tāṃ bhavānīṃ bhavānītakleśanāśaviśāradām /
śāradāṃ śāradām bhodasitaṃsihāsanāṃ numaḥ //
anapekṣitaguruvacanā sarvāngranthīnvibhedayati samyak /
prakaṭayati pararahasyaṃ vimarśaśaktirnijā jayati //
dikkālādyanavacchinnānantacinmātramūrtaye /
svānubhūtyekamānāya namaḥ śāntāya tejase //
jagatsisṛkṣāpralayakriyāvidhau
prayatnamunmeṣanimeṣavibhramam /
vadanti yasyekṣaṇalolapakṣmaṇāṃ
parāya tasmai parameṣṭhine namaḥ //
namastribhuvanotpattisthitisaṃhārahetave /
viṣṇavepārasaṃsārapārottaraṇasetave //
surāsuraśiroratnakāntivicchuritāṅghraye /
namastribhuvaneśāya haraye siṃharūpiṇe //
namastasmai varāhāya helayoddharate mahīm /
khuramadhyagato yasya meruḥ khurakhurāyate //
namastuṅgaśiraścumbicandracāmaracārave /
trailokyanagarārambhamūlastambhāya śaṃbhave //
abhipretārthasiddhyarthaṃ pūjito yaḥ surairapi /
sarvavighnacchide tasmai gaṇādhipataye namaḥ //
nitambālasagāminyaḥ pīnonnatapayodharāḥ /
manmathāya namastasmai yasyāyatanamaṅganāḥ //
anantamāmadheyāya sarvākaravidhāyine /
samastamantravācyāya viśvaikapataye namaḥ //
oṃ namaḥ paramārthaikarūpāya paramātmane /
svecchāvabhāsitāsatyabhedabhinnāya śaṃbhave //
kulaśailadalaṃ pūrṇasuvarṇagirikarṇikam /
namodhitiṣṭhatenantanālaṃ kamalaviṣṭaram //
karṇikādiṣviva svarṇamarṇavādiṣvivodakam /
bhediṣvabhedi yattasmai parasmai mahase namaḥ //
namo vāṅmanasātītamahimne parameṣṭhine /
triguṇāṣṭaguṇānantaguṇannirguṇamūrtaye //
namaḥ śivāya niḥśeṣakleśapraśamaśāline /
triguṇagranthidurbhedabhavabandhavibhedine //
samastalakṣaṇāyoga eva yasyopalakṣaṇam /
tasmai namostu devāya kasmaicidapi śaṃbhave //
saṃsāraikanimittāya saṃsāraikavirodhine /
namaḥ saṃsārarūpāya niḥsaṃsārāya śaṃbhave //
yathā tathāpi yaḥ pūjyo yatra tatrāpi yorcitaḥ /
yopi vā sopi vā yosau devastasmai namostu te //
sadasattvena bhāvānāṃ yuktā yā dvitayī sthitiḥ /
tāmullaṅghya tṛtīyasmai namaścitrāya śaṃbhave //
namaḥ svatantracicchaktimudritasvavibhūtaye /
avyaktavyaktarūpāya kasmaicinmantramūrtaye //
āsannāya sudūrāya guptāya prakaṭātmane /
sulabhāyātidurgāya namaścitrāya śaṃbhave //
carācarajagatsphārasphurattāmātradharmiṇe /
durvijñeyarahasyāya yuktairapyātmane namaḥ //
viṣṇurvā tripurāntako bhavatu vā brahmā surendrothavā
bhānurvā śaśalakṣaṇotha bhagavānbuddhotha siddhothavā /
rāgadveṣaviṣārtimoharahitaḥ sattvānukampodyato
yaḥ sarvaiḥ saha saṃskṛto guṇaguṇaistasmai namaḥ sarvadā //
ślokoyaṃ svāmidattasya tatsmṛtyai kāvyalakṣitaḥ /
yokarotkavināmāṅkaṃ cakrapāṇiyayābhidham //
