsthāpyā ātmano vaśe
//
asvatantrāḥ striyaḥ kāryāḥ
puruṣaiḥ svair divā-niśam
viṣayeṣu ca sajjantyaḥ
saṃsthāpyā ātmano vaśe
//
pitā rakṣati kaumāre
bhartā rakṣati yauvane
rakṣanti sthavire putrā
na strī svātantryam arhati
//
pitā rakṣati kaumāre
bhartā rakṣati yauvane
rakṣanti sthavire putrā
na strī svātantryam arhati
//
kāle 'dātā pitā vācyo
vācyaś cānupayan patiḥ
mṛte bhartari putras tu
vācyo mātur arakṣitā
//
kāle 'dātā pitā vācyo
vācyaś ca anupayan patiḥ
mṛte bhartari putras tu
vācyo mātur arakṣitā
//
sūkṣmebhyo 'pi prasaṅgebhyaḥ
striyo
striyā
rakṣyā viśeṣataḥ
dvayor hi kulayoḥ śokam
āvaheyur arakṣitāḥ
//
sūkṣmebhyo 'pi prasaṅgebhyaḥ
striyo
striyā
rakṣyā viśeṣataḥ
dvayor hi kulayoḥ śokam
āvaheyur arakṣitāḥ
//
imaṃ hi sarvavarṇānāṃ
paśyanto dharmam uttamam
yatante rakṣituṃ bhāryāṃ
bhartāro durbalā api
//
imaṃ hi sarvavarṇānāṃ
paśyanto dharmam uttamam
yatante rakṣituṃ bhāryāṃ
bhartāro durbalā api
//
svāṃ prasūtiṃ caritraṃ ca
kulam ātmānam eva ca
svaṃ ca dharmaṃ prayatnena
jāyāṃ rakṣan hi rakṣati
//
svāṃ prasūtiṃ caritraṃ ca
kulam ātmānam eva ca
svaṃ ca dharmaṃ prayatnena
jāyāṃ rakṣan hi rakṣati
//
patir bhāryāṃ saṃpraviśya
garbho bhūtveha jāyate
jāyāyās tad dhi jāyātvaṃ
yad asyāṃ jāyate punaḥ
//
patir bhāryāṃ saṃpraviśya
garbho bhūtva īha jāyate
jāyāyās tad dhi jāyātvaṃ
yad asyāṃ jāyate punaḥ
//
yādṛśaṃ bhajate hi strī
sutaṃ sūte tathāvidham
tasmāt prajāviśuddhyarthaṃ
striyaṃ rakṣet prayatnataḥ
//
yādṛśaṃ bhajate hi strī
sutaṃ sūte tathāvidham
tasmāt prajāviśuddhy-arthaṃ
striyaṃ rakṣet prayatnataḥ
//
na kaś cid yoṣitaḥ śaktaḥ
prasahya parirakṣitum
etair upāyayogais tu
śakyās tāḥ parirakṣitum
//
na kaś cid yoṣitaḥ śaktaḥ
prasahya parirakṣitum
etair upāyayogais tu
śakyās tāḥ parirakṣitum
//
arthasya saṃgrahe caināṃ
vyaye caiva niyojayet
śauce dharme 'nnapaktyāṃ ca
pāriṇāhyasya vekṣaṇe
//
arthasya saṃgrahe ca enāṃ
vyaye ca eva niyojayet
śauce dharme 'nnapaktyāṃ ca
pāriṇāhyasya vekṣaṇe
//
arakṣitā gṛhe ruddhāḥ
puruṣair āptakāribhiḥ
ātmānam ātmanā yās tu
rakṣeyus tāḥ surakṣitāḥ
//
arakṣitā gṛhe ruddhāḥ
puruṣair āptakāribhiḥ
ātmānam ātmanā yās tu
rakṣeyus tāḥ surakṣitāḥ
//
pānaṃ durjanasaṃsargaḥ
patyā ca viraho 'ṭanam
svapno 'nyagehavāsaś ca
nārīsaṃdūṣaṇāni ṣaṭ
//
pānaṃ durjanasaṃsargaḥ
patyā ca viraho 'ṭanam
svapno 'nyagehavāsaś ca
nārīsaṃdūṣaṇāni ṣaṭ
//
naitā rūpaṃ parīkṣante
nāsāṃ vayasi saṃsthitiḥ
surūpaṃ vā virūpaṃ vā
pumān ity eva bhuñjate
//
na etā rūpaṃ parīkṣante
nā asāṃ vayasi saṃsthitiḥ
surūpaṃ vā virūpaṃ vā
pumān ity eva bhuñjate
//
pauṃścalyāc calacittāc ca
naisnehyāc
naiḥsnehyāc
ca svabhāvataḥ
rakṣitā yatnato 'pīha
bhartṛṣv etā vikurvate
//
pauṃścalyāc calacittāc ca
naisnehyāc
naiḥsnehyāc
ca svabhāvataḥ
rakṣitā yatnato 'pi iha
bhartṛṣv etā vikurvate
//
evaṃ svabhāvaṃ jñātvāsāṃ
prajāpatinisargajam
paramaṃ yatnam ātiṣṭhet
puruṣo rakṣaṇaṃ prati
//
evaṃ svabhāvaṃ jñātvā āsāṃ
prajāpatinisargajam
paramaṃ yatnam ātiṣṭhet
puruṣo rakṣaṇaṃ prati
//
śayyāsanam alaṅkāraṃ
kāmaṃ krodham anārjavam M:anāryatām]
drohabhāvaṃ
drogdhṛbhāvaṃ
kucaryāṃ ca
strībhyo manur akalpayat
//
śayyā-āsanam alaṅkāraṃ
kāmaṃ krodham anārjavam M:anāryatām]
drohabhāvaṃ
drogdhṛbhāvaṃ
kucaryāṃ ca
strībhyo manur akalpayat
//
nāsti strīṇāṃ kriyā mantrair
iti dharme vyavasthitiḥ
nirindriyā hy amantrāś ca
strībhyo
striyo
'nṛtam iti sthitiḥ
//
na asti strīṇāṃ kriyā mantrair
iti dharme vyavasthitiḥ
nir-indriyā hy amantrāś ca
strībhyo
striyo
'nṛtam iti sthitiḥ
//
tathā ca śrutayo bahvyo
nigītā nigameṣv api
svālakṣaṇyaparīkṣārthaṃ
tāsāṃ śṛṇuta niṣkṛtīḥ
//
tathā ca śrutayo bahvyo
nigītā nigameṣv api
svālakṣaṇyaparīkṣārthaṃ
tāsāṃ śṛṇuta niṣkṛtīḥ
//
yan me mātā pralulubhe
vicaranty apativratā
tan me retaḥ pitā vṛṅktām
ity asyaitan nidarśanam
//
yan me mātā pralulubhe
vicaranty apativratā
tan me retaḥ pitā vṛṅktām
ity asya etan nidarśanam
//
dhyāyaty aniṣṭaṃ yat kiṃ cit
pāṇigrāhasya cetasā
tasyaiṣa vyabhicārasya
nihnavaḥ samyag ucyate
//
dhyāyaty aniṣṭaṃ yat kiṃ cit
pāṇigrāhasya cetasā
tasya eṣa vyabhicārasya
nihnavaḥ samyag ucyate
//
yādṛgguṇena bhartrā strī
saṃyujyeta yathāvidhi
tādṛgguṇā sā bhavati
samudreṇeva nimnagā
//
yādṛg-guṇena bhartrā strī
saṃyujyeta yathāvidhi
tādṛg-guṇā sā bhavati
samudreṇa iva nimnagā
//
akṣamālā vasiṣṭhena
saṃyuktādhamayonijā
śāraṅgī mandapālena
jagāmābhyarhaṇīyatām
//
akṣamālā vasiṣṭhena
saṃyukta ādhamayonijā
śāraṅgī mandapālena
jagāma abhyarhaṇīyatām
//
etāś cānyāś ca loke 'sminn
apakṛṣṭa
avakṛṣṭa
prasūtayaḥ
utkarṣaṃ yoṣitaḥ prāptāḥ
svaiḥ svair bhartṛguṇaiḥ śubhaiḥ
//
etāś ca anyāś ca loke 'sminn
apakṛṣṭa
avakṛṣṭa
prasūtayaḥ
utkarṣaṃ yoṣitaḥ prāptāḥ
svaiḥ svair bhartṛguṇaiḥ śubhaiḥ
//
eṣoditā lokayātrā
nityaṃ strīpuṃsayoḥ śubhā
pretyeha ca sukhodarkān
prajādharmān nibodhata
//
eṣa ūditā lokayātrā
nityaṃ strī-puṃsayoḥ śubhā
pretya iha ca sukha-udarkān
prajādharmān nibodhata
//
prajanārthaṃ mahābhāgāḥ
pūjārhā gṛhadīptayaḥ
striyaḥ śriyaś ca geheṣu
na viśeṣo 'sti kaś cana
//
prajanārthaṃ mahā-bhāgāḥ
pūja-arhā gṛhadīptayaḥ
striyaḥ śriyaś ca geheṣu
na viśeṣo 'sti kaś cana
//
utpādanam apatyasya
jātasya paripālanam
pratyahaṃ lokayātrāyāḥ
pratyakṣaṃ
pratyarthaṃ
strī nibandhanam
//
utpādanam apatyasya
jātasya paripālanam
pratyahaṃ lokayātrāyāḥ
pratyakṣaṃ
pratyarthaṃ
strī nibandhanam
//
apatyaṃ dharmakāryāṇi
śuśrūṣā ratir uttamā
dārādhīnas tathā svargaḥ
pitṝṇām ātmanaś ca ha
//
apatyaṃ dharmakāryāṇi
śuśrūṣā ratir uttamā
dārā-adhīnas tathā svargaḥ
pitṝṇām ātmanaś ca ha
//
patiṃ yā nābhicarati
manovāgdehasaṃyatā
sā bhartṛlokān āpnoti
sadbhiḥ sādhvīti cocyate
//
patiṃ yā na abhicarati
mano-vāg-dehasaṃyatā
sā bhartṛlokān āpnoti
sadbhiḥ sādhvi īti ca ucyate
//
vyabhicārāt tu bhartuḥ strī
loke prāpnoti nindyatām
sṛgāla
śṛgāla
yoniṃ cāpnoti
pāparogaiś ca pīḍyate
//
vyabhicārāt tu bhartuḥ strī
loke prāpnoti nindyatām
sṛgāla
śṛgāla
yoniṃ cā apnoti
pāparogaiś ca pīḍyate
//
putraṃ pratyuditaṃ sadbhiḥ
pūrvajaiś ca maharṣibhiḥ
viśvajanyam imaṃ puṇyam
upanyāsaṃ nibodhata
//
putraṃ pratyuditaṃ sadbhiḥ
pūrvajaiś ca maharṣibhiḥ
viśvajanyam imaṃ puṇyam
upanyāsaṃ nibodhata
//
bhartari
bhartuḥ
putraṃ vijānanti
śrutidvaidhaṃ tu kartari
āhur utpādakaṃ ke cid
apare kṣetriṇaṃ viduḥ
//
bhartari
bhartuḥ
putraṃ vijānanti
śrutidvaidhaṃ tu kartari
āhur utpādakaṃ ke cid
apare kṣetriṇaṃ viduḥ
//
kṣetrabhūtā smṛtā nārī
bījabhūtaḥ smṛtaḥ pumān
kṣetrabījasamāyogāt
saṃbhavaḥ sarvadehinām
//
kṣetrabhūtā smṛtā nārī
bījabhūtaḥ smṛtaḥ pumān
kṣetra-bījasamāyogāt
saṃbhavaḥ sarvadehinām
//
viśiṣṭaṃ kutra cid bījaṃ
strīyonis tv eva kutra cit
ubhayaṃ tu samaṃ yatra
sā prasūtiḥ praśasyate
//
viśiṣṭaṃ kutra cid bījaṃ
strīyonis tv eva kutra cit
ubhayaṃ tu samaṃ yatra
sā prasūtiḥ praśasyate
//
bījasya caiva yonyāś ca
bījam utkṛṣṭam ucyate
sarvabhūtaprasūtir hi
bījalakṣaṇalakṣitā
//
bījasya ca eva yonyāś ca
bījam utkṛṣṭam ucyate
sarvabhūtaprasūtir hi
bījalakṣaṇalakṣitā
//
yādṛśaṃ tūpyate bījaṃ
kṣetre kālopapādite
tādṛg rohati tat tasmin
bījaṃ svair vyañjitaṃ guṇaiḥ
//
yādṛśaṃ tu upyate bījaṃ
kṣetre kāla-upapādite
tādṛg rohati tat tasmin
bījaṃ svair vyañjitaṃ guṇaiḥ
//
iyaṃ bhūmir hi bhūtānāṃ
śāśvatī yonir ucyate
na ca yoniguṇān kāṃś cid
bījaṃ puṣyati puṣṭiṣu
//
iyaṃ bhūmir hi bhūtānāṃ
śāśvatī yonir ucyate
na ca yoniguṇān kāṃś cid
bījaṃ puṣyati puṣṭiṣu
//
bhūmāv apy ekakedāre
kāloptāni kṛṣīvalaiḥ
nānārūpāṇi jāyante
bījānīha svabhāvataḥ
//
bhūmāv apy ekakedāre
kāla-uptāni kṛṣīvalaiḥ
nānārūpāṇi jāyante
bījāni iha svabhāvataḥ
//
vrīhayaḥ śālayo mudgās
tilā māṣās tathā yavāḥ
yathābījaṃ prarohanti
laśunānīkṣavas tathā
//
vrīhayaḥ śālayo mudgās
tilā māṣās tathā yavāḥ
yathābījaṃ prarohanti
laśunāni ikṣavas tathā
//
anyad uptaṃ jātam anyad
ity etan nopapadyate
upyate yad dhi yad bījaṃ
tat tad eva prarohati
//
anyad uptaṃ jātam anyad
ity etan na upapadyate
upyate yad dhi yad bījaṃ
tat tad eva prarohati
//
tat prājñena vinītena
jñānavijñānavedinā
āyuṣkāmena vaptavyaṃ
na jātu parayoṣiti
//
tat prājñena vinītena
jñāna-vijñānavedinā
āyuṣkāmena vaptavyaṃ
na jātu parayoṣiti
//
atra gāthā vāyugītāḥ
kīrtayanti purāvidaḥ
yathā bījaṃ na vaptavyaṃ
puṃsā paraparigrahe
//
atra gāthā vāyugītāḥ
kīrtayanti purāvidaḥ
yathā bījaṃ na vaptavyaṃ
puṃsā paraparigrahe
//
naśyatīṣur yathā viddhaḥ
khe viddham anuvidhyataḥ
tathā naśyati vai
kṣipraṃ
kṣiptaṃ
bījaṃ paraparigrahe
//
naśyati iṣur yathā viddhaḥ
khe viddham anuvidhyataḥ
tathā naśyati vai
kṣipraṃ
kṣiptaṃ
bījaṃ paraparigrahe
//
pṛthor apīmāṃ pṛthivīṃ
bhāryāṃ pūrvavido viduḥ
sthāṇucchedasya kedāram
āhuḥ śālyavato mṛgam
//
pṛthor api imāṃ pṛthivīṃ
bhāryāṃ pūrvavido viduḥ
sthāṇu-cchedasya kedāram
āhuḥ śālyavato mṛgam
//
etāvān eva puruṣo
yaj jāyātmā prajeti ha
viprāḥ prāhus tathā caitad
yo bhartā sā smṛtāṅganā
//
etāvān eva puruṣo
yaj jāyā ātmā praja īti ha
viprāḥ prāhus tathā ca etad
yo bhartā sā smṛta-aṅganā
//
na niṣkrayavisargābhyāṃ
bhartur bhāryā vimucyate
evaṃ dharmaṃ vijānīmaḥ
prāk prajāpatinirmitam
//
na niṣkraya-visargābhyāṃ
bhartur bhāryā vimucyate
evaṃ dharmaṃ vijānīmaḥ
prāk prajāpatinirmitam
//
sakṛd aṃśo nipatati
sakṛt kanyā pradīyate
sakṛd āha
dadānīti
dadāmīti
trīṇy
etāni satāṃ sakṛt
//
sakṛd aṃśo nipatati
sakṛt kanyā pradīyate
sakṛd āha
dadāni iti
dadāmi iti
trīṇy
etāni satāṃ sakṛt
//
yathā go'śvoṣṭradāsīṣu
mahiṣy ajāvikāsu ca
notpādakaḥ prajābhāgī
tathaivānyāṅganāsv api
//
yathā go-'śva-uṣṭra-dāsīṣu
mahiṣy ajā-avikāsu ca
na utpādakaḥ prajābhāgī
tatha aiva anyāṅganāsv api
//
ye 'kṣetriṇo bījavantaḥ
parakṣetrapravāpiṇaḥ
te vai sasyasya jātasya
na labhante phalaṃ kva cit
//
ye 'kṣetriṇo bījavantaḥ
parakṣetrapravāpiṇaḥ
te vai sasyasya jātasya
na labhante phalaṃ kva cit
//
yad anyagoṣu vṛṣabho
vatsānāṃ janayec chatam
gominām eva te vatsā
moghaṃ skanditam ārṣabham
//
yad anyagoṣu vṛṣabho
vatsānāṃ janayec chatam
gominām eva te vatsā
moghaṃ skanditam ārṣabham
//
tathaivākṣetriṇo bījaṃ
parakṣetrapravāpiṇaḥ
kurvanti kṣetriṇām arthaṃ
na bījī labhate phalam
//
tatha aiva akṣetriṇo bījaṃ
parakṣetrapravāpiṇaḥ
kurvanti kṣetriṇām arthaṃ
na bījī labhate phalam
//
phalaṃ tv anabhisaṃdhāya
kṣetriṇāṃ bījināṃ tathā
pratyakṣaṃ kṣetriṇām artho
bījād yonir
galīyasī
barīyasī
//
phalaṃ tv anabhisaṃdhāya
kṣetriṇāṃ bījināṃ tathā
pratyakṣaṃ kṣetriṇām artho
bījād yonir
galīyasī
barīyasī
//
kriyābhyupagamāt tv etad
bījārthaṃ yat pradīyate
tasyeha bhāginau dṛṣṭau
bījī kṣetrika eva ca
//
kriyābhyupagamāt tv etad
bījārthaṃ yat pradīyate
tasya iha bhāginau dṛṣṭau
bījī kṣetrika eva ca
//
oghavātāhṛtaṃ bījaṃ
yasya kṣetre prarohati
kṣetrikasyaiva tad bījaṃ
na
vaptā
bījī
labhate phalam
//
ogha-vātāhṛtaṃ bījaṃ
yasya kṣetre prarohati
kṣetrikasya eva tad bījaṃ
na
vaptā
bījī
labhate phalam
//
eṣa dharmo gavāśvasya
dāsyuṣṭrājāvikasya ca
vihaṃgamahiṣīṇāṃ ca
vijñeyaḥ prasavaṃ prati
//
eṣa dharmo gava-aśvasya
dāsy-uṣṭra-aja-avikasya ca
vihaṃga-mahiṣīṇāṃ ca
vijñeyaḥ prasavaṃ prati
//
etad vaḥ sāraphalgutvaṃ
bījayonyoḥ prakīrtitam
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi
yoṣitāṃ dharmam āpadi
//
etad vaḥ sāraphalgutvaṃ
bīja-yonyoḥ prakīrtitam
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi
yoṣitāṃ dharmam āpadi
//
bhrātur jyeṣṭhasya bhāryā yā
gurupatny anujasya sā
yavīyasas tu yā bhāryā
snuṣā jyeṣṭhasya sā smṛtā
//
bhrātur jyeṣṭhasya bhāryā yā
gurupatny anujasya sā
yavīyasas tu yā bhāryā
snuṣā jyeṣṭhasya sā smṛtā
//
jyeṣṭho yavīyaso bhāryāṃ
yavīyān vāgrajastriyam
patitau bhavato gatvā
niyuktāv apy anāpadi
//
jyeṣṭho yavīyaso bhāryāṃ
yavīyān va āgrajastriyam
patitau bhavato gatvā
niyuktāv apy anāpadi
//
devarād vā sapiṇḍād vā
striyā samyaṅ niyuktayā
prajepsitāādhigantavyā
saṃtānasya parikṣaye
//
devarād vā sapiṇḍād vā
striyā samyaṅ niyuktayā
prajā īpsitāa adhigantavyā
saṃtānasya parikṣaye
//
vidhavāyāṃ niyuktas tu
ghṛtākto vāgyato niśi
ekam utpādayet putraṃ
na dvitīyaṃ kathaṃ cana
//
vidhavāyāṃ niyuktas tu
ghṛtākto vāgyato niśi
ekam utpādayet putraṃ
na dvitīyaṃ kathaṃ cana
//
dvitīyam eke prajanaṃ
manyante strīṣu tadvidaḥ
anirvṛtaṃ
anirvṛttaṃ
niyogārthaṃ
paśyanto dharmatas tayoḥ
//
dvitīyam eke prajanaṃ
manyante strīṣu tadvidaḥ
anirvṛtaṃ
a-nirvṛttaṃ
niyogārthaṃ
paśyanto dharmatas tayoḥ
//
vidhavāyāṃ niyogārthe
nirvṛtte
nivṛtte
tu yathāvidhi
guruvac ca snuṣāvac ca
varteyātāṃ parasparam
//
vidhavāyāṃ niyogārthe
nirvṛtte
nivṛtte
tu yathāvidhi
guruvac ca snuṣāvac ca
varteyātāṃ parasparam
//
niyuktau yau vidhiṃ hitvā
varteyātāṃ tu kāmataḥ
tāv ubhau patitau syātāṃ
snuṣāgagurutalpagau
//
niyuktau yau vidhiṃ hitvā
varteyātāṃ tu kāmataḥ
tāv ubhau patitau syātāṃ
snuṣāga-gurutalpagau
//
nānyasmin vidhavā nārī
niyoktavyā dvijātibhiḥ
anyasmin hi niyuñjānā
dharmaṃ hanyuḥ sanātanam
//
na anyasmin vidhavā nārī
niyoktavyā dvijātibhiḥ
anyasmin hi niyuñjānā
dharmaṃ hanyuḥ sanātanam
//
nodvāhikeṣu mantreṣu
niyogaḥ kīrtyate kva cit
na vivāhavidhāv uktaṃ
vidhavāvedanaṃ punaḥ
//
na udvāhikeṣu mantreṣu
niyogaḥ kīrtyate kva cit
na vivāhavidhāv uktaṃ
vidhavāvedanaṃ punaḥ
//
ayaṃ dvijair hi vidvadbhiḥ
paśudharmo vigarhitaḥ
manuṣyāṇām api prokto
vene rājyaṃ praśāsati
//
ayaṃ dvijair hi vidvadbhiḥ
paśudharmo vigarhitaḥ
manuṣyāṇām api prokto
vene rājyaṃ praśāsati
//
sa mahīm akhilāṃ bhuñjan
rājarṣipravaraḥ purā
varṇānāṃ saṃkaraṃ cakre
kāmopahatacetanaḥ
//
sa mahīm akhilāṃ bhuñjan
rājarṣipravaraḥ purā
varṇānāṃ saṃkaraṃ cakre
kāma-upahata-cetanaḥ
//
tataḥ prabhṛti yo mohāt
pramītapatikāṃ striyam
niyojayaty apatyārthaṃ
taṃ vigarhanti sādhavaḥ
//
tataḥ prabhṛti yo mohāt
pramīta-patikāṃ striyam
niyojayaty apatyārthaṃ
taṃ vigarhanti sādhavaḥ
//
yasyā mriyeta kanyāyā
vācā satye kṛte patiḥ
tām anena vidhānena
nijo vindeta devaraḥ
//
yasyā mriyeta kanyāyā
vācā satye kṛte patiḥ
tām anena vidhānena
nijo vindeta devaraḥ
//
yathāvidhy adhigamyaināṃ
śuklavastrāṃ śucivratām
mitho bhajetā prasavāt
sakṛtsakṛd ṛtāvṛtau
//
yathāvidhy adhigamya enāṃ
śukla-vastrāṃ śuci-vratām
mitho bhajetā a prasavāt
sakṛt-sakṛd ṛtāv-ṛtau
//
na dattvā kasya cit kanyāṃ
punar dadyād vicakṣaṇaḥ
dattvā punaḥ prayacchan hi
prāpnoti puruṣānṛtam
//
na dattvā kasya cit kanyāṃ
punar dadyād vicakṣaṇaḥ
dattvā punaḥ prayacchan hi
prāpnoti puruṣānṛtam
//
vidhivat pratigṛhyāpi
tyajet kanyāṃ vigarhitām
vyādhitāṃ vipraduṣṭāṃ vā
chadmanā copapāditām
//
vidhivat pratigṛhya api
tyajet kanyāṃ vigarhitām
vyādhitāṃ vipraduṣṭāṃ vā
chadmanā ca upapāditām
//
yas tu doṣavatīṃ kanyām
anākhyāyopapādayet
tasya tad vitathaṃ kuryāt
kanyādātur durātmanaḥ
//
yas tu doṣavatīṃ kanyām
anākhyāya upapādayet
tasya tad vitathaṃ kuryāt
kanyādātur durātmanaḥ
//
vidhāya vṛttiṃ bhāryāyāḥ
pravaset kāryavān naraḥ
avṛttikarśitā hi strī
praduṣyet sthitimaty api
//
vidhāya vṛttiṃ bhāryāyāḥ
pravaset kāryavān naraḥ
avṛttikarśitā hi strī
praduṣyet sthitimaty api
//
vidhāya proṣite vṛttiṃ
jīven niyamam āsthitā
proṣite tv avidhāyaiva
jīvec chilpair agarhitaiḥ
//
vidhāya proṣite vṛttiṃ
jīven niyamam āsthitā
proṣite tv avidhāya eva
jīvec chilpair agarhitaiḥ
//
proṣito dharmakāryārthaṃ
pratīkṣyo 'ṣṭau naraḥ samāḥ
vidyārthaṃ ṣaḍ yaśo'rthaṃ vā
kāmārthaṃ trīṃs tu vatsarān
//
proṣito dharmakāryārthaṃ
pratīkṣyo 'ṣṭau naraḥ samāḥ
vidyārthaṃ ṣaḍ yaśo-'rthaṃ vā
kāmārthaṃ trīṃs tu vatsarān
//
saṃvatsaraṃ pratīkṣeta
dviṣantīṃ
dviṣāṇāṃ
yoṣitaṃ patiḥ
ūrdhvaṃ saṃvatsarāt tv enāṃ
dāyaṃ hṛtvā na saṃvaset
//
saṃvatsaraṃ pratīkṣeta
dviṣantīṃ
dviṣāṇāṃ
yoṣitaṃ patiḥ
ūrdhvaṃ saṃvatsarāt tv enāṃ
dāyaṃ hṛtvā na saṃvaset
//
atikrāmet pramattaṃ yā
mattaṃ rogārtam eva vā
sā trīn māsān parityājyā
vibhūṣaṇaparicchadā
//
atikrāmet pramattaṃ yā
mattaṃ rogārtam eva vā
sā trīn māsān parityājyā
vibhūṣaṇa-paricchadā
//
unmattaṃ patitaṃ klībam
abījaṃ pāparogiṇam
na tyāgo 'sti dviṣantyāś ca
na ca dāyāpavartanam
//
unmattaṃ patitaṃ klībam
abījaṃ pāparogiṇam
na tyāgo 'sti dviṣantyāś ca
na ca dāyāpavartanam
//
madyapāsādhuvṛttā
madyapāsatyavṛttā
ca
pratikūlā ca yā bhavet
vyādhitā vādhivettavyā
hiṃsrārthaghnī ca sarvadā
//
madyapa āsādhuvṛttā
madyapa-asatyavṛttā
ca
pratikūlā ca yā bhavet
vyādhitā va ādhivettavyā
hiṃsra ārthaghnī ca sarvadā
//
vandhyāṣṭame 'dhivedyā'abde
daśame tu mṛtaprajā
ekādaśe strījananī
sadyas tv apriyavādinī
//
vandhyāṣṭame 'dhivedyā-'abde
daśame tu mṛta-prajā
ekādaśe strījananī
sadyas tv apriyavādinī
//
yā rogiṇī syāt tu hitā
saṃpannā caiva śīlataḥ
sānujñāpyādhivettavyā
nāvamānyā ca karhi cit
//
yā rogiṇī syāt tu hitā
saṃpannā ca eva śīlataḥ
sa ānujñāpya adhivettavyā
na avamānyā ca karhi cit
//
adhivinnā tu yā nārī
nirgacched ruṣitā gṛhāt
sā sadyaḥ saṃniroddhavyā
tyājyā vā kulasaṃnidhau
//
adhivinnā tu yā nārī
nirgacched ruṣitā gṛhāt
sā sadyaḥ saṃniroddhavyā
tyājyā vā kulasaṃnidhau
//
pratiṣiddhāpi ced
pratiṣedhe pibed
yā tu
madyam abhyudayeṣv api
prekṣāsamājaṃ gacched vā
sā daṇḍyā kṛṣṇalāni ṣaṭ
//
pratiṣiddha āpi ced
pratiṣedhe pibed
yā tu
madyam abhyudayeṣv api
prekṣā-samājaṃ gacched vā
sā daṇḍyā kṛṣṇalāni ṣaṭ
//
yadi svāś cāparāś caiva
vinderan yoṣito dvijāḥ
tāsāṃ varṇakrameṇa syāj
jyeṣṭhyaṃ pūjā ca veśma ca
//
yadi svāś ca aparāś ca eva
vinderan yoṣito dvijāḥ
tāsāṃ varṇakrameṇa syāj
jyeṣṭhyaṃ pūjā ca veśma ca
//
bhartuḥ śarīraśuśrūṣāṃ
dharmakāryaṃ ca naityakam
svā
caiva
svaiva
kuryāt sarveṣāṃ
nāsvajātiḥ kathaṃ cana
//
bhartuḥ śarīraśuśrūṣāṃ
dharmakāryaṃ ca naityakam
svā
ca eva
sva aiva
kuryāt sarveṣāṃ
na asvajātiḥ kathaṃ cana
//
yas tu tat kārayen mohāt
sajātyā sthitayānyayā
yathā brāhmaṇacāṇḍālaḥ
pūrvadṛṣṭas tathaiva saḥ
//
yas tu tat kārayen mohāt
sa-jātyā sthitaya ānyayā
yathā brāhmaṇacāṇḍālaḥ
pūrvadṛṣṭas tatha aiva saḥ
//
utkṛṣṭāyābhirūpāya
varāya sadṛśāya ca
aprāptām api tāṃ tasmai
kanyāṃ dadyād yathāvidhi
//
utkṛṣṭāya abhirūpāya
varāya sadṛśāya ca
aprāptām api tāṃ tasmai
kanyāṃ dadyād yathāvidhi
//
kāmam ā maraṇāt tiṣṭhed
gṛhe kanyā rtumaty api
na caivaināṃ prayaccet tu
guṇahīnāya karhi cit
//
kāmam ā maraṇāt tiṣṭhed
gṛhe kanyā rtumaty api
na ca eva enāṃ prayaccet tu
guṇa-hīnāya karhi cit
//
trīṇi varṣāṇy udīkṣeta
kumāry ṛtumatī satī
ūrdhvaṃ tu kālād etasmād
vindeta sadṛśaṃ patim
//
trīṇi varṣāṇy udīkṣeta
kumāry ṛtumatī satī
ūrdhvaṃ tu kālād etasmād
vindeta sadṛśaṃ patim
//
adīyamānā bhartāram
adhigacched yadi svayam
nainaḥ kiṃ cid avāpnoti
na ca yaṃ sādhigacchati
//
adīyamānā bhartāram
adhigacched yadi svayam
na enaḥ kiṃ cid avāpnoti
na ca yaṃ sa ādhigacchati
//
alaṅkāraṃ nādadīta
pitryaṃ kanyā svayaṃvarā
mātṛkaṃ bhrātṛdattaṃ vā
stenā syād yadi taṃ haret
//
alaṅkāraṃ nā adadīta
pitryaṃ kanyā svayaṃvarā
mātṛkaṃ bhrātṛdattaṃ vā
stenā syād yadi taṃ haret
//
pitre na dadyāc chulkaṃ tu
kanyām ṛtumatīṃ haran
sa ca svāmyād atikrāmed
ṛtūnāṃ pratirodhanāt
//
pitre na dadyāc chulkaṃ tu
kanyām ṛtumatīṃ haran
sa ca svāmyād atikrāmed
ṛtūnāṃ pratirodhanāt
//
triṃśadvarṣo vahet kanyāṃ
hṛdyāṃ dvādaśavārṣikīm
tryaṣṭavarṣo 'ṣṭavarṣāṃ vā
dharme sīdati satvaraḥ
//
triṃśadvarṣo vahet kanyāṃ
hṛdyāṃ dvādaśavārṣikīm
tryaṣṭavarṣo 'ṣṭavarṣāṃ vā
dharme sīdati satvaraḥ
//
devadattāṃ patir bhāryāṃ
vindate necchayātmanaḥ
tāṃ sādhvīṃ bibhṛyān nityaṃ
devānāṃ priyam ācaran
//
devadattāṃ patir bhāryāṃ
vindate na icchayā ātmanaḥ
tāṃ sādhvīṃ bibhṛyān nityaṃ
devānāṃ priyam ācaran
//
prajanārthaṃ striyaḥ sṛṣṭāḥ
saṃtānārthaṃ ca mānavaḥ
tasmāt sādhāraṇo dharmaḥ
śrutau patnyā sahoditaḥ
//
prajanārthaṃ striyaḥ sṛṣṭāḥ
saṃtānārthaṃ ca mānavaḥ
tasmāt sādhāraṇo dharmaḥ
śrutau patnyā saha-uditaḥ
//
kanyāyāṃ dattaśulkāyāṃ
mriyeta yadi śulkadaḥ
devarāya pradātavyā
yadi kanyānumanyate
//
kanyāyāṃ datta-śulkāyāṃ
mriyeta yadi śulkadaḥ
devarāya pradātavyā
yadi kanya ānumanyate
//
ādadīta na śūdro 'pi
śulkaṃ duhitaraṃ dadan
śulkaṃ hi gṛhṇan kurute
channaṃ duhitṛvikrayam
//
ādadīta na śūdro 'pi
śulkaṃ duhitaraṃ dadan
śulkaṃ hi gṛhṇan kurute
channaṃ duhitṛvikrayam
//
etat tu na pare cakrur
nāpare jātu sādhavaḥ
yad anyasya pratijñāya
punar anyasya dīyate
//
etat tu na pare cakrur
na apare jātu sādhavaḥ
yad anyasya pratijñāya
punar anyasya dīyate
//
nānuśuśruma jātv etat
pūrveṣv api hi janmasu
śulkasaṃjñena mūlyena
channaṃ duhitṛvikrayam
//
na anuśuśruma jātv etat
pūrveṣv api hi janmasu
śulka-saṃjñena mūlyena
channaṃ duhitṛvikrayam
//
anyonyasyāvyabhicāro
bhaved āmaraṇāntikaḥ
eṣa dharmaḥ samāsena
jñeyaḥ strīpuṃsayoḥ paraḥ
//
anyonyasya avyabhicāro
bhaved ā-maraṇāntikaḥ
eṣa dharmaḥ samāsena
jñeyaḥ strī-puṃsayoḥ paraḥ
//
tathā nityaṃ yateyātāṃ
strīpuṃsau tu kṛtakriyau
yathā
nābhicaretāṃ
nāticaretāṃ
tau
viyuktāv itaretaram
//
tathā nityaṃ yateyātāṃ
strī-puṃsau tu kṛta-kriyau
yathā
nābhicaretāṃ
na aticaretāṃ
tau
viyuktāv itaretaram
//
eṣa strīpuṃsayor ukto
dharmo vo ratisaṃhitaḥ
āpady apatyaprāptiś ca
dāyadharmaṃ nibodhata
//
eṣa strī-puṃsayor ukto
dharmo vo ratisaṃhitaḥ
āpady apatyaprāptiś ca
dāyadharmaṃ nibodhata
//
ūrdhvaṃ pituś ca mātuś ca
sametya bhrātaraḥ samam
bhajeran paitṛkaṃ riktham
anīśās te hi jīvatoḥ
//
ūrdhvaṃ pituś ca mātuś ca
sametya bhrātaraḥ samam
bhajeran paitṛkaṃ riktham
anīśās te hi jīvatoḥ
//
jyeṣṭha eva tu gṛhṇīyāt
pitryaṃ dhanam aśeṣataḥ
śeṣās tam upajīveyur
yathaiva pitaraṃ tathā
//
jyeṣṭha eva tu gṛhṇīyāt
pitryaṃ dhanam aśeṣataḥ
śeṣās tam upajīveyur
yatha aiva pitaraṃ tathā
//
jyeṣṭhena jātamātreṇa
putrī bhavati mānavaḥ
pitṝṇām anṛṇaś caiva
sa tasmāt sarvam arhati
//
jyeṣṭhena jātamātreṇa
putrī bhavati mānavaḥ
pitṝṇām anṛṇaś ca eva
sa tasmāt sarvam arhati
//
yasminn ṛṇaṃ saṃnayati
yena cānantyam aśnute
sa eva dharmajaḥ putraḥ
kāmajān itarān viduḥ
//
yasminn ṛṇaṃ saṃnayati
yena ca anantyam aśnute
sa eva dharmajaḥ putraḥ
kāmajān itarān viduḥ
//
piteva pālayet pūtrān
jyeṣṭho bhrātṝṇ yavīyasaḥ
putravac cāpi varteran
jyeṣṭhe bhrātari dharmataḥ
//
pita īva pālayet pūtrān
jyeṣṭho bhrātṝṇ yavīyasaḥ
putravac ca api varteran
jyeṣṭhe bhrātari dharmataḥ
//
jyeṣṭhaḥ kulaṃ vardhayati