bhavabījāṅkurajaladā rāgādyāḥ kṣayamupāgatā yasya /
brahmā vā viṣṇurvā haro jino vā namastasmai //
kastūrītilakaṃ lalāṭaphalake vakṣaḥsthale kaustubhaṃ
nāsāgre navamauktikaṃ karatale veṇuṃ kare kaṅkaṇam /
sarvāṅge haricandanaṃ suvimalaṃ kaṇṭhe ca muktāvalīṃ
bibhratstrīpariveṣṭito vijayate gopālacūḍāmaṇiḥ //
aviratāmbujasaṃgatisaṃgaladbahalakesarasaṃvaliteva vaḥ /
lalitavastuvidhānasukhollasattanuruhā tanurātmabhuvovatāt //
lakṣmīkapolasaṃkrāntakāntapattralatojjvalāḥ /
dordrumāḥ pāntu vaḥ śaurerghanacchāyā mahāphalāḥ //
pātu vo medinīdolā balendudyutitaskarī /
daṃṣṭrā mahāvarāhasya pātalagṛhadīpakā //
madamayamadamayaduragaṃ yamunāmavatīrya vīryaśālī yaḥ /
mama ratimamaratiraskṛtiśamanapuraḥ sa kriyātkṛṣṇaḥ //
sa pātu vo yasya hatāvaśeṣās
tattulyavarṇāñjanarañjiteṣu /
vālaṇyayukteṣvapi vitrasanti
daityāḥ svakāntānayanotpaleṣu //
caṇḍacāṇūradordaṇḍamaṇḍalīkhaṇḍamaṇḍitam /
avyādvo bālaveṣasya viṣṇorgopatanorvapuḥ //
govardhanoddharaṇahṛṣṭasamastagopa-
nānāstutiśravaṇalajjitamānasasya /
smṛtvā varāhavapurindukalāprakāśa-
daṃṣṭroddhṛtakṣiti hareravatu smitaṃ vaḥ //
manthakṣmādharaghūrṇitārṇavapayaḥ pūrāntarālollasal-
lakṣmīkandalakomalāṅgadalanaprādurbhavatsaṃbhramāḥ /
harṣotkaṇṭakitatvaco madhuripordevāsurākarṣaṇa-
vyāpāroparamāya pāntu jagatīmābaddhavīpsā giraḥ //
pṛṣṭhabhrāmyadamandamandaragirigrāvāgrakaṇḍūyanān-
nidrāloḥ kamaṭhākṛterbhagavataḥ śvāsānilāḥ pāntu vaḥ /
yatsaṃskārakalānuvartanavaśādvelānibhenāmbhaso
yātāyātamatandritaṃ jalanidhernādyāpi viśrāmyati //
kiṃcitkuñcitalocanasya pibataḥ paryāptamekaṃ stenaṃ
sadyaḥprasrutadughavindumaparaṃ hastena saṃmārjataḥ /
mātraikāṅgulilālitasya cibuke smerānanasyānanā-
cchaureḥ kṣīrakaṇāvalīva patitā dantadyutiḥ pātu vaḥ //
kālindīpulinodareṣu musalī yāvadgataḥ krīḍituṃ
tāvatkarburikāpayaḥ piba hare vardhiṣyate te śikhā /
itthaṃ bālatayā pratāraṇaparāḥ śrutvā yaśodāgiraḥ
pāyādvaḥ svaśikhāṃ spṛśanpramuditaḥ kṣīrerdhapīte hariḥ //
ānandena yaśodayā samadanaṃ gopāṅganābhiściraṃ
sāśaṅkaṃ balavidviṣā sakusumaṃ siddhaiḥ pṛthivyākulam /
serṣyaṃ gopakumārakaiḥ sakaruṇaṃ pauraiḥ suraiḥ sasmitaṃ
yo dṛṣṭaḥ sa punātu vo madhuripuḥ protkṣipragovardhanaḥ //
kṛṣṇenāmba gatena rantumadhunā mṛdbhakṣitā svecchayā
satyaṃ kṛṣṇa ka evamāha musalī mithyāmba paśyānanam /
vyādehīti vikāsitetha vadane mātā samastaṃ jagad-
dṛṣṭvā yasya jagāma vismayavaśaṃ pāyātsa vaḥ keśavaḥ //
kiṃ yuktaṃ bata māmananyamanasaṃ vakṣaḥsthalasthāyinīṃ