vināśayati vā punaḥ
jyeṣṭhaḥ pūjyatamo loke
jyeṣṭhaḥ sadbhir agarhitaḥ
//
jyeṣṭhaḥ kulaṃ vardhayati
vināśayati vā punaḥ
jyeṣṭhaḥ pūjyatamo loke
jyeṣṭhaḥ sadbhir agarhitaḥ
//
yo jyeṣṭho jyeṣṭhavṛttiḥ syān
māteva sa piteva saḥ
ajyeṣṭhavṛttir yas tu syāt
sa saṃpūjyas tu bandhuvat
//
yo jyeṣṭho jyeṣṭha-vṛttiḥ syān
māta īva sa pita īva saḥ
ajyeṣṭhavṛttir yas tu syāt
sa saṃpūjyas tu bandhuvat
//
evaṃ saha vaseyur vā
pṛthag vā dharmakāmyayā
pṛthag vivardhate dharmas
tasmād dharmyā pṛthakkriyā
//
evaṃ saha vaseyur vā
pṛthag vā dharmakāmyayā
pṛthag vivardhate dharmas
tasmād dharmyā pṛthakkriyā
//
jyeṣṭhasya viṃśa uddhāraḥ
sarvadravyāc ca yad varam
tato 'rdhaṃ madhyamasya
syāt turīyaṃ tu yavīyasaḥ
//
jyeṣṭhasya viṃśa uddhāraḥ
sarvadravyāc ca yad varam
tato 'rdhaṃ madhyamasya
syāt turīyaṃ tu yavīyasaḥ
//
jyeṣṭhaś caiva kaniṣṭhaś ca
saṃharetāṃ yathoditam
ye 'nye jyeṣṭhakaniṣṭhābhyāṃ
teṣāṃ syān madhyamaṃ dhanam
//
jyeṣṭhaś ca eva kaniṣṭhaś ca
saṃharetāṃ yathā-uditam
ye 'nye jyeṣṭha-kaniṣṭhābhyāṃ
teṣāṃ syān madhyamaṃ dhanam
//
sarveṣāṃ dhanajātānām
ādadītāgryam agrajaḥ
yac ca sātiśayaṃ kiṃ cid
daśataś cāpnuyād varam
//
sarveṣāṃ dhanajātānām
ādadīta agryam agrajaḥ
yac ca sātiśayaṃ kiṃ cid
daśataś cā apnuyād varam
//
uddhāro na daśasv asti
saṃpannānāṃ svakarmasu
yat kiṃ cid eva deyaṃ tu
jyāyase mānavardhanam
//
uddhāro na daśasv asti
saṃpannānāṃ svakarmasu
yat kiṃ cid eva deyaṃ tu
jyāyase māna-vardhanam
//
evaṃ samuddhṛtoddhāre
samān aṃśān prakalpayet
uddhāre 'nuddhṛte tv eṣām
iyaṃ syād aṃśakalpanā
//
evaṃ samuddhṛta-uddhāre
samān aṃśān prakalpayet
uddhāre 'nuddhṛte tv eṣām
iyaṃ syād aṃśakalpanā
//
ekādhikaṃ harej jyeṣṭhaḥ
putro 'dhyardhaṃ tato 'nujaḥ
aṃśam aṃśaṃ yavīyāṃsa
iti dharmo vyavasthitaḥ
//
ekādhikaṃ harej jyeṣṭhaḥ
putro 'dhyardhaṃ tato 'nujaḥ
aṃśam aṃśaṃ yavīyāṃsa
iti dharmo vyavasthitaḥ
//
svebhyo 'ṃśebhyas
svābhyaḥ svābhyas
tu kanyābhyaḥ
pradadyur bhrātaraḥ pṛthak
svāt svād aṃśāc caturbhāgaṃ
patitāḥ syur aditsavaḥ
//
svebhyo 'ṃśebhyas
svābhyaḥ svābhyas
tu kanyābhyaḥ
pradadyur bhrātaraḥ pṛthak
svāt svād aṃśāc caturbhāgaṃ
patitāḥ syur aditsavaḥ
//
ajāvikaṃ
saikaśaphaṃ
caikaśaphaṃ
na jātu viṣamaṃ bhajet
ajāvikaṃ tu viṣamaṃ
jyeṣṭhasyaiva vidhīyate
//
aja-āvikaṃ
sa-ekaśaphaṃ
ca ekaśaphaṃ
na jātu viṣamaṃ bhajet
aja-āvikaṃ tu viṣamaṃ
jyeṣṭhasya eva vidhīyate
//
yavīyāñ jyeṣṭhabhāryāyāṃ
putram utpādayed yadi
samas tatra vibhāgaḥ syād
iti dharmo vyavasthitaḥ
//
yavīyāñ jyeṣṭhabhāryāyāṃ
putram utpādayed yadi
samas tatra vibhāgaḥ syād
iti dharmo vyavasthitaḥ
//
upasarjanaṃ pradhānasya
dharmato nopapadyate
pitā pradhānaṃ prajane
tasmād dharmeṇa taṃ bhajet
//
upasarjanaṃ pradhānasya
dharmato na upapadyate
pitā pradhānaṃ prajane
tasmād dharmeṇa taṃ bhajet
//
putraḥ kaniṣṭho jyeṣṭhāyāṃ
kaniṣṭhāyāṃ ca pūrvajaḥ
kathaṃ tatra vibhāgaḥ syād
iti cet saṃśayo bhavet
//
putraḥ kaniṣṭho jyeṣṭhāyāṃ
kaniṣṭhāyāṃ ca pūrvajaḥ
kathaṃ tatra vibhāgaḥ syād
iti cet saṃśayo bhavet
//
ekaṃ vṛṣabham uddhāraṃ
saṃhareta sa pūrvajaḥ
tato 'pare jyeṣṭhavṛṣās
tadūnānāṃ svamātṛtaḥ
//
ekaṃ vṛṣabham uddhāraṃ
saṃhareta sa pūrvajaḥ
tato 'pare jyeṣṭhavṛṣās
tad-ūnānāṃ svamātṛtaḥ
//
jyeṣṭhas tu jāto jyeṣṭhāyāṃ
hared vṛṣabhaṣoḍaśāḥ
tataḥ svamātṛtaḥ śeṣā
bhajerann iti dhāraṇā
//
jyeṣṭhas tu jāto jyeṣṭhāyāṃ
hared vṛṣabha-ṣoḍaśāḥ
tataḥ svamātṛtaḥ śeṣā
bhajerann iti dhāraṇā
//
sadṛśastrīṣu jātānāṃ
putrāṇām aviśeṣataḥ
na mātṛto jyaiṣṭhyam asti
janmato jyaiṣṭhyam ucyate
//
sadṛśastrīṣu jātānāṃ
putrāṇām aviśeṣataḥ
na mātṛto jyaiṣṭhyam asti
janmato jyaiṣṭhyam ucyate
//
janmajyeṣṭhena cāhvānaṃ
subrahmaṇyāsv api smṛtam
yamayoś caiva garbheṣu
janmato jyeṣṭhatā smṛtā
//
janmajyeṣṭhena cā ahvānaṃ
subrahmaṇyāsv api smṛtam
yamayoś ca eva garbheṣu
janmato jyeṣṭhatā smṛtā
//
aputro 'nena vidhinā
sutāṃ kurvīta putrikām
yad apatyaṃ bhaved asyāṃ
tan mama syāt svadhākaram
//
aputro 'nena vidhinā
sutāṃ kurvīta putrikām
yad apatyaṃ bhaved asyāṃ
tan mama syāt svadhākaram
//
anena tu vidhānena
purā cakre 'tha putrikāḥ
vivṛddhyarthaṃ svavaṃśasya
svayaṃ dakṣaḥ prajāpatiḥ
//
anena tu vidhānena
purā cakre 'tha putrikāḥ
vivṛddhyarthaṃ svavaṃśasya
svayaṃ dakṣaḥ prajāpatiḥ
//
dadau sa daśa dharmāya
kaśyapāya trayodaśa
somāya rājñe satkṛtya
prītātmā saptaviṃśatim
//
dadau sa daśa dharmāya
kaśyapāya trayodaśa
somāya rājñe satkṛtya
prīta-ātmā saptaviṃśatim
//
yathaivātmā tathā putraḥ
putreṇa duhitā samā
tasyām ātmani tiṣṭhantyāṃ
katham anyo dhanaṃ haret
//
yatha aivā atmā tathā putraḥ
putreṇa duhitā samā
tasyām ātmani tiṣṭhantyāṃ
katham anyo dhanaṃ haret
//
mātus tu yautakaṃ yat syāt
kumārībhāga eva saḥ
dauhitra eva ca hared
aputrasyākhilaṃ dhanam
//
mātus tu yautakaṃ yat syāt
kumārībhāga eva saḥ
dauhitra eva ca hared
aputrasya akhilaṃ dhanam
//
dauhitro hy akhilaṃ riktham
aputrasya pitur haret
sa eva dadyād dvau piṇḍau
pitre mātāmahāya ca
//
dauhitro hy akhilaṃ riktham
aputrasya pitur haret
sa eva dadyād dvau piṇḍau
pitre mātāmahāya ca
//
pautradauhitrayor loke
na viśeṣo 'sti dharmataḥ
tayor hi mātāpitarau
saṃbhūtau tasya dehataḥ
//
pautra-dauhitrayor loke
na viśeṣo 'sti dharmataḥ
tayor hi mātā-pitarau
saṃbhūtau tasya dehataḥ
//
putrikāyāṃ kṛtāyāṃ tu
yadi putro 'nujāyate
samas tatra vibhāgaḥ syāj
jyeṣṭhatā nāsti hi striyāḥ
//
putrikāyāṃ kṛtāyāṃ tu
yadi putro 'nujāyate
samas tatra vibhāgaḥ syāj
jyeṣṭhatā na asti hi striyāḥ
//
aputrāyāṃ mṛtāyāṃ tu
putrikāyāṃ kathaṃ cana
dhanaṃ tat putrikābhartā
haretaivāvicārayan
//
aputrāyāṃ mṛtāyāṃ tu
putrikāyāṃ kathaṃ cana
dhanaṃ tat putrikābhartā
hareta eva avicārayan
//
akṛtā vā kṛtā vāpi
yaṃ vindet sadṛśāt sutam
pautrī mātāmahas tena
dadyāt piṇḍaṃ hared dhanam
//
akṛtā vā kṛtā va āpi
yaṃ vindet sadṛśāt sutam
pautrī mātāmahas tena
dadyāt piṇḍaṃ hared dhanam
//
putreṇa lokāñ jayati
pautreṇānantyam aśnute
atha putrasya pautreṇa
bradhnasyāpnoti viṣṭapam
//
putreṇa lokāñ jayati
pautreṇā anantyam aśnute
atha putrasya pautreṇa
bradhnasyā apnoti viṣṭapam
//
puṃnāmno narakād yasmāt
trāyate pitaraṃ sutaḥ
tasmāt putra iti proktaḥ
svayam eva svayaṃbhuvā
//
puṃ-nāmno narakād yasmāt
trāyate pitaraṃ sutaḥ
tasmāt putra iti proktaḥ
svayam eva svayaṃbhuvā
//
pautradauhitrayor loke
viśeṣo nopapadyate
dauhitro 'pi hy amutrainaṃ
saṃtārayati pautravat
//
pautra-dauhitrayor loke
viśeṣo na upapadyate
dauhitro 'pi hy amutra enaṃ
saṃtārayati pautravat
//
mātuḥ prathamataḥ piṇḍaṃ
nirvapet putrikāsutaḥ
dvitīyaṃ tu pitus tasyās
tṛtīyaṃ tatpituḥ pituḥ
//
mātuḥ prathamataḥ piṇḍaṃ
nirvapet putrikāsutaḥ
dvitīyaṃ tu pitus tasyās
tṛtīyaṃ tatpituḥ pituḥ
//
upapanno guṇaiḥ sarvaiḥ
putro yasya tu dattrimaḥ
sa haretaiva tadrikthaṃ
saṃprāpto 'py anyagotrataḥ
//
upapanno guṇaiḥ sarvaiḥ
putro yasya tu dattrimaḥ
sa hareta eva tadrikthaṃ
saṃprāpto 'py anyagotrataḥ
//
gotrarikthe janayitur
na hared dattrimaḥ kva cit
gotrarikthānugaḥ piṇḍo
vyapaiti dadataḥ svadhā
//
gotra-rikthe janayitur
na hared dattrimaḥ kva cit
gotra-rikthānugaḥ piṇḍo
vyapaiti dadataḥ svadhā
//
aniyuktāsutaś caiva
putriṇyāptaś ca devarāt
ubhau tau nārhato bhāgaṃ
jārajātakakāmajau
//
aniyuktāsutaś ca eva
putriṇyā āptaś ca devarāt
ubhau tau na arhato bhāgaṃ
jārajātaka-kāmajau
//
niyuktāyām api pumān
nāryāṃ jāto 'vidhānataḥ
naivārhaḥ paitṛkaṃ rikthaṃ
patitotpādito hi saḥ
//
niyuktāyām api pumān
nāryāṃ jāto 'vidhānataḥ
na eva arhaḥ paitṛkaṃ rikthaṃ
patita-utpādito hi saḥ
//
haret tatra niyuktāyāṃ
jātaḥ putro yathāurasaḥ
kṣetrikasya tu tad bījaṃ
dharmataḥ prasavaś ca saḥ
//
haret tatra niyuktāyāṃ
jātaḥ putro yatha āurasaḥ
kṣetrikasya tu tad bījaṃ
dharmataḥ prasavaś ca saḥ
//
dhanaṃ yo bibhṛyād bhrātur
mṛtasya striyam eva ca
so 'patyaṃ bhrātur utpādya
dadyāt tasyaiva taddhanam
//
dhanaṃ yo bibhṛyād bhrātur
mṛtasya striyam eva ca
so 'patyaṃ bhrātur utpādya
dadyāt tasya eva taddhanam
//
yā niyuktānyataḥ putraṃ
devarād vāpy avāpnuyāt
taṃ kāmajam arikthīyaṃ
vṛthotpannaṃ
mithyotpannaṃ
pracakṣate
//
yā niyukta ānyataḥ putraṃ
devarād va āpy avāpnuyāt
taṃ kāmajam arikthīyaṃ
vṛthā-utpannaṃ
mithyā-utpannaṃ
pracakṣate
//
etad vidhānaṃ vijñeyaṃ
vibhāgasyaikayoniṣu
bahvīṣu caikajātānāṃ
nānāstrīṣu nibodhata
//
etad vidhānaṃ vijñeyaṃ
vibhāgasya ekayoniṣu
bahvīṣu ca ekajātānāṃ
nānāstrīṣu nibodhata
//
brāhmaṇasyānupūrvyeṇa
catasras tu yadi striyaḥ
tāsāṃ putreṣu jāteṣu
vibhāge 'yaṃ vidhiḥ smṛtaḥ
//
brāhmaṇasya anupūrvyeṇa
catasras tu yadi striyaḥ
tāsāṃ putreṣu jāteṣu
vibhāge 'yaṃ vidhiḥ smṛtaḥ
//
kīnāśo govṛṣo yānam
alaṅkāraś ca veśma ca
viprasyāuddhārikaṃ deyam
ekāṃśaś ca pradhānataḥ
//
kīnāśo govṛṣo yānam
alaṅkāraś ca veśma ca
viprasya auddhārikaṃ deyam
ekāṃśaś ca pradhānataḥ
//
tryaṃśaṃ dāyād dhared vipro
dvāv aṃśau kṣatriyāsutaḥ
vaiśyājaḥ sārdham evāṃśam
aṃśaṃ śūdrāsuto haret
//
tryaṃśaṃ dāyād dhared vipro
dvāv aṃśau kṣatriyāsutaḥ
vaiśyājaḥ sa-ardham eva aṃśam
aṃśaṃ śūdrāsuto haret
//
sarvaṃ vā rikthajātaṃ tad
daśadhā parikalpya ca
dharmyaṃ vibhāgaṃ kurvīta
vidhinānena dharmavit
//
sarvaṃ vā rikthajātaṃ tad
daśadhā parikalpya ca
dharmyaṃ vibhāgaṃ kurvīta
vidhina ānena dharmavit
//
caturo 'ṃśān hared vipras
trīn aṃśān kṣatriyāsutaḥ
vaiśyāputro hared dvyaṃśaṃ
aṃśaṃ śūdrāsuto haret
//
caturo 'ṃśān hared vipras
trīn aṃśān kṣatriyāsutaḥ
vaiśyāputro hared dvyaṃśaṃ
aṃśaṃ śūdrāsuto haret
//
yady api syāt tu satputro 'py
asatputro
yady aputro
'pi vā bhavet
nādhikaṃ daśamād dadyāc
chūdrāputrāya dharmataḥ
//
yady api syāt tu sat-putro 'py
asat-putro
yady aputro
'pi vā bhavet
na adhikaṃ daśamād dadyāc
chūdrāputrāya dharmataḥ
//
brāhmaṇakṣatriyaviśāṃ
śūdrāputro na rikthabhāk
yad evāsya pitā dadyāt
tad evāsya dhanaṃ bhavet
//
brāhmaṇa-kṣatriya-viśāṃ
śūdrāputro na rikthabhāk
yad eva asya pitā dadyāt
tad eva asya dhanaṃ bhavet
//
samavarṇāsu vā jātāḥ
sarve putrā dvijanmanām
uddhāraṃ jyāyase dattvā
bhajerann itare samam
//
sama-varṇāsu vā jātāḥ
sarve putrā dvijanmanām
uddhāraṃ jyāyase dattvā
bhajerann itare samam
//
śūdrasya tu savarṇaiva
nānyā bhāryā vidhīyate
tasyāṃ jātāḥ samāṃśāḥ syur
yadi putraśataṃ bhavet
//
śūdrasya tu savarṇa aiva
na anyā bhāryā vidhīyate
tasyāṃ jātāḥ sama-aṃśāḥ syur
yadi putraśataṃ bhavet
//
putrān dvādaśa yān āha
nṝṇāṃ svāyaṃbhuvo manuḥ
teṣāṃ ṣaḍ bandhudāyādāḥ
ṣaḍ adāyādabāndhavāḥ
//
putrān dvādaśa yān āha
nṝṇāṃ svāyaṃbhuvo manuḥ
teṣāṃ ṣaḍ bandhu-dāyādāḥ
ṣaḍ adāyāda-bāndhavāḥ
//
aurasaḥ kṣetrajaś caiva
dattaḥ kṛtrima eva ca
gūḍhotpanno 'paviddhaś ca
dāyādā bāndhavāś ca ṣaṭ
//
aurasaḥ kṣetrajaś ca eva
dattaḥ kṛtrima eva ca
gūḍha-utpanno 'paviddhaś ca
dāyādā bāndhavāś ca ṣaṭ
//
kānīnaś ca sahoḍhaś ca
krītaḥ paunarbhavas tathā
svayaṃdattaś ca śaudraś ca
ṣaḍ adāyādabāndhavāḥ
//
kānīnaś ca sahoḍhaś ca
krītaḥ paunarbhavas tathā
svayaṃdattaś ca śaudraś ca
ṣaḍ adāyāda-bāndhavāḥ
//
yādṛśaṃ phalam āpnoti
kuplavaiḥ saṃtarañ jalam
tādṛśaṃ phalam āpnoti
kuputraiḥ saṃtaraṃs tamaḥ
//
yādṛśaṃ phalam āpnoti
kuplavaiḥ saṃtarañ jalam
tādṛśaṃ phalam āpnoti
kuputraiḥ saṃtaraṃs tamaḥ
//
yady ekarikthinau syātām
aurasakṣetrajau sutau
yasya yat paitṛkaṃ rikthaṃ
sa tad gṛhṇīta netaraḥ
//
yady ekarikthinau syātām
aurasa-kṣetrajau sutau
yasya yat paitṛkaṃ rikthaṃ
sa tad gṛhṇīta na itaraḥ
//
eka evāurasaḥ putraḥ
pitryasya vasunaḥ prabhuḥ
śeṣāṇām ānṛśaṃsyārthaṃ
pradadyāt tu prajīvanam
//
eka eva aurasaḥ putraḥ
pitryasya vasunaḥ prabhuḥ
śeṣāṇām ānṛśaṃsyārthaṃ
pradadyāt tu prajīvanam
//
ṣaṣṭhaṃ tu kṣetrajasyāṃśaṃ
pradadyāt paitṛkād dhanāt
auraso vibhajan dāyaṃ
pitryaṃ pañcamam eva vā
//
ṣaṣṭhaṃ tu kṣetrajasya aṃśaṃ
pradadyāt paitṛkād dhanāt
auraso vibhajan dāyaṃ
pitryaṃ pañcamam eva vā
//
aurasakṣetrajau putrau
pitṛrikthasya bhāginau
daśāpare tu kramaśo
gotrarikthāṃśabhāginaḥ
//
aurasa-kṣetrajau putrau
pitṛ-rikthasya bhāginau
daśa apare tu kramaśo
gotra-rikthāṃśabhāginaḥ
//
svakṣetre saṃskṛtāyāṃ tu
svayam utpādayed dhi yam
tam aurasaṃ vijānīyāt
putraṃ prāthamakalpikam
//
svakṣetre saṃskṛtāyāṃ tu
svayam utpādayed dhi yam
tam aurasaṃ vijānīyāt
putraṃ prāthamakalpikam
//
yas talpajaḥ pramītasya
klībasya vyādhitasya vā
svadharmeṇa niyuktāyāṃ
sa putraḥ kṣetrajaḥ smṛtaḥ
//
yas talpajaḥ pramītasya
klībasya vyādhitasya vā
svadharmeṇa niyuktāyāṃ
sa putraḥ kṣetrajaḥ smṛtaḥ
//
mātā pitā vā dadyātāṃ
yam adbhiḥ putram āpadi
sadṛśaṃ prītisaṃyuktaṃ
sa jñeyo dattrimaḥ sutaḥ
//
mātā pitā vā dadyātāṃ
yam adbhiḥ putram āpadi
sadṛśaṃ prītisaṃyuktaṃ
sa jñeyo dattrimaḥ sutaḥ
//
sadṛśaṃ tu prakuryād yaṃ
guṇadoṣavicakṣaṇam
putraṃ putraguṇair yuktaṃ
sa vijñeyaś ca kṛtrimaḥ
//
sadṛśaṃ tu prakuryād yaṃ
guṇa-doṣa-vicakṣaṇam
putraṃ putraguṇair yuktaṃ
sa vijñeyaś ca kṛtrimaḥ
//
utpadyate gṛhe yas tu
na ca jñāyeta kasya saḥ
sa gṛhe gūḍha utpannas
tasya syād yasya talpajaḥ
//
utpadyate gṛhe yas tu
na ca jñāyeta kasya saḥ
sa gṛhe gūḍha utpannas
tasya syād yasya talpajaḥ
//
mātāpitṛbhyām utsṛṣṭaṃ
tayor anyatareṇa vā
yaṃ putraṃ parigṛhṇīyād
apaviddhaḥ sa ucyate
//
mātā-pitṛbhyām utsṛṣṭaṃ
tayor anyatareṇa vā
yaṃ putraṃ parigṛhṇīyād
apaviddhaḥ sa ucyate
//
pitṛveśmani kanyā tu
yaṃ putraṃ janayed rahaḥ
taṃ kānīnaṃ vaden nāmnā
voḍhuḥ kanyāsamudbhavam
//
pitṛveśmani kanyā tu
yaṃ putraṃ janayed rahaḥ
taṃ kānīnaṃ vaden nāmnā
voḍhuḥ kanyā-samudbhavam
//
yā garbhiṇī saṃskriyate
jñātājñātāpi vā satī
voḍhuḥ sa garbho bhavati
sahoḍha iti cocyate
//
yā garbhiṇī saṃskriyate
jñātā-ajñāta āpi vā satī
voḍhuḥ sa garbho bhavati
sahoḍha iti ca ucyate
//
krīṇīyād yas tv apatyārthaṃ
mātāpitror yam antikāt
sa krītakaḥ sutas tasya
sadṛśo 'sadṛśo 'pi vā
//
krīṇīyād yas tv apatyārthaṃ
mātā-pitror yam antikāt
sa krītakaḥ sutas tasya
sadṛśo 'sadṛśo 'pi vā
//
yā patyā vā parityaktā
vidhavā vā svayecchayā
utpādayet punar bhūtvā
sa paunarbhava ucyate
//
yā patyā vā parityaktā
vidhavā vā svaya īcchayā
utpādayet punar bhūtvā
sa paunarbhava ucyate
//
sā ced akṣatayoniḥ syād
gatapratyāgatāpi vā
paunarbhavena bhartrā sā
punaḥ saṃskāram arhati
//
sā ced akṣata-yoniḥ syād
gata-pratyāgata āpi vā
paunarbhavena bhartrā sā
punaḥ saṃskāram arhati
//
mātāpitṛvihīno yas
tyakto vā syād akāraṇāt
ātmānam arpayed yasmai
svayaṃdattas tu sa smṛtaḥ
//
mātā-pitṛ-vihīno yas
tyakto vā syād akāraṇāt
ātmānam arpayed yasmai
svayaṃdattas tu sa smṛtaḥ
//
yaṃ brāhmaṇas tu śūdrāyāṃ
kāmād utpādayet sutam
sa pārayann eva śavas
tasmāt pāraśavaḥ smṛtaḥ
//
yaṃ brāhmaṇas tu śūdrāyāṃ
kāmād utpādayet sutam
sa pārayann eva śavas
tasmāt pāraśavaḥ smṛtaḥ
//
dāsyāṃ vā dāsadāsyāṃ vā
yaḥ śūdrasya suto bhavet
so 'nujñāto hared aṃśam
iti dharmo vyavasthitaḥ
//
dāsyāṃ vā dāsadāsyāṃ vā
yaḥ śūdrasya suto bhavet
so 'nujñāto hared aṃśam
iti dharmo vyavasthitaḥ
//
kṣetrajādīn sutān etān
ekādaśa yathoditān
putrapratinidhīn āhuḥ
kriyālopān manīṣiṇaḥ
//
kṣetraja-ādīn sutān etān
ekādaśa yathā-uditān
putrapratinidhīn āhuḥ
kriyālopān manīṣiṇaḥ
//
ya ete 'bhihitāḥ putrāḥ
prasaṅgād anyabījajāḥ
yasya te bījato jātās
tasya te netarasya tu
//
ya ete 'bhihitāḥ putrāḥ
prasaṅgād anyabījajāḥ
yasya te bījato jātās
tasya te na itarasya tu
//
bhrātṝṇām ekajātānām
ekaś cet putravān bhavet
sarvāṃs tāṃs tena putreṇa
putriṇo manur abravīt
//
bhrātṝṇām ekajātānām
ekaś cet putravān bhavet
sarvāṃs tāṃs tena putreṇa
putriṇo manur abravīt
//
sarvāsām ekapatnīnām
ekā cet putriṇī bhavet
sarvās tās tena putreṇa
prāha putravatīr manuḥ
//
sarvāsām eka-patnīnām
ekā cet putriṇī bhavet
sarvās tās tena putreṇa
prāha putravatīr manuḥ
//
śreyasaḥ śreyaso 'lābhe
pāpīyān riktham arhati
bahavaś cet tu sadṛśāḥ
sarve rikthasya bhāginaḥ
//
śreyasaḥ śreyaso 'lābhe
pāpīyān riktham arhati
bahavaś cet tu sadṛśāḥ
sarve rikthasya bhāginaḥ
//
na bhrātaro na pitaraḥ
putrā rikthaharāḥ pituḥ
pitā hared aputrasya
rikthaṃ bhrātara eva ca
//
na bhrātaro na pitaraḥ
putrā rikthaharāḥ pituḥ
pitā hared aputrasya
rikthaṃ bhrātara eva ca
//
trayāṇām udakaṃ kāryaṃ
triṣu piṇḍaḥ pravartate
caturthaḥ saṃpradātaiṣāṃ
pañcamo nopapadyate
//
trayāṇām udakaṃ kāryaṃ
triṣu piṇḍaḥ pravartate
caturthaḥ saṃpradāta aiṣāṃ
pañcamo na upapadyate
//
anantaraḥ sapiṇḍād yas
tasya tasya dhanaṃ bhavet
ata ūrdhvaṃ sakulyaḥ syād
ācāryaḥ śiṣya eva vā
//
anantaraḥ sapiṇḍād yas
tasya tasya dhanaṃ bhavet
ata ūrdhvaṃ sakulyaḥ syād
ācāryaḥ śiṣya eva vā
//
sarveṣām apy abhāve tu
brāhmaṇā rikthabhāginaḥ
traividyāḥ śucayo dāntās
tathā dharmo na hīyate
//
sarveṣām apy abhāve tu
brāhmaṇā rikthabhāginaḥ
traividyāḥ śucayo dāntās
tathā dharmo na hīyate
//
ahāryaṃ brāhmaṇadravyaṃ
rājñā nityam iti sthitiḥ
itareṣāṃ tu varṇānāṃ
sarvābhāve haren nṛpaḥ
//
ahāryaṃ brāhmaṇadravyaṃ
rājñā nityam iti sthitiḥ
itareṣāṃ tu varṇānāṃ
sarva-abhāve haren nṛpaḥ
//
saṃsthitasyānapatyasya
sagotrāt putram āharet
tatra yad rikthajātaṃ syāt
tat tasmin pratipādayet
//
saṃsthitasya anapatyasya
sagotrāt putram āharet
tatra yad rikthajātaṃ syāt
tat tasmin pratipādayet
//
dvau tu yau vivadeyātāṃ
dvābhyāṃ jātau striyā dhane
tayor yad yasya pitryaṃ syāt
tat sa gṛhṇīta netaraḥ
//
dvau tu yau vivadeyātāṃ
dvābhyāṃ jātau striyā dhane
tayor yad yasya pitryaṃ syāt
tat sa gṛhṇīta na itaraḥ
//
jananyāṃ saṃsthitāyāṃ tu
samaṃ sarve sahodarāḥ
bhajeran mātṛkaṃ rikthaṃ
bhaginyaś ca sanābhayaḥ
//
jananyāṃ saṃsthitāyāṃ tu
samaṃ sarve saha-udarāḥ
bhajeran mātṛkaṃ rikthaṃ
bhaginyaś ca sa-nābhayaḥ
//
yās tāsāṃ syur duhitaras
tāsām api yathārhataḥ
mātāmahyā dhanāt kiṃ cit
pradeyaṃ prītipūrvakam
//
yās tāsāṃ syur duhitaras
tāsām api yathārhataḥ
mātāmahyā dhanāt kiṃ cit
pradeyaṃ prītipūrvakam
//
adhyagnyadhyāvāhanikaṃ
dattaṃ ca prītikarmaṇi
bhrātṛmātṛpitṛprāptaṃ
ṣaḍvidhaṃ strīdhanaṃ smṛtam
//
adhyagny-adhyāvāhanikaṃ
dattaṃ ca prītikarmaṇi
bhrātṛ-mātṛ-pitṛprāptaṃ
ṣaḍvidhaṃ strīdhanaṃ smṛtam
//
anvādheyaṃ ca yad dattaṃ
patyā prītena caiva yat
patyau jīvati vṛttāyāḥ
prajāyās tad dhanaṃ bhavet
//
anvādheyaṃ ca yad dattaṃ
patyā prītena ca eva yat
patyau jīvati vṛttāyāḥ
prajāyās tad dhanaṃ bhavet
//
brāhmadaivārṣagāndharva
prājāpatyeṣu yad vasu
aprajāyām atītāyāṃ
bhartur eva tad iṣyate
//
brāhma-daiva-ārṣa-gāndharva
prājāpatyeṣu yad vasu
aprajāyām atītāyāṃ
bhartur eva tad iṣyate
//
yat tv asyāḥ syād dhanaṃ dattaṃ
vivāheṣv āsurādiṣu
aprajāyām atītāyāṃ
mātāpitros tad iṣyate
//
yat tv asyāḥ syād dhanaṃ dattaṃ
vivāheṣv āsura-ādiṣu
aprajāyām atītāyāṃ
mātā-pitros tad iṣyate
//
striyāṃ tu yad bhaved vittaṃ
pitrā dattaṃ kathaṃ cana
brāhmaṇī tad dharet kanyā
tadapatyasya vā bhavet
//
striyāṃ tu yad bhaved vittaṃ
pitrā dattaṃ kathaṃ cana
brāhmaṇī tad dharet kanyā
tadapatyasya vā bhavet
//
na nirhāraṃ striyaḥ kuryuḥ
kuṭumbād bahumadhyagāt
svakād api ca vittād dhi
svasya bhartur anājñayā
//
na nirhāraṃ striyaḥ kuryuḥ
kuṭumbād bahumadhyagāt
svakād api ca vittād dhi
svasya bhartur anājñayā
//
patyau jīvati yaḥ strībhir
alaṅkāro dhṛto bhavet
na taṃ bhajeran dāyādā
bhajamānāḥ patanti te
//
patyau jīvati yaḥ strībhir
alaṅkāro dhṛto bhavet
na taṃ bhajeran dāyādā
bhajamānāḥ patanti te
//
anaṃśau klībapatitau
jātyandhabadhirau tathā
unmattajaḍamūkāś ca
ye ca ke cin nirindriyāḥ
//
anaṃśau klība-patitau
jātyandha-badhirau tathā
unmatta-jaḍa-mūkāś ca
ye ca ke cin nir-indriyāḥ
//
sarveṣām api tu nyāyyaṃ
dātuṃ śaktyā manīṣiṇā
grāsācchādanam atyantaṃ
patito hy adadad bhavet
//
sarveṣām api tu nyāyyaṃ
dātuṃ śaktyā manīṣiṇā
grāsa-ācchādanam atyantaṃ
patito hy adadad bhavet
//
yady arthitā tu dāraiḥ syāt
klībādīnāṃ kathaṃ cana
teṣām utpannatantūnām
apatyaṃ dāyam arhati
//
yady arthitā tu dāraiḥ syāt
klībādīnāṃ kathaṃ cana
teṣām utpanna-tantūnām
apatyaṃ dāyam arhati
//
yat kiṃ cit pitari prete
dhanaṃ jyeṣṭho 'dhigacchati
bhāgo yavīyasāṃ tatra
yadi vidyānupālinaḥ
//
yat kiṃ cit pitari prete
dhanaṃ jyeṣṭho 'dhigacchati
bhāgo yavīyasāṃ tatra
yadi vidyānupālinaḥ
//
avidyānāṃ tu sarveṣāṃ
īhātaś ced dhanaṃ bhavet
samas tatra vibhāgaḥ syād
apitrya iti dhāraṇā
//
avidyānāṃ tu sarveṣāṃ
īhātaś ced dhanaṃ bhavet
samas tatra vibhāgaḥ syād
apitrya iti dhāraṇā
//
vidyādhanaṃ tu yady asya
tat tasyaiva dhanaṃ bhavet
maitryam audvāhikaṃ caiva
mādhuparkikam eva ca
//
vidyādhanaṃ tu yady asya
tat tasya eva dhanaṃ bhavet
maitryam audvāhikaṃ ca eva
mādhuparkikam eva ca
//
bhrātṝṇāṃ yas tu neheta
dhanaṃ śaktaḥ svakarmaṇā
sa nirbhājyaḥ svakād aṃśāt
kiṃ cid dattvopajīvanam
//
bhrātṝṇāṃ yas tu nā iheta
dhanaṃ śaktaḥ svakarmaṇā
sa nirbhājyaḥ svakād aṃśāt
kiṃ cid dattva ūpajīvanam
//
anupaghnan pitṛdravyaṃ
śrameṇa yad upārjitam
svayam īhitalabdhaṃ tan
nākāmo dātum arhati
//
anupaghnan pitṛdravyaṃ
śrameṇa yad upārjitam
svayam īhitalabdhaṃ tan
na akāmo dātum arhati
//
paitṛkaṃ tu pitā dravyam
anavāptaṃ yad āpnuyāt
na tat putrair bhajet sārdham
akāmaḥ svayam arjitam
//
paitṛkaṃ tu pitā dravyam
anavāptaṃ yad āpnuyāt
na tat putrair bhajet sārdham
akāmaḥ svayam arjitam
//
vibhaktāḥ saha jīvanto
vibhajeran punar yadi
samas tatra vibhāgaḥ syāj
jyaiṣṭhyaṃ tatra na vidyate
//
vibhaktāḥ saha jīvanto
vibhajeran punar yadi
samas tatra vibhāgaḥ syāj
jyaiṣṭhyaṃ tatra na vidyate
//
yeṣāṃ jyeṣṭhaḥ kaniṣṭho vā
hīyetāṃśapradānataḥ
mriyetānyataro vāpi
tasya bhāgo na lupyate
//
yeṣāṃ jyeṣṭhaḥ kaniṣṭho vā
hīyeta aṃśapradānataḥ
mriyeta anyataro va āpi
tasya bhāgo na lupyate
//
sodaryā vibhajeraṃs taṃ
sametya sahitāḥ samam
bhrātaro ye ca saṃsṛṣṭā
bhāginyaś ca sanābhayaḥ
//
sodaryā vibhajeraṃs taṃ
sametya sahitāḥ samam
bhrātaro ye ca saṃsṛṣṭā
bhāginyaś ca sa-nābhayaḥ
//
yo jyeṣṭho vinikurvīta
lobhād bhrātṝn yavīyasaḥ
so 'jyeṣṭhaḥ syād abhāgaś ca
niyantavyaś ca rājabhiḥ
//
yo jyeṣṭho vinikurvīta
lobhād bhrātṝn yavīyasaḥ
so 'jyeṣṭhaḥ syād abhāgaś ca
niyantavyaś ca rājabhiḥ
//
sarva eva vikarmasthā
nārhanti bhrātaro dhanam
na cādattvā kaniṣṭhebhyo
jyeṣṭhaḥ kurvīta yautakam
//
sarva eva vikarmasthā
na arhanti bhrātaro dhanam
na ca adattvā kaniṣṭhebhyo
jyeṣṭhaḥ kurvīta yautakam
//
bhrātṝṇām avibhaktānāṃ
yady utthānaṃ bhavet saha
na putrabhāgaṃ viṣamaṃ