bhaktāmapyavadhūya kartum adhunā kāntāsahasraṃ tava /
ityuktvā phaṇabhṛtphaṇāmaṇigatāṃ svāmeva matvā tanuṃ
nidrāchedakaraṃ hareravatu vo lakṣmyā vilakṣasmitam //
svaprāsāditadarśanāmanunayanprāneśvarīmādarā-
daṃsesminpatitairapāṅgavalitairyadbodhitopyaśrubhiḥ /
pratyāyyastvamato mayā nanu hare koyaṃ kramavyatyayaḥ
pātu tvāṃ vrajayoṣitetyabhihitaṃ lajjākar śārṅgiṇaḥ //
bhaktiprahvavilokanapraṇayiṇī nīlotpalaspardhinī
dhyānālambanatāṃ samādhiniratairnīte hitaprāptaye /
lāvaṇyasya mahānidhī rasikatāṃ lakṣmīdṛśostanvatī
yuṣmākaṃ kurutāṃ bhavārtiharaṇaṃ netre tanurvā hareḥ //
yena dhvastamanobhavena balijitkāyaḥ purāstrīkṛto
yaścodvṛttabhujaṃgarahāravalayo gaṅgāṃ ca yodhārayat /
yasyāhuḥ śaśimacchiro hara iti stutyaṃ ca nāmāmarāḥ
pāpātsa svayamandhakakṣayakarastvāṃ sarvadomādhavaḥ //
kiṃcinnirmucyamāne gagana iva mukhe nāṭyanidrāpayodair-
nyakkurvāṇe svabhāsā phaṇipatiśirasāṃ ratnadīpāṃśujālam /
pāyāstāṃ vo muroreḥ śaśitapanamaye locane yadvibhāsā
lakṣmyā kastasthamardhaṃ vikasati kamalasyārdhamabhyeti nidrām //
mallaiḥ śailendrakalpaḥ śiśurakhilajanaiḥ puṣpacāpoṅganābhir-
gopaistu prākṛtātmā divi kuliśabhṛtā viśvakāyoprameyaḥ /
kruddhaḥ kaṃsena kālo bhayacakitadṛśā yogibhirdhyeyamūrtir-
dṛṣṭo raṅgāvatāre hariramarajanānandakṛtpātu yuṣmān //
bhindannarātihṛdayāni hareḥ punātu
niḥśvāsavātamukharīkṛtakoṭaro vaḥ /
saṃkrāntakukṣikuharāspadasaptasindhu-
saṃghaṭṭaghorataraghoṣa ivāśu śaṅkhaḥ //
pāyātsa vaḥ kumudakundamṛṇālagauraḥ
śaṅkho hareḥ karatalāmbarapūrṇacandraḥ /
nādena yasya suraśatruvilāsinīnāṃ
kāñcyo bhavanti śithilā jaghanasthalīṣu //
dṛṣṭasya yasya hariṇā raṇamūrdhni mūrtir-
udbhūtaduḥsahamahaḥprasarā samantāt /
tallocanasthitaravipratibimbagarbhe-
vābhāti cakramaricakranudestu tadvaḥ //
udvṛttadaityapṛtanāpatikaṇṭhapīṭha-
cchedocchaladbahalaśoṇitaśoṇadhāram /
cakraṃ kriyādabhimatāni harerudāra-
digdāhadāruṇanabhaḥśriyamudvahadvaḥ //
yasyodyadbāṇavāhudrumagahanavanacchedagoṣṭhīkuṭhāraṃ
cakraṃ niṣkrāntatīvrānalabahalakaṇākīrṇadhāraṃ vicintya /
jātagrāsāvasāyo divasakṛtisalanmāṃsalāṃśupravāhe
muhyatyadyāpi rāhuḥ sa dahatu duritānyāśu daityāntako vaḥ //
daityāsthipañjaravidāraṇalabdharandhra-
raktāmbunirjarasariddhanajātapaṅkāḥ /
bālendukoṭikuṭilāḥ śukacañcubhāso
rakṣantu siṃhavapuṣo nakharā harervaḥ //
ādityāḥ kiṃ daśaite pralayabhayakṛtaḥ svīkṛtākāśadeśāḥ
kiṃ volkāmaṇḍalāni tribhuvanadahanāyodyatānīti bhītaiḥ /
pāyāsurnārasiṃhaṃ vapuramaragaṇairbibhrataḥ śārṅgapāṇer-