pitā dadyāt kathaṃ cana
//
bhrātṝṇām avibhaktānāṃ
yady utthānaṃ bhavet saha
na putrabhāgaṃ viṣamaṃ
pitā dadyāt kathaṃ cana
//
ūrdhvaṃ vibhāgāj jātas tu
pitryam eva hared dhanam
saṃsṛṣṭās tena vā ye syur
vibhajeta sa taiḥ saha
//
ūrdhvaṃ vibhāgāj jātas tu
pitryam eva hared dhanam
saṃsṛṣṭās tena vā ye syur
vibhajeta sa taiḥ saha
//
anapatyasya putrasya
mātā dāyam avāpnuyāt
mātary api ca vṛttāyāṃ
pitur mātā hared dhanam
//
anapatyasya putrasya
mātā dāyam avāpnuyāt
mātary api ca vṛttāyāṃ
pitur mātā hared dhanam
//
ṛṇe dhane ca sarvasmin
pravibhakte yathāvidhi
paścād dṛśyeta yat kiṃ cit
tat sarvaṃ samatāṃ nayet
//
ṛṇe dhane ca sarvasmin
pravibhakte yathāvidhi
paścād dṛśyeta yat kiṃ cit
tat sarvaṃ samatāṃ nayet
//
vastraṃ patram alaṅkāraṃ
kṛtānnam udakaṃ striyaḥ
yogakṣemaṃ pracāraṃ ca
na vibhājyaṃ pracakṣate
//
vastraṃ patram alaṅkāraṃ
kṛtānnam udakaṃ striyaḥ
yogakṣemaṃ pracāraṃ ca
na vibhājyaṃ pracakṣate
//
ayam ukto vibhāgo vaḥ
putrāṇāṃ ca kriyāvidhiḥ
kramaśaḥ kṣetrajādīnāṃ
dyūtadharmaṃ nibodhata
//
ayam ukto vibhāgo vaḥ
putrāṇāṃ ca kriyāvidhiḥ
kramaśaḥ kṣetrajādīnāṃ
dyūtadharmaṃ nibodhata
//
dyūtaṃ samāhvayaṃ caiva
rājā rāṣṭrān nivārayet
rājāntakaraṇāv etau
dvau doṣau pṛthivīkṣitām
//
dyūtaṃ samāhvayaṃ ca eva
rājā rāṣṭrān nivārayet
rājāntakaraṇāv etau
dvau doṣau pṛthivīkṣitām
//
prakāśam etat tāskaryaṃ
yad devanasamāhvayau
tayor nityaṃ pratīghāte
nṛpatir yatnavān bhavet
//
prakāśam etat tāskaryaṃ
yad devana-samāhvayau
tayor nityaṃ pratīghāte
nṛpatir yatnavān bhavet
//
aprāṇibhir yat kriyate
tal loke dyūtam ucyate
prāṇibhiḥ kriyate yas tu
sa vijñeyaḥ samāhvayaḥ
//
aprāṇibhir yat kriyate
tal loke dyūtam ucyate
prāṇibhiḥ kriyate yas tu
sa vijñeyaḥ samāhvayaḥ
//
dyūtaṃ samāhvayaṃ caiva
yaḥ kuryāt kārayeta vā
tān sarvān ghātayed rājā
śūdrāṃś ca dvijaliṅginaḥ
//
dyūtaṃ samāhvayaṃ ca eva
yaḥ kuryāt kārayeta vā
tān sarvān ghātayed rājā
śūdrāṃś ca dvijaliṅginaḥ
//
kitavān kuśīlavān krūrān
pāṣaṇḍasthāṃś ca mānavān
vikarmasthān śauṇḍikāṃś ca
kṣipraṃ nirvāsayet purāt
//
kitavān kuśīlavān krūrān
pāṣaṇḍasthāṃś ca mānavān
vikarmasthān śauṇḍikāṃś ca
kṣipraṃ nirvāsayet purāt
//
ete rāṣṭre vartamānā
rājñaḥ prachannataskarāḥ
vikarmakriyayā nityaṃ
bādhante bhadrikāḥ prajāḥ
//
ete rāṣṭre vartamānā
rājñaḥ prachannataskarāḥ
vikarmakriyayā nityaṃ
bādhante bhadrikāḥ prajāḥ
//
dyūtam etat purā kalpe
dṛṣṭaṃ vairakaraṃ mahat
tasmād dyūtaṃ na seveta
hāsyārtham api buddhimān
//
dyūtam etat purā kalpe
dṛṣṭaṃ vairakaraṃ mahat
tasmād dyūtaṃ na seveta
hāsyārtham api buddhimān
//
pracchannaṃ vā prakāśaṃ vā
tan niṣeveta yo naraḥ
tasya daṇḍavikalpaḥ syād
yatheṣṭaṃ nṛpates tathā
//
pracchannaṃ vā prakāśaṃ vā
tan niṣeveta yo naraḥ
tasya daṇḍavikalpaḥ syād
yathā-iṣṭaṃ nṛpates tathā
//
kṣatraviṭśūdrayonis tu
daṇḍaṃ dātum aśaknuvan
ānṛṇyaṃ karmaṇā gacched
vipro dadyāc chanaiḥ śanaiḥ
//
kṣatra-viṭ-śūdrayonis tu
daṇḍaṃ dātum aśaknuvan
ānṛṇyaṃ karmaṇā gacched
vipro dadyāc chanaiḥ śanaiḥ
//
strībālonmattavṛddhānāṃ
daridrāṇāṃ ca rogiṇām
śiphāvidalarajjvādyair
vidadhyān nṛpatir damam
//
strī-bāla-unmatta-vṛddhānāṃ
daridrāṇāṃ ca rogiṇām
śiphā-vidala-rajjv-ādyair
vidadhyān nṛpatir damam
//
ye niyuktās tu kāryeṣu
hanyuḥ kāryāṇi kāryiṇām
dhanoṣmaṇā pacyamānās
tān niḥsvān kārayen nṛpaḥ
//
ye niyuktās tu kāryeṣu
hanyuḥ kāryāṇi kāryiṇām
dhana-uṣmaṇā pacyamānās
tān niḥ-svān kārayen nṛpaḥ
//
kūṭaśāsanakartṝṃś ca
prakṛtīnāṃ ca dūṣakān
strībālabrāhmaṇaghnāṃś ca
hanyād dviṭsevinas tathā
//
kūṭaśāsanakartṝṃś ca
prakṛtīnāṃ ca dūṣakān
strī-bāla-brāhmaṇaghnāṃś ca
hanyād dviṭ-sevinas tathā
//
tīritaṃ cānuśiṣṭaṃ ca
yatra kva cana yad bhavet
kṛtaṃ tad dharmato vidyān
na tad bhūyo nivartayet
//
tīritaṃ ca anuśiṣṭaṃ ca
yatra kva cana yad bhavet
kṛtaṃ tad dharmato vidyān
na tad bhūyo nivartayet
//
amātyāḥ prāḍvivāko vā
yat kuryuḥ kāryam anyathā
tat svayaṃ nṛpatiḥ kuryāt
tān
taṃ
sahasraṃ ca daṇḍayet
//
amātyāḥ prāḍvivāko vā
yat kuryuḥ kāryam anyathā
tat svayaṃ nṛpatiḥ kuryāt
tān
taṃ
sahasraṃ ca daṇḍayet
//
brahmahā ca surāpaś ca
steyī ca
taskaro
gurutalpagaḥ
ete sarve pṛthag jñeyā
mahāpātakino narāḥ
//
brahmahā ca surāpaś ca
steyī ca
taskaro
gurutalpagaḥ
ete sarve pṛthag jñeyā
mahāpātakino narāḥ
//
caturṇām api caiteṣāṃ
prāyaścittam akurvatām
śārīraṃ dhanasaṃyuktaṃ
daṇḍaṃ dharmyaṃ prakalpayet
//
caturṇām api ca eteṣāṃ
prāyaścittam akurvatām
śārīraṃ dhanasaṃyuktaṃ
daṇḍaṃ dharmyaṃ prakalpayet
//
gurutalpe bhagaḥ kāryaḥ
surāpāne surādhvajaḥ
steye ca
taskare śvapadaṃ
śvapadaṃ kāryaṃ
brahmahaṇy aśirāḥ pumān
//
gurutalpe bhagaḥ kāryaḥ
surāpāne surādhvajaḥ
steye ca
taskare śvapadaṃ
śvapadaṃ kāryaṃ
brahmahaṇy aśirāḥ pumān
//
asaṃbhojyā hy asaṃyājyā
asaṃpāṭhyā 'vivāhinaḥ
careyuḥ pṛthivīṃ dīnāḥ
sarvadharmabahiṣkṛtāḥ
//
asaṃbhojyā hy asaṃyājyā
asaṃpāṭhyā 'vivāhinaḥ
careyuḥ pṛthivīṃ dīnāḥ
sarvadharmabahiṣkṛtāḥ
//
jñātisaṃbandhibhis tv ete
tyaktavyāḥ kṛtalakṣaṇāḥ
nirdayā nirnamaskārās
tan manor anuśāsanam
//
jñāti-saṃbandhibhis tv ete
tyaktavyāḥ kṛta-lakṣaṇāḥ
nir-dayā nir-namaskārās
tan manor anuśāsanam
//
prāyaścittaṃ tu kurvāṇāḥ
sarvavarṇā yathoditam [M: pūrve varṇā yathoditam]
nāṅkyā rājñā lalāṭe syur
dāpyās tūttamasāhasam
//
prāyaścittaṃ tu kurvāṇāḥ
sarvavarṇā yatha-ūditam [M: pūrve varṇā yathā-uditam]
na aṅkyā rājñā lalāṭe syur
dāpyās tu uttamasāhasam
//
āgaḥsu brāhmaṇasyaiva
kāryo madhyamasāhasaḥ
vivāsyo vā bhaved rāṣṭrāt
sadravyaḥ saparicchadaḥ
//
āgaḥsu brāhmaṇasya eva
kāryo madhyamasāhasaḥ
vivāsyo vā bhaved rāṣṭrāt
sa-dravyaḥ sa-paricchadaḥ
//
itare kṛtavantas tu
pāpāny etāny akāmataḥ
sarvasvahāram arhanti
kāmatas tu pravāsanam
//
itare kṛtavantas tu
pāpāny etāny akāmataḥ
sarvasvahāram arhanti
kāmatas tu pravāsanam
//
nādadīta nṛpaḥ sādhur
mahāpātakino dhanam
ādadānas tu tal lobhāt
tena doṣeṇa lipyate
//
nā adadīta nṛpaḥ sādhur
mahāpātakino dhanam
ādadānas tu tal lobhāt
tena doṣeṇa lipyate
//
apsu praveśya taṃ daṇḍaṃ
varuṇāyopapādayet
śrutavṛttopapanne vā
brāhmaṇe pratipādayet
//
apsu praveśya taṃ daṇḍaṃ
varuṇāya upapādayet
śruta-vṛtta-upapanne vā
brāhmaṇe pratipādayet
//
īśo daṇḍasya varuṇo
rājñāṃ daṇḍadharo hi saḥ
īśaḥ sarvasya jagato
brāhmaṇo vedapāragaḥ
//
īśo daṇḍasya varuṇo
rājñāṃ daṇḍadharo hi saḥ
īśaḥ sarvasya jagato
brāhmaṇo vedapāragaḥ
//
yatra varjayate rājā
pāpakṛdbhyo dhanāgamam
tatra kālena jāyante
mānavā dīrghajīvinaḥ
//
yatra varjayate rājā
pāpakṛdbhyo dhanāgamam
tatra kālena jāyante
mānavā dīrghajīvinaḥ
//
niṣpadyante ca sasyāni
yathoptāni viśāṃ pṛthak
bālāś ca na pramīyante
vikṛtaṃ ca na jāyate
//
niṣpadyante ca sasyāni
yathā-uptāni viśāṃ pṛthak
bālāś ca na pramīyante
vikṛtaṃ ca na jāyate
//
brāhmaṇān bādhamānaṃ tu
kāmād avaravarṇajam
hanyāc citrair vadhopāyair
udvejanakarair nṛpaḥ
//
brāhmaṇān bādhamānaṃ tu
kāmād avaravarṇajam
hanyāc citrair vadha-upāyair
udvejanakarair nṛpaḥ
//
yāvān avadhyasya vadhe
tāvān vadhyasya mokṣaṇe
adharmo nṛpater dṛṣṭo
dharmas tu viniyacchataḥ
//
yāvān avadhyasya vadhe
tāvān vadhyasya mokṣaṇe
adharmo nṛpater dṛṣṭo
dharmas tu viniyacchataḥ
//
udito 'yaṃ vistaraśo
mitho vivādamānayoḥ
aṣṭādaśasu mārgeṣu
vyavahārasya nirṇayaḥ
//
udito 'yaṃ vistaraśo
mitho vivādamānayoḥ
aṣṭādaśasu mārgeṣu
vyavahārasya nirṇayaḥ
//
evaṃ dharmyāṇi kāryāṇi
samyak kurvan mahīpatiḥ
deśān alabdhāṃl lipseta
labdhāṃś ca paripālayet
//
evaṃ dharmyāṇi kāryāṇi
samyak kurvan mahīpatiḥ
deśān alabdhāṃl lipseta
labdhāṃś ca paripālayet
//
samyaṅ niviṣṭadeśas tu
kṛtadurgaś ca śāstrataḥ
kaṇṭakoddharaṇe nityam
ātiṣṭhed yatnam uttamam
//
samyaṅ niviṣṭa-deśas tu
kṛta-durgaś ca śāstrataḥ
kaṇṭaka-uddharaṇe nityam
ātiṣṭhed yatnam uttamam
//
rakṣanād āryavṛttānāṃ
kaṇṭakānāṃ ca śodhanāt
narendrās tridivaṃ yānti
prajāpālanatatparāḥ
//
rakṣanād āryavṛttānāṃ
kaṇṭakānāṃ ca śodhanāt
narendrās tridivaṃ yānti
prajāpālana-tatparāḥ
//
aśāsaṃs taskarān yas tu
baliṃ gṛhṇāti pārthivaḥ
tasya prakṣubhyate rāṣṭraṃ
svargāc ca parihīyate
//
aśāsaṃs taskarān yas tu
baliṃ gṛhṇāti pārthivaḥ
tasya prakṣubhyate rāṣṭraṃ
svargāc ca parihīyate
//
nirbhayaṃ tu bhaved yasya
rāṣṭraṃ bāhubalāśritam
tasya tad vardhate nityaṃ
sicyamāna iva drumaḥ
//
nirbhayaṃ tu bhaved yasya
rāṣṭraṃ bāhu-balāśritam
tasya tad vardhate nityaṃ
sicyamāna iva drumaḥ
//
dvividhāṃs taskarān vidyāt
paradravyāpahārakān
prakāśāṃś cāprakāśāṃś ca
cāracakṣur mahīpatiḥ
//
dvividhāṃs taskarān vidyāt
paradravyāpahārakān
prakāśāṃś ca aprakāśāṃś ca
cāra-cakṣur mahīpatiḥ
//
prakāśavañcakās teṣāṃ
nānāpaṇyopajīvinaḥ
pracchannavañcakās tv ete
ye stenāṭavikādayaḥ
//
prakāśavañcakās teṣāṃ
nānāpaṇya upajīvinaḥ
pracchannavañcakās tv ete
ye stena-aṭavikādayaḥ
//
utkocakāś cāupadhikā
vañcakāḥ kitavās tathā
maṅgalādeśavṛttāś ca
bhadrāś cekṣaṇikaiḥ
bhadraprekṣaṇikaiḥ
saha
//
utkocakāś ca aupadhikā
vañcakāḥ kitavās tathā
maṅgalādeśa-vṛttāś ca
bhadrāś cā ikṣaṇikaiḥ
bhadraprekṣaṇikaiḥ
saha
//
asamyakkāriṇaś caiva
mahāmātrāś cikitsakāḥ
śilpopacārayuktāś ca
nipuṇāḥ paṇyayoṣitaḥ
//
asamyakkāriṇaś ca eva
mahāmātrāś cikitsakāḥ
śilpa-upacārayuktāś ca
nipuṇāḥ paṇyayoṣitaḥ
//
evamādīn
evamādyān
vijānīyāt
prakāśāṃl lokakaṇṭakān
nigūḍhacāriṇaś cānyān
anāryān āryaliṅginaḥ
//
evamādīn
evamādyān
vijānīyāt
prakāśāṃl lokakaṇṭakān
nigūḍhacāriṇaś ca anyān
anāryān āryaliṅginaḥ
//
tān viditvā sucaritair
gūḍhais tatkarmakāribhiḥ
cāraiś cānekasaṃsthānaiḥ
protsādya vaśam ānayet
//
tān viditvā sucaritair
gūḍhais tatkarmakāribhiḥ
cāraiś ca aneka-saṃsthānaiḥ
protsādya vaśam ānayet
//
teṣāṃ doṣān abhikhyāpya
sve sve karmaṇi tattvataḥ
kurvīta śāsanaṃ rājā
samyak sārāparādhataḥ
//
teṣāṃ doṣān abhikhyāpya
sve sve karmaṇi tattvataḥ
kurvīta śāsanaṃ rājā
samyak sāra-aparādhataḥ
//
na hi daṇḍād ṛte śakyaḥ
kartuṃ pāpavinigrahaḥ
stenānāṃ pāpabuddhīnāṃ
nibhṛtaṃ caratāṃ kṣitau
//
na hi daṇḍād ṛte śakyaḥ
kartuṃ pāpa-vinigrahaḥ
stenānāṃ pāpabuddhīnāṃ
nibhṛtaṃ caratāṃ kṣitau
//
sabhāprapāpūpaśālā
veśamadyānnavikrayāḥ
catuṣpathāṃś caityavṛkṣāḥ
samājāḥ prekṣaṇāni ca
//
sabhā-prapā-apūpa-śālā
veśa-madya-anna-vikrayāḥ
catuṣpathāṃś caityavṛkṣāḥ
samājāḥ prekṣaṇāni ca
//
jīrṇodyānāny araṇyāni
kārukāveśanāni ca
śūnyāni cāpy agārāṇi
vanāny upavanāni ca
//
jīrṇa-udyānāny araṇyāni
kārukāveśanāni ca
śūnyāni ca apy agārāṇi
vanāny upavanāni ca
//
evaṃvidhān nṛpo deśān
gulmaiḥ sthāvarajaṅgamaiḥ
taskarapratiṣedhārthaṃ
cāraiś cāpy anucārayet
//
evaṃvidhān nṛpo deśān
gulmaiḥ sthāvara-jaṅgamaiḥ
taskarapratiṣedhārthaṃ
cāraiś ca apy anucārayet
//
tatsahāyair anugatair
nānākarmapravedibhiḥ
vidyād utsādayec caiva
nipuṇaiḥ pūrvataskaraiḥ
//
tatsahāyair anugatair
nānākarmapravedibhiḥ
vidyād utsādayec ca eva
nipuṇaiḥ pūrvataskaraiḥ
//
bhakṣyabhojyopadeśaiś ca
brāhmaṇānāṃ ca darśanaiḥ
śauryakarmāpadeśaiś ca
kuryus teṣāṃ samāgamam
//
bhakṣya-bhojya-upadeśaiś ca
brāhmaṇānāṃ ca darśanaiḥ
śauryakarmāpadeśaiś ca
kuryus teṣāṃ samāgamam
//
ye tatra nopasarpeyur
mūlapraṇihitāś ca ye
tān prasahya nṛpo hanyāt
samitrajñātibāndhavān
//
ye tatra na upasarpeyur
mūlapraṇihitāś ca ye
tān prasahya nṛpo hanyāt
sa-mitra-jñāti-bāndhavān
//
na hoḍhena vinā cauraṃ
ghātayed dhārmiko nṛpaḥ
sahoḍhaṃ sopakaraṇaṃ
ghātayed avicārayan
//
na hā uḍhena vinā cauraṃ
ghātayed dhārmiko nṛpaḥ
sahā uḍhaṃ sa-upakaraṇaṃ
ghātayed avicārayan
//
grāmeṣv api ca ye ke cic
caurāṇāṃ bhaktadāyakāḥ
bhāṇḍāvakāśadāś caiva
sarvāṃs tān api ghātayet
//
grāmeṣv api ca ye ke cic
caurāṇāṃ bhaktadāyakāḥ
bhāṇḍa-avakāśadāś ca eva
sarvāṃs tān api ghātayet
//
rāṣṭreṣu rakṣādhikṛtān
sāmantāṃś caiva coditān
abhyāghāteṣu madhyasthāñ
śiṣyāc caurān iva drutam
//
rāṣṭreṣu rakṣādhikṛtān
sāmantāṃś ca eva coditān
abhyāghāteṣu madhyasthāñ
śiṣyāc caurān iva drutam
//
yaś cāpi dharmasamayāt
pracyuto dharmajīvanaḥ
daṇḍenaiva tam apy oṣet
svakād dharmād dhi vicyutam
//
yaś ca api dharmasamayāt
pracyuto dharma-jīvanaḥ
daṇḍena eva tam apy oṣet
svakād dharmād dhi vicyutam
//
grāmaghāte hitābhaṅge
pathi moṣābhidarśane
śaktito nābhidhāvanto
nirvāsyāḥ saparicchadāḥ
//
grāmaghāte hitābhaṅge
pathi moṣābhidarśane
śaktito na abhidhāvanto
nirvāsyāḥ sa-paricchadāḥ
//
rājñaḥ kośāpahartṝṃś ca
pratikūleṣu ca sthitān
prātikūlyeṣv avasthitān
ghātayed vividhair daṇḍair
arīṇāṃ copajāpakān
//
rājñaḥ kośāpahartṝṃś ca
pratikūleṣu ca sthitān
prātikūlyeṣv avasthitān
ghātayed vividhair daṇḍair
arīṇāṃ ca upajāpakān
//
saṃdhiṃ
chittvā
bhittvā
tu ye cauryaṃ
rātrau kurvanti taskarāḥ
teṣāṃ chittvā nṛpo hastau
tīkṣṇe śūle niveśayet
//
saṃdhiṃ
chittvā
bhittvā
tu ye cauryaṃ
rātrau kurvanti taskarāḥ
teṣāṃ chittvā nṛpo hastau
tīkṣṇe śūle niveśayet
//
aṅgulīr granthibhedasya
chedayet prathame grahe
dvitīye hastacaraṇau
tṛtīye vadham arhati
//
aṅgulīr granthibhedasya
chedayet prathame grahe
dvitīye hasta-caraṇau
tṛtīye vadham arhati
//
agnidān bhaktadāṃś caiva
tathā śastrāvakāśadān
saṃnidhātṝṃś ca moṣasya
hanyāc cauram iveśvaraḥ
//
agnidān bhaktadāṃś ca eva
tathā śastra-avakāśadān
saṃnidhātṝṃś ca moṣasya
hanyāc cauram ivā iśvaraḥ
//
taḍāgabhedakaṃ hanyād
apsu śuddhavadhena vā
yad vāpi pratisaṃskuryād
dāpyas tūttamasāhasam
//
taḍāgabhedakaṃ hanyād
apsu śuddhavadhena vā
yad va āpi pratisaṃskuryād
dāpyas tu uttamasāhasam
//
koṣṭhāgārāyudhāgāra
devatāgārabhedakān
hastyaśvarathahartṝṃś ca
hanyād evāvicārayan
//
koṣṭhāgāra-āyudhāgāra
devatāgāra-bhedakān
hasty-aśva-rathahartṝṃś ca
hanyād eva avicārayan
//
yas tu pūrvaniviṣṭasya
taḍāgasyodakaṃ haret
āgamaṃ vāpy apāṃ bhindyāt
sa dāpyaḥ pūrvasāhasam
//
yas tu pūrvaniviṣṭasya
taḍāgasya udakaṃ haret
āgamaṃ va āpy apāṃ bhindyāt
sa dāpyaḥ pūrvasāhasam
//
samutsṛjed rājamārge
yas tv amedhyam anāpadi
sa dvau kārṣāpaṇau dadyād
amedhyaṃ cāśu śodhayet
//
samutsṛjed rājamārge
yas tv amedhyam anāpadi
sa dvau kārṣāpaṇau dadyād
amedhyaṃ cā aśu śodhayet
//
āpadgato 'tha vā vṛddhā
garbhiṇī bāla eva vā
paribhāṣaṇam arhanti
tac ca śodhyam iti sthitiḥ
//
āpadgato 'tha vā vṛddhā
garbhiṇī bāla eva vā
paribhāṣaṇam arhanti
tac ca śodhyam iti sthitiḥ
//
cikitsakānāṃ sarveṣāṃ
mithyāpracaratāṃ damaḥ
amānuṣeṣu prathamo
mānuṣeṣu tu madhyamaḥ
//
cikitsakānāṃ sarveṣāṃ
mithyāpracaratāṃ damaḥ
amānuṣeṣu prathamo
mānuṣeṣu tu madhyamaḥ
//
saṃkramadhvajayaṣṭīnāṃ
pratimānāṃ ca bhedakaḥ
pratikuryāc ca tat sarvaṃ
pañca dadyāc chatāni ca
//
saṃkrama-dhvaja-yaṣṭīnāṃ
pratimānāṃ ca bhedakaḥ
pratikuryāc ca tat sarvaṃ
pañca dadyāc chatāni ca
//
adūṣitānāṃ dravyāṇāṃ
dūṣaṇe bhedane tathā
maṇīnām apavedhe ca
daṇḍaḥ prathamasāhasaḥ
//
adūṣitānāṃ dravyāṇāṃ
dūṣaṇe bhedane tathā
maṇīnām apavedhe ca
daṇḍaḥ prathamasāhasaḥ
//
samair hi viṣamaṃ yas tu
cared vai mūlyato 'pi vā
samāpnuyād damaṃ pūrvaṃ
naro madhyamam eva vā
//
samair hi viṣamaṃ yas tu
cared vai mūlyato 'pi vā
samāpnuyād damaṃ pūrvaṃ
naro madhyamam eva vā
//
bandhanāni ca sarvāṇi
rājā mārge
rājamārge
niveśayet
duḥkhitā yatra dṛśyeran
vikṛtāḥ pāpakāriṇah
//
bandhanāni ca sarvāṇi
rājā mārge
rājamārge
niveśayet
duḥkhitā yatra dṛśyeran
vikṛtāḥ pāpakāriṇah
//
prākārasya ca bhettāraṃ
parikhāṇāṃ ca pūrakam
dvārāṇāṃ caiva bhaṅktāraṃ
kṣipram eva pravāsayet
//
prākārasya ca bhettāraṃ
parikhāṇāṃ ca pūrakam
dvārāṇāṃ ca eva bhaṅktāraṃ
kṣipram eva pravāsayet
//
abhicāreṣu sarveṣu
kartavyo dviśato damaḥ
mūlakarmaṇi
cānāpteḥ
cānāptaiḥ
kṛtyāsu vividhāsu ca
//
abhicāreṣu sarveṣu
kartavyo dviśato damaḥ
mūlakarmaṇi
ca anāpteḥ
ca anāptaiḥ
kṛtyāsu vividhāsu ca
//
abījavikrayī caiva
bījotkṛṣṭā tathaiva ca
maryādābhedakaś caiva
vikṛtaṃ prāpnuyād vadham
//
abījavikrayī ca eva
bīja-utkṛṣṭā tatha aiva ca
maryādābhedakaś ca eva
vikṛtaṃ prāpnuyād vadham
//
sarvakaṇṭakapāpiṣṭhaṃ
hemakāraṃ tu pārthivaḥ
pravartamānam anyāye
chedayel lavaśaḥ
chedayet khaṇḍaśaḥ
kṣuraiḥ
//
sarvakaṇṭakapāpiṣṭhaṃ
hemakāraṃ tu pārthivaḥ
pravartamānam anyāye
chedayel lavaśaḥ
chedayet khaṇḍaśaḥ
kṣuraiḥ
//
sītādravyāpaharaṇe
śastrāṇām auṣadhasya ca
kālam āsādya kāryaṃ ca
rājā daṇḍaṃ prakalpayet
//
sītā-dravyāpaharaṇe
śastrāṇām auṣadhasya ca
kālam āsādya kāryaṃ ca
rājā daṇḍaṃ prakalpayet
//
svāmyamātyau puraṃ rāṣṭraṃ
kośadaṇḍau suhṛt tathā
sapta prakṛtayo hy etāḥ
saptāṅgaṃ rājyam ucyate
//
svāmy-amātyau puraṃ rāṣṭraṃ
kośa-daṇḍau suhṛt tathā
sapta prakṛtayo hy etāḥ
saptāṅgaṃ rājyam ucyate
//
saptānāṃ prakṛtīnāṃ tu
rājyasyāsāṃ yathākramam
pūrvaṃ pūrvaṃ gurutaraṃ
jānīyād vyasanaṃ mahat
//
saptānāṃ prakṛtīnāṃ tu
rājyasyā asāṃ yathākramam
pūrvaṃ pūrvaṃ gurutaraṃ
jānīyād vyasanaṃ mahat
//
saptāṅgasyeha rājyasya
viṣṭabdhasya tridaṇḍavat
anyonyaguṇavaiśeṣyān
na kiṃ cid atiricyate
//
sapta-aṅgasya iha rājyasya
viṣṭabdhasya tridaṇḍavat
anyonyaguṇavaiśeṣyān
na kiṃ cid atiricyate
//
teṣu teṣu tu kṛtyeṣu
tat tad aṅgaṃ viśiṣyate
yena yat sādhyate kāryaṃ
tat tasmiñ śreṣṭham ucyate
//
teṣu teṣu tu kṛtyeṣu
tat tad aṅgaṃ viśiṣyate
yena yat sādhyate kāryaṃ
tat tasmiñ śreṣṭham ucyate
//
cāreṇotsāhayogena
kriyayaiva ca karmaṇām
svaśaktiṃ paraśaktiṃ ca
nityaṃ
vidyān mahīpatiḥ
vidyāt parātmanoḥ
//
cāreṇa utsāhayogena
kriyaya aiva ca karmaṇām
svaśaktiṃ paraśaktiṃ ca
nityaṃ
vidyān mahīpatiḥ
vidyāt para-ātmanoḥ
//
pīḍanāni ca sarvāṇi
vyasanāni tathaiva ca
ārabheta tataḥ kāryaṃ
saṃcintya gurulāghavam
//
pīḍanāni ca sarvāṇi
vyasanāni tatha aiva ca
ārabheta tataḥ kāryaṃ
saṃcintya guru-lāghavam
//
ārabhetaiva karmāṇi
śrāntaḥ śrāntaḥ punaḥ punaḥ
karmāṇy ārabhamāṇaṃ hi
puruṣaṃ śrīr niṣevate
//
ārabheta eva karmāṇi
śrāntaḥ śrāntaḥ punaḥ punaḥ
karmāṇy ārabhamāṇaṃ hi
puruṣaṃ śrīr niṣevate
//
kṛtaṃ tretāyugaṃ caiva
dvāparaṃ kalir eva ca
rājño vṛttāni sarvāṇi
rājā hi yugam ucyate
//
kṛtaṃ tretāyugaṃ ca eva
dvāparaṃ kalir eva ca
rājño vṛttāni sarvāṇi
rājā hi yugam ucyate
//
kaliḥ prasupto bhavati
sa jāgrad dvāparaṃ yugam
karmasv abhyudyatas tretā
vicaraṃs tu kṛtaṃ yugam
//
kaliḥ prasupto bhavati
sa jāgrad dvāparaṃ yugam
karmasv abhyudyatas tretā
vicaraṃs tu kṛtaṃ yugam
//
indrasyārkasya vāyoś ca
yamasya varuṇasya ca
candrasyāgneḥ pṛthivyāś ca
tejovṛttaṃ nṛpaś caret
//
indrasya arkasya vāyoś ca
yamasya varuṇasya ca
candrasya agneḥ pṛthivyāś ca
tejovṛttaṃ nṛpaś caret
//
vārṣikāṃś caturo māsān
yathendro 'bhipravarṣati
tathābhivarṣet svaṃ rāṣṭraṃ
kāmair indravrataṃ caran
//
vārṣikāṃś caturo māsān
yatha īndro 'bhipravarṣati
tatha ābhivarṣet svaṃ rāṣṭraṃ
kāmair indravrataṃ caran
//
aṣṭau māsān yathādityas
toyaṃ harati raśmibhiḥ
tathā haret karaṃ rāṣṭrān
nityam arkavrataṃ hi tat
//
aṣṭau māsān yathā ādityas
toyaṃ harati raśmibhiḥ
tathā haret karaṃ rāṣṭrān
nityam arkavrataṃ hi tat
//
praviśya sarvabhūtāni
yathā carati mārutaḥ
tathā cāraiḥ praveṣṭavyaṃ
vratam etad dhi mārutam
//
praviśya sarvabhūtāni
yathā carati mārutaḥ
tathā cāraiḥ praveṣṭavyaṃ
vratam etad dhi mārutam
//
yathā yamaḥ priyadveṣyau
prāpte kāle niyacchati
tathā rājñā niyantavyāḥ
prajās tad dhi yamavratam
//
yathā yamaḥ priya-dveṣyau
prāpte kāle niyacchati
tathā rājñā niyantavyāḥ
prajās tad dhi yamavratam
//
varuṇena yathā pāśair
baddha evābhidṛśyate
tathā pāpān nigṛhṇīyād
vratam etad dhi vāruṇam
//
varuṇena yathā pāśair
baddha eva abhidṛśyate
tathā pāpān nigṛhṇīyād
vratam etad dhi vāruṇam
//
paripūrṇaṃ yathā candraṃ
dṛṣṭvā hṛṣyanti mānavāḥ
tathā prakṛtayo yasmin
sa cāndravratiko nṛpaḥ
//
paripūrṇaṃ yathā candraṃ
dṛṣṭvā hṛṣyanti mānavāḥ
tathā prakṛtayo yasmin
sa cāndravratiko nṛpaḥ
//
pratāpayuktas tejasvī
nityaṃ syāt pāpakarmasu
duṣṭasāmantahiṃsraś ca
tad āgneyaṃ vrataṃ smṛtam
//
pratāpayuktas tejasvī
nityaṃ syāt pāpakarmasu
duṣṭasāmantahiṃsraś ca
tad āgneyaṃ vrataṃ smṛtam
//
yathā sarvāṇi bhūtāni
dharā dhārayate samam
tathā sarvāṇi bhūtāni
bibhrataḥ pārthivaṃ vratam
//
yathā sarvāṇi bhūtāni
dharā dhārayate samam
tathā sarvāṇi bhūtāni
bibhrataḥ pārthivaṃ vratam
//
etair upāyair anyaiś ca
yukto nityam atandritaḥ
stenān rājā nigṛhṇīyāt
svarāṣṭre para eva ca
//
etair upāyair anyaiś ca
yukto nityam atandritaḥ
stenān rājā nigṛhṇīyāt
svarāṣṭre para eva ca
//
parām apy āpadaṃ prāpto
brāhmaṇān na prakopayet
te hy enaṃ kupitā hanyuḥ
sadyaḥ sabalavāhanam
//
parām apy āpadaṃ prāpto
brāhmaṇān na prakopayet
te hy enaṃ kupitā hanyuḥ
sadyaḥ sa-bala-vāhanam
//
yaiḥ kṛtaḥ
sarvabhakṣyo
sarvabhakṣo
'gnir
apeyaś ca mahodadhiḥ
kṣayī cāpyāyitaḥ somaḥ
ko na naśyet prakopya tān
//
yaiḥ kṛtaḥ
sarvabhakṣyo
sarvabhakṣo
'gnir
apeyaś ca mahodadhiḥ
kṣayī cā apyāyitaḥ somaḥ
ko na naśyet prakopya tān
//
lokān anyān sṛjeyur ye
lokapālāṃś ca kopitāḥ
devān kuryur adevāṃś ca
kaḥ kṣiṇvaṃs tān samṛdhnuyāt
//
lokān anyān sṛjeyur ye
lokapālāṃś ca kopitāḥ
devān kuryur adevāṃś ca
kaḥ kṣiṇvaṃs tān samṛdhnuyāt
//
yān upāśritya tiṣṭhanti
lokā devāś ca sarvadā
brahma caiva dhanaṃ yeṣāṃ
ko hiṃsyāt tāñ jijīviṣuḥ
//
yān upāśritya tiṣṭhanti
lokā devāś ca sarvadā
brahma ca eva dhanaṃ yeṣāṃ
ko hiṃsyāt tāñ jijīviṣuḥ
//
avidvāṃś caiva vidvāṃś ca
brāhmaṇo daivataṃ mahat
praṇītaś cāpraṇītaś ca
yathāgnir daivataṃ mahat
//
avidvāṃś ca eva vidvāṃś ca
brāhmaṇo daivataṃ mahat
praṇītaś ca apraṇītaś ca
yatha āgnir daivataṃ mahat
//
śmaśāneṣv api tejasvī
pāvako naiva duṣyati
hūyamānaś ca yajñeṣu
bhūya evābhivardhate
//
śmaśāneṣv api tejasvī
pāvako na eva duṣyati
hūyamānaś ca yajñeṣu
bhūya eva abhivardhate
//
evaṃ yady apy aniṣṭeṣu
vartante sarvakarmasu
sarvathā brāhmaṇāḥ pūjyāḥ
paramaṃ daivataṃ hi tat
//
evaṃ yady apy aniṣṭeṣu
vartante sarvakarmasu
sarvathā brāhmaṇāḥ pūjyāḥ
paramaṃ daivataṃ hi tat
//
kṣatrasyātipravṛddhasya
brāhmaṇān prati sarvaśaḥ
brahmaiva saṃniyantṛ syāt
kṣatraṃ hi brahmasaṃbhavam
//
kṣatrasya atipravṛddhasya
brāhmaṇān prati sarvaśaḥ
brahma eva saṃniyantṛ syāt
kṣatraṃ hi brahma-saṃbhavam
//
adbhyo 'gnir brahmataḥ kṣatram
aśmano loham utthitam
teṣāṃ sarvatragaṃ tejaḥ
svāsu yoniṣu śāmyati
//
adbhyo 'gnir brahmataḥ kṣatram
aśmano loham utthitam
teṣāṃ sarvatragaṃ tejaḥ
svāsu yoniṣu śāmyati
//
nābrahma kṣatram ṛdhnoti
nākṣatraṃ brahma vardhate
brahma kṣatraṃ ca saṃpṛktam
iha cāmutra vardhate
//
na abrahma kṣatram ṛdhnoti
na akṣatraṃ brahma vardhate
brahma kṣatraṃ ca saṃpṛktam
iha ca amutra vardhate
//
dattvā dhanaṃ tu viprebhyaḥ
sarvadaṇḍasamutthitam
putre rājyaṃ
samāsṛjya
samāsādya
kurvīta prāyaṇaṃ raṇe
//
dattvā dhanaṃ tu viprebhyaḥ
sarvadaṇḍasamutthitam
putre rājyaṃ
samāsṛjya
samāsādya
kurvīta prāyaṇaṃ raṇe
//
evaṃ caran sadā yukto
rājadharmeṣu pārthivaḥ
hiteṣu caiva
lokasya
lokebhyaḥ
sarvān bhṛtyān niyojayet
//
evaṃ caran sadā yukto
rājadharmeṣu pārthivaḥ
hiteṣu ca eva
lokasya
lokebhyaḥ
sarvān bhṛtyān niyojayet
//
eṣo 'khilaḥ karmavidhir
ukto rājñaḥ sanātanaḥ
imaṃ karmavidhiṃ vidyāt
kramaśo vaiśyaśūdrayoḥ
//
eṣo 'khilaḥ karmavidhir
ukto rājñaḥ sanātanaḥ
imaṃ karmavidhiṃ vidyāt
kramaśo vaiśya-śūdrayoḥ
//
vaiśyas tu kṛtasaṃskāraḥ
kṛtvā dāraparigraham
vārtāyāṃ nityayuktaḥ syāt
paśūnāṃ caiva rakṣaṇe
//
vaiśyas tu kṛta-saṃskāraḥ
kṛtvā dāraparigraham
vārtāyāṃ nityayuktaḥ syāt
paśūnāṃ ca eva rakṣaṇe
//
prajāpatir hi vaiśyāya
sṛṣṭvā paridade paśūn
brāhmaṇāya ca rājñe ca
sarvāḥ paridade prajāḥ
//
prajāpatir hi vaiśyāya
sṛṣṭvā paridade paśūn
brāhmaṇāya ca rājñe ca
sarvāḥ paridade prajāḥ
//
na ca vaiśyasya kāmaḥ syān
na rakṣeyaṃ paśūn iti
vaiśye cecchati nānyena
rakṣitavyāḥ kathaṃ cana
//
na ca vaiśyasya kāmaḥ syān
na rakṣeyaṃ paśūn iti
vaiśye ca icchati na anyena
rakṣitavyāḥ kathaṃ cana
//
maṇimuktāpravālānāṃ
lohānāṃ tāntavasya ca
gandhānāṃ ca rasānāṃ ca
vidyād arghabalābalam
//
maṇi-muktā-pravālānāṃ
lohānāṃ tāntavasya ca
gandhānāṃ ca rasānāṃ ca
vidyād argha-bala-abalam
//
bījānām uptivic ca syāt
kṣetradoṣaguṇasya ca
mānayogaṃ ca jānīyāt
tulāyogāṃś ca sarvaśaḥ
//
bījānām uptivic ca syāt
kṣetradoṣa-guṇasya ca
mānayogaṃ ca jānīyāt
tulāyogāṃś ca sarvaśaḥ
//
sārāsāraṃ ca bhāṇḍānāṃ
deśānāṃ ca guṇāguṇān
lābhālābhaṃ ca paṇyānāṃ
paśūnāṃ parivardhanam
//
sāra-asāraṃ ca bhāṇḍānāṃ
deśānāṃ ca guṇa-aguṇān
lābha-alābhaṃ ca paṇyānāṃ
paśūnāṃ parivardhanam
//
bhṛtyānāṃ ca bhṛtiṃ vidyād
bhāṣāś ca vividhā nṛṇāṃ
dravyāṇāṃ sthānayogāṃś ca
krayavikrayam eva ca
//
bhṛtyānāṃ ca bhṛtiṃ vidyād
bhāṣāś ca vividhā nṛṇāṃ
dravyāṇāṃ sthāna-yogāṃś ca
kraya-vikrayam eva ca
//
dharmeṇa ca dravyavṛddhāv
ātiṣṭhed yatnam uttamam
dadyāc ca sarvabhūtānām
annam eva prayatnataḥ
//
dharmeṇa ca dravyavṛddhāv
ātiṣṭhed yatnam uttamam
dadyāc ca sarvabhūtānām
annam eva prayatnataḥ
//
viprāṇāṃ vedaviduṣāṃ
gṛhasthānāṃ yaśasvinām
śuśrūṣaiva tu śūdrasya
dharmo naiśreyasaḥ
paraḥ
param
//
viprāṇāṃ vedaviduṣāṃ
gṛhasthānāṃ yaśasvinām
śuśrūṣa aiva tu śūdrasya
dharmo naiśreyasaḥ
paraḥ
param
//
śucir utkṛṣṭaśuśrūṣur
mṛduvāg anahaṃkṛtaḥ
brāhmaṇādyāśrayo
brāhmaṇāpāśrayo
nityam
utkṛṣṭāṃ jātim aśnute
//
śucir utkṛṣṭaśuśrūṣur
mṛdu-vāg anahaṃkṛtaḥ
brāhmaṇādy-āśrayo
brāhmaṇa-apāśrayo
nityam
utkṛṣṭāṃ jātim aśnute
//
eṣo 'nāpadi varṇānām
uktaḥ karmavidhiḥ śubhaḥ
āpady api hi yas teṣāṃ
kramaśas tan nibodhata
//
eṣo 'nāpadi varṇānām
uktaḥ karmavidhiḥ śubhaḥ
āpady api hi yas teṣāṃ
kramaśas tan nibodhata
//
adhīyīraṃs trayo varṇāḥ
svakarmasthā dvijātayaḥ
prabrūyād brāhmaṇas tv eṣāṃ
netarāv iti niścayaḥ
//
adhīyīraṃs trayo varṇāḥ
svakarmasthā dvijātayaḥ
prabrūyād brāhmaṇas tv eṣāṃ
na itarāv iti niścayaḥ
//
sarveṣāṃ brāhmaṇo vidyād
vṛttyupāyān yathāvidhi
prabrūyād itarebhyaś ca
svayaṃ caiva tathā bhavet
//
sarveṣāṃ brāhmaṇo vidyād
vṛttyupāyān yathāvidhi
prabrūyād itarebhyaś ca
svayaṃ ca eva tathā bhavet
//
vaiśeṣyāt prakṛtiśraiṣṭhyān
niyamasya ca dhāraṇāt
saṃskārasya viśeṣāc ca
varṇānāṃ brāhmaṇaḥ prabhuḥ
//
vaiśeṣyāt prakṛtiśraiṣṭhyān
niyamasya ca dhāraṇāt
saṃskārasya viśeṣāc ca
varṇānāṃ brāhmaṇaḥ prabhuḥ
//
brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyas
trayo varṇā dvijātayaḥ
caturtha ekajātis tu
śūdro nāsti tu pañcamaḥ
//
brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyas
trayo varṇā dvijātayaḥ
caturtha ekajātis tu
śūdro na asti tu pañcamaḥ
//
sarvavarṇeṣu tulyāsu
patnīṣv akṣatayoniṣu
ānulomyena saṃbhūtā
jātyā jñeyās ta eva te
//
sarvavarṇeṣu tulyāsu
patnīṣv akṣata-yoniṣu
ānulomyena saṃbhūtā
jātyā jñeyās ta eva te
//
strīṣv anantarajātāsu
dvijair utpāditān sutān
sadṛśān eva tān āhur
mātṛdoṣavigarhitān
//
strīṣv anantarajātāsu
dvijair utpāditān sutān
sadṛśān eva tān āhur
mātṛdoṣavigarhitān
//
anantarāsu jātānāṃ
vidhir eṣa sanātanaḥ
dvyekāntarāsu jātānāṃ
dharmyaṃ vidyād imaṃ vidhim
//
anantarāsu jātānāṃ
vidhir eṣa sanātanaḥ
dvy-ekāntarāsu jātānāṃ
dharmyaṃ vidyād imaṃ vidhim
//
brāhmaṇād vaiśyakanyāyām
ambaṣṭho nāma jāyate
niṣādaḥ śūdrakanyāyāṃ
yaḥ pāraśava ucyate
//
brāhmaṇād vaiśyakanyāyām
ambaṣṭho nāma jāyate
niṣādaḥ śūdrakanyāyāṃ
yaḥ pāraśava ucyate
//
kṣatriyāc chūdrakanyāyāṃ
krūrācāravihāravān
kṣatraśūdravapur jantur
ugro nāma prajāyate
//
kṣatriyāc chūdrakanyāyāṃ
krūrācāravihāravān
kṣatra-śūdra-vapur jantur
ugro nāma prajāyate
//
viprasya triṣu varṇeṣu
nṛpater varṇayor dvayoḥ
vaiśyasya varṇe caikasmin
ṣaḍ ete 'pasadāḥ smṛtāḥ
//
viprasya triṣu varṇeṣu
nṛpater varṇayor dvayoḥ
vaiśyasya varṇe ca ekasmin
ṣaḍ ete 'pasadāḥ smṛtāḥ
//
kṣatriyād viprakanyāyāṃ
sūto bhavati jātitaḥ
vaiśyān māgadhavaidehau
rājaviprāṅganāsutau
//
kṣatriyād viprakanyāyāṃ
sūto bhavati jātitaḥ
vaiśyān māgadha-vaidehau
rāja-vipra-aṅganāsutau
//
śūdrād āyogavaḥ kṣattā
caṇḍālaś cādhamo nṛṇām
vaiśyarājanyaviprāsu
jāyante varṇasaṃkarāḥ
//
śūdrād āyogavaḥ kṣattā
caṇḍālaś ca adhamo nṛṇām
vaiśya-rājanya-viprāsu
jāyante varṇasaṃkarāḥ
//
ekāntare tv ānulomyād
ambaṣṭhograu yathā smṛtau
kṣattṛvaidehakau tadvat
prātilomye 'pi janmani
//
ekāntare tv ānulomyād
ambaṣṭha-ugrau yathā smṛtau
kṣattṛ-vaidehakau tadvat
prātilomye 'pi janmani
//
putrā ye 'nantarastrījāḥ
krameṇoktā dvijanmanām
tān anantaranāmnas tu
mātṛdoṣāt pracakṣate
//
putrā ye 'nantarastrījāḥ
krameṇa uktā dvijanmanām
tān anantara-nāmnas tu
mātṛdoṣāt pracakṣate
//
brāhmaṇād ugrakanyāyām
āvṛto nāma jāyate
ābhīro 'mbaṣṭhakanyāyām
āyogavyāṃ tu dhigvaṇaḥ
//
brāhmaṇād ugrakanyāyām
āvṛto nāma jāyate
ābhīro 'mbaṣṭhakanyāyām
āyogavyāṃ tu dhigvaṇaḥ
//
āyogavaś ca kṣattā ca
caṇḍālaś cādhamo nṛṇām
prātilomyena jāyante
śūdrād apasadās trayaḥ
//
āyogavaś ca kṣattā ca
caṇḍālaś ca adhamo nṛṇām
prātilomyena jāyante
śūdrād apasadās trayaḥ
//
vaiśyān māgadhavaidehau
kṣatriyāt sūta eva tu
pratīpam ete jāyante
pare 'py apasadās trayaḥ
//
vaiśyān māgadha-vaidehau
kṣatriyāt sūta eva tu
pratīpam ete jāyante
pare 'py apasadās trayaḥ
//
jāto niṣādāc chūdrāyāṃ
jātyā bhavati pukkasaḥ
śūdrāj jāto niṣādyāṃ tu
sa vai kukkuṭakaḥ smṛtaḥ
//
jāto niṣādāc chūdrāyāṃ
jātyā bhavati pukkasaḥ
śūdrāj jāto niṣādyāṃ tu
sa vai kukkuṭakaḥ smṛtaḥ
//
kṣattur jātas tathogrāyāṃ
śvapāka iti kīrtyate
vaidehakena tv ambaṣṭhyām
utpanno veṇa ucyate
//
kṣattur jātas tatha ūgrāyāṃ
śvapāka iti kīrtyate
vaidehakena tv ambaṣṭhyām
utpanno veṇa ucyate
//
dvijātayaḥ savarṇāsu
janayanty avratāṃs tu yān
tān sāvitrīparibhraṣṭān
vrātyān iti vinirdiśet
//
dvijātayaḥ savarṇāsu
janayanty avratāṃs tu yān
tān sāvitrīparibhraṣṭān
vrātyān iti vinirdiśet
//
vrātyāt tu jāyate viprāt
pāpātmā
bhūrjakaṇṭakaḥ
bhṛjjakaṇṭakaḥ
āvantyavāṭadhānau ca
puṣpadhaḥ śaikha eva ca
//
vrātyāt tu jāyate viprāt
pāpa-ātmā
bhūrjakaṇṭakaḥ
bhṛjjakaṇṭakaḥ
āvantya-vāṭadhānau ca
puṣpadhaḥ śaikha eva ca
//
jhallo mallaś ca rājanyād
vrātyān nicchivir
vrātyāl licchavir
eva ca
naṭaś ca karaṇaś caiva
khaso draviḍa eva ca
//
jhallo mallaś ca rājanyād
vrātyān nicchivir
vrātyāl licchavir
eva ca
naṭaś ca karaṇaś ca eva
khaso draviḍa eva ca
//
vaiśyāt tu jāyate vrātyāt
sudhanvācārya eva ca
kāruṣaś ca vijanmā ca
maitraḥ sātvata eva ca
//
vaiśyāt tu jāyate vrātyāt
sudhanvā ācārya eva ca
kāruṣaś ca vijanmā ca
maitraḥ sātvata eva ca
//
vyabhicāreṇa varṇānām
avedyāvedanena ca
svakarmaṇāṃ ca tyāgena
jāyante varṇasaṃkarāḥ
//
vyabhicāreṇa varṇānām
avedyāvedanena ca
svakarmaṇāṃ ca tyāgena
jāyante varṇasaṃkarāḥ
//
saṃkīrṇayonayo ye tu
pratilomānulomajāḥ
anyonyavyatiṣaktāś ca
tān pravakṣyāmy aśeṣataḥ
//
saṃkīrṇa-yonayo ye tu
pratiloma-anuloma-jāḥ
anyonyavyatiṣaktāś ca
tān pravakṣyāmy aśeṣataḥ
//
sūto vaidehakaś caiva
caṇḍālaś ca narādhamaḥ
māgadhaḥ tathāyogava
eva ca
kṣatrajātiś
kṣattṛjātiś
ca
//
sūto vaidehakaś ca eva
caṇḍālaś ca narādhamaḥ
māgadhaḥ tathā āyogava
eva ca
kṣatrajātiś
kṣattṛjātiś
ca
//
ete ṣaṭ sadṛśān varṇāñ
janayanti svayoniṣu
mātṛjātyāṃ
mātṛjātyāḥ
prasūyante
pravārāsu ca yoniṣu
//
ete ṣaṭ sadṛśān varṇāñ
janayanti svayoniṣu
mātṛjātyāṃ
mātṛjātyāḥ
prasūyante
pravārāsu ca yoniṣu
//
yathā trayāṇāṃ varṇānāṃ
dvayor ātmāsya jāyate
ānantaryāt svayonyāṃ tu
tathā bāhyeṣv api
kramāt
kramaḥ
//
yathā trayāṇāṃ varṇānāṃ
dvayor ātma āsya jāyate
ānantaryāt svayonyāṃ tu
tathā bāhyeṣv api
kramāt
kramaḥ
//
te cāpi bāhyān subahūṃs
tato 'py adhikadūṣitān
parasparasya dāreṣu
janayanti vigarhitān
//
te ca api bāhyān subahūṃs
tato 'py adhikadūṣitān
parasparasya dāreṣu
janayanti vigarhitān
//
yathaiva śūdro brāhmaṇyāṃ
bāhyaṃ jantuṃ prasūyate
tathā bāhyataraṃ bāhyaś
cāturvarṇye prasūyate
//
yatha aiva śūdro brāhmaṇyāṃ
bāhyaṃ jantuṃ prasūyate
tathā bāhyataraṃ bāhyaś
cāturvarṇye prasūyate
//
pratikūlaṃ vartamānā bāhyā
bāhyatarān punaḥ
hīnā hīnān prasūyante
varṇān pañcadaśaiva tu
//
pratikūlaṃ vartamānā bāhyā
bāhyatarān punaḥ
hīnā hīnān prasūyante
varṇān pañcadaśa eva tu
//
prasādhanopacārajñam
adāsaṃ
dāsajīvanam
dāsyajīvinam
sairindhraṃ
sairandhraṃ
vāgurāvṛttiṃ
sūte dasyur ayogave
//
prasādhana-upacārajñam
adāsaṃ
dāsajīvanam
dāsyajīvinam
sairindhraṃ
sairandhraṃ
vāgurā-vṛttiṃ
sūte dasyur ayogave
//
maitreyakaṃ tu vaideho
mādhūkaṃ saṃprasūyate
nṝn praśaṃsaty ajasraṃ
yo ghaṇṭātāḍo 'ruṇodaye
//
maitreyakaṃ tu vaideho
mādhūkaṃ saṃprasūyate
nṝn praśaṃsaty ajasraṃ
yo ghaṇṭātāḍo 'ruṇa-udaye
//
niṣādo mārgavaṃ sūte
dāsaṃ naukarmajīvinam
kaivartam iti yaṃ prāhur
āryāvartanivāsinaḥ
//
niṣādo mārgavaṃ sūte
dāsaṃ naukarmajīvinam
kaivartam iti yaṃ prāhur
āryāvartanivāsinaḥ
//
mṛtavastrabhṛtsv
anārīṣu
anāryāṣu
garhitānnāśanāsu ca
bhavanty āyogavīṣv ete
jātihīnāḥ pṛthak trayaḥ
//
mṛtavastrabhṛtsv
anārīṣu
anāryāṣu
garhita-anna-aśanāsu ca
bhavanty āyogavīṣv ete
jātihīnāḥ pṛthak trayaḥ
//
kārāvaro niṣādāt tu
carmakāraḥ
carmakāraṃ
prasūyate
vaidehikād andhramedau
bahirgrāmapratiśrayau
//
kārāvaro niṣādāt tu
carmakāraḥ
carmakāraṃ
prasūyate
vaidehikād andhra-medau
bahirgrāma-pratiśrayau
//
caṇḍālāt pāṇḍusopākas
tvaksāravyavahāravān
āhiṇḍiko niṣādena
vaidehyām eva jāyate
//
caṇḍālāt pāṇḍusopākas
tvaksāravyavahāravān
āhiṇḍiko niṣādena
vaidehyām eva jāyate
//
caṇḍālena tu sopāko
mūlavyasanavṛttimān
pukkasyāṃ
pulkasyāṃ
jāyate pāpaḥ
sadā sajjanagarhitaḥ
//
caṇḍālena tu sopāko
mūlavyasanavṛttimān
pukkasyāṃ
pulkasyāṃ
jāyate pāpaḥ
sadā sajjanagarhitaḥ
//
niṣādastrī tu caṇḍālāt
putram antyāvasāyinam
śmaśānagocaraṃ sūte
bāhyānām api garhitam
//
niṣādastrī tu caṇḍālāt
putram antyāvasāyinam
śmaśāna-gocaraṃ sūte
bāhyānām api garhitam
//
saṃkare jātayas tv etāḥ
pitṛmātṛpradarśitāḥ
prachannā vā prakāśā vā
veditavyāḥ svakarmabhiḥ
//
saṃkare jātayas tv etāḥ
pitṛ-mātṛ-pradarśitāḥ
prachannā vā prakāśā vā
veditavyāḥ svakarmabhiḥ
//
svajātijānantarajāḥ
ṣaṭ sutā dvijadharmiṇaḥ
śūdrāṇāṃ tu sadharmāṇaḥ
sarve 'padhvaṃsajāḥ smṛtāḥ
//
svajātija-anantarajāḥ
ṣaṭ sutā dvijadharmiṇaḥ
śūdrāṇāṃ tu sa-dharmāṇaḥ
sarve 'padhvaṃsajāḥ smṛtāḥ
//
tapobījaprabhāvais tu
te gacchanti yuge yuge
utkarṣaṃ cāpakarṣaṃ ca
manuṣyeṣv iha janmataḥ
//
tapo-bīja-prabhāvais tu
te gacchanti yuge yuge
utkarṣaṃ ca apakarṣaṃ ca
manuṣyeṣv iha janmataḥ
//
śanakais tu kriyālopād
imāḥ kṣatriyajātayaḥ
vṛṣalatvaṃ gatā loke
brāhmaṇādarśanena
brāhmaṇātikrameṇa
ca
//
śanakais tu kriyālopād
imāḥ kṣatriya-jātayaḥ
vṛṣalatvaṃ gatā loke
brāhmaṇādarśanena
brāhmaṇātikrameṇa
ca
//
pauṇḍrakāś cauḍradraviḍāḥ
puṇḍrakāś coḍadraviḍāḥ
kāmbojā yavanāḥ śakāḥ
pāradāpahlavāś cīnāḥ
kirātā daradāḥ khaśāḥ
//
pauṇḍrakāś cauḍra-draviḍāḥ
puṇḍrakāś coḍa-draviḍāḥ
kāmbojā yavanāḥ śakāḥ
pāradā-pahlavāś cīnāḥ
kirātā daradāḥ khaśāḥ
//
mukhabāhūrupajjānāṃ
yā loke jātayo bahiḥ
mlecchavācaś cāryavācaḥ
sarve te dasyavaḥ smṛtāḥ
//
mukha-bāhu-ūru-paj-jānāṃ
yā loke jātayo bahiḥ
mleccha-vācaś cā arya-vācaḥ
sarve te dasyavaḥ smṛtāḥ
//
ye dvijānām apasadā
ye cāpadhvaṃsajāḥ smṛtāḥ
te ninditair vartayeyur
dvijānām eva karmabhiḥ
//
ye dvijānām apasadā
ye ca apadhvaṃsajāḥ smṛtāḥ
te ninditair vartayeyur
dvijānām eva karmabhiḥ
//
sūtānām aśvasārathyam
ambaṣṭhānāṃ cikitsanam
vaidehakānāṃ strīkāryaṃ
māgadhānāṃ vaṇikpathaḥ
//
sūtānām aśva-sārathyam
ambaṣṭhānāṃ cikitsanam
vaidehakānāṃ strīkāryaṃ
māgadhānāṃ vaṇikpathaḥ
//
matsyaghāto niṣādānāṃ
tvaṣṭis tv āyogavasya ca
medāndhracuñcumadgūnām
āraṇyapaśuhiṃsanam
//
matsyaghāto niṣādānāṃ
tvaṣṭis tv āyogavasya ca
meda-andhra-cuñcu-madgūnām
āraṇyapaśuhiṃsanam
//
kṣattrugrapukkasānāṃ tu
bilaukovadhabandhanam
dhigvaṇānāṃ carmakāryaṃ
veṇānāṃ bhāṇḍavādanam
//
kṣattr-ugra-pukkasānāṃ tu
bilaukovadha-bandhanam
dhigvaṇānāṃ carmakāryaṃ
veṇānāṃ bhāṇḍavādanam
//
caityadrumaśmaśāneṣu
śaileṣūpavaneṣu ca
vaseyur ete vijñātā
vartayantaḥ svakarmabhiḥ
//
caityadruma-śmaśāneṣu
śaileṣu upavaneṣu ca
vaseyur ete vijñātā
vartayantaḥ svakarmabhiḥ
//
caṇḍālaśvapacānāṃ tu
bahir grāmāt pratiśrayaḥ
apapātrāś ca kartavyā
dhanam eṣāṃ śvagardabham
//
caṇḍāla-śvapacānāṃ tu
bahir grāmāt pratiśrayaḥ
apapātrāś ca kartavyā
dhanam eṣāṃ śva-gardabham
//
vāsāṃsi mṛtacailāni
bhinnabhāṇḍeṣu bhojanam
kārṣṇāyasam alaṅkāraḥ
parivrajyā ca nityaśaḥ
//
vāsāṃsi mṛtacailāni
bhinnabhāṇḍeṣu bhojanam
kārṣṇāyasam alaṅkāraḥ
parivrajyā ca nityaśaḥ
//
na taiḥ samayam anvicchet
puruṣo dharmam ācaran
vyavahāro mithas teṣāṃ
vivāhaḥ sadṛśaiḥ saha
//
na taiḥ samayam anvicchet
puruṣo dharmam ācaran
vyavahāro mithas teṣāṃ
vivāhaḥ sadṛśaiḥ saha
//
annam eṣāṃ parādhīnaṃ
deyaṃ syād bhinnabhājane
rātrau na vicareyus te
grāmeṣu nagareṣu ca
//
annam eṣāṃ parādhīnaṃ
deyaṃ syād bhinnabhājane
rātrau na vicareyus te
grāmeṣu nagareṣu ca
//
divā careyuḥ kāryārthaṃ
cihnitā rājaśāsanaiḥ
abāndhavaṃ śavaṃ caiva
nirhareyur iti sthitiḥ
//
divā careyuḥ kāryārthaṃ
cihnitā rājaśāsanaiḥ
abāndhavaṃ śavaṃ ca eva
nirhareyur iti sthitiḥ
//
vadhyāṃś ca hanyuḥ satataṃ
yathāśāstraṃ nṛpājñayā
vadhyavāsāṃsi gṛhṇīyuḥ
śayyāś cābharaṇāni ca
//
vadhyāṃś ca hanyuḥ satataṃ
yathāśāstraṃ nṛpājñayā
vadhyavāsāṃsi gṛhṇīyuḥ
śayyāś cā abharaṇāni ca
//
varṇāpetam avijñātaṃ
naraṃ kaluṣayonijam
āryarūpam ivānāryaṃ
karmabhiḥ svair vibhāvayet
//
varṇāpetam avijñātaṃ
naraṃ kaluṣayonijam
ārya-rūpam iva anāryaṃ
karmabhiḥ svair vibhāvayet
//
anāryatā niṣṭhuratā
krūratā niṣkriyātmatā
puruṣaṃ vyañjayantīha
loke kaluṣayonijam
//
anāryatā niṣṭhuratā
krūratā niṣkriyātmatā
puruṣaṃ vyañjayanti iha
loke kaluṣayonijam
//
pitryaṃ vā bhajate śīlaṃ
mātur vobhayam eva vā
na kathaṃ cana duryoniḥ
prakṛtiṃ svāṃ niyacchati
//
pitryaṃ vā bhajate śīlaṃ
mātur va ūbhayam eva vā
na kathaṃ cana duryoniḥ
prakṛtiṃ svāṃ niyacchati
//
kule mukhye 'pi jātasya
yasya syād yonisaṃkaraḥ
saṃśrayaty eva tacchīlaṃ
naro 'lpam api vā bahu
//
kule mukhye 'pi jātasya
yasya syād yonisaṃkaraḥ
saṃśrayaty eva tac-chīlaṃ
naro 'lpam api vā bahu
//
yatra tv ete paridhvaṃsāj
jāyante varṇadūṣakāḥ
rāṣṭrikaiḥ
rāṣṭriyaiḥ
saha tad rāṣṭraṃ
kṣipram eva vinaśyati
//
yatra tv ete paridhvaṃsāj
jāyante varṇadūṣakāḥ
rāṣṭrikaiḥ
rāṣṭriyaiḥ
saha tad rāṣṭraṃ
kṣipram eva vinaśyati
//
brāhmaṇārthe gavārthe vā
dehatyāgo 'nupaskṛtaḥ
strībālābhyupapattau
strībālābhyavapattau
ca
bāhyānāṃ siddhikāraṇam
//
brāhmaṇārthe gavārthe vā
dehatyāgo 'nupaskṛtaḥ
strī-bālābhyupapattau
strī-bālābhyavapattau
ca
bāhyānāṃ siddhikāraṇam
//
ahiṃsā satyam asteyaṃ
śaucam indriyanigrahaḥ
etaṃ sāmāsikaṃ dharmaṃ
cāturvarṇye 'bravīn manuḥ
//
ahiṃsā satyam asteyaṃ
śaucam indriyanigrahaḥ
etaṃ sāmāsikaṃ dharmaṃ
cāturvarṇye 'bravīn manuḥ
//
śūdrāyāṃ brāhmaṇāj jātaḥ
śreyasā cet prajāyate
aśreyān śreyasīṃ jātiṃ
gacchaty ā saptamād yugāt
//
śūdrāyāṃ brāhmaṇāj jātaḥ
śreyasā cet prajāyate
aśreyān śreyasīṃ jātiṃ
gacchaty ā saptamād yugāt
//
śūdro brāhmaṇatām eti
brāhmaṇaś caiti śūdratām
kṣatriyāj jātam evaṃ tu
vidyād vaiśyāt tathaiva ca
//
śūdro brāhmaṇatām eti
brāhmaṇaś ca eti śūdratām
kṣatriyāj jātam evaṃ tu
vidyād vaiśyāt tatha aiva ca
//
anāryāyāṃ samutpanno
brāhmaṇāt tu yadṛcchayā
brāhmaṇyām apy anāryāt tu
śreyastvaṃ
kveti ced bhavet
kasya cid bhavet
//
anāryāyāṃ samutpanno
brāhmaṇāt tu yadṛcchayā
brāhmaṇyām apy anāryāt tu
śreyastvaṃ
kva iti ced bhavet
kasya cid bhavet
//
jāto nāryām anāryāyām
āryād āryo bhaved guṇaiḥ
jāto 'py anāryād āryāyām
anārya iti niścayaḥ
//
jāto nāryām anāryāyām
āryād āryo bhaved guṇaiḥ
jāto 'py anāryād āryāyām
anārya iti niścayaḥ
//
tāv ubhāv apy asaṃskāryāv
iti dharmo vyavasthitaḥ
vaiguṇyāj
janmanaḥ
janmataḥ
pūrva
uttaraḥ pratilomataḥ
//
tāv ubhāv apy asaṃskāryāv
iti dharmo vyavasthitaḥ
vaiguṇyāj
janmanaḥ
janmataḥ
pūrva
uttaraḥ pratilomataḥ
//
subījaṃ caiva sukṣetre
jātaṃ saṃpadyate yathā
tathāryāj jāta āryāyāṃ
sarvaṃ saṃskāram arhati
//
subījaṃ ca eva sukṣetre
jātaṃ saṃpadyate yathā
tathā āryāj jāta āryāyāṃ
sarvaṃ saṃskāram arhati
//
bījam eke praśaṃsanti
kṣetram anye manīṣiṇaḥ
bījakṣetre tathaivānye
tatreyaṃ tu vyavasthitiḥ
//
bījam eke praśaṃsanti
kṣetram anye manīṣiṇaḥ
bīja-kṣetre tatha aiva anye
tatra iyaṃ tu vyavasthitiḥ
//
akṣetre bījam utsṛṣṭam
antaraiva vinaśyati
abījakam api kṣetraṃ
kevalaṃ sthaṇḍilaṃ bhavet
//
akṣetre bījam utsṛṣṭam
antara aiva vinaśyati
abījakam api kṣetraṃ
kevalaṃ sthaṇḍilaṃ bhavet
//
yasmād bījaprabhāveṇa
tiryagjā ṛṣayo 'bhavan
pūjitāś ca praśastāś ca
tasmād bījaṃ
praśasyate
viśiṣyate
//
yasmād bījaprabhāveṇa
tiryagjā ṛṣayo 'bhavan
pūjitāś ca praśastāś ca
tasmād bījaṃ
praśasyate
viśiṣyate
//
anāryam āryakarmāṇam
āryaṃ cānāryakarmiṇam
saṃpradhāryābravīd dhātā
na samau nāsamāv iti
//
anāryam ārya-karmāṇam
āryaṃ ca anāryakarmiṇam
saṃpradhārya abravīd dhātā
na samau na asamāv iti
//
brāhmaṇā brahmayonisthā
ye svakarmaṇy avasthitāḥ
te samyag upajīveyuḥ
ṣaṭ karmāṇi yathākramam
//
brāhmaṇā brahmayonisthā
ye svakarmaṇy avasthitāḥ
te samyag upajīveyuḥ
ṣaṭ karmāṇi yathākramam
//
adhyāpanam adhyayanaṃ
yajanaṃ yājanaṃ tathā
dānaṃ pratigrahaś caiva
ṣaṭ karmāṇy agrajanmanaḥ
//
adhyāpanam adhyayanaṃ
yajanaṃ yājanaṃ tathā
dānaṃ pratigrahaś ca eva
ṣaṭ karmāṇy agrajanmanaḥ
//
ṣaṇṇāṃ tu karmaṇām asya
trīṇi karmāṇi jīvikā
yājanādhyāpane caiva
viśuddhāc ca pratigrahaḥ
//
ṣaṇṇāṃ tu karmaṇām asya
trīṇi karmāṇi jīvikā
yājana-adhyāpane ca eva
viśuddhāc ca pratigrahaḥ
//
trayo dharmā nivartante
brāhmaṇāt kṣatriyaṃ prati
adhyāpanaṃ yājanaṃ ca
tṛtīyaś ca pratigrahaḥ
//
trayo dharmā nivartante
brāhmaṇāt kṣatriyaṃ prati
adhyāpanaṃ yājanaṃ ca
tṛtīyaś ca pratigrahaḥ
//
vaiśyaṃ prati tathaivaite
nivarterann iti sthitiḥ
na tau prati
hi tān
hitān
dharmān
manur āha prajāpatiḥ
//
vaiśyaṃ prati tatha aiva ete
nivarterann iti sthitiḥ
na tau prati
hi tān
hitān
dharmān
manur āha prajāpatiḥ
//
śastrāstrabhṛttvaṃ kṣatrasya
vaṇikpaśukṛṣir viṣaḥ
ājīvanārthaṃ dharmas tu
dānam adhyayanaṃ yajiḥ
//
śastra-astrabhṛttvaṃ kṣatrasya
vaṇik-paśu-kṛṣir viṣaḥ
ājīvanārthaṃ dharmas tu
dānam adhyayanaṃ yajiḥ
//
vedābhyāso brāhmaṇasya
kṣatriyasya ca rakṣaṇam
vārtākarmaiva vaiśyasya
viśiṣṭāni svakarmasu
//
vedābhyāso brāhmaṇasya
kṣatriyasya ca rakṣaṇam
vārtākarma eva vaiśyasya
viśiṣṭāni svakarmasu
//
ajīvaṃs tu yathoktena
brāhmaṇaḥ svena karmaṇā
jīvet kṣatriyadharmeṇa
sa hy asya praty anantaraḥ
//
ajīvaṃs tu yathā-uktena
brāhmaṇaḥ svena karmaṇā
jīvet kṣatriyadharmeṇa
sa hy asya praty anantaraḥ
//
ubhābhyām apy ajīvaṃs tu
kathaṃ syād iti ced bhavet
kṛṣigorakṣam āsthāya
jīved vaiśyasya jīvikām
//
ubhābhyām apy ajīvaṃs tu
kathaṃ syād iti ced bhavet
kṛṣi-gorakṣam āsthāya
jīved vaiśyasya jīvikām
//
vaiśyavṛttyāpi jīvaṃs tu
brāhmaṇaḥ ksatriyo 'pi vā
hiṃsāprāyāṃ parādhīnāṃ
kṛṣiṃ yatnena varjayet
//
vaiśyavṛttya āpi jīvaṃs tu
brāhmaṇaḥ ksatriyo 'pi vā
hiṃsā-prāyāṃ parādhīnāṃ
kṛṣiṃ yatnena varjayet
//
kṛṣiṃ sādhv iti manyante
sā vṛttiḥ sadvigarhitāḥ
bhūmiṃ bhūmiśayāṃś caiva
hanti kāṣṭham ayomukham
//
kṛṣiṃ sādhv iti manyante
sā vṛttiḥ sadvigarhitāḥ
bhūmiṃ bhūmiśayāṃś ca eva
hanti kāṣṭham ayo-mukham
//
idaṃ tu vṛttivaikalyāt
tyajato dharmanaipuṇaṃ
viṭpaṇyam uddhṛtoddhāraṃ
vikreyaṃ vittavardhanam
//
idaṃ tu vṛttivaikalyāt
tyajato dharmanaipuṇaṃ
viṭ-paṇyam uddhṛta-uddhāraṃ
vikreyaṃ vittavardhanam
//
sarvān rasān apoheta
kṛtānnaṃ ca tilaiḥ saha
aśmano lavaṇaṃ caiva
paśavo ye ca mānuṣāḥ
//
sarvān rasān apoheta
kṛtānnaṃ ca tilaiḥ saha
aśmano lavaṇaṃ ca eva
paśavo ye ca mānuṣāḥ
//
sarvaṃ ca tāntavaṃ raktaṃ
śāṇakṣaumāvikāni ca
api cet syur araktāni
phalamūle tathauṣadhīḥ
//
sarvaṃ ca tāntavaṃ raktaṃ
śāṇa-kṣauma-āvikāni ca
api cet syur araktāni
phala-mūle tatha auṣadhīḥ
//
apaḥ śastraṃ viṣaṃ māṃsaṃ
somaṃ gandhāṃś ca sarvaśaḥ
kṣīraṃ kṣaudraṃ dadhi ghṛtaṃ
tailaṃ madhu guḍaṃ kuśān
//
apaḥ śastraṃ viṣaṃ māṃsaṃ
somaṃ gandhāṃś ca sarvaśaḥ
kṣīraṃ kṣaudraṃ dadhi ghṛtaṃ
tailaṃ madhu guḍaṃ kuśān
//
āraṇyāṃś ca paśūn sarvān
daṃṣṭriṇaś ca vayāṃsi ca
madyaṃ
nīliṃ
nīlīṃ
ca lākṣāṃ ca
sarvāṃś caikaśaphāṃs tathā
//
āraṇyāṃś ca paśūn sarvān
daṃṣṭriṇaś ca vayāṃsi ca
madyaṃ
nīliṃ
nīlīṃ
ca lākṣāṃ ca
sarvāṃś ca eka-śaphāṃs tathā
//
kāmam utpādya kṛṣyāṃ tu
svayam eva kṛṣīvalaḥ
vikrīṇīta tilāñ
śūdrān
śuddhān
dharmārtham acirasthitān
//
kāmam utpādya kṛṣyāṃ tu
svayam eva kṛṣīvalaḥ
vikrīṇīta tilāñ
śūdrān
śuddhān
dharmārtham acirasthitān
//
bhojanābhyañjanād dānād
yad anyat kurute tilaiḥ
kṛmibhūtaḥ śvaviṣṭhāyāṃ
pitṛbhiḥ saha majjati
//
bhojana-abhyañjanād dānād
yad anyat kurute tilaiḥ
kṛmibhūtaḥ śvaviṣṭhāyāṃ
pitṛbhiḥ saha majjati
//
sadyaḥ patati māṃsena
lākṣayā lavaṇena ca
tryaheṇa śūdro bhavati
brāhmaṇaḥ kṣīravikrayāt
//
sadyaḥ patati māṃsena
lākṣayā lavaṇena ca
tryaheṇa śūdro bhavati
brāhmaṇaḥ kṣīravikrayāt
//
itareṣāṃ tu paṇyānāṃ
vikrayād iha kāmataḥ
brāhmaṇaḥ saptarātreṇa