dṛṣṭvā dṛptāsurorastaladaraṇagaladraktaraktā nakhā vaḥ //
merūrukesaramudāradigantapattram-
āmūlalambicalaśeṣaśarīranālam /
yenoddhṛtaṃ kuvalayaṃ salilātsalīlam-
uttaṃsakārthamiva pātu sa vo varāhaḥ //
na mṛdnīyānmṛdvī kathamiva mahī potranikaṣair-
mukhāgnijvālābhiḥ kanakagirirīyānna vilayam /
na śuṣyeyuḥ śvāsaiḥ salilanidhayaḥ sapta ca kathaṃ
varāho vaḥ pāyāditi vipulacintāparikaraḥ //
svāmī sanbhuvanatrayasya vikṛtiṃ nītosi kiṃ yācñayā
yadvā viśvasṛjā tvayaiva na kṛtaṃ taddīyatāṃ te kutaḥ /
dānaṃ śreṣṭhatamāya tubhyamatulaṃ bandhāya no muktaye
vijñapto balinā niruttaratayā hrīto hariḥ pātu vaḥ //
līne śrotraikadeśe nabhasi nayanayostejasi kvāpi yāte
śvāsagrāsopayukte maruti jalanidhau pāyurandhrārdhapīte /
potraprāntaikaromāntaravivaragatāṃ mṛgyataḥ śārṅgapāṇeḥ
kroḍākārasya pṛthvīmakalitaviṣayaṃ vaibhavaṃ vaḥ punātu //
kvedānīṃ darpitāste ghanamadamadirāmodino digdhipendrā
he mero mandarāndre malaya himagire sādhu vaḥ kṣmādharatvam /
śeṣa ślāghyosi dīrghaiḥ pṛthubhuvanabharoccaṇḍaśauṇḍaiḥ śirobhiḥ
śaṃsansotprāsamuccairiti dharaṇibhṛtaḥ pātu yuṣmānvarāhaḥ //
āvyādvo vāmano yasya kaustubhapratibimbitā /
kautukālokinī jātā jāṭharīva jagattrayī //
ekasthaṃ jīviteśe tvayi sakalajagatsāramālokayāmaḥ
śyāme cakṣustavāsminvapuṣi niviśate nālpapuṇyasya puṃsaḥ /
kasyānyatrāmṛtesminratirativipulā dṛṣṭirevāmṛtaṃ te
daityairityucyamāno munibhirapi hariḥ straiṇarūpovatādvaḥ //
bhrāmyanmahāgirinigharṣaṇalabdhapṛṣṭha-
kaṇḍūyanakṣaṇasukhāyitagāḍhanidraḥ /
suṣvāpa dīrghataraghargharaghoraghoṣaḥ
śvāsābhibhūtajaladhiḥ kamaṭhaḥ sa vovyātu //
sa dhūrjaṭijaṭājūṭo jāyatāṃ vijayāya vaḥ /
yasyaikapalitabhrāntiṃ karotpadyāpi jāhnavī //
sa pātu vo yasya jaṭākalāpe
sthitaḥ śaśāṅkaḥ sphuṭahāragauraḥ /
nīlotpalānāmiva nālapuñje
nidrāyamāṇaḥ śaradīva haṃsaḥ //
diśyātsa śītakiraṇābharaṇaḥ śivaṃ vo
yasyottamāṅgabhuvi visphuradūrmipakṣā /
haṃsīva nirmalaśaśāṅkakalāmṛṇāla-
kandārthinī surasarinnabhasaḥ papāta //
śreyāṃsi vo diśatu yasya sitābhraśubhrā
vibhrājate surasaridvaramaulimālā /
ūrdhvekṣaṇajvalanatāpavilīyamāna-
candrāmṛtapravitatāmṛtavāhinīva //
cyutāmindorlekhāṃ ratikalahabhagnaṃ ca valayaṃ
śanairekīkṛtya prahasitamukhī śailatanayā /
avocadyaṃ paśyotyavatu sa śivaḥ sā ca girijā
sa ca krīḍācandro daśanakiraṇāpūritatanuḥ //
eṣā te hara kā sugātri katamā mūrdhni sthitā kiṃ jaṭā
haṃsaḥ kiṃ bhajate jaṭāṃ nahi śaśī candro jalaṃ sevate /
mugdho bhūtiriyaṃ kutotra salilaṃ bhūtistaraṅgāyate