vaiśyabhāvaṃ niyacchati
//
itareṣāṃ tu paṇyānāṃ
vikrayād iha kāmataḥ
brāhmaṇaḥ saptarātreṇa
vaiśyabhāvaṃ niyacchati
//
rasā rasair nimātavyā
na tv eva lavaṇaṃ rasaiḥ
kṛtānnaṃ ca kṛtānnena
tilā dhānyena tatsamāḥ
//
rasā rasair nimātavyā
na tv eva lavaṇaṃ rasaiḥ
kṛtānnaṃ ca kṛtānnena
tilā dhānyena tatsamāḥ
//
jīved etena rājanyaḥ
sarveṇāpy anayaṃ gataḥ
na tv eva jyāyaṃsīṃ vṛttim
abhimanyeta karhi cit
//
jīved etena rājanyaḥ
sarveṇa apy anayaṃ gataḥ
na tv eva jyāyaṃsīṃ vṛttim
abhimanyeta karhi cit
//
yo lobhād adhamo jātyā
jīved utkṛṣṭakarmabhiḥ
taṃ rājā nirdhanaṃ kṛtvā
kṣipram eva pravāsayet
//
yo lobhād adhamo jātyā
jīved utkṛṣṭa-karmabhiḥ
taṃ rājā nirdhanaṃ kṛtvā
kṣipram eva pravāsayet
//
varaṃ svadharmo
viguṇo
viguṇaḥ
na pārakyaḥ svanuṣṭhitaḥ
paradharmāt svadhiṣṭhitāt
paradharmeṇa jīvan hi
sadyaḥ patati jātitaḥ
//
varaṃ svadharmo
viguṇo
viguṇaḥ
na pārakyaḥ svanuṣṭhitaḥ
paradharmāt svadhiṣṭhitāt
paradharmeṇa jīvan hi
sadyaḥ patati jātitaḥ
//
vaiśyo 'jīvan svadharmeṇa
śūdravṛttyāpi vartayet
anācarann akāryāṇi
nivarteta ca śaktimān
//
vaiśyo 'jīvan svadharmeṇa
śūdravṛttya āpi vartayet
anācarann akāryāṇi
nivarteta ca śaktimān
//
aśaknuvaṃs tu śuśrūṣāṃ
śūdraḥ kartuṃ dvijanmanām
putradārātyayaṃ prāpto
jīvet kārukakarmabhiḥ
//
aśaknuvaṃs tu śuśrūṣāṃ
śūdraḥ kartuṃ dvijanmanām
putra-dārātyayaṃ prāpto
jīvet kāruka-karmabhiḥ
//
yaiḥ karmabhiḥ pracaritaiḥ
śuśrūṣyante dvijātayaḥ
tāni kārukakarmāṇi
śilpāni vividhāni ca
//
yaiḥ karmabhiḥ pracaritaiḥ
śuśrūṣyante dvijātayaḥ
tāni kāruka-karmāṇi
śilpāni vividhāni ca
//
vaiśyavṛttim anātiṣṭhan
brāhmaṇaḥ sve pathi sthitaḥ
avṛttikarṣitaḥ sīdann
imaṃ dharmaṃ samācaret
//
vaiśyavṛttim anātiṣṭhan
brāhmaṇaḥ sve pathi sthitaḥ
avṛttikarṣitaḥ sīdann
imaṃ dharmaṃ samācaret
//
sarvataḥ pratigṛhṇīyād
brāhmaṇas tv anayaṃ gataḥ
pavitraṃ duṣyatīty etad
dharmato nopapadyate
//
sarvataḥ pratigṛhṇīyād
brāhmaṇas tv anayaṃ gataḥ
pavitraṃ duṣyati ity etad
dharmato na upapadyate
//
nādhyāpanād yājanād vā
garhitād vā pratigrahāt
doṣo bhavati viprāṇāṃ
jvalanāmbusamā hi te
//
na adhyāpanād yājanād vā
garhitād vā pratigrahāt
doṣo bhavati viprāṇāṃ
jvalana-ambu-samā hi te
//
jīvitātyayam āpanno
yo 'nnam atti tatas tataḥ
ākāśam iva paṅkena
na sa pāpena lipyate
//
jīvitātyayam āpanno
yo 'nnam atti tatas tataḥ
ākāśam iva paṅkena
na sa pāpena lipyate
//
ajīgartaḥ sutaṃ hantum
upāsarpad bubhukṣitaḥ
na cālipyata pāpena
kṣutpratīkāram ācaran
//
ajīgartaḥ sutaṃ hantum
upāsarpad bubhukṣitaḥ
na cā alipyata pāpena
kṣutpratīkāram ācaran
//
śvamāṃsam icchan ārto 'ttuṃ
dharmādharmavicakṣaṇaḥ
prāṇānāṃ parirakṣārthaṃ
vāmadevo na liptavān
//
śvamāṃsam icchan ārto 'ttuṃ
dharma-adharmavicakṣaṇaḥ
prāṇānāṃ parirakṣārthaṃ
vāmadevo na liptavān
//
bharadvājaḥ kṣudhārtas tu
saputro vijane vane
bahvīr gāḥ pratijagrāha
vṛdhos takṣṇo mahātapāḥ
//
bharadvājaḥ kṣudhārtas tu
sa-putro vijane vane
bahvīr gāḥ pratijagrāha
vṛdhos takṣṇo mahātapāḥ
//
kṣudhārtaś cāttum abhyāgād
viśvāmitraḥ śvajāghanīm
caṇḍālahastād ādāya
dharmādharmavicakṣaṇaḥ
//
kṣudhārtaś ca attum abhyāgād
viśvāmitraḥ śvajāghanīm
caṇḍālahastād ādāya
dharma-adharmavicakṣaṇaḥ
//
pratigrahād yājanād vā
tathaivādhyāpanād api
pratigrahaḥ pratyavaraḥ
pretya viprasya garhitaḥ
//
pratigrahād yājanād vā
tatha aiva adhyāpanād api
pratigrahaḥ pratyavaraḥ
pretya viprasya garhitaḥ
//
yājanādhyāpane nityaṃ
kriyete saṃskṛtātmanām
pratigrahas tu kriyate
śūdrād apy antyajanmanaḥ
//
yājana-adhyāpane nityaṃ
kriyete saṃskṛta-ātmanām
pratigrahas tu kriyate
śūdrād apy antya-janmanaḥ
//
japahomair apaity eno
yājanādhyāpanaiḥ kṛtam
pratigrahanimittaṃ tu
tyāgena tapasaiva ca
//
japa-homair apaity eno
yājana-adhyāpanaiḥ kṛtam
pratigrahanimittaṃ tu
tyāgena tapasa aiva ca
//
śiloñcham apy ādadīta
vipro 'jīvan yatas tataḥ
pratigrahāc chilaḥ śreyāṃs
tato 'py uñchaḥ praśasyate
//
śila-uñcham apy ādadīta
vipro 'jīvan yatas tataḥ
pratigrahāc chilaḥ śreyāṃs
tato 'py uñchaḥ praśasyate
//
sīdadbhiḥ kupyam icchadbhir
dhane
dhanaṃ
vā pṛthivīpatiḥ
yācyaḥ syāt snātakair viprair
aditsaṃs tyāgam arhati
//
sīdadbhiḥ kupyam icchadbhir
dhane
dhanaṃ
vā pṛthivīpatiḥ
yācyaḥ syāt snātakair viprair
aditsaṃs tyāgam arhati
//
akṛtaṃ ca kṛtāt kṣetrād
gaur ajāvikam eva ca
hiraṇyaṃ dhānyam annaṃ ca
pūrvaṃ pūrvam adoṣavat
//
akṛtaṃ ca kṛtāt kṣetrād
gaur ajāvikam eva ca
hiraṇyaṃ dhānyam annaṃ ca
pūrvaṃ pūrvam adoṣavat
//
sapta vittāgamā dharmyā
dāyo lābhaḥ krayo jayaḥ
prayogaḥ karmayogaś ca
satpratigraha eva ca
//
sapta vittāgamā dharmyā
dāyo lābhaḥ krayo jayaḥ
prayogaḥ karmayogaś ca
satpratigraha eva ca
//
vidyā śilpaṃ bhṛtiḥ sevā
gorakṣyaṃ vipaṇiḥ kṛṣiḥ
dhṛtir bhaikṣaṃ kusīdaṃ ca
daśa jīvanahetavaḥ
//
vidyā śilpaṃ bhṛtiḥ sevā
gorakṣyaṃ vipaṇiḥ kṛṣiḥ
dhṛtir bhaikṣaṃ kusīdaṃ ca
daśa jīvanahetavaḥ
//
brāhmaṇaḥ kṣatriyo vāpi
vṛddhiṃ naiva prayojayet
kāmaṃ tu khalu dharmārthaṃ
dadyāt pāpīyase 'lpikām
//
brāhmaṇaḥ kṣatriyo va āpi
vṛddhiṃ na eva prayojayet
kāmaṃ tu khalu dharmārthaṃ
dadyāt pāpīyase 'lpikām
//
caturtham ādadāno 'pi
kṣatriyo bhāgam āpadi
prajā rakṣan paraṃ śaktyā
kilbiṣāt pratimucyate
//
caturtham ādadāno 'pi
kṣatriyo bhāgam āpadi
prajā rakṣan paraṃ śaktyā
kilbiṣāt pratimucyate
//
svadharmo vijayas tasya
nāhave syāt parāṅmukhaḥ
śastreṇa
vaiśyān
vaiśyād
rakṣitvā
dharmyam āhārayed balim
//
svadharmo vijayas tasya
nā ahave syāt parāṅ-mukhaḥ
śastreṇa
vaiśyān
vaiśyād
rakṣitvā
dharmyam āhārayed balim
//
dhānye 'ṣṭamaṃ viśāṃ śulkaṃ
viṃśaṃ kārṣāpaṇāvaram
karmopakaraṇāḥ śūdrāḥ
kāravaḥ śilpinas tathā
//
dhānye 'ṣṭamaṃ viśāṃ śulkaṃ
viṃśaṃ kārṣāpaṇa-avaram
karma-upakaraṇāḥ śūdrāḥ
kāravaḥ śilpinas tathā
//
śūdras tu vṛttim ākāṅkṣan
kṣatram ārādhayed
yadi
iti
dhaninaṃ vāpy upārādhya
vaiśyaṃ śūdro jijīviṣet
//
śūdras tu vṛttim ākāṅkṣan
kṣatram ārādhayed
yadi
iti
dhaninaṃ va āpy upārādhya
vaiśyaṃ śūdro jijīviṣet
//
svargārtham ubhayārthaṃ vā
viprān ārādhayet tu saḥ
jātabrāhmaṇaśabdasya
sā hy asya kṛtakṛtyatā
//
svargārtham ubhayārthaṃ vā
viprān ārādhayet tu saḥ
jātabrāhmaṇa-śabdasya
sā hy asya kṛtakṛtyatā
//
viprasevaiva śūdrasya
viśiṣṭaṃ karma kīrtyate
yad ato 'nyad dhi kurute
tad bhavaty asya niṣphalam
//
vipraseva aiva śūdrasya
viśiṣṭaṃ karma kīrtyate
yad ato 'nyad dhi kurute
tad bhavaty asya niṣphalam
//
prakalpyā tasya tair vṛttiḥ
svakuṭumbād yathārhataḥ
śaktiṃ cāvekṣya dākṣyaṃ ca
bhṛtyānāṃ ca parigraham
//
prakalpyā tasya tair vṛttiḥ
svakuṭumbād yathārhataḥ
śaktiṃ ca avekṣya dākṣyaṃ ca
bhṛtyānāṃ ca parigraham
//
ucchiṣṭam annaṃ dātavyaṃ
jīrṇāni vasanāni ca
pulākāś caiva dhānyānāṃ
jīrṇāś caiva paricchadāḥ
//
ucchiṣṭam annaṃ dātavyaṃ
jīrṇāni vasanāni ca
pulākāś ca eva dhānyānāṃ
jīrṇāś ca eva paricchadāḥ
//
na śūdre pātakaṃ kiṃ cin
na ca saṃskāram arhati
nāsyādhikāro dharme 'sti
na dharmāt pratiṣedhanam
//
na śūdre pātakaṃ kiṃ cin
na ca saṃskāram arhati
na asya adhikāro dharme 'sti
na dharmāt pratiṣedhanam
//
dharmepsavas tu dharmajñāḥ
satāṃ
vṛttam
dharmam
anuṣṭhitāḥ
mantravarjyaṃ
mantravarjaṃ
na duṣyanti
praśaṃsāṃ prāpnuvanti ca
//
dharma-ipsavas tu dharmajñāḥ
satāṃ
vṛttam
dharmam
anuṣṭhitāḥ
mantravarjyaṃ
mantravarjaṃ
na duṣyanti
praśaṃsāṃ prāpnuvanti ca
//
yathā yathā hi sadvṛttam
ātiṣṭhaty anasūyakaḥ
tathā tathemaṃ cāmuṃ ca
lokaṃ prāpnoty aninditaḥ
//
yathā yathā hi sadvṛttam
ātiṣṭhaty anasūyakaḥ
tathā tatha īmaṃ ca amuṃ ca
lokaṃ prāpnoty aninditaḥ
//
śaktenāpi hi śūdreṇa
na kāryo dhanasaṃcayaḥ
śūdro hi dhanam āsādya
brāhmaṇān eva bādhate
//
śaktena api hi śūdreṇa
na kāryo dhanasaṃcayaḥ
śūdro hi dhanam āsādya
brāhmaṇān eva bādhate
//
ete caturṇāṃ varṇānām
āpaddharmāḥ prakīrtitāḥ
yān samyag anutiṣṭhanto
vrajanti paramaṃ gatim
//
ete caturṇāṃ varṇānām
āpaddharmāḥ prakīrtitāḥ
yān samyag anutiṣṭhanto
vrajanti paramaṃ gatim
//
eṣa dharmavidhiḥ kṛtsnaś
cāturvarṇyasya kīrtitaḥ
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi
prāyaścittavidhiṃ śubham
//
eṣa dharmavidhiḥ kṛtsnaś
cāturvarṇyasya kīrtitaḥ
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi
prāyaścittavidhiṃ śubham
//
sāntānikaṃ yakṣyamāṇam
adhvagaṃ sārvavedasam
gurvarthaṃ pitṛmātrarthaṃ
svādhyāyārthy upatāpinaḥ
//
sāntānikaṃ yakṣyamāṇam
adhvagaṃ sārvavedasam
gurv-arthaṃ pitṛ-mātr-arthaṃ
svādhyāyārthy upatāpinaḥ
//
na vai tān snātakān vidyād
brāhmaṇān dharmabhikṣukān
niḥsvebhyo deyam etebhyo
dānaṃ vidyāviśeṣataḥ
//
na vai tān snātakān vidyād
brāhmaṇān dharmabhikṣukān
niḥsvebhyo deyam etebhyo
dānaṃ vidyāviśeṣataḥ
//
etebhyo hi dvijāgryebhyo
deyam annaṃ sadakṣiṇam
itarebhyo bahirvedi
kṛtānnaṃ deyam ucyate
//
etebhyo hi dvijāgryebhyo
deyam annaṃ sa-dakṣiṇam
itarebhyo bahirvedi
kṛtānnaṃ deyam ucyate
//
sarvaratnāni rājā tu
yathārhaṃ pratipādayet
brāhmaṇān vedaviduṣo
yajñārthaṃ caiva dakṣiṇām
//
sarvaratnāni rājā tu
yathārhaṃ pratipādayet
brāhmaṇān vedaviduṣo
yajñārthaṃ ca eva dakṣiṇām
//
kṛtadāro 'parān dārān
bhikṣitvā yo 'dhigacchati
ratimātraṃ phalaṃ tasya
dravyadātus tu saṃtatiḥ
//
kṛta-dāro 'parān dārān
bhikṣitvā yo 'dhigacchati
rati-mātraṃ phalaṃ tasya
dravyadātus tu saṃtatiḥ
//
dhanāni tu yathāśakti
vipreṣu pratipādayet
vedavitsu vivikteṣu
pretya svargaṃ samaśnute
//
dhanāni tu yathāśakti
vipreṣu pratipādayet
vedavitsu vivikteṣu
pretya svargaṃ samaśnute
//
yasya traivārṣikaṃ bhaktaṃ
paryāptaṃ bhṛtyavṛttaye
adhikaṃ vāpi vidyeta
sa somaṃ pātum arhati
//
yasya traivārṣikaṃ bhaktaṃ
paryāptaṃ bhṛtyavṛttaye
adhikaṃ va āpi vidyeta
sa somaṃ pātum arhati
//
ataḥ svalpīyasi dravye
yaḥ somaṃ pibati dvijaḥ
sa pītasomapūrvo 'pi
na tasyāpnoti tatphalam
//
ataḥ svalpīyasi dravye
yaḥ somaṃ pibati dvijaḥ
sa pītasoma-pūrvo 'pi
na tasyā apnoti tatphalam
//
śaktaḥ parajane dātā
svajane duḥkhajīvini
madhvāpāto viṣāsvādaḥ
sa dharmapratirūpakaḥ
//
śaktaḥ parajane dātā
svajane duḥkhajīvini
madhv-āpāto viṣa-āsvādaḥ
sa dharma-pratirūpakaḥ
//
bhṛtyānām uparodhena
yat karoty aurdhvadehikam
tad bhavaty asukhodarkaṃ
jīvataś ca mṛtasya ca
//
bhṛtyānām uparodhena
yat karoty aurdhvadehikam
tad bhavaty asukha-udarkaṃ
jīvataś ca mṛtasya ca
//
yajñaś cet pratiruddhaḥ syād
ekenāṅgena yajvanaḥ
brāhmaṇasya viśeṣena
dhārmike sati rājani
//
yajñaś cet pratiruddhaḥ syād
ekena aṅgena yajvanaḥ
brāhmaṇasya viśeṣena
dhārmike sati rājani
//
yo vaiśyaḥ syād bahupaśur
hīnakratur asomapaḥ
kuṭumbāt tasya tad dravyam
āhared yajñasiddhaye
//
yo vaiśyaḥ syād bahupaśur
hīna-kratur asomapaḥ
kuṭumbāt tasya tad dravyam
āhared yajñasiddhaye
//
āharet trīṇi vā dve vā
kāmaṃ śūdrasya veśmanaḥ
na hi śūdrasya yajñeṣu
kaś cid asti parigrahaḥ
//
āharet trīṇi vā dve vā
kāmaṃ śūdrasya veśmanaḥ
na hi śūdrasya yajñeṣu
kaś cid asti parigrahaḥ
//
yo 'nāhitāgniḥ śatagur
ayajvā
ayajñaś
ca sahasraguḥ
tayor api kuṭumbābhyām
āhared avicārayan
//
yo 'nāhita-agniḥ śatagur
ayajvā
ayajñaś
ca sahasraguḥ
tayor api kuṭumbābhyām
āhared avicārayan
//
ādānanityāc cādātur
āhared aprayacchataḥ
tathā yaśo 'sya prathate
dharmaś caiva pravardhate
//
ādāna-nityāc cā adātur
āhared aprayacchataḥ
tathā yaśo 'sya prathate
dharmaś ca eva pravardhate
//
tathāaiva saptame bhakte
bhaktāni ṣaḍ anaśnatā
aśvastanavidhānena
hartavyaṃ hīnakarmaṇaḥ
//
tathāa eva saptame bhakte
bhaktāni ṣaḍ anaśnatā
aśvastanavidhānena
hartavyaṃ hīna-karmaṇaḥ
//
khalāt kṣetrād agārād vā
yato vāpy upalabhyate
ākhyātavyaṃ tu tat tasmai
pṛcchate yadi pṛcchati
//
khalāt kṣetrād agārād vā
yato va āpy upalabhyate
ākhyātavyaṃ tu tat tasmai
pṛcchate yadi pṛcchati
//
brāhmaṇasvaṃ na hartavyaṃ
kṣatriyeṇa kadā cana
dasyuniṣkriyayos tu svam
ajīvan hartum arhati
//
brāhmaṇasvaṃ na hartavyaṃ
kṣatriyeṇa kadā cana
dasyu-niṣkriyayos tu svam
ajīvan hartum arhati
//
yo 'sādhubhyo 'rtham ādāya
sādhubhyaḥ saṃprayacchati
sa kṛtvā plavam ātmānaṃ
saṃtārayati tāv ubhau
//
yo 'sādhubhyo 'rtham ādāya
sādhubhyaḥ saṃprayacchati
sa kṛtvā plavam ātmānaṃ
saṃtārayati tāv ubhau
//
yad dhanaṃ yajñaśīlānāṃ
devasvaṃ tad vidur budhāḥ
ayajvanāṃ tu yad vittam
āsurasvaṃ tad ucyate
//
yad dhanaṃ yajñaśīlānāṃ
devasvaṃ tad vidur budhāḥ
ayajvanāṃ tu yad vittam
āsurasvaṃ tad ucyate
//
na tasmin dhārayed daṇḍaṃ
dhārmikaḥ pṛthivīpatiḥ
kṣatriyasya hi bāliśyād
brāhmaṇaḥ sīdati kṣudhā
//
na tasmin dhārayed daṇḍaṃ
dhārmikaḥ pṛthivīpatiḥ
kṣatriyasya hi bāliśyād
brāhmaṇaḥ sīdati kṣudhā
//
tasya bhṛtyajanaṃ jñātvā
svakuṭumbān mahīpatiḥ
śrutaśīle ca vijñāya
vṛttiṃ dharmyāṃ prakalpayet
//
tasya bhṛtyajanaṃ jñātvā
svakuṭumbān mahīpatiḥ
śruta-śīle ca vijñāya
vṛttiṃ dharmyāṃ prakalpayet
//
kalpayitvāsya vṛttiṃ ca
rakṣed enaṃ samantataḥ
rājā hi dharmaṣaḍbhāgaṃ
tasmāt prāpnoti rakṣitāt
//
kalpayitva āsya vṛttiṃ ca
rakṣed enaṃ samantataḥ
rājā hi dharmaṣaḍbhāgaṃ
tasmāt prāpnoti rakṣitāt
//
na yajñārthaṃ dhanaṃ śūdrād
vipro bhikṣeta karhi cit
yajamāno hi bhikṣitvā
caṇḍālaḥ pretya jāyate
//
na yajñārthaṃ dhanaṃ śūdrād
vipro bhikṣeta karhi cit
yajamāno hi bhikṣitvā
caṇḍālaḥ pretya jāyate
//
yājñārtham arthaṃ bhikṣitvā
yo na sarvaṃ prayacchati
sa yāti bhāsatāṃ vipraḥ
kākatāṃ vā śataṃ samāḥ
//
yājñārtham arthaṃ bhikṣitvā
yo na sarvaṃ prayacchati
sa yāti bhāsatāṃ vipraḥ
kākatāṃ vā śataṃ samāḥ
//
devasvaṃ brāhmaṇasvaṃ vā
lobhenopahinasti yaḥ
sa pāpātmā pare loke
gṛdhrocchiṣṭena jīvati
//
devasvaṃ brāhmaṇasvaṃ vā
lobhena upahinasti yaḥ
sa pāpa-ātmā pare loke
gṛdhra-ucchiṣṭena jīvati
//
iṣṭiṃ vaiśvānarīṃ nityaṃ
nirvaped abdaparyaye
kḷptānāṃ paśusomānāṃ
niṣkṛtyartham asaṃbhave
//
iṣṭiṃ vaiśvānarīṃ nityaṃ
nirvaped abdaparyaye
kḷptānāṃ paśu-somānāṃ
niṣkṛtyartham asaṃbhave
//
āpatkalpena yo dharmaṃ
kurute 'nāpadi dvijaḥ
sa nāpnoti phalaṃ tasya
paratreti vicāritam
//
āpatkalpena yo dharmaṃ
kurute 'nāpadi dvijaḥ
sa nā apnoti phalaṃ tasya
paratra iti vicāritam
//
viśvaiś ca devaiḥ sādhyaiś ca
brāhmaṇaiś ca maharṣibhiḥ
āpatsu maraṇād bhītair
vidheḥ pratinidhiḥ kṛtaḥ
//
viśvaiś ca devaiḥ sādhyaiś ca
brāhmaṇaiś ca maharṣibhiḥ
āpatsu maraṇād bhītair
vidheḥ pratinidhiḥ kṛtaḥ
//
prabhuḥ prathamakalpasya
yo 'nukalpena vartate
na sāṃparāyikaṃ tasya
durmater vidyate phalam
//
prabhuḥ prathamakalpasya
yo 'nukalpena vartate
na sāṃparāyikaṃ tasya
dur-mater vidyate phalam
//
na brāhmaṇo vedayeta
kiṃ cid rājani dharmavit
svavīryeṇaiva tāñ śiṣyān
mānavān apakāriṇaḥ
//
na brāhmaṇo vedayeta
kiṃ cid rājani dharmavit
svavīryeṇa eva tāñ śiṣyān
mānavān apakāriṇaḥ
//
svavīryād rājavīryāc ca
svavīryaṃ balavattaram
tasmāt svenaiva vīryeṇa
nigṛhṇīyād arīn dvijaḥ
//
svavīryād rājavīryāc ca
svavīryaṃ balavattaram
tasmāt svena eva vīryeṇa
nigṛhṇīyād arīn dvijaḥ
//
śrutīr atharvāṅgirasīḥ
kuryād ity avicārayan
vākśastraṃ vai brāhmaṇasya
tena hanyād arīn dvijaḥ
//
śrutīr atharvāṅgirasīḥ
kuryād ity avicārayan
vākśastraṃ vai brāhmaṇasya
tena hanyād arīn dvijaḥ
//
kṣatriyo bāhuvīryeṇa
tared āpadam ātmanaḥ
dhanena vaiśyaśūdrau tu
japahomair dvijottamaḥ
//
kṣatriyo bāhuvīryeṇa
tared āpadam ātmanaḥ
dhanena vaiśya-śūdrau tu
japa-homair dvijottamaḥ
//
vidhātā śāsitā vaktā
maitro brāhmaṇa ucyate
tasmai nākuśalaṃ brūyān
na śuṣkāṃ giram īrayet
//
vidhātā śāsitā vaktā
maitro brāhmaṇa ucyate
tasmai na akuśalaṃ brūyān
na śuṣkāṃ giram īrayet
//
na vai kanyā na yuvatir
nālpavidyo na bāliśaḥ
hotā syād agnihotrasya
nārto nāsaṃskṛtas tathā
//
na vai kanyā na yuvatir
na alpa-vidyo na bāliśaḥ
hotā syād agnihotrasya
nā arto na asaṃskṛtas tathā
//
narake hi patanty ete
juhvantaḥ
juhvataḥ
sa ca yasya tat
tasmād vaitānakuśalo
hotā syād vedapāragaḥ
//
narake hi patanty ete
juhvantaḥ
juhvataḥ
sa ca yasya tat
tasmād vaitānakuśalo
hotā syād vedapāragaḥ
//
prājāpatyam adattvāśvam
agnyādheyasya dakṣiṇām
anāhitāgnir bhavati
brāhmaṇo vibhave sati
//
prājāpatyam adattva āśvam
agnyādheyasya dakṣiṇām
anāhitāgnir bhavati
brāhmaṇo vibhave sati
//
puṇyāny anyāni kurvīta
śraddadhāno jitendriyaḥ
na tv alpadakṣiṇair yajñair
yajeteha kathaṃ cana
//
puṇyāny anyāni kurvīta
śraddadhāno jita-indriyaḥ
na tv alpa-dakṣiṇair yajñair
yajeta iha kathaṃ cana
//
indriyāṇi yaśaḥ svargam
āyuḥ kīrtiṃ prajāḥ paśūn
hanty alpadakṣiṇo yajñas
tasmān nālpadhano yajet
//
indriyāṇi yaśaḥ svargam
āyuḥ kīrtiṃ prajāḥ paśūn
hanty alpa-dakṣiṇo yajñas
tasmān na alpa-dhano yajet
//
agnihotry apavidhyāgnīn
brāhmaṇaḥ kāmakārataḥ
cāndrāyaṇaṃ caren māsaṃ
vīrahatyāsamaṃ hi tat
//
agnihotry apavidhya agnīn
brāhmaṇaḥ kāmakārataḥ
cāndrāyaṇaṃ caren māsaṃ
vīrahatyāsamaṃ hi tat
//
ye śūdrād adhigamyārtham
agnihotram upāsate
ṛtvijas te hi śūdrāṇāṃ
brahmavādiṣu garhitāḥ
//
ye śūdrād adhigamya artham
agnihotram upāsate
ṛtvijas te hi śūdrāṇāṃ
brahmavādiṣu garhitāḥ
//
teṣāṃ satatam ajñānāṃ
vṛṣalāgnyupasevinām
padā mastakam ākramya
dātā durgāṇi saṃtaret
//
teṣāṃ satatam ajñānāṃ
vṛṣalāgnyupasevinām
padā mastakam ākramya
dātā durgāṇi saṃtaret
//
akurvan vihitaṃ karma
ninditaṃ ca samācaran
prasaktaś cendriyārtheṣu
prasajjan indriyārtheṣu
prāyaścittīyate naraḥ
//
akurvan vihitaṃ karma
ninditaṃ ca samācaran
prasaktaś ca indriyārtheṣu
prasajjan indriyārtheṣu
prāyaścittīyate naraḥ
//
akāmataḥ kṛte pāpe
prāyaścittaṃ vidur budhāḥ
kāmakārakṛte 'py āhur
eke śrutinidarśanāt
//
akāmataḥ kṛte pāpe
prāyaścittaṃ vidur budhāḥ
kāmakārakṛte 'py āhur
eke śrutinidarśanāt
//
akāmataḥ kṛtaṃ pāpaṃ
vedābhyāsena śudhyati
kāmatas tu kṛtaṃ mohāt
prāyaścittaiḥ pṛthagvidhaiḥ
//
akāmataḥ kṛtaṃ pāpaṃ
vedābhyāsena śudhyati
kāmatas tu kṛtaṃ mohāt
prāyaścittaiḥ pṛthagvidhaiḥ
//
prāyaścittīyatāṃ prāpya
daivāt pūrvakṛtena vā
na saṃsargaṃ vrajet sadbhiḥ
prāyaścitte 'kṛte dvijaḥ
//
prāyaścittīyatāṃ prāpya
daivāt pūrvakṛtena vā
na saṃsargaṃ vrajet sadbhiḥ
prāyaścitte 'kṛte dvijaḥ
//
iha duścaritaiḥ ke cit
ke cit pūrvakṛtais tathā
prāpnuvanti durātmāno
narā rūpaviparyayam
//
iha duścaritaiḥ ke cit
ke cit pūrvakṛtais tathā
prāpnuvanti dur-ātmāno
narā rūpaviparyayam
//
suvarṇacauraḥ kaunakhyaṃ
surāpaḥ śyāvadantatām
brahmahā kṣayarogitvaṃ
dauścarmyaṃ gurutalpagaḥ
//
suvarṇacauraḥ kaunakhyaṃ
surāpaḥ śyāvadantatām
brahmahā kṣayarogitvaṃ
dauścarmyaṃ gurutalpagaḥ
//
piśunaḥ pautināsikyaṃ
sūcakaḥ pūtivaktratām
dhānyacauro 'ṅgahīnatvam
ātiraikyaṃ tu miśrakaḥ
//
piśunaḥ pautināsikyaṃ
sūcakaḥ pūtivaktratām
dhānyacauro 'ṅgahīnatvam
ātiraikyaṃ tu miśrakaḥ
//
annahartāmayāvitvaṃ
maukyaṃ vāgapahārakaḥ
vastrāpahārakaḥ śvaitryaṃ
paṅgutām aśvahārakaḥ
//
annahartā āmayāvitvaṃ
maukyaṃ vāgapahārakaḥ
vastrāpahārakaḥ śvaitryaṃ
paṅgutām aśvahārakaḥ
//
evaṃ karmaviśeṣeṇa
jāyante sadvigarhitāḥ
jaḍamūkāndhabadhirā
vikṛtākṛtayas tathā
//
evaṃ karmaviśeṣeṇa
jāyante sadvigarhitāḥ
jaḍa-mūka-andha-badhirā
vikṛta-ākṛtayas tathā
//
caritavyam ato nityaṃ
prāyaścittaṃ viśuddhaye
nindyair hi lakṣaṇair yuktā
jāyante 'niṣkṛtainasaḥ
//
caritavyam ato nityaṃ
prāyaścittaṃ viśuddhaye
nindyair hi lakṣaṇair yuktā
jāyante 'niṣkṛta-enasaḥ
//
brahmahatyā surāpānaṃ
steyaṃ gurvaṅganāgamaḥ
mahānti pātakāny āhuḥ
saṃsargaś cāpi taiḥ saha
//
brahmahatyā surāpānaṃ
steyaṃ gurvaṅganāgamaḥ
mahānti pātakāny āhuḥ
saṃsargaś ca api taiḥ saha
//
anṛtaṃ ca samutkarṣe
rājagāmi ca paiśunam
guroś cālīkanirbandhaḥ
samāni brahmahatyayā
//
anṛtaṃ ca samutkarṣe
rājagāmi ca paiśunam
guroś cālīka-nirbandhaḥ
samāni brahmahatyayā
//
brahmojjhatā vedanindā
kauṭasākṣyaṃ suhṛdvadhaḥ
garhitānādyayor jagdhiḥ
surāpānasamāni ṣaṭ
//
brahma-ujjhatā vedanindā
kauṭasākṣyaṃ suhṛdvadhaḥ
garhita-anādyayor jagdhiḥ
surāpānasamāni ṣaṭ
//
nikṣepasyāpaharaṇaṃ
narāśvarajatasya ca
bhūmivajramaṇīnāṃ ca
rukmasteyasamaṃ smṛtam
//
nikṣepasya apaharaṇaṃ
nara-aśva-rajatasya ca
bhūmi-vajra-maṇīnāṃ ca
rukmasteyasamaṃ smṛtam
//
retaḥsekaḥ svayonīṣu
kumārīṣv antyajāsu ca
sakhyuḥ putrasya ca strīṣu
gurutalpasamaṃ viduḥ
//
retaḥsekaḥ svayonīṣu
kumārīṣv antyajāsu ca
sakhyuḥ putrasya ca strīṣu
gurutalpasamaṃ viduḥ
//
govadho 'yājyasaṃyājyaṃ
pāradāryātmavikrayaḥ
gurumātṛpitṛtyāgaḥ
svādhyāyāgnyoḥ sutasya ca
//
govadho 'yājya-saṃyājyaṃ
pāradārya-ātmavikrayaḥ
guru-mātṛ-pitṛ-tyāgaḥ
svādhyāya-agnyoḥ sutasya ca
//
parivittitānuje 'nūḍhe
parivedanam eva ca
tayor dānaṃ ca kanyāyās
tayor eva ca yājanam
//
parivittita ānuje 'nūḍhe
parivedanam eva ca
tayor dānaṃ ca kanyāyās
tayor eva ca yājanam
//
kanyāyā dūṣaṇaṃ caiva
vārdhuṣyaṃ vratalopanam
taḍāgārāmadārāṇām
apatyasya ca vikrayaḥ
//
kanyāyā dūṣaṇaṃ ca eva
vārdhuṣyaṃ vratalopanam
taḍāga-ārāma-dārāṇām
apatyasya ca vikrayaḥ
//
vrātyatā bāndhavatyāgo
bhṛtyādhyāpanam eva ca
bhṛtyā
bhṛtāc
cādhyayanādānam
apaṇyānāṃ ca vikrayaḥ
//
vrātyatā bāndhavatyāgo
bhṛtyādhyāpanam eva ca
bhṛtyā
bhṛtāc
ca adhyayanādānam
apaṇyānāṃ ca vikrayaḥ
//
sarvākāreṣv adhīkāro
mahāyantrapravartanam
hiṃsauṣadhīnāṃ stryājīvo
'bhicāro mūlakarma ca
//
sarvākāreṣv adhīkāro
mahāyantrapravartanam
hiṃsa auṣadhīnāṃ stry-ājīvo
'bhicāro mūlakarma ca
//
indhanārtham aśuṣkāṇāṃ
drumāṇām avapātanam
ātmārthaṃ ca kriyārambho
ninditānnādanaṃ tathā
//
indhanārtham aśuṣkāṇāṃ
drumāṇām avapātanam
ātmārthaṃ ca kriyārambho
ninditānnādanaṃ tathā
//
anāhitāgnitā steyam
ṛṇānām anapakriyā
asacchāṣṭrādhigamanaṃ
kauśīlavyasya ca kriyā
//
anāhitāgnitā steyam
ṛṇānām anapakriyā
asac-chāṣṭrādhigamanaṃ
kauśīlavyasya ca kriyā
//
dhānyakupyapaśusteyaṃ
madyapastrīniṣevaṇam
strīśūdraviṭkṣatravadho
nāstikyaṃ copapātakam
//
dhānya-kupya-paśusteyaṃ
madyapastrīniṣevaṇam
strī-śūdra-viṭ-kṣatravadho
nāstikyaṃ ca upapātakam
//
brāhmaṇasya
rujaḥ kṛtvā
rujaḥkṛtyaṃ
ghrātir aghreyamadyayoḥ
jaihmyaṃ ca maithunaṃ puṃsi
jātibhraṃśakaraṃ smṛtam
//
brāhmaṇasya
rujaḥ kṛtvā
rujaḥkṛtyaṃ
ghrātir aghreya-madyayoḥ
jaihmyaṃ ca maithunaṃ puṃsi
jātibhraṃśakaraṃ smṛtam
//
kharāśvoṣṭramṛgebhānām
ajāvikavadhas tathā
saṃkarīkaraṇaṃ jñeyaṃ
mīnāhimahiṣasya ca
//
khara-aśva-uṣṭra-mṛga-ibhānām
aja-āvikavadhas tathā
saṃkarīkaraṇaṃ jñeyaṃ
mīna-ahi-mahiṣasya ca
//
ninditebhyo dhanādānaṃ
vāṇijyaṃ śūdrasevanam
apātrīkaraṇaṃ jñeyam
asatyasya ca bhāṣaṇam
//
ninditebhyo dhanādānaṃ
vāṇijyaṃ śūdrasevanam
apātrīkaraṇaṃ jñeyam
asatyasya ca bhāṣaṇam
//
kṛmikīṭavayohatyā
madyānugatabhojanam
phalaidhaḥkusumasteyam
adhairyaṃ ca malāvaham
//
kṛmi-kīṭa-vayo-hatyā
madyānugatabhojanam
phala-edhaḥ-kusuma-steyam
adhairyaṃ ca malāvaham
//
etāny enāṃsi sarvāṇi
yathoktāni pṛthak pṛthak
yair yair vratair apohyante
tāni samyaṅ nibodhata
//
etāny enāṃsi sarvāṇi
yathā-uktāni pṛthak pṛthak
yair yair vratair apohyante
tāni samyaṅ nibodhata
//
brahmahā dvādaśa samāḥ
kuṭīṃ kṛtvā vane vaset
bhaikṣāśy ātmaviśuddhyarthaṃ
kṛtvā śavaśiro dhvajam
//
brahmahā dvādaśa samāḥ
kuṭīṃ kṛtvā vane vaset
bhaikṣāśy ātmaviśuddhyarthaṃ
kṛtvā śavaśiro dhvajam
//
lakṣyaṃ śastrabhṛtāṃ vā syād
viduṣām icchayātmanaḥ
prāsyed ātmānam agnau vā
samiddhe trir avākśirāḥ
//
lakṣyaṃ śastrabhṛtāṃ vā syād
viduṣām icchayā ātmanaḥ
prāsyed ātmānam agnau vā
samiddhe trir avāk-śirāḥ
//
yajeta vāśvamedhena
svarjitā gosavena vā
abhijidviśvajidbhyāṃ vā
trivṛtāgniṣṭutāpi vā
//
yajeta va āśvamedhena
svarjitā gosavena vā
abhijid-viśvajidbhyāṃ vā
trivṛta āgniṣṭuta āpi vā
//
japan vānyatamaṃ vedaṃ
yojanānāṃ śataṃ vrajet
brahmahatyāpanodāya
mitabhuṅ niyatendriyaḥ
//
japan va ānyatamaṃ vedaṃ
yojanānāṃ śataṃ vrajet
brahmahatyāpanodāya
mitabhuṅ niyata-indriyaḥ
//
sarvasvaṃ vedaviduṣe
brāhmaṇāyopapādayet
dhanaṃ hi jīvanāyālaṃ
gṛhaṃ vā saparicchadam
//
sarvasvaṃ vedaviduṣe
brāhmaṇāya upapādayet
dhanaṃ hi jīvanāya alaṃ
gṛhaṃ vā sa-paricchadam
//
haviṣyabhug vānusaret
pratisrotaḥ sarasvatīm
japed vā niyatāhāras
trir vai vedasya saṃhitām
//
haviṣyabhug va ānusaret
pratisrotaḥ sarasvatīm
japed vā niyata-āhāras
trir vai vedasya saṃhitām
//
kṛtavāpano nivased
grāmānte govraje 'pi vā
āśrame vṛkṣamūle vā
gobrāhmaṇahite rataḥ
//
kṛta-vāpano nivased
grāmānte govraje 'pi vā
āśrame vṛkṣamūle vā
go-brāhmaṇahite rataḥ
//
brāhmaṇārthe gavārthe vā
sadyaḥ
saṃyak
prāṇān parityajet
mucyate brahmahatyāyā
goptā gor brāhmaṇasya ca
//
brāhmaṇārthe gavārthe vā
sadyaḥ
saṃyak
prāṇān parityajet
mucyate brahmahatyāyā
goptā gor brāhmaṇasya ca
//
trivāraṃ
tryavaraṃ
pratiroddhā vā
sarvasvam avajitya vā
viprasya tannimitte vā
prāṇālābhe
vimucyate
'pi mucyate
//
trivāraṃ
tryavaraṃ
pratiroddhā vā
sarvasvam avajitya vā
viprasya tannimitte vā
prāṇālābhe
vimucyate
'pi mucyate
//
evaṃ dṛḍhavrato nityaṃ
brahmacārī samāhitaḥ
samāpte dvādaśe varṣe
brahmahatyāṃ vyapohati
//
evaṃ dṛḍha-vrato nityaṃ
brahmacārī samāhitaḥ
samāpte dvādaśe varṣe
brahmahatyāṃ vyapohati
//
śiṣṭvā vā bhūmidevānāṃ
naradevasamāgame
svam eno 'vabhṛthasnāto
hayamedhe vimucyate
//
śiṣṭvā vā bhūmidevānāṃ
naradevasamāgame
svam eno 'vabhṛthasnāto
hayamedhe vimucyate
//
dharmasya brāhmaṇo mūlam
agraṃ rājanya ucyate
tasmāt samāgame teṣām
eno vikhyāpya śudhyati
//
dharmasya brāhmaṇo mūlam
agraṃ rājanya ucyate
tasmāt samāgame teṣām
eno vikhyāpya śudhyati
//
brahmaṇaḥ saṃbhavenaiva
devānām api daivatam
pramāṇaṃ caiva lokasya
brahmātraiva hi kāraṇam
//
brahmaṇaḥ saṃbhavena eva
devānām api daivatam
pramāṇaṃ ca eva lokasya
brahmātra eva hi kāraṇam
//
teṣāṃ vedavido brūyus
trayo 'py enaḥ suniṣkṛtim
sā teṣāṃ pāvanāya syāt
pavitrā
pavitraṃ
viduṣāṃ hi vāk
//
teṣāṃ vedavido brūyus
trayo 'py enaḥ suniṣkṛtim
sā teṣāṃ pāvanāya syāt
pavitrā
pavitraṃ
viduṣāṃ hi vāk
//
ato 'nyatamam āsthāya
vidhiṃ vipraḥ samāhitaḥ
brahmahatyākṛtaṃ pāpaṃ
vyapohaty ātmavattayā
//
ato 'nyatamam āsthāya
vidhiṃ vipraḥ samāhitaḥ
brahmahatyākṛtaṃ pāpaṃ
vyapohaty ātmavattayā
//
hatvā garbham avijñātam
etad eva vrataṃ caret
rājanyavaiśyau cejānāv
ātreyīm eva ca striyam
//
hatvā garbham avijñātam
etad eva vrataṃ caret
rājanya-vaiśyau cā ijānāv
ātreyīm eva ca striyam
//
uktvā caivānṛtaṃ sākṣye
pratirudhya
pratirabhya
guruṃ tathā
apahṛtya ca
niḥkṣepaṃ
nikṣepaṃ
kṛtvā ca strīsuhṛdvadham
//
uktvā ca eva anṛtaṃ sākṣye
pratirudhya
pratirabhya
guruṃ tathā
apahṛtya ca
niḥkṣepaṃ
nikṣepaṃ
kṛtvā ca strī-suhṛd-vadham
//
iyaṃ viśuddhir uditā
pramāpyākāmato dvijam
kāmato brāhmaṇavadhe
niṣkṛtir na vidhīyate
//
iyaṃ viśuddhir uditā
pramāpya akāmato dvijam
kāmato brāhmaṇavadhe
niṣkṛtir na vidhīyate
//
surāṃ pītvā dvijo mohād
agnivarṇāṃ surāṃ pibet
tayā sa kāye nirdagdhe
mucyate kilbiṣāt tataḥ
//
surāṃ pītvā dvijo mohād
agni-varṇāṃ surāṃ pibet
tayā sa kāye nirdagdhe
mucyate kilbiṣāt tataḥ
//
gomūtram agnivarṇaṃ vā
pibed udakam eva vā
payo ghṛtaṃ vā maraṇād
gośakṛdrasam eva vā
//
gomūtram agni-varṇaṃ vā
pibed udakam eva vā
payo ghṛtaṃ vā ā maraṇād
gośakṛdrasam eva vā
//
kaṇān vā bhakṣayed abdaṃ
piṇyākaṃ vā sakṛn niśi
surāpānāpanuttyarthaṃ
vālavāsā jaṭī dhvajī
//
kaṇān vā bhakṣayed abdaṃ
piṇyākaṃ vā sakṛn niśi
surāpānāpanuttyarthaṃ
vālavāsā jaṭī dhvajī
//
surā vai malam annānāṃ
pāpmā ca malam ucyate
tasmād brāhmaṇarājanyau
vaiśyaś ca na surāṃ pibet
//
surā vai malam annānāṃ
pāpmā ca malam ucyate
tasmād brāhmaṇa-rājanyau
vaiśyaś ca na surāṃ pibet
//
gauḍī paiṣṭī ca mādhvī ca
vijñeyā trividhā surā
yathaivaikā tathā sarvā
na pātavyā dvijottamaiḥ
//
gauḍī paiṣṭī ca mādhvī ca
vijñeyā trividhā surā
yatha aiva ekā tathā sarvā
na pātavyā dvijottamaiḥ
//
yakṣarakṣaḥpiśācānnaṃ
madyaṃ māṃsaṃ surāsavam
tad brāhmaṇena nāttavyaṃ
devānām aśnatā haviḥ
//
yakṣa-rakṣaḥ-piśāca-annaṃ
madyaṃ māṃsaṃ surāsavam
tad brāhmaṇena na attavyaṃ
devānām aśnatā haviḥ
//
amedhye vā paten matto
vaidikaṃ vāpy udāharet
akāryam anyat kuryād vā
brāhmaṇo madamohitaḥ
//
amedhye vā paten matto
vaidikaṃ va āpy udāharet
akāryam anyat kuryād vā
brāhmaṇo madamohitaḥ
//
yasya kāyagataṃ brahma
madyenāplāvyate sakṛt
tasya vyapaiti brāhmaṇyaṃ
śūdratvaṃ ca sa gacchati
//
yasya kāyagataṃ brahma
madyenā aplāvyate sakṛt
tasya vyapaiti brāhmaṇyaṃ
śūdratvaṃ ca sa gacchati
//
eṣā vicitrābhihitā
surāpānasya niṣkṛtiḥ
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi
suvarṇasteyaniṣkṛtim
//
eṣā vicitrābhihitā
surāpānasya niṣkṛtiḥ
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi
suvarṇasteyaniṣkṛtim
//
suvarṇasteyakṛd vipro
rājānam abhigamya tu
svakarma khyāpayan brūyān
māṃ bhavān anuśāstv iti
//
suvarṇasteyakṛd vipro
rājānam abhigamya tu
svakarma khyāpayan brūyān
māṃ bhavān anuśāstv iti
//
gṛhītvā musalaṃ rājā
sakṛd dhanyāt tu taṃ svayam
vadhena śudhyati steno
brāhmaṇas tapasaiva tu
//
gṛhītvā musalaṃ rājā
sakṛd dhanyāt tu taṃ svayam
vadhena śudhyati steno
brāhmaṇas tapasa aiva tu
//
tapasāpanunutsus tu
suvarṇasteyajaṃ malam
cīravāsā dvijo 'raṇye
cared brahmahaṇo vratam
//
tapasāpanunutsus tu
suvarṇasteyajaṃ malam
cīravāsā dvijo 'raṇye
cared brahmahaṇo vratam
//
etair vratair apoheta
pāpaṃ steyakṛtaṃ dvijaḥ
gurustrīgamanīyaṃ tu
vratair ebhir apānudet
//
etair vratair apoheta
pāpaṃ steyakṛtaṃ dvijaḥ
gurustrīgamani īyaṃ tu
vratair ebhir apānudet
//
gurutalpy abhibhāṣyainas
tapte
talpe
svapyād ayomaye
sūrmīṃ jvalantīṃ
svāśliṣyen
vāśliṣyen
mṛtyunā sa viśudhyati
//
gurutalpy abhibhāṣya enas
tapte
talpe
svapyād ayomaye
sūrmīṃ jvalantīṃ
svāśliṣyen
vā āśliṣyen
mṛtyunā sa viśudhyati
//
svayaṃ vā śiṣṇavṛṣaṇāv
utkṛtyādhāya cāñjalau
nairṛtīṃ diśam ātiṣṭhed
ā nipātād ajihmagaḥ
//
svayaṃ vā śiṣṇa-vṛṣaṇāv
utkṛtyā adhāya ca añjalau
nairṛtīṃ diśam ātiṣṭhed
ā nipātād ajihmagaḥ
//
khaṭvāṅgī cīravāsā vā
śmaśrulo vijane vane
prājāpatyaṃ caret kṛcchram
abdam ekaṃ samāhitaḥ
//
khaṭvāṅgī cīra-vāsā vā
śmaśrulo vijane vane
prājāpatyaṃ caret kṛcchram
abdam ekaṃ samāhitaḥ
//
cāndrāyaṇaṃ vā trīn māsān
abhyasyen niyatendriyaḥ
haviṣyeṇa yavāgvā vā
gurutalpāpanuttaye
//
cāndrāyaṇaṃ vā trīn māsān
abhyasyen niyata-indriyaḥ
haviṣyeṇa yavāgvā vā
gurutalpāpanuttaye
//
etair vratair apoheyur
mahāpātakino malam
upapātakinas tv evam
ebhir nānāvidhair vrataiḥ
//
etair vratair apoheyur
mahāpātakino malam
upapātakinas tv evam
ebhir nānāvidhair vrataiḥ
//
upapātakasaṃyukto
goghno māsaṃ yavān pibet
kṛtavāpo vased goṣṭhe
carmaṇā tena saṃvṛtaḥ
//
upapātakasaṃyukto
goghno māsaṃ yavān pibet
kṛta-vāpo vased goṣṭhe
carmaṇā tena saṃvṛtaḥ
//
caturthakālam aśnīyād
akṣāralavaṇaṃ mitam
gomūtreṇācaret snānaṃ
dvau māsau niyatendriyaḥ
//
caturthakālam aśnīyād
akṣāra-lavaṇaṃ mitam
gomūtreṇā acaret snānaṃ
dvau māsau niyata-indriyaḥ
//
divānugacched gās tās tu
tiṣṭhann ūrdhvaṃ rajaḥ pibet
śuśrūṣitvā namaskṛtya
rātrau
vīrāsanaṃ
vīrāsano
vaset
//
diva ānugacched gās tās tu
tiṣṭhann ūrdhvaṃ rajaḥ pibet
śuśrūṣitvā namaskṛtya
rātrau
vīrāsanaṃ
vīrāsano
vaset
//
tiṣṭhantīṣv anutiṣṭhet tu
vrajantīṣv apy anuvrajet
āsīnāsu tathāsīno
niyato vītamatsaraḥ
//
tiṣṭhantīṣv anutiṣṭhet tu
vrajantīṣv apy anuvrajet
āsīnāsu tathā āsīno
niyato vīta-matsaraḥ
//
āturām abhiśastāṃ vā
cauravyāghrādibhir bhayaiḥ
patitāṃ paṅkalagnaṃ vā
sarvopāyair
sarvaprāṇair
vimocayet
//
āturām abhiśastāṃ vā
caura-vyāghrādibhir bhayaiḥ
patitāṃ paṅkalagnaṃ vā
sarva-upāyair
sarvaprāṇair
vimocayet
//
uṣṇe varṣati śīte vā
mārute vāti vā bhṛśam
na kurvītātmanas trāṇaṃ
gor akṛtvā tu śaktitaḥ
//
uṣṇe varṣati śīte vā
mārute vāti vā bhṛśam
na kurvītā atmanas trāṇaṃ
gor akṛtvā tu śaktitaḥ
//
ātmano yadi vānyeṣāṃ
gṛhe kṣetre 'tha vā khale
bhakṣayantīṃ na kathayet
pibantaṃ caiva vatsakam
//
ātmano yadi va ānyeṣāṃ
gṛhe kṣetre 'tha vā khale
bhakṣayantīṃ na kathayet
pibantaṃ ca eva vatsakam
//
anena vidhinā yas tu
goghno gām anugacchati
sa gohatyākṛtaṃ pāpaṃ
tribhir māsair vyapohati
//
anena vidhinā yas tu
goghno gām anugacchati
sa gohatyākṛtaṃ pāpaṃ
tribhir māsair vyapohati
//
vṛṣabhaikādaśā gāś ca
dadyāt sucaritavrataḥ
avidyamāne sarvasvaṃ
vedavidbhyo nivedayet
//
vṛṣabha-ekādaśā gāś ca
dadyāt sucarita-vrataḥ
avidyamāne sarvasvaṃ
vedavidbhyo nivedayet
//
etad eva vrataṃ kuryur
upapātakino dvijāḥ
avakīrṇivarjyaṃ
avakīrṇivarjaṃ
śuddhyarthaṃ
cāndrāyaṇam athāpi vā
//
etad eva vrataṃ kuryur
upapātakino dvijāḥ
avakīrṇivarjyaṃ
avakīrṇivarjaṃ
śuddhyarthaṃ
cāndrāyaṇam atha api vā
//
avakīrṇī tu kāṇena
gardabhena catuṣpathe
pākayajñavidhānena
yajeta nirṛtiṃ niśi
//
avakīrṇī tu kāṇena
gardabhena catuṣpathe
pākayajñavidhānena
yajeta nirṛtiṃ niśi
//
hutvāgnau vidhivad dhomān
antataś ca samety ṛcā
vātendraguruvahnīnāṃ
juhuyāt sarpiṣāhutīḥ
//
hutva āgnau vidhivad dhomān
antataś ca sama ity ṛcā
vāta-indra-guru-vahnīnāṃ
juhuyāt sarpiṣā āhutīḥ
//
kāmato retasaḥ sekaṃ
vratasthasya dvijanmanaḥ
atikramaṃ vratasyāhur
dharmajñā brahmavādinaḥ
//
kāmato retasaḥ sekaṃ
vratasthasya dvijanmanaḥ
atikramaṃ vratasyā ahur
dharmajñā brahmavādinaḥ
//
mārutaṃ puruhūtaṃ ca
guruṃ pāvakam eva ca
caturo vratino 'bhyeti
brāhmaṃ tejo 'vakīrṇinaḥ
//
mārutaṃ puruhūtaṃ ca
guruṃ pāvakam eva ca
caturo vratino 'bhyeti
brāhmaṃ tejo 'vakīrṇinaḥ
//
etasminn enasi prāpte
vasitvā gardabhājinam
saptāgārāṃś cared bhaikṣaṃ
svakarma parikīrtayan
//
etasminn enasi prāpte
vasitvā gardabhājinam
saptāgārāṃś cared bhaikṣaṃ
svakarma parikīrtayan
//
tebhyo labdhena bhaikṣeṇa
vartayann ekakālikam
upaspṛśaṃs
triṣavaṇaṃ tv
triṣavaṇam
abdena sa viśudhyati
//
tebhyo labdhena bhaikṣeṇa
vartayann ekakālikam
upaspṛśaṃs
triṣavaṇaṃ tv
triṣavaṇam
abdena sa viśudhyati
//
jātibhraṃśakaraṃ karma
kṛtvānyatamam icchayā
caret sāṃtapanaṃ kṛcchraṃ
prājāpatyam anicchayā
//
jātibhraṃśakaraṃ karma
kṛtva ānyatamam icchayā
caret sāṃtapanaṃ kṛcchraṃ
prājāpatyam anicchayā
//
saṃkarāpātrakṛtyāsu
māsaṃ śodhanam
aindavam
aindavaḥ
malinīkaraṇīyeṣu
taptaḥ syād yāvakais tryaham
//
saṃkara-apātrakṛtyāsu
māsaṃ śodhanam
aindavam
aindavaḥ
malinīkaraṇīyeṣu
taptaḥ syād yāvakais tryaham
//
turīyo brahmahatyāyāḥ
kṣatriyasya vadhe smṛtaḥ
vaiśye 'ṣṭamāṃśo vṛttasthe
śūdre jñeyas tu ṣoḍaśaḥ
//
turīyo brahmahatyāyāḥ
kṣatriyasya vadhe smṛtaḥ
vaiśye 'ṣṭamāṃśo vṛttasthe
śūdre jñeyas tu ṣoḍaśaḥ
//
akāmatas tu rājanyaṃ
vinipātya dvijottamaḥ
vṛṣabhaikasahasrā gā
dadyāt sucaritavrataḥ
//
akāmatas tu rājanyaṃ
vinipātya dvijottamaḥ
vṛṣabha-ekasahasrā gā
dadyāt sucarita-vrataḥ
//
tryabdaṃ cared vā niyato
jaṭī brahmahaṇo vratam
vasan dūratare grāmād
vṛkṣamūlaniketanaḥ
//
tryabdaṃ cared vā niyato
jaṭī brahmahaṇo vratam
vasan dūratare grāmād
vṛkṣamūla-niketanaḥ
//
etad eva cared abdaṃ
prāyaścittaṃ dvijottamaḥ
pramāpya vaiśyaṃ vṛttasthaṃ
dadyāc
caikaśataṃ
dadyād vaikaśataṃ
gavām
//
etad eva cared abdaṃ
prāyaścittaṃ dvijottamaḥ
pramāpya vaiśyaṃ vṛttasthaṃ
dadyāc
ca ekaśataṃ
dadyād va aikaśataṃ
gavām
//
etad eva vrataṃ kṛtsnaṃ
ṣaṇmāsāñ śūdrahā caret
vṛṣabhaikādaśā vāpi
dadyād viprāya gāḥ sitāḥ
//
etad eva vrataṃ kṛtsnaṃ
ṣaṇmāsāñ śūdrahā caret
vṛṣabha-ekādaśā va āpi
dadyād viprāya gāḥ sitāḥ
//
mārjāranakulau hatvā
cāṣaṃ maṇḍūkam eva ca
śvagodholūkakākāṃś ca
śūdrahatyāvrataṃ caret
//
mārjāra-nakulau hatvā
cāṣaṃ maṇḍūkam eva ca
śva-godhā-ulūka-kākāṃś ca
śūdrahatyāvrataṃ caret
//
payaḥ pibet trirātraṃ vā
yojanaṃ vādhvano vrajet
upaspṛśet sravantyāṃ vā
sūktaṃ vābdaivataṃ japet
//
payaḥ pibet trirātraṃ vā
yojanaṃ va ādhvano vrajet
upaspṛśet sravantyāṃ vā
sūktaṃ va āb-daivataṃ japet
//
abhriṃ kārṣṇāyasīṃ dadyāt
sarpaṃ hatvā dvijottamaḥ
palālabhārakaṃ ṣaṇḍhe
saisakaṃ caikamāṣakam
//
abhriṃ kārṣṇāyasīṃ dadyāt
sarpaṃ hatvā dvijottamaḥ
palālabhārakaṃ ṣaṇḍhe
saisakaṃ ca ekamāṣakam
//
ghṛtakumbhaṃ varāhe tu
tiladroṇaṃ tu tittirau
śuke dvihāyanaṃ vatsaṃ
krauñcaṃ hatvā trihāyanam
//
ghṛtakumbhaṃ varāhe tu
tiladroṇaṃ tu tittirau
śuke dvihāyanaṃ vatsaṃ
krauñcaṃ hatvā trihāyanam
//
hatvā haṃsaṃ balākāṃ ca
bakaṃ barhiṇam eva ca
vānaraṃ śyenabhāsau ca
sparśayed brāhmaṇāya gām
//
hatvā haṃsaṃ balākāṃ ca
bakaṃ barhiṇam eva ca
vānaraṃ śyena-bhāsau ca
sparśayed brāhmaṇāya gām
//
vāso dadyād dhayaṃ hatvā
pañca nīlān vṛṣān gajam
ajameṣāv anaḍvāhaṃ
kharaṃ hatvaikahāyanam
//
vāso dadyād dhayaṃ hatvā
pañca nīlān vṛṣān gajam
aja-meṣāv anaḍvāhaṃ
kharaṃ hatva aikahāyanam
//
kravyādāṃs tu mṛgān hatvā
dhenuṃ dadyāt payasvinīm
akravyādān vatsatarīm
uṣṭraṃ hatvā tu kṛṣṇalam
//
kravyādāṃs tu mṛgān hatvā
dhenuṃ dadyāt payasvinīm
akravyādān vatsatarīm
uṣṭraṃ hatvā tu kṛṣṇalam
//
jīnakārmukabastāvīn
pṛthag dadyād viśuddhaye
caturṇām api varṇānāṃ
nārīr hatvānavasthitāḥ
//
jīna-kārmuka-basta-avīn
pṛthag dadyād viśuddhaye
caturṇām api varṇānāṃ
nārīr hatva ānavasthitāḥ
//
dānena vadhanirṇekaṃ
sarpādīnām aśaknuvan
ekaikaśaś caret kṛcchraṃ
dvijaḥ pāpāpanuttaye
//
dānena vadhanirṇekaṃ
sarpādīnām aśaknuvan
ekaikaśaś caret kṛcchraṃ
dvijaḥ pāpāpanuttaye
//
asthimatāṃ tu sattvānāṃ
sahasrasya pramāpaṇe
pūrṇe cānasy anasthnāṃ tu
śūdrahatyāvrataṃ caret
//
asthimatāṃ tu sattvānāṃ
sahasrasya pramāpaṇe
pūrṇe ca anasy anasthnāṃ tu
śūdrahatyāvrataṃ caret
//
kiṃ cid eva tu viprāya
dadyād asthimatāṃ vadhe
anasthnāṃ caiva hiṃsāyāṃ
prāṇāyāmena śudhyati
//
kiṃ cid eva tu viprāya
dadyād asthimatāṃ vadhe
anasthnāṃ ca eva hiṃsāyāṃ
prāṇāyāmena śudhyati
//
phaladānāṃ tu vṛkṣāṇāṃ
chedane japyam ṛkśatam
gulmavallīlatānāṃ ca
puṣpitānāṃ ca vīrudhām
//
phaladānāṃ tu vṛkṣāṇāṃ
chedane japyam ṛk-śatam
gulma-vallī-latānāṃ ca
puṣpitānāṃ ca vīrudhām
//
annādyajānāṃ sattvānāṃ
rasajānāṃ ca sarvaśaḥ
phalapuṣpodbhavānāṃ ca
ghṛtaprāśo viśodhanam
//
annādyajānāṃ sattvānāṃ
rasajānāṃ ca sarvaśaḥ
phala-puṣpa-udbhavānāṃ ca
ghṛtaprāśo viśodhanam
//
kṛṣṭajānām oṣadhīnāṃ
jātānāṃ ca svayaṃ vane
vṛthālambhe 'nugacched gāṃ
dinam ekaṃ payovrataḥ
//
kṛṣṭajānām oṣadhīnāṃ
jātānāṃ ca svayaṃ vane
vṛthālambhe 'nugacched gāṃ
dinam ekaṃ payo-vrataḥ
//
etair vratair apohyaṃ syād
eno hiṃsāsamudbhavam
jñānājñānakṛtaṃ kṛtsnaṃ
śṛṇutānādyabhakṣaṇe
//
etair vratair apohyaṃ syād
eno hiṃsā-samudbhavam
jñāna-ajñānakṛtaṃ kṛtsnaṃ
śṛṇuta anādyabhakṣaṇe
//
ajñānād vāruṇīṃ pītvā
saṃskāreṇaiva śudhyati
matipūrvam anirdeśyaṃ
prāṇāntikam iti sthitiḥ
//
ajñānād vāruṇīṃ pītvā
saṃskāreṇa eva śudhyati
matipūrvam anirdeśyaṃ
prāṇāntikam iti sthitiḥ
//
apaḥ surābhājanasthā
madyabhāṇḍasthitās tathā
pañcarātraṃ pibet pītvā
śaṅkhapuṣpīśṛtaṃ payaḥ
//
apaḥ surābhājanasthā
madyabhāṇḍasthitās tathā
pañcarātraṃ pibet pītvā
śaṅkhapuṣpīśṛtaṃ payaḥ
//
spṛṣṭva dattvā ca madirāṃ
vidhivat pratigṛhya ca
śūdrocchiṣṭāś ca pītvāpaḥ
kuśavāri pibet tryaham
//
spṛṣṭva dattvā ca madirāṃ
vidhivat pratigṛhya ca
śūdra-ucchiṣṭāś ca pītva āpaḥ
kuśavāri pibet tryaham
//
brāhmaṇas tu surāpasya
gandham āghrāya somapaḥ
prāṇān apsu trir āyamya
ghṛtaṃ prāśya viśudhyati
//
brāhmaṇas tu surāpasya
gandham āghrāya somapaḥ
prāṇān apsu trir āyamya
ghṛtaṃ prāśya viśudhyati
//
ajñānāt prāśya viṇmūtraṃ
surāsaṃspṛṣṭam eva ca
punaḥ saṃskāram arhanti
trayo varṇā dvijātayaḥ
//
ajñānāt prāśya viṇ-mūtraṃ
surāsaṃspṛṣṭam eva ca
punaḥ saṃskāram arhanti
trayo varṇā dvijātayaḥ
//
vapanaṃ mekhalā daṇḍo
bhaikṣacaryā
bhaikṣyacaryā
vratāni ca
nivartante dvijātīnāṃ
punaḥsaṃskārakarmaṇi
//
vapanaṃ mekhalā daṇḍo
bhaikṣacaryā
bhaikṣyacaryā
vratāni ca
nivartante dvijātīnāṃ
punaḥsaṃskārakarmaṇi
//
abhojyānāṃ tu bhuktvānnaṃ
strīśūdrocchiṣṭam eva ca
jagdhvā māṃsam abhakṣyaṃ ca
saptarātraṃ yavān pibet
//
abhojyānāṃ tu bhuktva ānnaṃ
strī-śūdra-ucchiṣṭam eva ca
jagdhvā māṃsam abhakṣyaṃ ca
saptarātraṃ yavān pibet
//
śuktāni ca kaṣāyāṃś ca
pītvā medhyāny api dvijaḥ
tāvad bhavaty aprayato
yāvat tan na vrajaty adhaḥ
//
śuktāni ca kaṣāyāṃś ca
pītvā medhyāny api dvijaḥ
tāvad bhavaty aprayato
yāvat tan na vrajaty adhaḥ
//
viḍvarāhakharoṣṭrāṇāṃ
gomāyoḥ kapikākayoḥ
prāśya mūtrapurīṣāṇi
dvijaś cāndrāyaṇaṃ caret
//
viḍvarāha-khara-uṣṭrāṇāṃ
gomāyoḥ kapi-kākayoḥ
prāśya mūtra-purīṣāṇi
dvijaś cāndrāyaṇaṃ caret
//
śuṣkāṇi bhuktvā māṃsāni
bhaumāni kavakāni ca
ajñātaṃ caiva sūnāstham
etad eva vrataṃ caret
//
śuṣkāṇi bhuktvā māṃsāni
bhaumāni kavakāni ca
ajñātaṃ ca eva sūnāstham
etad eva vrataṃ caret
//
kravyādasūkaroṣṭrāṇāṃ
kukkuṭānāṃ ca bhakṣaṇe
narakākakharāṇāṃ ca
taptakṛcchraṃ viśodhanam
//
kravyāda-sūkara-uṣṭrāṇāṃ
kukkuṭānāṃ ca bhakṣaṇe
nara-kāka-kharāṇāṃ ca
taptakṛcchraṃ viśodhanam
//
māsikānnaṃ tu yo 'śnīyād
asamāvartako dvijaḥ
sa trīṇy ahāny upavased
ekāhaṃ codake vaset
//
māsikānnaṃ tu yo 'śnīyād
asamāvartako dvijaḥ
sa trīṇy ahāny upavased
ekāhaṃ ca udake vaset
//
brahmacārī
vratacārī
tu yo 'śnīyān
madhu māṃsaṃ kathaṃ cana
sa kṛtvā prākṛtaṃ kṛcchraṃ
vrataśeṣaṃ samāpayet
//
brahmacārī
vratacārī
tu yo 'śnīyān
madhu māṃsaṃ kathaṃ cana
sa kṛtvā prākṛtaṃ kṛcchraṃ
vrataśeṣaṃ samāpayet
//
biḍālakākākhūcchiṣṭaṃ
jagdhvā śvanakulasya ca
keśakīṭāvapannaṃ ca
pibed brahmasuvarcalām
//
biḍāla-kāka-ākhu-ucchiṣṭaṃ
jagdhvā śva-nakulasya ca
keśa-kīṭāvapannaṃ ca
pibed brahmasuvarcalām
//
abhojyam annaṃ nāttavyam
ātmanaḥ śuddhim icchatā
ajñānabhuktaṃ tūttāryaṃ
śodhyaṃ vāpy āśu śodhanaiḥ
//
abhojyam annaṃ na attavyam
ātmanaḥ śuddhim icchatā
ajñānabhuktaṃ tu uttāryaṃ
śodhyaṃ va āpy āśu śodhanaiḥ
//
eṣo 'nādyādanasyokto
vratānāṃ vividho vidhiḥ
steyadoṣāpahartṝṇāṃ
vratānāṃ śrūyatāṃ vidhiḥ
//
eṣo 'nādya-adanasya ukto
vratānāṃ vividho vidhiḥ
steyadoṣāpahartṝṇāṃ
vratānāṃ śrūyatāṃ vidhiḥ
//
dhānyānnadhanacauryāṇi
kṛtvā kāmād dvijottamaḥ
svajātīyagṛhād eva
kṛcchrābdena viśudhyati
//
dhānya-anna-dhanacauryāṇi
kṛtvā kāmād dvijottamaḥ
svajātīyagṛhād eva
kṛcchrābdena viśudhyati
//
manuṣyāṇāṃ tu haraṇe
strīṇāṃ kṣetragṛhasya ca
kūpavāpījalānāṃ ca
śuddhiś cāndrāyaṇaṃ smṛtam
//
manuṣyāṇāṃ tu haraṇe
strīṇāṃ kṣetra-gṛhasya ca
kūpa-vāpījalānāṃ ca
śuddhiś cāndrāyaṇaṃ smṛtam
//
dravyāṇām alpasārāṇāṃ
steyaṃ
kṛtvānyaveśmataḥ
kṛtvānyaveśmani
caret sāṃtapanaṃ kṛcchraṃ
tan niryāty ātmaśuddhaye
//
dravyāṇām alpa-sārāṇāṃ
steyaṃ
kṛtva ānyaveśmataḥ
kṛtva ānyaveśmani
caret sāṃtapanaṃ kṛcchraṃ
tan niryāty ātmaśuddhaye
//
bhakṣyabhojyāpaharaṇe
yānaśayyāsanasya ca
puṣpamūlaphalānāṃ ca
pañcagavyaṃ viśodhanam
//
bhakṣya-bhojyāpaharaṇe
yāna-śayyā-āsanasya ca
puṣpa-mūla-phalānāṃ ca
pañcagavyaṃ viśodhanam
//
tṛṇakāṣṭhadrumāṇāṃ ca
śuṣkānnasya guḍasya ca
cela
caila
carmāmiṣāṇāṃ ca
trirātraṃ syād abhojanam
//
tṛṇa-kāṣṭha-drumāṇāṃ ca
śuṣkānnasya guḍasya ca
cela
caila
-carma-āmiṣāṇāṃ ca
trirātraṃ syād abhojanam
//
maṇimuktāpravālānāṃ
tāmrasya rajatasya ca
ayaḥkāṃsyopalānāṃ ca
dvādaśāhaṃ kaṇānnatā
//
maṇi-muktā-pravālānāṃ
tāmrasya rajatasya ca
ayaḥ-kāṃsya-upalānāṃ ca
dvādaśāhaṃ kaṇānnatā
//
kārpāsakīṭajorṇānāṃ
dviśaphaikaśaphasya
dveśaphaikakhurasya
ca
pakṣigandhauṣadhīnāṃ ca
rajjvāś caiva tryahaṃ payaḥ
//
kārpāsa-kīṭaja-ūrṇānāṃ
dviśapha-ekaśaphasya
dveśapha-ekakhurasya
ca
pakṣi-gandha-oṣadhīnāṃ ca
rajjvāś ca eva tryahaṃ payaḥ
//
etair vratair apoheta
pāpaṃ steyakṛtaṃ dvijaḥ
agamyāgamanīyaṃ tu
vratair ebhir apānudet
//
etair vratair apoheta
pāpaṃ steyakṛtaṃ dvijaḥ
agamyāgamanīyaṃ tu
vratair ebhir apānudet
//
gurutalpavrataṃ kuryād
retaḥ siktvā svayoniṣu
sakhyuḥ putrasya ca strīṣu
kumārīṣv antyajāsu ca
//
gurutalpavrataṃ kuryād
retaḥ siktvā svayoniṣu
sakhyuḥ putrasya ca strīṣu
kumārīṣv antyajāsu ca
//
paitṛsvaseyīṃ bhaginīṃ
svasrīyāṃ mātur eva ca
mātuś ca
bhrātus tanayāṃ
bhrātur āptasya
gatvā cāndrāyaṇaṃ caret
//
paitṛsvaseyīṃ bhaginīṃ
svasrīyāṃ mātur eva ca
mātuś ca
bhrātus tanayāṃ
bhrātur āptasya
gatvā cāndrāyaṇaṃ caret
//
etās tisras tu bhāryārthe
nopayacchet tu buddhimān
jñātitvenānupeyās tāḥ
patati hy upayann adhaḥ
//
etās tisras tu bhāryārthe
na upayacchet tu buddhimān
jñātitvena anupeyās tāḥ
patati hy upayann adhaḥ
//
amānuṣīṣū puruṣa
udakyāyām ayoniṣu
retaḥ siktvā jale caiva
kṛcchraṃ sāṃtapanaṃ caret
//
amānuṣīṣū puruṣa
udakyāyām ayoniṣu
retaḥ siktvā jale ca eva
kṛcchraṃ sāṃtapanaṃ caret
//
maithunaṃ tu samāsevya
puṃsi yoṣiti vā dvijaḥ
goyāne 'psu divā caiva
savāsāḥ snānam ācaret
//
maithunaṃ tu samāsevya
puṃsi yoṣiti vā dvijaḥ
go-yāne 'psu divā ca eva
sa-vāsāḥ snānam ācaret
//
caṇḍālāntyastriyo gatvā
bhuktvā ca pratigṛhya ca
pataty ajñānato vipro
jñānāt sāmyaṃ tu gacchati
//
caṇḍāla-antyastriyo gatvā
bhuktvā ca pratigṛhya ca
pataty ajñānato vipro
jñānāt sāmyaṃ tu gacchati
//
vipraduṣṭāṃ striyaṃ bhartā
nirundhyād ekaveśmani
yat puṃsaḥ paradāreṣu
tac caināṃ cārayed vratam
//
vipraduṣṭāṃ striyaṃ bhartā
nirundhyād ekaveśmani
yat puṃsaḥ paradāreṣu
tac ca enāṃ cārayed vratam
//
sā cet punaḥ praduṣyet tu
sadṛśenopamantritā
sadṛśenopayantritā
?