evaṃ yo vinigūhate tripathagāṃ pāyātsa vaḥ śaṃkaraḥ //
āśleṣādharavimbacumbanasukhālāpasmitānyāsatāṃ
dūre tāvadidaṃ mitho na sulabhaṃ jātaṃ mukhālokanam /
itthaṃ vyarthakṛtaikadehaghaṭanopanyāsayorāvayoḥ
keyaṃ premaviḍambanetyavatu vaḥ smerordhanārīśvaraḥ //
mātarjīva kimetadañjalipuṭe tātena gopāyyate
vatsa svādu phalaṃ prayacchati na me gatvā gṛhāṇa svayam /
mātraivaṃ prahite gṛhe vighaṭayatyākṛṣya saṃdhyāñjaliṃ
śaṃbhorbhinnasamādhiruddharabhaso hāsodgamaḥ pātu vaḥ //
ekaṃ cantacchadasya sphurati japavaśādardhamanyatprakopād-
ekaḥ pāṇiḥ praṇantuṃ śirasi kṛtapadaḥ kṣeptumanyastameva /
ekaṃ dhyānānnimīlatyaparamaviṣahaṃ vīkṣituṃ cakṣuritthaṃ
tulyānicchāpi vāmā tanuravatu sa vo yasya saṃdhyāvasāne //
śailarājatanayāstanayagmavyāpṛtāsyayugalasya gṛhasya /
śeṣavakrakamalāni malaṃ vo dugdhapānavidhurāṇi harantu //
karajālamapūrvaceṣṭitaṃ vastadabhīṣṭapradamastu tigmabhāsaaḥ /
kriyate bhavabandhanādvimuktiḥ praṇatānāmupasevitena yena //
yuṣmākamambaramaṇe prathame mayūkhās-
te maṅgalaṃ vidadhatūdayarāgabhājaḥ /
kurvanti ye divasajanmamahotsaveṣu
sindūrapāṭalamukhīriva dikpuraṃdhrīḥ //
ābāhūdgatamaṇḍalāgrarucayaḥ saṃnaddhavakṣaḥsthalāḥ
soṣmāṇo vraṇino vipakṣahṛdaypronmāthinaḥ karkaśāḥ /
utsṛṣṭāmbaradṛṣṭavigrahabharā yasya smarāgresarā
yodhā vāravadhūstanāśca na dadhuḥ kṣobhaṃ sa vovyājjinaḥ //
kiṃ syādbhāsvānna bhānoramṛtaghanarasasyandinaḥ santi pādāḥ
kiṃ vā rākāśaśāṅko nahi tuhinaruciḥ kutracinniṣkalaṅkaḥ /
sākṣāccintāmaṇiḥ kiṃ vipulaphalamaṇeḥ saukumāryaṃ kutastyaṃ
saṃdehānmugdhadhībhiḥ prathamamiti muneḥ pātu dṛṣṭaṃ vapurvaḥ //
ciramāviṣkṛtaprītibhītayaḥ pāntu vo dviṣām /
valayajyāravonmiśrāścaṇḍyāḥ kodaṇḍakṛṣṭayaḥ //
diśyānmahāsuraśiraḥsarasīpsitāni
preṅkhannakhāvalimayūkhamṛṇālanālam /
caṇḍyāścalaccaṭulanūpuracañcarīka-
jhāṃkārahāri caraṇāmburuhadvayam vaḥ //
savrīḍā dayitānane sakaruṇā mātaṅgacarmāmbare
satrāsā bhujage savismayarasā candremṛtasyandini /
serṣyā jahnusutāvalokanavidhau dīnā kapālodare
pārvatyā navasaṃgamapraṇayinī dṛṣṭiḥ śivāyastu vaḥ //
uttiṣṭhantyā ratānte bharamuragapatau pāṇinaikena kṛtvā
dhṛtvā cānyena vāso vigalitakabarībhāramaṃsaṃ vahantyāḥ /
bhūyastatkālakāntidviguṇitasurataprītinā śauriṇā vaḥ
śayyāmāliṅgya nītaṃ vapuralasalasadbāhu lakṣmyāḥ punātu //
pāyādgajendravadanaḥ sa imāṃ trilokīṃ
yasyodgatena gagane mahatā kareṇa /
mūlāvalagnasitadantabisāṅkureṇa
nālāyitaṃ tapanabimbasaroruhasya //
sānandaṃ nandihastāhatamurajaravāhvatakaumārabarhi-
trāsānnāsāgrarandhraṃ viśati phaṇipatau bhogasaṃkocabhāji /
gaṇḍoḍḍīnālimālāmukharitakakubhastāṇḍave śūlapāṇer-
vaināyakyaściraṃ vo vadanavidhutayaḥ pāntu sītkāravatyaḥ //
dhanurmālā maurvī kvaṇadalikulaṃ lakṣyamabalā
mano bhedyaṃ śabdaprabhṛtaya ime pañca viśikhāḥ /
iyāñjetuṃ yasya tribhuvanamadehasya vibhavaḥ
sa kāmaḥ kāmānvo diśatu dayitāpāṅgavasatiḥ //
brahmā dakṣaḥ kubero yamavaruṇamarudvahnicandrendrarudrāḥ
śailā nadyaḥ samudrā grahagaṇamanujā daityagandharvanāgāḥ /
dvīḥā nakṣatratārāravivasumunayo vyoma bhūraścinau ca
saṃlīnā yasya sarve vapuṣi sa bhagavāpātu vo viśvarūpaḥ //
mugdhe muñca viṣādamatra balajitkampo gurustyajyatāṃ
sadbhāvaṃ bhaja puṇḍarīkanayane mānyānimānmānaya /
lakṣmīṃ bodhayataḥ svayaṃvaravidhau dhanvantarervākchalā-
danyatra pratiṣedhamātmani vidhiṃ śṛṇvanhariḥ pātu vaḥ //
diśyātsukhaṃ naraharirbhuvanaikavīro
yasyāhave ditisutoddalanodyatasya /
krodhoddhataṃ mukhamavekṣitumakṣamatvaṃ
jānebhavannijanakheṣvapi yannatāste //
svasti svāgatamarthyahaṃ vada vibho kiṃ dīyatāṃ medinī
kā mātrā mama vikramatrayapadaṃ dattaṃ gṛhītāṃ mayā /
mā dehītyuśanāḥ kuto harirayaṃ pātraṃ kimasmātparaṃ
yo hītthaṃ balinārcito makhamukhe pāyātsa vo vāmanaḥ //
cakra brūhi vibho gade jaya hare kambo samājñāpaya
bho bho nandaka jīva pannagariyo kiṃ nātha bhinno mayā /
ko daityaḥ katamo hiraṇyakaśipuḥ satyaṃ bhavadbhyaḥ śape
kenāstreṇa nakhairiti pravadato viṣṇormukhaṃ pātu vaḥ //
cintācakriṇi hanta cakriṇi bhiyā kubjāsanebjāsane
naśyaddhāmani tigmadhāmani dhṛtāśaṅke śaśāṅke bhṛśam /
bhraśyaccetasi ca pracetasi śucā tānte kṛtānte ca yo
vyagrobhūtkaṭukālakūṭakavalīkārāya pāyātsa vaḥ //
nityaṃ narāvṛti nijānubhavaikamānam-
ānandadhāma jagadaṅkurabījamekam /
digdeśakālakalanādisamastahasta-
mardāsahaṃ diśatu śarma mahanmaho vaḥ //
vyomnīva nīradabharaḥ sarasīva vīci-
vyūhaḥ sahasramahasīva sudhāṃśudhām /
yasminnidaṃ jagadudeti ca līyate ca
tacchāmbhavaṃ bhavatu vaibhavamṛrddhaye vaḥ //
lokatrayasthitilayodayakelikāraḥ
kāryeṇa yo hariharadruhiṇatvameti /
devaḥ sa viśvajanavāṅmanasātivṛtti-
śaktiḥ śivaṃ diśatu śaśvadanaśvaraṃ vaḥ //
sarvaḥ kilāyamavaśaḥ puruṣāṇukarma-
kāyādikāraṇagaṇo yadanugraheṇa /
viśva prapañcaracanācaturatvameti
sa trāyatāṃ tribhuvanaikamaheśvaro vaḥ //
yaḥ kandukairiva puraṃdara padmasadma-
padmāpatiprabhṛtibhiḥ prabhuraprameyaḥ /
khelatyalaṅghyamahimā sa himādrikanyā-
kāntaḥ kṛtāntadalano laghayatvadhaṃ vaḥ //
muktirhi nāma paramaḥ puruṣārtha ekas-