kṛcchraṃ cāndrāyaṇaṃ caiva
tad asyāḥ pāvanaṃ smṛtam
//
sā cet punaḥ praduṣyet tu
sadṛśena upamantritā
sadṛśena upayantritā
?
kṛcchraṃ cāndrāyaṇaṃ ca eva
tad asyāḥ pāvanaṃ smṛtam
//
yat karoty ekarātreṇa
vṛṣalīsevanād dvijaḥ
tad bhaikṣabhug japan nityaṃ
tribhir varṣair vyapohati
//
yat karoty ekarātreṇa
vṛṣalīsevanād dvijaḥ
tad bhaikṣabhug japan nityaṃ
tribhir varṣair vyapohati
//
eṣā pāpakṛtām uktā
caturṇām api niṣkṛtiḥ
patitaiḥ saṃprayuktānām
imāḥ śṛṇuta niṣkṛtīḥ
//
eṣā pāpakṛtām uktā
caturṇām api niṣkṛtiḥ
patitaiḥ saṃprayuktānām
imāḥ śṛṇuta niṣkṛtīḥ
//
saṃvatsareṇa patati
patitena sahācaran
yājanādhyāpanād yaunān
na tu yānāsanāśanāt
//
saṃvatsareṇa patati
patitena sahā acaran
yājana-adhyāpanād yaunān
na tu yāna-āsana-aśanāt
//
yo yena patitenaiṣāṃ
saṃsargaṃ yāti mānavaḥ
sa tasyaiva vrataṃ kuryāt
tatsaṃsargaviśuddhaye
//
yo yena patitena eṣāṃ
saṃsargaṃ yāti mānavaḥ
sa tasya eva vrataṃ kuryāt
tatsaṃsargaviśuddhaye
//
patitasyodakaṃ kāryaṃ
sapiṇḍair bāndhavair bahiḥ
nindite 'hani sāyāhne
jñātirtviggurusaṃnidhau
//
patitasya udakaṃ kāryaṃ
sapiṇḍair bāndhavair bahiḥ
nindite 'hani sāyāhne
jñāti-rtvig-gurusaṃnidhau
//
dāsī ghaṭam apāṃ pūrṇaṃ
paryasyet pretavat padā
ahorātram upāsīrann
aśaucaṃ bāndhavaiḥ saha
//
dāsī ghaṭam apāṃ pūrṇaṃ
paryasyet pretavat padā
ahorātram upāsīrann
aśaucaṃ bāndhavaiḥ saha
//
nivarteraṃś ca tasmāt tu
saṃbhāṣaṇasahāsane
dāyādyasya pradānaṃ ca
yātrā caiva hi laukikī
//
nivarteraṃś ca tasmāt tu
saṃbhāṣaṇa-sahāsane
dāyādyasya pradānaṃ ca
yātrā ca eva hi laukikī
//
jyeṣṭhatā ca nivarteta
jyeṣṭhāvāpyaṃ ca yad
dhanam
vasu
jyeṣṭhāṃśaṃ prāpnuyāc cāsya
yavīyān guṇato 'dhikaḥ
//
jyeṣṭhatā ca nivarteta
jyeṣṭhāvāpyaṃ ca yad
dhanam
vasu
jyeṣṭhāṃśaṃ prāpnuyāc ca asya
yavīyān guṇato 'dhikaḥ
//
prāyaścitte tu carite
pūrṇakumbham apāṃ navam
tenaiva sārdhaṃ prāsyeyuḥ
snātvā puṇye jalāśaye
//
prāyaścitte tu carite
pūrṇakumbham apāṃ navam
tena eva sārdhaṃ prāsyeyuḥ
snātvā puṇye jalāśaye
//
sa tv apsu taṃ ghaṭaṃ prāsya
praviśya bhavanaṃ svakam
sarvāṇi jñātikāryāṇi
yathāpūrvaṃ samācaret
//
sa tv apsu taṃ ghaṭaṃ prāsya
praviśya bhavanaṃ svakam
sarvāṇi jñātikāryāṇi
yathāpūrvaṃ samācaret
//
etad
etam
eva vidhiṃ kuryād
yoṣitsu patitāsv api
vastrānnapānaṃ deyaṃ tu
vaseyuś ca gṛhāntike
//
etad
etam
eva vidhiṃ kuryād
yoṣitsu patitāsv api
vastra-anna-pānaṃ deyaṃ tu
vaseyuś ca gṛhāntike
//
enasvibhir anirṇiktair
nārthaṃ kiṃ cit sahācaret
kṛtanirṇejanāṃś
caiva
caitān
na jugupseta karhi cit
//
enasvibhir anirṇiktair
na arthaṃ kiṃ cit sahā acaret
kṛtanirṇejanāṃś
ca eva
ca etān
na jugupseta karhi cit
//
bālaghnāṃś ca kṛtaghnāṃś ca
viśuddhān api dharmataḥ
śaraṇāgatahantṝṃś ca
strīhantṝṃś ca na saṃvaset
//
bālaghnāṃś ca kṛtaghnāṃś ca
viśuddhān api dharmataḥ
śaraṇāgatahantṝṃś ca
strīhantṝṃś ca na saṃvaset
//
yeṣāṃ dvijānāṃ sāvitrī
nānūcyeta yathāvidhi
tāṃś cārayitvā trīn kṛcchrān
yathāvidhy upanāyayet
//
yeṣāṃ dvijānāṃ sāvitrī
na anūcyeta yathāvidhi
tāṃś cārayitvā trīn kṛcchrān
yathāvidhy upanāyayet
//
prāyaścittaṃ cikīrṣanti
vikarmasthās tu ye dvijāḥ
brahmaṇā ca parityaktās
teṣām apy etad ādiśet
//
prāyaścittaṃ cikīrṣanti
vikarmasthās tu ye dvijāḥ
brahmaṇā ca parityaktās
teṣām apy etad ādiśet
//
yad garhitenārjayanti
karmaṇā brāhmaṇā dhanam
tasyotsargeṇa śudhyanti
japyena tapasaiva ca
//
yad garhitena arjayanti
karmaṇā brāhmaṇā dhanam
tasya utsargeṇa śudhyanti
japyena tapasa aiva ca
//
japitvā trīṇi sāvitryāḥ
sahasrāṇi samāhitaḥ
māsaṃ goṣṭhe payaḥ pītvā
mucyate 'satpratigrahāt
//
japitvā trīṇi sāvitryāḥ
sahasrāṇi samāhitaḥ
māsaṃ goṣṭhe payaḥ pītvā
mucyate 'satpratigrahāt
//
upavāsakṛśaṃ taṃ tu
govrajāt punar āgatam
praṇataṃ prati pṛccheyuḥ
sāmyaṃ saumyecchasīti kim
//
upavāsakṛśaṃ taṃ tu
govrajāt punar āgatam
praṇataṃ prati pṛccheyuḥ
sāmyaṃ saumya icchasi iti kim
//
satyam uktvā tu vipreṣu
vikired yavasaṃ gavām
gobhiḥ pravartite tīrthe
kuryus tasya parigraham
//
satyam uktvā tu vipreṣu
vikired yavasaṃ gavām
gobhiḥ pravartite tīrthe
kuryus tasya parigraham
//
vrātyānāṃ yājanaṃ kṛtvā
pareṣām antyakarma ca
abhicāram ahīnaṃ ca
tribhiḥ kṛcchrair vyapohati
//
vrātyānāṃ yājanaṃ kṛtvā
pareṣām antyakarma ca
abhicāram ahīnaṃ ca
tribhiḥ kṛcchrair vyapohati
//
śaraṇāgataṃ parityajya
vedaṃ viplāvya ca dvijaḥ
saṃvatsaraṃ yavāhāras
tat pāpam apasedhati
//
śaraṇāgataṃ parityajya
vedaṃ viplāvya ca dvijaḥ
saṃvatsaraṃ yavāhāras
tat pāpam apasedhati
//
śvaśṛgālakharair daṣṭo
grāmyaiḥ kravyādbhir eva ca
narāśvoṣṭravarāhaiś ca
prāṇāyāmena śudhyati
//
śva-śṛgāla-kharair daṣṭo
grāmyaiḥ kravyādbhir eva ca
nara-aśva-uṣṭra-varāhaiś ca
prāṇāyāmena śudhyati
//
ṣaṣṭhānnakālatā māsaṃ
saṃhitājapa eva vā
homāś ca
sakalā
śākalā
nityam
apāṅktyānāṃ viśodhanam
//
ṣaṣṭhānnakālatā māsaṃ
saṃhitājapa eva vā
homāś ca
sakalā
śākalā
nityam
apāṅktyānāṃ viśodhanam
//
uṣṭrayānaṃ samāruhya
kharayānaṃ tu kāmataḥ
snātvā tu vipro digvāsāḥ
prāṇāyāmena śudhyati
//
uṣṭrayānaṃ samāruhya
kharayānaṃ tu kāmataḥ
snātvā tu vipro dig-vāsāḥ
prāṇāyāmena śudhyati
//
vinādbhir apsu vāpy ārtaḥ
śārīraṃ saṃniṣevya ca
sacailo bahir āplutya
gām ālabhya viśudhyati
//
vina ādbhir apsu va āpy ārtaḥ
śārīraṃ saṃniṣevya ca
sa-cailo bahir āplutya
gām ālabhya viśudhyati
//
vedoditānāṃ nityānāṃ
karmaṇāṃ samatikrame
snātakavratalope ca
prāyaścittam abhojanam
//
veda-uditānāṃ nityānāṃ
karmaṇāṃ samatikrame
snātakavratalope ca
prāyaścittam abhojanam
//
huṅkāraṃ brāhmaṇasyoktvā
tvamkāraṃ ca garīyasaḥ
snātvānaśnann ahaḥ śeṣam
abhivādya prasādayet
//
huṅkāraṃ brāhmaṇasya uktvā
tvamkāraṃ ca garīyasaḥ
snātva ānaśnann ahaḥ śeṣam
abhivādya prasādayet
//
tāḍayitvā tṛṇenāpi
kaṇṭhe vābadhya vāsasā
vivāde vā vinirjitya
praṇipatya prasādayet
//
tāḍayitvā tṛṇena api
kaṇṭhe vā ābadhya vāsasā
vivāde vā vinirjitya
praṇipatya prasādayet
//
avagūrya tv abdaśataṃ
sahasram abhihatya ca
jighāṃsayā brāhmaṇasya
narakaṃ pratipadyate
//
avagūrya tv abdaśataṃ
sahasram abhihatya ca
jighāṃsayā brāhmaṇasya
narakaṃ pratipadyate
//
śoṇitaṃ yāvataḥ pāṃsūn
saṃgṛhṇāti mahītale
tāvanty abdasahasrāṇi
tatkartā narake
vaset
vrajet
//
śoṇitaṃ yāvataḥ pāṃsūn
saṃgṛhṇāti mahītale
tāvanty abdasahasrāṇi
tatkartā narake
vaset
vrajet
//
avagūrya caret kṛcchram
atikṛcchraṃ nipātane
kṛcchrātikṛcchrau kurvīta
viprasyotpādya śoṇitam
//
avagūrya caret kṛcchram
atikṛcchraṃ nipātane
kṛcchra-atikṛcchrau kurvīta
viprasya utpādya śoṇitam
//
anuktaniṣkṛtīnāṃ tu
pāpānām apanuttaye
śaktiṃ cāvekṣya pāpaṃ ca
prāyaścittaṃ prakalpayet
//
anuktaniṣkṛtīnāṃ tu
pāpānām apanuttaye
śaktiṃ ca avekṣya pāpaṃ ca
prāyaścittaṃ prakalpayet
//
yair abhyupāyair enāṃsi
mānavo vyapakarṣati
tān vo 'bhyupāyān vakṣyāmi
devarṣipitṛsevitān
//
yair abhyupāyair enāṃsi
mānavo vyapakarṣati
tān vo 'bhyupāyān vakṣyāmi
devarṣi-pitṛsevitān
//
tryahaṃ prātas tryahaṃ sāyaṃ
tryaham adyād ayācitam
tryahaṃ paraṃ ca nāśnīyāt
prājāpatyaṃ caran dvijaḥ
//
tryahaṃ prātas tryahaṃ sāyaṃ
tryaham adyād ayācitam
tryahaṃ paraṃ ca na aśnīyāt
prājāpatyaṃ caran dvijaḥ
//
gomūtraṃ gomayaṃ kṣīraṃ
dadhi sarpiḥ kuśodakam
ekarātropavāsaś ca
kṛcchraṃ sāṃtapanaṃ smṛtam
//
gomūtraṃ gomayaṃ kṣīraṃ
dadhi sarpiḥ kuśa-udakam
ekarātra-upavāsaś ca
kṛcchraṃ sāṃtapanaṃ smṛtam
//
ekaikaṃ grāsam aśnīyāt
tryahāṇi trīṇi pūrvavat
tryahaṃ copavased antyam
atikṛcchraṃ caran dvijaḥ
//
ekaikaṃ grāsam aśnīyāt
tryahāṇi trīṇi pūrvavat
tryahaṃ ca upavased antyam
atikṛcchraṃ caran dvijaḥ
//
taptakṛcchraṃ caran vipro
jalakṣīraghṛtānilān
pratitryahaṃ pibed uṣṇān
sakṛtsnāyī samāhitaḥ
//
taptakṛcchraṃ caran vipro
jala-kṣīra-ghṛta-anilān
prati-tryahaṃ pibed uṣṇān
sakṛtsnāyī samāhitaḥ
//
yatātmano 'pramattasya
dvādaśāham abhojanam
parāko nāma kṛcchro 'yaṃ
sarvapāpāpanodanaḥ
//
yata-ātmano 'pramattasya
dvādaśāham abhojanam
parāko nāma kṛcchro 'yaṃ
sarvapāpa-apanodanaḥ
//
ekaikaṃ hrāsayet piṇḍaṃ
kṛṣṇe śukle ca vardhayet
upaspṛśaṃs triṣavaṇam
etac cāṇdrāyaṇaṃ smṛtam
//
ekaikaṃ hrāsayet piṇḍaṃ
kṛṣṇe śukle ca vardhayet
upaspṛśaṃs triṣavaṇam
etac cāṇdrāyaṇaṃ smṛtam
//
etam eva vidhiṃ kṛtsnam
ācared yavamadhyame
śuklapakṣādiniyataś
caraṃś cāndrāyaṇaṃ vratam
//
etam eva vidhiṃ kṛtsnam
ācared yavamadhyame
śuklapakṣādiniyataś
caraṃś cāndrāyaṇaṃ vratam
//
aṣṭāv aṣṭau samaśnīyāt
piṇḍān madhyaṃdine sthite
niyatātmā haviṣyāśī
yaticāndrāyaṇaṃ caran
//
aṣṭāv aṣṭau samaśnīyāt
piṇḍān madhyaṃdine sthite
niyata-ātmā haviṣyāśī
yaticāndrāyaṇaṃ caran
//
caturaḥ prātar aśnīyāt
piṇḍān vipraḥ samāhitaḥ
caturo 'stam ite sūrye
śiśucāndrāyaṇaṃ smṛtam
//
caturaḥ prātar aśnīyāt
piṇḍān vipraḥ samāhitaḥ
caturo 'stam ite sūrye
śiśucāndrāyaṇaṃ smṛtam
//
yathā kathaṃ cit piṇḍānāṃ
tisro 'śītīḥ samāhitaḥ
māsenāśnan haviṣyasya
candrasyaiti salokatām
//
yathā kathaṃ cit piṇḍānāṃ
tisro 'śītīḥ samāhitaḥ
māsena aśnan haviṣyasya
candrasya eti salokatām
//
etad rudrās tathādityā
vasavaś cācaran vratam
sarvākuśalamokṣāya
marutaś ca maharṣibhiḥ
//
etad rudrās tathā ādityā
vasavaś cā acaran vratam
sarvākuśalamokṣāya
marutaś ca maharṣibhiḥ
//
mahāvyāhṛtibhir homaḥ
kartavyaḥ svayam anvaham
ahiṃsā satyam akrodham
ārjavaṃ ca samācaret
//
mahāvyāhṛtibhir homaḥ
kartavyaḥ svayam anvaham
ahiṃsā satyam akrodham
ārjavaṃ ca samācaret
//
trir ahnas trir niśāyāṃ ca
savāsā jalam āviśet
strīśūdrapatitāṃś caiva
nābhibhāṣeta karhi cit
//
trir ahnas trir niśāyāṃ ca
sa-vāsā jalam āviśet
strī-śūdra-patitāṃś ca eva
na abhibhāṣeta karhi cit
//
sthānāsanābhyāṃ vihared
aśakto 'dhaḥ śayīta vā
brahmacārī vratī ca syād
gurudevadvijārcakaḥ
//
sthāna-āsanābhyāṃ vihared
aśakto 'dhaḥ śayīta vā
brahmacārī vratī ca syād
guru-deva-dvija-arcakaḥ
//
sāvitrīṃ ca japen nityaṃ
pavitrāṇi ca śaktitaḥ
sarveṣv eva vrateṣv evaṃ
prāyaścittārtham ādṛtaḥ
//
sāvitrīṃ ca japen nityaṃ
pavitrāṇi ca śaktitaḥ
sarveṣv eva vrateṣv evaṃ
prāyaścittārtham ādṛtaḥ
//
etair dvijātayaḥ śodhyā
vratair āviṣkṛtainasaḥ
anāviṣkṛtapāpāṃs tu
mantrair homaiś ca śodhayet
//
etair dvijātayaḥ śodhyā
vratair āviṣkṛta-enasaḥ
anāviṣkṛta-pāpāṃs tu
mantrair homaiś ca śodhayet
//
khyāpanenānutāpena
tapasādhyayanena ca
pāpakṛn mucyate pāpāt
tathā dānena cāpadi
//
khyāpanena-anutāpena
tapasa ādhyayanena ca
pāpakṛn mucyate pāpāt
tathā dānena cā apadi
//
yathā yathā naro 'dharmaṃ
svayaṃ kṛtvānubhāṣate
tathā tathā tvacevāhis
tenādharmeṇa mucyate
//
yathā yathā naro 'dharmaṃ
svayaṃ kṛtva ānubhāṣate
tathā tathā tvaca īva ahis
tena adharmeṇa mucyate
//
yathā yathā manas tasya
duṣkṛtaṃ karma garhati
tathā tathā śarīraṃ tat
tenādharmeṇa mucyate
//
yathā yathā manas tasya
duṣkṛtaṃ karma garhati
tathā tathā śarīraṃ tat
tena adharmeṇa mucyate
//
kṛtvā pāpaṃ hi saṃtapya
tasmāt pāpāt pramucyate
naivaṃ kuryāṃ punar iti
nivṛttyā pūyate tu saḥ
//
kṛtvā pāpaṃ hi saṃtapya
tasmāt pāpāt pramucyate
na evaṃ kuryāṃ punar iti
nivṛttyā pūyate tu saḥ
//
evaṃ saṃcintya manasā
pretya karmaphalodayam
manovāṅgūrtibhir nityaṃ
śubhaṃ karma samācaret
//
evaṃ saṃcintya manasā
pretya karmaphala-udayam
mano-vāṅ-gūrtibhir nityaṃ
śubhaṃ karma samācaret
//
ajñānād yadi vā jñānāt
kṛtvā karma vigarhitam
tasmād vimuktim anvicchan
dvitīyaṃ na samācaret
//
ajñānād yadi vā jñānāt
kṛtvā karma vigarhitam
tasmād vimuktim anvicchan
dvitīyaṃ na samācaret
//
yasmin karmaṇy asya kṛte
manasaḥ syād alāghavam
tasmiṃs tāvat tapaḥ kuryād
yāvat tuṣṭikaraṃ bhavet
//
yasmin karmaṇy asya kṛte
manasaḥ syād alāghavam
tasmiṃs tāvat tapaḥ kuryād
yāvat tuṣṭikaraṃ bhavet
//
tapomūlam idaṃ sarvaṃ
daivamānuṣakaṃ sukham
tapomadhyaṃ budhaiḥ proktaṃ
tapo'ntaṃ vedadarśibhiḥ
//
tapomūlam idaṃ sarvaṃ
daiva-mānuṣakaṃ sukham
tapomadhyaṃ budhaiḥ proktaṃ
tapo-'ntaṃ vedadarśibhiḥ
//
brāhmaṇasya tapo jñānaṃ
tapaḥ kṣatrasya rakṣaṇam
vaiśyasya tu tapo vārtā
tapaḥ śūdrasya sevanam
//
brāhmaṇasya tapo jñānaṃ
tapaḥ kṣatrasya rakṣaṇam
vaiśyasya tu tapo vārtā
tapaḥ śūdrasya sevanam
//
ṛṣayaḥ saṃyatātmānaḥ
phalamūlānilāśanāḥ
tapasaiva prapaśyanti
trailokyaṃ sacarācaram
//
ṛṣayaḥ saṃyata-ātmānaḥ
phala-mūla-anila-aśanāḥ
tapasa aiva prapaśyanti
trailokyaṃ sa-carācaram
//
auṣadhāny agado vidyā
daivī ca vividhā sthitiḥ
tapasaiva prasidhyanti
tapas teṣāṃ hi sādhanam
//
auṣadhāny agado vidyā
daivī ca vividhā sthitiḥ
tapasa aiva prasidhyanti
tapas teṣāṃ hi sādhanam
//
yad dustaraṃ yad durāpaṃ
yad durgaṃ yac ca duṣkaram
sarvaṃ
tu
tat
tapasā sādhyaṃ
tapo hi duratikramam
//
yad dustaraṃ yad durāpaṃ
yad durgaṃ yac ca duṣkaram
sarvaṃ
tu
tat
tapasā sādhyaṃ
tapo hi duratikramam
//
mahāpātakinaś caiva
śeṣāś cākāryakāriṇaḥ
tapasaiva sutaptena
mucyante kilbiṣāt tataḥ
//
mahāpātakinaś ca eva
śeṣāś ca akāryakāriṇaḥ
tapasa aiva sutaptena
mucyante kilbiṣāt tataḥ
//
kītāś cāhipataṃgāś ca
paśavaś ca vayāṃsi ca
sthāvarāṇi ca bhūtāni
divaṃ yānti tapobalāt
//
kītāś ca ahi-pataṃgāś ca
paśavaś ca vayāṃsi ca
sthāvarāṇi ca bhūtāni
divaṃ yānti tapobalāt
//
yat kiṃ cid enaḥ kurvanti
manovāṅgūrtibhir
manovākkarmabhir
janāḥ
tat sarvaṃ nirdahanty āśu
tapasaiva tapodhanāḥ
//
yat kiṃ cid enaḥ kurvanti
mano-vāṅ-gūrtibhir
mano-vāk-karmabhir
janāḥ
tat sarvaṃ nirdahanty āśu
tapasa aiva tapo-dhanāḥ
//
tapasaiva viśuddhasya
brāhmaṇasya divaukasaḥ
ijyāś ca pratigṛhṇanti
kāmān saṃvardhayanti ca
//
tapasa aiva viśuddhasya
brāhmaṇasya diva-okasaḥ
ijyāś ca pratigṛhṇanti
kāmān saṃvardhayanti ca
//
prajāpatir idaṃ śāstraṃ
tapasaivāsṛjat prabhuḥ
tathaiva vedān ṛṣayas
tapasā pratipedire
//
prajāpatir idaṃ śāstraṃ
tapasa aiva asṛjat prabhuḥ
tatha aiva vedān ṛṣayas
tapasā pratipedire
//
ity
yad
etat tapaso devā
mahābhāgyaṃ pracakṣate
sarvasyāsya prapaśyantas
tapasaḥ puṇyam
uttamam
udbhavam
//
ity
yad
etat tapaso devā
mahābhāgyaṃ pracakṣate
sarvasya asya prapaśyantas
tapasaḥ puṇyam
uttamam
udbhavam
//
vedābhyāso 'nvahaṃ śaktyā
mahāyajñakriyā kṣamā
nāśayanty āśu pāpāni
mahāpātakajāny api
//
vedābhyāso 'nvahaṃ śaktyā
mahāyajñakriyā kṣamā
nāśayanty āśu pāpāni
mahāpātakajāny api
//
yathaidhas tejasā vahniḥ
prāptaṃ nirdahati kṣaṇāt
tathā jñānāgninā pāpaṃ
sarvaṃ dahati vedavit
//
yatha aidhas tejasā vahniḥ
prāptaṃ nirdahati kṣaṇāt
tathā jñānāgninā pāpaṃ
sarvaṃ dahati vedavit
//
ity etad enasām uktaṃ
prāyaścittaṃ yathāvidhi
ata ūrdhvaṃ rahasyānāṃ
prāyaścittaṃ nibodhata
//
ity etad enasām uktaṃ
prāyaścittaṃ yathāvidhi
ata ūrdhvaṃ rahasya anāṃ
prāyaścittaṃ nibodhata
//
savyāhṛtipraṇavakāḥ
prāṇāyāmās tu ṣoḍaśa
api bhrūṇahanaṃ māsāt
punanty ahar ahaḥ kṛtāḥ
//
sa-vyāhṛti-praṇavakāḥ
prāṇāyāmās tu ṣoḍaśa
api bhrūṇahanaṃ māsāt
punanty ahar ahaḥ kṛtāḥ
//
kautsaṃ japtvāpa ity etad
vasiṣṭhaṃ ca pratīty ṛcam
māhitraṃ śuddhavatyaś ca
surāpo 'pi viśudhyati
//
kautsaṃ japtva āpa ity etad
vasiṣṭhaṃ ca prati ity ṛcam
māhitraṃ śuddhavatyaś ca
surāpo 'pi viśudhyati
//
sakṛj japtvāsyavāmīyaṃ
śivasaṃkalpam eva ca
apahṛtya suvarṇaṃ tu
kṣaṇād bhavati nirmalaḥ
//
sakṛj japtvā āsyavāmīyaṃ
śivasaṃkalpam eva ca
apahṛtya suvarṇaṃ tu
kṣaṇād bhavati nir-malaḥ
//
haviṣpāntīyam abhyasya
na tamaṃ ha itīti ca
japitvā pauruṣaṃ sūktaṃ
mucyate gurutalpagaḥ
//
haviṣpāntīyam abhyasya
na tamaṃ ha iti iti ca
japitvā pauruṣaṃ sūktaṃ
mucyate gurutalpagaḥ
//
enasāṃ sthūlasūkṣmāṇāṃ
cikīrṣann apanodanam
avety ṛcaṃ japed abdaṃ
yat kiṃ cedam itīti vā
//
enasāṃ sthūla-sūkṣmāṇāṃ
cikīrṣann apanodanam
ava ity ṛcaṃ japed abdaṃ
yat kiṃ ca idam iti iti vā
//
pratigṛhyāpratigrāhyaṃ
bhuktvā cānnaṃ vigarhitam
japaṃs taratsamandīyaṃ
pūyate mānavas tryahāt
//
pratigṛhya apratigrāhyaṃ
bhuktvā ca annaṃ vigarhitam
japaṃs taratsamandīyaṃ
pūyate mānavas tryahāt
//
somāraudraṃ tu bahvenāḥ
māsam
samām
abhyasya śudhyati
sravantyām ācaran snānam
aryamṇām iti ca tṛcam
//
somāraudraṃ tu bahv-enāḥ
māsam
samām
abhyasya śudhyati
sravantyām ācaran snānam
aryamṇām iti ca tṛcam
//
abdārdham indram ity etad
enasvī saptakaṃ japet
apraśastaṃ tu kṛtvāpsu
māsam āsīta bhaikṣabhuk
//
abdārdham indram ity etad
enasvī saptakaṃ japet
apraśastaṃ tu kṛtva āpsu
māsam āsīta bhaikṣabhuk
//
mantraiḥ śākalahomīyair
abdaṃ hutvā ghṛtaṃ dvijaḥ
sugurv apy apahanty eno
japtvā vā nama ity ṛcam
//
mantraiḥ śākalahomīyair
abdaṃ hutvā ghṛtaṃ dvijaḥ
sugurv apy apahanty eno
japtvā vā nama ity ṛcam
//
mahāpātakasaṃyukto
'nugacched gāḥ samāhitaḥ
abhyasyābdaṃ pāvamānīr
bhaikṣāhāro viśudhyati
//
mahāpātakasaṃyukto
'nugacched gāḥ samāhitaḥ
abhyasya abdaṃ pāvamānīr
bhaikṣa-āhāro viśudhyati
//
araṇye vā trir abhyasya
prayato vedasaṃhitām
mucyate pātakaiḥ sarvaiḥ
parākaiḥ śodhitas tribhiḥ
//
araṇye vā trir abhyasya
prayato vedasaṃhitām
mucyate pātakaiḥ sarvaiḥ
parākaiḥ śodhitas tribhiḥ
//
tryahaṃ tūpavased yuktas
trir ahno 'bhyupayann apaḥ
mucyate pātakaiḥ sarvais
trir japitvāghamarṣaṇam
//
tryahaṃ tu upavased yuktas
trir ahno 'bhyupayann apaḥ
mucyate pātakaiḥ sarvais
trir japitva āghamarṣaṇam
//
yathāśvamedhaḥ kraturāṭ
sarvapāpāpanodanaḥ
tathāghamarṣaṇaṃ sūktaṃ
sarvapāpāpanodanam
//
yatha āśvamedhaḥ kraturāṭ
sarvapāpāpa-nodanaḥ
tatha āghamarṣaṇaṃ sūktaṃ
sarvapāpāpa-nodanam
//
hatvā lokān apīmāṃs trīn
aśnann api yatas tataḥ
ṛgvedaṃ dhārayan vipro
nainaḥ prāpnoti kiṃ cana
//
hatvā lokān api imāṃs trīn
aśnann api yatas tataḥ
ṛgvedaṃ dhārayan vipro
na enaḥ prāpnoti kiṃ cana
//
ṛksaṃhitāṃ trir abhyasya
yajuṣāṃ vā samāhitaḥ
sāmnāṃ vā sarahasyānāṃ
sarvapāpaiḥ pramucyate
//
ṛksaṃhitāṃ trir abhyasya
yajuṣāṃ vā samāhitaḥ
sāmnāṃ vā sa-rahasyānāṃ
sarvapāpaiḥ pramucyate
//
yathā mahāhradaṃ prāpya
kṣiptaṃ loṣṭaṃ vinaśyati
tathā duścaritaṃ sarvaṃ
vede trivṛti majjati
//
yathā mahāhradaṃ prāpya
kṣiptaṃ loṣṭaṃ vinaśyati
tathā duścaritaṃ sarvaṃ
vede trivṛti majjati
//
ṛco yajūṃṣi cānyāni
sāmāni vividhāni ca
eṣa jñeyas trivṛdvedo
yo vedainaṃ sa vedavit
//
ṛco yajūṃṣi ca anyāni
sāmāni vividhāni ca
eṣa jñeyas trivṛdvedo
yo veda enaṃ sa vedavit
//
ādyaṃ yat tryakṣaraṃ brahma
trayī yasmin pratiṣṭhitā
sa guhyo 'nyas trivṛdvedo
yas taṃ veda sa vedavit
//
ādyaṃ yat tryakṣaraṃ brahma
trayī yasmin pratiṣṭhitā
sa guhyo 'nyas trivṛdvedo
yas taṃ veda sa vedavit
//
cāturvarṇyasya kṛtsno 'yam
ukto dharmas tvayānaghaḥ
karmaṇāṃ phalanirvṛttiṃ
śaṃsa nas tattvataḥ parām
//
cāturvarṇyasya kṛtsno 'yam
ukto dharmas tvaya ānaghaḥ
karmaṇāṃ phalanirvṛttiṃ
śaṃsa nas tattvataḥ parām
//
sa tān uvāca dharmātmā
maharṣīn mānavo bhṛguḥ
asya sarvasya śṛṇuta
karmayogasya nirṇayam
//
sa tān uvāca dharma-ātmā
maharṣīn mānavo bhṛguḥ
asya sarvasya śṛṇuta
karmayogasya nirṇayam
//
śubhāśubhaphalaṃ karma
manovāgdehasaṃbhavam
karmajā gatayo nṝṇām
uttamādhamamadhyamaḥ
//
śubha-aśubha-phalaṃ karma
mano-vāg-deha-saṃbhavam
karmajā gatayo nṝṇām
uttama-adhama-madhyamaḥ
//
tasyeha trividhasyāpi
tryadhiṣṭhānasya dehinaḥ
daśalakṣaṇayuktasya
mano vidyāt pravartakam
//
tasya iha trividhasya api
tryadhiṣṭhānasya dehinaḥ
daśalakṣaṇayuktasya
mano vidyāt pravartakam
//
paradravyeṣv abhidhyānaṃ
manasāniṣṭacintanam
vitathābhiniveśaś ca
trividhaṃ karma mānasam
//
paradravyeṣv abhidhyānaṃ
manasa āniṣṭacintanam
vitathābhiniveśaś ca
trividhaṃ karma mānasam
//
pāruṣyam anṛtaṃ caiva
paiśunyaṃ cāpi sarvaśaḥ
asaṃbaddhapralāpaś ca
vāṅmayaṃ syāc caturvidham
//
pāruṣyam anṛtaṃ ca eva
paiśunyaṃ ca api sarvaśaḥ
asaṃbaddhapralāpaś ca
vāṅ-mayaṃ syāc caturvidham
//
adattānām upādānaṃ
hiṃsā caivāvidhānataḥ
paradāropasevā ca
śārīraṃ trividhaṃ smṛtam
//
adattānām upādānaṃ
hiṃsā ca eva avidhānataḥ
paradāra-upasevā ca
śārīraṃ trividhaṃ smṛtam
//
mānasaṃ manasaivāyam
upabhuṅkte śubhāśubham
vācā vācā kṛtaṃ karma
kāyenaiva ca kāyikam
//
mānasaṃ manasa aiva ayam
upabhuṅkte śubha-aśubham
vācā vācā kṛtaṃ karma
kāyena eva ca kāyikam
//
śarīrajaiḥ karmadoṣair
yāti sthāvaratāṃ naraḥ
vācikaiḥ pakṣimṛgatāṃ
mānasair antyajātitām
//
śarīrajaiḥ karmadoṣair
yāti sthāvaratāṃ naraḥ
vācikaiḥ pakṣi-mṛgatāṃ
mānasair antyajātitām
//
vāgdaṇḍo 'tha manodaṇḍaḥ
kāyadaṇḍas tathaiva ca
yasyaite nihitā buddhau
tridaṇḍīti sa ucyate
//
vāgdaṇḍo 'tha manodaṇḍaḥ
kāyadaṇḍas tatha aiva ca
yasya ete nihitā buddhau
tridaṇḍi īti sa ucyate
//
tridaṇḍam etan nikṣipya
sarvabhūteṣu mānavaḥ
kāmakrodhau
tu saṃyamya
susaṃyamya
tataḥ siddhiṃ
niyacchati
nigacchati
//
tridaṇḍam etan nikṣipya
sarvabhūteṣu mānavaḥ
kāma-krodhau
tu saṃyamya
susaṃyamya
tataḥ siddhiṃ
niyacchati
nigacchati
//
yo 'syātmanaḥ kārayitā
taṃ kṣetrajñaṃ pracakṣate
yaḥ karoti tu karmāṇi
sa bhūtātmocyate budhaiḥ
//
yo 'syā atmanaḥ kārayitā
taṃ kṣetrajñaṃ pracakṣate
yaḥ karoti tu karmāṇi
sa bhūtātma ūcyate budhaiḥ
//
jīvasaṃjño 'ntarātmānyaḥ
sahajaḥ sarvadehinām
yena vedayate sarvaṃ
sukhaṃ duḥkhaṃ ca janmasu
//
jīvasaṃjño 'ntarātma ānyaḥ
sahajaḥ sarvadehinām
yena vedayate sarvaṃ
sukhaṃ duḥkhaṃ ca janmasu
//
tāv ubhau bhūtasaṃpṛktau
mahān kṣetrajña eva ca
uccāvaceṣu bhūteṣu
sthitaṃ taṃ vyāpya tiṣṭhataḥ
//
tāv ubhau bhūtasaṃpṛktau
mahān kṣetrajña eva ca
uccāvaceṣu bhūteṣu
sthitaṃ taṃ vyāpya tiṣṭhataḥ
//
asaṃkhyā mūrtayas tasya
niṣpatanti śarīrataḥ
uccāvacāni bhūtāni
satataṃ ceṣṭayanti yāḥ
//
asaṃkhyā mūrtayas tasya
niṣpatanti śarīrataḥ
uccāvacāni bhūtāni
satataṃ ceṣṭayanti yāḥ
//
pañcabhya eva
mātrābhyaḥ
bhūtebhyaḥ
pretya duṣkṛtināṃ nṛṇām
śarīraṃ yātanārthīyam
anyad utpadyate dhruvam
//
pañcabhya eva
mātrābhyaḥ
bhūtebhyaḥ
pretya duṣkṛtināṃ nṛṇām
śarīraṃ yātanārthīyam
anyad utpadyate dhruvam
//
tenānubhūya tā yāmīḥ
śarīreṇeha yātanāḥ
tāsv eva bhūtamātrāsu
pralīyante vibhāgaśaḥ
//
tena anubhūya tā yāmīḥ
śarīreṇa iha yātanāḥ
tāsv eva bhūtamātrāsu
pralīyante vibhāgaśaḥ
//
so 'nubhūyāsukhodarkān
doṣān viṣayasaṅgajān
vyapetakalmaṣo 'bhyeti
tāv evobhau mahaujasau
//
so 'nubhūya asukha-udarkān
doṣān viṣayasaṅgajān
vyapeta-kalmaṣo 'bhyeti
tāv eva ubhau mahā-ojasau
//
tau dharmaṃ paśyatas tasya
pāpaṃ cātandritau saha
yābhyāṃ prāpnoti saṃpṛktaḥ
pretyeha ca sukhāsukham
//
tau dharmaṃ paśyatas tasya
pāpaṃ ca atandritau saha
yābhyāṃ prāpnoti saṃpṛktaḥ
pretya iha ca sukha-asukham
//
yady ācarati