tāmantarāyamavayanti yadantarajñāḥ /
kiṃ bhūyasā bhavatu saiva sudhāmayūkha-
lekhāśikhābharaṇabhaktirabhaṅgurā vaḥ //
śrīkaṇṭhasya sakṛttikārtabharaṇī mūrtiḥ sadārohiṇī
jyeṣṭhā bhadrapadā punarvasuyutā citrā viśākhānvitā /
diśyādakṣatahastamūlaghaṭitāṣāḍhā maghālaṅkṛtā
śreyo vaiśravaṇānvitā bhagavato nakṣatrapālīva vaḥ //
trātā bhītibhṛtāṃ patiścidacitāṃ kleśaṃ sataṃ śaṃsatāṃ
hantā bhaktimatāṃ satāṃ svasamatāṃ kartāpakartāsatām /
devaḥ sevakabhuktimuktiracanābhūrbhūrbhuvaḥsvastrayī-
nirmāṇasthitisaṃhṛtiprakaṭitakrīḍo mṛḍaḥ pātu vaḥ //
rājā rājārcitāṅghreranupacitakalo yasya cūḍāmaṇitvaṃ
nāgā gāgātmajārdhaṃ na bhasitadhavalaṃ yadvapurbhūṣayanti /
mā rāmārāgiṇī bhūnmatiriti yamināṃ yena vodāhi māraḥ
sa ptāḥ saptāśvanunnāruṇakiraṇanibhāḥ pātu bibhrattrinetraḥ //
rādhāmohanamandiraṃ jagamiṣoścandrāvalīmandirād-
rādho kṣemamiti priyasya vacanaṃ śrutvāha candrāvalī /
kṣemaṃ kaṃsa tataḥ priyaḥ prakupitaḥ kaṃsaḥ kva dṛṣṭastvayā
rādhā kveti tayoḥ prisannamanasorhāsodgamaḥ pātu vaḥ //
ākṛṣṭe yudhi kārmuke samavadadvāmaḥ karo dakṣiṇaṃ
re re dakṣiṇahasta bhojanamahādānādi te kurvataḥ /
paścādgantumayuktamityatha punaḥ sopyabravīdadravaṃ
praṣṭuṃ rāghavamāśu rāvaṇaśirovṛndāni bhindāni kim //
dṛṣṭaḥ kvāpi sa keśavo vrajavadhūmādāya kāṃcidgataḥ
sarvā eva hi vañcitāḥ khula vayaṃ sonveṣaṇīyo yadi /
dve dve gacchata ityudīrya sahasā rādhāṃ gṛhītvā kare
gopīveṣadharo nikuñjabhavanaṃ prāpto hariḥ pātu vaḥ //
mātastarṇakarakṣaṇāya yamunākacchaṃ na gacchāmyahaṃ
kasmādvatsa pinaṣṭi pīvarakucadvandvena gopījanaḥ /
bhrūbhaṅgairvinivāritopi bahuśo jalpanyaśodāgrato
gopībhiḥ karapadmamudritamukhaḥ pāyātsa vaḥ keśavaḥ //
saṃdhyāṃ yatpraṇipatya lokapurato baddhāñjaliryācase
dhatse yacca nadīṃ vilajja śirasā tannāma soḍhaṃ mayā /
śrīryātāmṛtamanthane yadi hariṃ kasmādviṣaṃ bhakṣitaṃ
mā strīlaṃpaṭa māṃ spṛśeti gadito gauryā haraḥ pātu vaḥ //
kastvaṃ śūlī mṛgaya bhiṣajaṃ nīlakaṇṭhaḥ priyehaṃ
kekāmekāṃ vada paśupatirnaiva dṛśye viṣāṇe /
mugdhe sthāṇuḥ sa carati kathaṃ jīviteśaḥ śivāyā
gacchāṭavyāmiti hatavacāḥ pātu vaścandracūḍaḥ //
koyaṃ dvāri hariḥ prayāhyupavanaḥ śākhāmṛgasyātra kiṃ
kṛṣṇohaṃ dayite bibhemi sutarāṃ kṛṣṇādahaṃ vānarāt /
mugdhehaṃ madhusūdanaḥ piba latāṃ tāmeva tanmīvale
itthaṃ nirvacanīkṛto dayitayā hrīto hariḥ pātu vaḥ //
nirlajja hare kimidaṃ pramadānugataḥ sadā paribhramasi /
mugdhe tvatsaṃparkātpramado bhavatīti kiṃ citram //
śaṭha varṇayāmi bhavato nārīṇāmuparibhūyasī prītiḥ /