yathācarati
dharmaṃ sa
prāyaśo 'dharmam alpaśaḥ
tair eva cāvṛto bhūtaiḥ
svarge sukham upāśnute
//
yady ācarati
yathā acarati
dharmaṃ sa
prāyaśo 'dharmam alpaśaḥ
tair eva cā avṛto bhūtaiḥ
svarge sukham upāśnute
//
yadi tu prāyaśo 'dharmaṃ
sevate dharmam alpaśaḥ
tair bhūtaiḥ sa parityakto
yāmīḥ prāpnoti yātanāḥ
//
yadi tu prāyaśo 'dharmaṃ
sevate dharmam alpaśaḥ
tair bhūtaiḥ sa parityakto
yāmīḥ prāpnoti yātanāḥ
//
yāmīs tā yātanāḥ prāpya
sa jīvo vītakalmaṣaḥ
tāny eva pañca bhūtāni
punar apyeti bhāgaśaḥ
//
yāmīs tā yātanāḥ prāpya
sa jīvo vīta-kalmaṣaḥ
tāny eva pañca bhūtāni
punar apyeti bhāgaśaḥ
//
etā dṛṣṭvāsya jīvasya
gatīḥ svenaiva cetasā
dharmato 'dharmataś caiva
dharme dadhyāt sadā manaḥ
//
etā dṛṣṭva āsya jīvasya
gatīḥ svena eva cetasā
dharmato 'dharmataś ca eva
dharme dadhyāt sadā manaḥ
//
sattvaṃ rajas tamaś caiva
trīn vidyād ātmano guṇān
yair vyāpyemān sthito bhāvān
mahān sarvān aśeṣataḥ
//
sattvaṃ rajas tamaś ca eva
trīn vidyād ātmano guṇān
yair vyāpya imān sthito bhāvān
mahān sarvān aśeṣataḥ
//
yo yadaiṣāṃ guṇo dehe
sākalyenātiricyate
sa tadā tadguṇaprāyaṃ
taṃ karoti śarīriṇam
//
yo yada aiṣāṃ guṇo dehe
sākalyena atiricyate
sa tadā tadguṇaprāyaṃ
taṃ karoti śarīriṇam
//
sattvaṃ jñānaṃ tamo 'jñānaṃ
rāgadveṣau rajaḥ smṛtam
etad vyāptimad eteṣāṃ
sarvabhūtāśritaṃ vapuḥ
//
sattvaṃ jñānaṃ tamo 'jñānaṃ
rāga-dveṣau rajaḥ smṛtam
etad vyāptimad eteṣāṃ
sarvabhūtāśritaṃ vapuḥ
//
tatra yat prītisaṃyuktaṃ
kiṃ cid ātmani lakṣayet
praśāntam iva śuddhābhaṃ
sattvaṃ tad upadhārayet
//
tatra yat prītisaṃyuktaṃ
kiṃ cid ātmani lakṣayet
praśāntam iva śuddhābhaṃ
sattvaṃ tad upadhārayet
//
yat tu duḥkhasamāyuktam
aprītikaram ātmanaḥ
tad rajo pratīpaṃ vidyāt
satataṃ
hāri
hartṛ
dehinām
//
yat tu duḥkhasamāyuktam
aprītikaram ātmanaḥ
tad rajo pratīpaṃ vidyāt
satataṃ
hāri
hartṛ
dehinām
//
yat tu syān mohasaṃyuktam
avyaktaṃ viṣayātmakam
apratarkyam avijñeyaṃ
tamas tad upadhārayet
//
yat tu syān mohasaṃyuktam
avyaktaṃ viṣayātmakam
apratarkyam avijñeyaṃ
tamas tad upadhārayet
//
trayāṇām api caiteṣāṃ
guṇānāṃ yaḥ phalodayaḥ
agryo madhyo jaghanyaś ca
taṃ pravakṣyāmy aśeṣataḥ
//
trayāṇām api ca eteṣāṃ
guṇānāṃ yaḥ phala-udayaḥ
agryo madhyo jaghanyaś ca
taṃ pravakṣyāmy aśeṣataḥ
//
vedābhyāsas tapo jñānaṃ
śaucam indriyanigrahaḥ
dharmakriyātmacintā ca
sāttvikaṃ guṇalakṣaṇam
//
vedābhyāsas tapo jñānaṃ
śaucam indriyanigrahaḥ
dharmakriyā ātmacintā ca
sāttvikaṃ guṇalakṣaṇam
//
ārambharucitādhairyam
asatkāryaparigrahaḥ
viṣayopasevā cājasraṃ
rājasaṃ guṇalakṣaṇam
//
ārambharucita ādhairyam
asatkārya-parigrahaḥ
viṣaya-upasevā ca ajasraṃ
rājasaṃ guṇalakṣaṇam
//
lobhaḥ svapno 'dhṛtiḥ krauryaṃ
nāstikyaṃ bhinnavṛttitā
yāciṣṇutā pramādaś ca
tāmasaṃ guṇalakṣaṇam
//
lobhaḥ svapno 'dhṛtiḥ krauryaṃ
nāstikyaṃ bhinnavṛttitā
yāciṣṇutā pramādaś ca
tāmasaṃ guṇalakṣaṇam
//
trayāṇām api caiteṣāṃ
guṇānāṃ triṣu tiṣṭhatām
idaṃ sāmāsikaṃ jñeyaṃ
kramaśo guṇalakṣaṇam
//
trayāṇām api ca eteṣāṃ
guṇānāṃ triṣu tiṣṭhatām
idaṃ sāmāsikaṃ jñeyaṃ
kramaśo guṇalakṣaṇam
//
yat karma kṛtvā kurvaṃś ca
kariṣyaṃś caiva lajjati
taj jñeyaṃ viduṣā sarvaṃ
tāmasaṃ guṇalakṣaṇam
//
yat karma kṛtvā kurvaṃś ca
kariṣyaṃś ca eva lajjati
taj jñeyaṃ viduṣā sarvaṃ
tāmasaṃ guṇalakṣaṇam
//
yenāsmin karmanā loke
khyātim icchati puṣkalām
na ca śocaty asaṃpattau
tad vijñeyaṃ tu rājasam
//
yena asmin karmanā loke
khyātim icchati puṣkalām
na ca śocaty asaṃpattau
tad vijñeyaṃ tu rājasam
//
yat sarveṇecchati jñātuṃ
yan na lajjati cācaran
yena tuṣyati cātmāsya
tat sattvaguṇalakṣaṇam
//
yat sarveṇa icchati jñātuṃ
yan na lajjati cā acaran
yena tuṣyati cā atma āsya
tat sattvaguṇalakṣaṇam
//
tamaso lakṣaṇaṃ kāmo
rajasas tv artha ucyate
sattvasya lakṣaṇaṃ dharmaḥ
śraiṣṭhyam eṣāṃ yathottaram
//
tamaso lakṣaṇaṃ kāmo
rajasas tv artha ucyate
sattvasya lakṣaṇaṃ dharmaḥ
śraiṣṭhyam eṣāṃ yathā-uttaram
//
yena
yas
yāṃs
tu guṇenaiṣāṃ
saṃsarān pratipadyate
tān samāsena vakṣyāmi
sarvasyāsya yathākramam
//
yena
yas
yāṃs
tu guṇena eṣāṃ
saṃsarān pratipadyate
tān samāsena vakṣyāmi
sarvasya asya yathākramam
//
devatvaṃ sāttvikā yānti
manuṣyatvaṃ ca rājasāḥ
tiryaktvaṃ tāmasā nityam
ity eṣā trividhā gatiḥ
//
devatvaṃ sāttvikā yānti
manuṣyatvaṃ ca rājasāḥ
tiryaktvaṃ tāmasā nityam
ity eṣā trividhā gatiḥ
//
trividhā trividhaiṣā tu
vijñeyā gauṇikī gatiḥ
adhamā madhyamāgryā ca
karmavidyāviśeṣataḥ
//
trividhā trividha aiṣā tu
vijñeyā gauṇikī gatiḥ
adhamā madhyama-agryā ca
karma-vidyā-viśeṣataḥ
//
sthāvarāḥ kṛmikīṭāś ca
matsyāḥ sarpāḥ sakacchapāḥ
paśavaś ca mṛgāś caiva
jaghanyā tāmasī gatiḥ
//
sthāvarāḥ kṛmi-kīṭāś ca
matsyāḥ sarpāḥ sa-kacchapāḥ
paśavaś ca mṛgāś ca eva
jaghanyā tāmasī gatiḥ
//
hastinaś ca turaṅgāś ca
śūdrā mlecchāś ca garhitāḥ
siṃhā vyāghrā varāhāś ca
madhyamā tāmasī gatiḥ
//
hastinaś ca turaṅgāś ca
śūdrā mlecchāś ca garhitāḥ
siṃhā vyāghrā varāhāś ca
madhyamā tāmasī gatiḥ
//
cāraṇāś ca suparṇāś ca
puruṣāś caiva dāmbhikāḥ
rakṣāṃsi ca piśācāś ca
tāmasīṣūttamā gatiḥ
//
cāraṇāś ca suparṇāś ca
puruṣāś ca eva dāmbhikāḥ
rakṣāṃsi ca piśācāś ca
tāmasīṣu uttamā gatiḥ
//
jhallā mallā naṭāś caiva
puruṣāḥ śastravṛttayaḥ
dyūtapānaprasaktāś ca
jaghanyā rājasī gatiḥ
//
jhallā mallā naṭāś ca eva
puruṣāḥ śastra-vṛttayaḥ
dyūta-pāna-prasaktāś ca
jaghanyā rājasī gatiḥ
//
rājānaḥ kṣatriyāś caiva
rājñāṃ caiva purohitāḥ
vādayuddhapradhānāś ca
madhyamā rājasī gatiḥ
//
rājānaḥ kṣatriyāś ca eva
rājñāṃ ca eva purohitāḥ
vāda-yuddha-pradhānāś ca
madhyamā rājasī gatiḥ
//
gandharvā guhyakā yakṣā
vibudhānucarāś ca ye
tathaivāpsarasaḥ sarvā
rājasīṣūttamā gatiḥ
//
gandharvā guhyakā yakṣā
vibudhānucarāś ca ye
tatha aiva apsarasaḥ sarvā
rājasīṣu uttamā gatiḥ
//
tāpasā yatayo viprā
ye ca vaimānikā gaṇāḥ
nakṣatrāṇi ca daityāś ca
prathamā sāttvikī gatiḥ
//
tāpasā yatayo viprā
ye ca vaimānikā gaṇāḥ
nakṣatrāṇi ca daityāś ca
prathamā sāttvikī gatiḥ
//
yajvāna ṛṣayo devā
vedā jyotīṃṣi vatsarāḥ
pitaraś caiva sādhyāś ca
dvitīyā sāttvikī gatiḥ
//
yajvāna ṛṣayo devā
vedā jyotīṃṣi vatsarāḥ
pitaraś ca eva sādhyāś ca
dvitīyā sāttvikī gatiḥ
//
brahmā viśvasṛjo dharmo
mahān avyaktam eva ca
uttamāṃ sāttvikīm etāṃ
gatim āhur manīṣiṇaḥ
//
brahmā viśvasṛjo dharmo
mahān avyaktam eva ca
uttamāṃ sāttvikīm etāṃ
gatim āhur manīṣiṇaḥ
//
eṣa sarvaḥ samuddiṣṭas
tri
triṣ
prakārasya karmaṇaḥ
trividhas trividhaḥ kṛtsnaḥ
saṃsāraḥ sārvabhautikaḥ
//
eṣa sarvaḥ samuddiṣṭas
tri
triṣ
-prakārasya karmaṇaḥ
trividhas trividhaḥ kṛtsnaḥ
saṃsāraḥ sārvabhautikaḥ
//
indriyāṇāṃ prasaṅgena
dharmasyāsevanena ca
pāpān saṃyānti saṃsārān
avidvāṃso narādhamāḥ
//
indriyāṇāṃ prasaṅgena
dharmasya asevanena ca
pāpān saṃyānti saṃsārān
avidvāṃso narādhamāḥ
//
yāṃ yāṃ yoniṃ tu jīvo 'yaṃ
yena yeneha karmaṇā
kramaśo yāti loke 'smiṃs
tat tat sarvaṃ nibodhata
//
yāṃ yāṃ yoniṃ tu jīvo 'yaṃ
yena yena iha karmaṇā
kramaśo yāti loke 'smiṃs
tat tat sarvaṃ nibodhata
//
bahūn varṣagaṇān ghorān
narakān prāpya tatkṣayāt
saṃsārān pratipadyante
mahāpātakinas tv imān
//
bahūn varṣagaṇān ghorān
narakān prāpya tatkṣayāt
saṃsārān pratipadyante
mahāpātakinas tv imān
//
śvasūkarakharoṣṭrāṇāṃ
go'jāvimṛgapakṣiṇāṃ
caṇḍālapukkasānāṃ ca
brahmahā yonim ṛcchati
//
śva-sūkara-khara-uṣṭrāṇāṃ
go-'ja-avi-mṛga-pakṣiṇāṃ
caṇḍāla-pukkasānāṃ ca
brahmahā yonim ṛcchati
//
kṛmikīṭapataṅgānāṃ
viḍbhujāṃ caiva pakṣiṇām
hiṃsrāṇāṃ caiva sattvānāṃ
surāpo brāhmaṇo vrajet
//
kṛmi-kīṭa-pataṅgānāṃ
viḍ-bhujāṃ ca eva pakṣiṇām
hiṃsrāṇāṃ ca eva sattvānāṃ
surāpo brāhmaṇo vrajet
//
lūtāhisaraṭānāṃ ca
tiraścāṃ cāmbucāriṇām
hiṃsrāṇāṃ ca piśācānāṃ
steno vipraḥ sahasraśaḥ
//
lūtā-ahi-saraṭānāṃ ca
tiraścāṃ ca ambucāriṇām
hiṃsrāṇāṃ ca piśācānāṃ
steno vipraḥ sahasraśaḥ
//
tṛṇagulmalatānāṃ ca
kravyādāṃ daṃṣṭriṇām api
krūrakarmakṛtāṃ caiva
śataśo gurutalpagaḥ
//
tṛṇa-gulma-latānāṃ ca
kravyādāṃ daṃṣṭriṇām api
krūrakarmakṛtāṃ ca eva
śataśo gurutalpagaḥ
//
hiṃsrā bhavanti kravyādāḥ
kṛmayo 'medhyabhakṣiṇaḥ
parasparādinaḥ stenāḥ
pretyāntyastrīniṣeviṇaḥ
//
hiṃsrā bhavanti kravyādāḥ
kṛmayo 'medhyabhakṣiṇaḥ
parasparādinaḥ stenāḥ
pretya antyastrīniṣeviṇaḥ
//
saṃyogaṃ patitair gatvā
parasyaiva ca yoṣitam
apahṛtya ca viprasvaṃ
bhavati brahmarākṣasaḥ
//
saṃyogaṃ patitair gatvā
parasya eva ca yoṣitam
apahṛtya ca viprasvaṃ
bhavati brahmarākṣasaḥ
//
maṇimuktāpravālāni
hṛtvā lobhena mānavaḥ
vividhāṇi ca ratnāni
jāyate hemakartṛṣu
//
maṇi-muktā-pravālāni
hṛtvā lobhena mānavaḥ
vividhāṇi ca ratnāni
jāyate hemakartṛṣu
//
dhānyaṃ hṛtvā bhavaty ākhuḥ
kāṃsyaṃ haṃso jalaṃ plavaḥ
madhu daṃśaḥ payaḥ kāko
rasaṃ śvā nakulo ghṛtam
//
dhānyaṃ hṛtvā bhavaty ākhuḥ
kāṃsyaṃ haṃso jalaṃ plavaḥ
madhu daṃśaḥ payaḥ kāko
rasaṃ śvā nakulo ghṛtam
//
māṃsaṃ gṛdhro vapāṃ madgus
tailaṃ tailapakaḥ khagaḥ
cīrīvākas tu lavaṇaṃ
balākā śakunir dadhi
//
māṃsaṃ gṛdhro vapāṃ madgus
tailaṃ tailapakaḥ khagaḥ
cīrīvākas tu lavaṇaṃ
balākā śakunir dadhi
//
kauśeyaṃ tittirir hṛtvā
kṣaumaṃ hṛtvā tu darduraḥ
kārpāsatāntavaṃ krauñco
godhā gāṃ vāggudo guḍam
//
kauśeyaṃ tittirir hṛtvā
kṣaumaṃ hṛtvā tu darduraḥ
kārpāsatāntavaṃ krauñco
godhā gāṃ vāggudo guḍam
//
chucchundariḥ
chucchundarīḥ
śubhān gandhān
patraśākaṃ tu barhiṇaḥ
śvāvit kṛtānnaṃ vividham
akṛtānnaṃ tu śalyakaḥ
//
chucchundariḥ
chucchundarīḥ
śubhān gandhān
patraśākaṃ tu barhiṇaḥ
śvāvit kṛtānnaṃ vividham
akṛtānnaṃ tu śalyakaḥ
//
bako bhavati hṛtvāgniṃ
gṛhakārī hy upaskaram
raktāni hṛtvā vāsāṃsi
jāyate jīvajīvakaḥ
//
bako bhavati hṛtva āgniṃ
gṛhakārī hy upaskaram
raktāni hṛtvā vāsāṃsi
jāyate jīvajīvakaḥ
//
vṛko mṛgebhaṃ vyāghro 'śvaṃ
phalamūlaṃ tu markaṭaḥ
strīm ṛkṣaḥ stokako vāri
yānāny uṣṭraḥ paśūn ajaḥ
//
vṛko mṛga-ibhaṃ vyāghro 'śvaṃ
phala-mūlaṃ tu markaṭaḥ
strīm ṛkṣaḥ stokako vāri
yānāny uṣṭraḥ paśūn ajaḥ
//
yad vā tad vā paradravyam
apahṛtya balān naraḥ
avaśyaṃ yāti tiryaktvaṃ
jagdhvā caivāhutaṃ haviḥ
//
yad vā tad vā paradravyam
apahṛtya balān naraḥ
avaśyaṃ yāti tiryaktvaṃ
jagdhvā ca eva ahutaṃ haviḥ
//
striyo 'py etena kalpena
hṛtvā doṣam avāpnuyuḥ
eteṣām eva jantūnāṃ
bhāryātvam upayānti tāḥ
//
striyo 'py etena kalpena
hṛtvā doṣam avāpnuyuḥ
eteṣām eva jantūnāṃ
bhāryātvam upayānti tāḥ
//
svebhyaḥ svebhyas tu karmabhyaś
cyutā varṇā hy anāpadi
pāpān saṃsṛtya saṃsārān
preṣyatāṃ yānti
śatruṣu
dasyuṣu
//
svebhyaḥ svebhyas tu karmabhyaś
cyutā varṇā hy anāpadi
pāpān saṃsṛtya saṃsārān
preṣyatāṃ yānti
śatruṣu
dasyuṣu
//
vāntāśy ulkāmukhaḥ preto
vipro dharmāt svakāc cyutaḥ
amedhyakuṇapāśī ca
kṣatriyaḥ
kaṭapūtanaḥ
kūṭapūtanaḥ
//
vāntāśy ulkāmukhaḥ preto
vipro dharmāt svakāc cyutaḥ
amedhya-kuṇapāśī ca
kṣatriyaḥ
kaṭapūtanaḥ
kūṭapūtanaḥ
//
maitrākṣajyotikaḥ
maitrākṣijyotikaḥ
preto
vaiśyo bhavati pūyabhuk
cailāśakaś ca bhavati
śūdro dharmāt svakāc cyutaḥ
//
maitrākṣajyotikaḥ
maitrākṣijyotikaḥ
preto
vaiśyo bhavati pūyabhuk
cailāśakaś ca bhavati
śūdro dharmāt svakāc cyutaḥ
//
yathā yathā niṣevante
viṣayān viṣayātmakāḥ
tathā tathā kuśalatā
teṣāṃ teṣūpajāyate
//
yathā yathā niṣevante
viṣayān viṣaya-ātmakāḥ
tathā tathā kuśalatā
teṣāṃ teṣu upajāyate
//
te 'bhyāsāt karmaṇāṃ teṣāṃ
pāpānām alpabuddhayaḥ
saṃprāpnuvanti duḥkhāni
tāsu tāsv iha yoniṣu
//
te 'bhyāsāt karmaṇāṃ teṣāṃ
pāpānām alpa-buddhayaḥ
saṃprāpnuvanti duḥkhāni
tāsu tāsv iha yoniṣu
//
tāmisrādiṣu cogreṣu
narakeṣu vivartanam
asipatravanādīni
bandhanachedanāni ca
//
tāmisrādiṣu ca ugreṣu
narakeṣu vivartanam
asipatravanādīni
bandhana-chedanāni ca
//
vividhāś caiva saṃpīḍāḥ
kākolūkaiś ca bhakṣaṇam
karambhavālukātāpān
kumbhīpākāṃś ca dāruṇān
//
vividhāś ca eva saṃpīḍāḥ
kāka-ulūkaiś ca bhakṣaṇam
karambhavālukātāpān
kumbhīpākāṃś ca dāruṇān
//
saṃbhavāṃś ca viyonīṣu
duḥkhaprāyāsu nityaśaḥ
śītātapābhighātāṃś ca
vividhāni bhayāni ca
//
saṃbhavāṃś ca viyonīṣu
duḥkha-prāyāsu nityaśaḥ
śīta-ātapa-abhighātāṃś ca
vividhāni bhayāni ca
//
asakṛd garbhavāseṣu
vāsaṃ janma ca dāruṇam
bandhanāni ca
kāṣṭhāni
kaṣṭāni
parapreṣyatvam eva ca
//
asakṛd garbhavāseṣu
vāsaṃ janma ca dāruṇam
bandhanāni ca
kāṣṭhāni
kaṣṭāni
parapreṣyatvam eva ca
//
bandhupriyaviyogāṃś ca
saṃvāsaṃ caiva durjanaiḥ
dravyārjanaṃ ca nāśaṃ ca
mitrāmitrasya cārjanam
//
bandhu-priya-viyogāṃś ca
saṃvāsaṃ ca eva durjanaiḥ
dravyārjanaṃ ca nāśaṃ ca
mitra-amitrasya ca arjanam
//
jarāṃ caivāpratīkārāṃ
vyādhibhiś copapīḍanam
kleśāṃś ca vividhāṃs tāṃs tān
mṛtyum eva ca durjayam
//
jarāṃ ca eva apratīkārāṃ
vyādhibhiś ca upapīḍanam
kleśāṃś ca vividhāṃs tāṃs tān
mṛtyum eva ca dur-jayam
//
yādṛśena tu bhāvena
yad yat karma niṣevate
tādṛśena śarīreṇa
tat tat phalam upāśnute
//
yādṛśena tu bhāvena
yad yat karma niṣevate
tādṛśena śarīreṇa
tat tat phalam upāśnute
//
eṣa sarvaḥ samuddiṣṭaḥ
karmaṇāṃ vaḥ phalodayaḥ
naiḥśreyasakaraṃ karma
viprasyedaṃ nibodhata
//
eṣa sarvaḥ samuddiṣṭaḥ
karmaṇāṃ vaḥ phala-udayaḥ
naiḥśreyasakaraṃ karma
viprasya idaṃ nibodhata
//
vedābhyāsas tapo jñānam
indriyāṇāṃ ca saṃyamaḥ
ahiṃsā gurusevā ca
niḥśreyasakaraṃ param
//
vedābhyāsas tapo jñānam
indriyāṇāṃ ca saṃyamaḥ
ahiṃsā gurusevā ca
niḥśreyasakaraṃ param
//
sarveṣām api caiteṣāṃ
śubhānām iha karmaṇām
kiṃ cic chreyaskarataraṃ
karmoktaṃ puruṣaṃ prati
//
sarveṣām api ca eteṣāṃ
śubhānām iha karmaṇām
kiṃ cic chreyaskarataraṃ
karma uktaṃ puruṣaṃ prati
//
sarveṣām api caiteṣām
ātmajñānaṃ paraṃ smṛtam
tad dhy agryaṃ sarvavidyānāṃ
prāpyate hy amṛtaṃ tataḥ
//
sarveṣām api ca eteṣām
ātmajñānaṃ paraṃ smṛtam
tad dhy agryaṃ sarvavidyānāṃ
prāpyate hy amṛtaṃ tataḥ
//
ṣaṇṇām eṣāṃ tu sarveṣāṃ
karmaṇāṃ pretya ceha ca
śreyaskarataraṃ jñeyaṃ
sarvadā karma vaidikam
//
ṣaṇṇām eṣāṃ tu sarveṣāṃ
karmaṇāṃ pretya ca iha ca
śreyaskarataraṃ jñeyaṃ
sarvadā karma vaidikam
//
vaidike karmayoge tu
sarvāṇy etāny aśeṣataḥ
antarbhavanti kramaśas
tasmiṃs tasmin kriyāvidhau
//
vaidike karmayoge tu
sarvāṇy etāny aśeṣataḥ
antarbhavanti kramaśas
tasmiṃs tasmin kriyāvidhau
//
sukhābhyudayikaṃ caiva
naiḥśreyasikam eva ca
pravṛttaṃ ca nivṛttaṃ ca
dvividhaṃ karma vaidikam
//
sukhābhyudayikaṃ ca eva
naiḥśreyasikam eva ca
pravṛttaṃ ca nivṛttaṃ ca
dvividhaṃ karma vaidikam
//
iha cāmutra vā kāmyaṃ
pravṛttaṃ karma kīrtyate
niṣkāmaṃ jñātapūrvaṃ tu
nivṛttam upadiśyate
//
iha ca amutra vā kāmyaṃ
pravṛttaṃ karma kīrtyate
niṣ-kāmaṃ jñātapūrvaṃ tu
nivṛttam upadiśyate
//
pravṛttaṃ karma saṃsevyaṃ
devānām eti sāmyatām
nivṛttaṃ sevamānas tu
bhūtāny atyeti pañca vai
//
pravṛttaṃ karma saṃsevyaṃ
devānām eti sāmyatām
nivṛttaṃ sevamānas tu
bhūtāny atyeti pañca vai
//
sarvabhūteṣu cātmānaṃ
sarvabhūtāni cātmani
samaṃ paśyann ātmayājī
svārājyam adhigacchati
//
sarvabhūteṣu cā atmānaṃ
sarvabhūtāni cā atmani
samaṃ paśyann ātmayājī
svārājyam adhigacchati
//
yathoktāny api karmāṇi
parihāya dvijottamaḥ
ātmajñāne śame ca syād
vedābhyāse ca yatnavān
//
yathā-uktāny api karmāṇi
parihāya dvijottamaḥ
ātmajñāne śame ca syād
vedābhyāse ca yatnavān
//
etad dhi janmasāphalyaṃ
brāhmaṇasya viśeṣataḥ
prāpyaitat kṛtakṛtyo hi
dvijo bhavati nānyathā
//
etad dhi janmasāphalyaṃ
brāhmaṇasya viśeṣataḥ
prāpya etat kṛta-kṛtyo hi
dvijo bhavati na anyathā
//
pitṛdevamanuṣyāṇāṃ
vedaś cakṣuḥ sanātanam
aśakyaṃ cāprameyaṃ ca
vedaśāstram iti sthitiḥ
//
pitṛ-deva-manuṣyāṇāṃ
vedaś cakṣuḥ sanātanam
aśakyaṃ ca aprameyaṃ ca
vedaśāstram iti sthitiḥ
//
yā vedabāhyāḥ
smṛtayo
śrutayo
yāś ca kāś ca kudṛṣṭayaḥ
sarvās tā niṣphalāḥ pretya
tamoniṣṭhā hi tāḥ smṛtāḥ
//
yā vedabāhyāḥ
smṛtayo
śrutayo
yāś ca kāś ca kudṛṣṭayaḥ
sarvās tā niṣ-phalāḥ pretya
tamo-niṣṭhā hi tāḥ smṛtāḥ
//
utpadyante
cyavante ca
vinaśyanti
yāny ato 'nyāni kāni cit
tāny arvākkālikatayā
niṣphalāny anṛtāni ca
//
utpadyante
cyavante ca
vinaśyanti
yāny ato 'nyāni kāni cit
tāny arvākkālikatayā
niṣ-phalāny anṛtāni ca
//
cāturvarṇyaṃ trayo lokāś
catvāraś cāśramāḥ pṛthak
bhūtaṃ
bhavyaṃ
bhavad
bhaviṣyaṃ ca
sarvaṃ vedāt prasidhyati
//
cāturvarṇyaṃ trayo lokāś
catvāraś cā aśramāḥ pṛthak
bhūtaṃ
bhavyaṃ
bhavad
bhaviṣyaṃ ca
sarvaṃ vedāt prasidhyati
//
śabdaḥ sparśaś ca rūpaṃ ca
raso gandhaś ca pañcamaḥ
vedād eva prasūyante
prasūtir guṇakarmataḥ
//
śabdaḥ sparśaś ca rūpaṃ ca
raso gandhaś ca pañcamaḥ
vedād eva prasūyante
prasūtir guṇa-karmataḥ
//
bibharti sarvabhūtāni
vedaśāstraṃ sanātanam
tasmād etat paraṃ manye
yaj jantor asya sādhanam
//
bibharti sarvabhūtāni
vedaśāstraṃ sanātanam
tasmād etat paraṃ manye
yaj jantor asya sādhanam
//
senāpatyaṃ
saināpatyaṃ
ca rājyaṃ ca
daṇḍanetṛtvam eva ca
sarvalokādhipatyaṃ ca
vedaśāstravid arhati
//
senāpatyaṃ
saināpatyaṃ
ca rājyaṃ ca
daṇḍanetṛtvam eva ca
sarvalokādhipatyaṃ ca
vedaśāstravid arhati
//
yathā jātabalo vahnir
dahaty ārdrān api drumān
tathā dahati vedajñaḥ
karmajaṃ doṣam ātmanaḥ
//
yathā jāta-balo vahnir
dahaty ārdrān api drumān
tathā dahati vedajñaḥ
karmajaṃ doṣam ātmanaḥ
//
vedaśāstrārthatattvajño
yatra tatrāśrame vasan
ihaiva loke tiṣṭhan sa
brahmabhūyāya kalpate
//
vedaśāstrārthatattvajño
yatra tatrā aśrame vasan
iha eva loke tiṣṭhan sa
brahmabhūyāya kalpate
//
ajñebhyo granthinaḥ śreṣṭhā
granthibhyo dhāriṇo varāḥ
dhāribhyo jñāninaḥ śreṣṭhā
jñānibhyo vyavasāyinaḥ
//
ajñebhyo granthinaḥ śreṣṭhā
granthibhyo dhāriṇo varāḥ
dhāribhyo jñāninaḥ śreṣṭhā
jñānibhyo vyavasāyinaḥ
//
tapo vidyā ca viprasya
niḥśreyasakaraṃ param
tapasā kilbiṣaṃ hanti
vidyayāmṛtam aśnute
//
tapo vidyā ca viprasya
niḥśreyasakaraṃ param
tapasā kilbiṣaṃ hanti
vidyaya āmṛtam aśnute
//
pratyakṣaṃ cānumānaṃ ca
śāstraṃ ca vividhāgamam
trayaṃ suviditaṃ kāryaṃ
dharmaśuddhim abhīpsatā
//
pratyakṣaṃ ca anumānaṃ ca
śāstraṃ ca vividhā-āgamam
trayaṃ suviditaṃ kāryaṃ
dharmaśuddhim abhīpsatā
//
ārṣaṃ dharmopadeśaṃ ca
vedaśāstrāvirodhinā
yas tarkeṇānusaṃdhatte
sa dharmaṃ veda netaraḥ
//
ārṣaṃ dharma-upadeśaṃ ca
vedaśāstra-avirodhinā
yas tarkeṇa anusaṃdhatte
sa dharmaṃ veda na itaraḥ
//
naiḥśreyasam idaṃ karma
yathoditam aśeṣataḥ
mānavasyāsya śāstrasya
rahasyam
upadiśyate
upadekṣyate
//
naiḥśreyasam idaṃ karma
yathā-uditam aśeṣataḥ
mānavasya asya śāstrasya
rahasyam
upadiśyate
upadekṣyate
//
anāmnāteṣu dharmeṣu
kathaṃ syād iti ced bhavet
yaṃ śiṣṭā brāhmaṇā brūyuḥ
sa dharmaḥ syād aśaṅkitaḥ
//
anāmnāteṣu dharmeṣu
kathaṃ syād iti ced bhavet
yaṃ śiṣṭā brāhmaṇā brūyuḥ
sa dharmaḥ syād aśaṅkitaḥ
//
dharmeṇādhigato yais tu
vedaḥ saparibṛṃhaṇaḥ
te śiṣṭā brāhmaṇā jñeyāḥ
śrutipratyakṣahetavaḥ
//
dharmeṇa adhigato yais tu
vedaḥ sa-paribṛṃhaṇaḥ
te śiṣṭā brāhmaṇā jñeyāḥ
śruti-pratyakṣahetavaḥ
//
daśāvarā vā pariṣad
yaṃ dharmaṃ parikalpayet
tryavarā vāpi vṛttasthā
taṃ dharmaṃ na vicālayet
//
daśa-avarā vā pariṣad
yaṃ dharmaṃ parikalpayet
try-avarā va āpi vṛttasthā
taṃ dharmaṃ na vicālayet
//
traividyo hetukas tarkī
nairukto dharmapāṭhakaḥ
trayaś cāśramiṇaḥ pūrve
pariṣat syād daśāvarā
//
traividyo hetukas tarkī
nairukto dharmapāṭhakaḥ
trayaś cā aśramiṇaḥ pūrve
pariṣat syād daśa-avarā
//
ṛgvedavid yajurvic ca
sāmavedavid eva ca
tryavarā pariṣaj jñeyā
dharmasaṃśayanirṇaye
//
ṛgvedavid yajurvic ca
sāmavedavid eva ca
try-avarā pariṣaj jñeyā
dharmasaṃśayanirṇaye
//
eko 'pi vedavid dharmaṃ
yaṃ vyavasyed dvijottamaḥ
sa vijñeyaḥ paro dharmo
nājñānām udito 'yutaiḥ
//
eko 'pi vedavid dharmaṃ
yaṃ vyavasyed dvijottamaḥ
sa vijñeyaḥ paro dharmo
na ajñānām udito 'yutaiḥ
//
avratānām amantrāṇāṃ
jātimātropajīvinām
sahasraśaḥ sametānāṃ
pariṣattvaṃ na vidyate
//
avratānām amantrāṇāṃ
jātimātra-upajīvinām
sahasraśaḥ sametānāṃ
pariṣattvaṃ na vidyate
//
yaṃ vadanti tamobhūtā
mūrkhā dharmam atadvidaḥ
tatpāpaṃ śatadhā bhūtvā
tadvaktṝn anugacchati
//
yaṃ vadanti tamobhūtā
mūrkhā dharmam atadvidaḥ
tatpāpaṃ śatadhā bhūtvā
tadvaktṝn anugacchati
//
etad vo 'bhihitaṃ sarvaṃ
niḥśreyasakaraṃ param
asmād apracyuto vipraḥ
prāpnoti paramāṃ gatim
//
etad vo 'bhihitaṃ sarvaṃ
niḥśreyasakaraṃ param
asmād apracyuto vipraḥ
prāpnoti paramāṃ gatim
//
evaṃ sa bhagavān devo
lokānāṃ hitakāmyayā
dharmasya paramaṃ guhyaṃ
mamedaṃ sarvam uktavān
//
evaṃ sa bhagavān devo
lokānāṃ hitakāmyayā
dharmasya paramaṃ guhyaṃ
mama idaṃ sarvam uktavān
//
sarvam ātmani saṃpaśyet
sac cāsac ca samāhitaḥ
sarvaṃ hy ātmani saṃpaśyan
nādharme kurute
manaḥ
matim
//
sarvam ātmani saṃpaśyet
sac ca asac ca samāhitaḥ
sarvaṃ hy ātmani saṃpaśyan
na adharme kurute
manaḥ
matim
//
ātmaiva devatāḥ sarvāḥ
sarvam ātmany avasthitam
ātmā hi janayaty eṣāṃ
karmayogaṃ śarīriṇām
//
ātma aiva devatāḥ sarvāḥ
sarvam ātmany avasthitam
ātmā hi janayaty eṣāṃ
karmayogaṃ śarīriṇām
//
khaṃ saṃniveśayet kheṣu
ceṣṭanasparśane 'nilam
paktidṛṣṭyoḥ paraṃ tejaḥ
snehe 'po gāṃ ca mūrtiṣu
//
khaṃ saṃniveśayet kheṣu
ceṣṭana-sparśane 'nilam
pakti-dṛṣṭyoḥ paraṃ tejaḥ
snehe 'po gāṃ ca mūrtiṣu
//
manasīnduṃ diśaḥ śrotre
krānte viṣṇuṃ bale haram
vācy agniṃ mitram utsarge
prajane ca prajāpatim
//
manasi induṃ diśaḥ śrotre
krānte viṣṇuṃ bale haram
vācy agniṃ mitram utsarge
prajane ca prajāpatim
//
praśāsitāraṃ sarveṣām
aṇīyāṃsam aṇor api
rukmābhaṃ svapnadhīgamyaṃ
vidyāt taṃ puruṣaṃ param
//
praśāsitāraṃ sarveṣām
aṇīyāṃsam aṇor api
rukma-ābhaṃ svapnadhīgamyaṃ
vidyāt taṃ puruṣaṃ param
//
etam eke vadanty agniṃ
manum anye prajāpatim
indram eke pare prāṇam
apare brahma śāśvatam
//
etam eke vadanty agniṃ
manum anye prajāpatim
indram eke pare prāṇam
apare brahma śāśvatam
//
eṣa sarvāṇi bhūtāni
pañcabhir vyāpya mūrtibhiḥ
janmavṛddhikṣayair nityaṃ
saṃsārayati cakravat
//
eṣa sarvāṇi bhūtāni
pañcabhir vyāpya mūrtibhiḥ
janma-vṛddhi-kṣayair nityaṃ
saṃsārayati cakravat
//
evaṃ yaḥ sarvabhūteṣu
paśyaty ātmānam ātmanā
sa sarvasamatām etya
brahmābhyeti paraṃ padam
//
evaṃ yaḥ sarvabhūteṣu
paśyaty ātmānam ātmanā
sa sarvasamatām etya
brahma abhyeti paraṃ padam
//
ity etan mānavaṃ śāstraṃ
bhṛguproktaṃ paṭhan dvijaḥ
bhavaty ācāravān nityaṃ
yatheṣṭāṃ prāpnuyād gatim
//
ity etan mānavaṃ śāstraṃ
bhṛguproktaṃ paṭhan dvijaḥ
bhavaty ācāravān nityaṃ
yathā-iṣṭāṃ prāpnuyād gatim
//
samāptaṃ mānavaṃ dharmaśāstram