pralapasi kimasaṃbaddhaṃ kasyāriṣu vidyate prema //
vyāmohayasi kimevaṃ rāmāsaktiṃ bravīmi bhavadīyām /
jyeṣṭhe bhrātari rāme na kriyatāṃ kathamivāsaktiḥ //
kiṃ māmevaṃ bhramayasi śocāmi vyasanameva bhavadīyam /
niṣkāraṇakupitāyāṃ tvayi kathaya kimalpakaṃ vyasanam //
vakravacanairamībhirgopavadhūmiti naruttarīkṛtya /
maṇḍalitagurupayodharamupagūḍhaṃ pātu vaḥ śaureḥ //
ayi saṃprasīda pārvati śivopi tava pādayornipatitoham /
śiva iti kathaṃ hi jalpasi sarudhiragajacarmasaṃvītaḥ //
śiva iti yadi tava gadite dviguṇo roṣo bhavāmyahaṃ sthāṇuḥ /
sthānurasi satyametaccetasi bhavato na kiṃcidapi //
tyaja ruṣamavehi mānini māmīśvaramarcitaḥ tribhuvanasya /
tryambaka yadīśvarastvaṃ nagnaḥ kiṃ dhūlidhūsaritaḥ //
saṃprati kimatra vakṣyasi paśupatireṣosmi pāṇḍurakapole /
paśupatireva na gaṇayasi yuktāyuktāni yasmāttvam //
mugdhe bhramasi kimevaṃ satyamimaṃ māṃ bhavaṃ vijānīhi /
satyaṃ bhavosi śaṭha he yenātivicitrarūposi //
paṇḍitabādastava yadi lokehaṃ tryambako vidita eṣaḥ /
ambā hyekāpi na te prajalpasi tvaṃ kutastisraḥ //
vādo mahānihaiva hi tathā vijānīhyanaṅgadahanaṃ mām /
dagdhamidamaṅgamaṅgaṃ tvayā mamaivedṛśaiścaritaiḥ //
saṃdhyāpraṇāmadoṣādyonunayati taṃ vijitya pārvatyā /
āliṅgitaśca sarabhasamurasā vai haratu duritaṃ vaḥ //
bhava niḥsnehastvaṃ me na bhavāmyevaṃ yathā tvayā gaditam /
niḥsnehatābhilāṣastava devi kutaḥ samutpannaḥ //
kusṛtibhiralametābhiḥ kimarthamuparisthitā nadīyaṃ te /
kā narakapālamālā mamoparisthā gṛhāṇaitāḥ //
janamanurāgiṇamevaṃ saṃtāpayasi vyalīkakaraṇena /
tava narakapālapaṅktibhiravaśyamevopari stheyam //
kiṃ kupitosi tyaja ruṣamapanayatāṃ vigrahaṃ mayā hi bhavān /
saha vigraho bhavatyā na jātu vighāṭiṣyatesmākam //
gaṅgāvigrahakaluṣāmiti śivavacanairniruttarāṃ gaurīm /
parihāsya yonuninye sa karotu śivaḥ śivaṃ bhavatām //
vijaye kuśalastryakṣo na krīḍitumahamanena saha śaktā /
vijaye kuśalosmi na tu tryakṣokṣadvayamidaṃ pāṇau //
kiṃ me durodareṇa prayātu yadi gaṇapatirna tebhimataḥ /
kaḥ pradveṣṭi vināyakamahilokaḥ kiṃ na jānāsi //
vasurahitena krīḍā bhavatā saha kīdṛśī na jihreṣi /
kiṃ vasubhinnamatomūnsurāsurāneva paśya puraḥ //
candragrahaṇena vinā nāsmi rame kiṃ pravartayasyevam /
devyai yadi rucitamidaṃ nandinnāhvayatāṃ rāhuḥ //
hā rāhau nikaṭasthe sitadaṃṣṭre bhayakṛti ratiḥ kasya /
yadi necchasi tattyaktaḥ saṃpratyevaiṣa hārāhiḥ //
āropayasi mudhā kiṃ nāhamabhijñā tvadaṅkasya /
divyaṃ varṣasahasraṃ sthitvaivaṃ yuktamabhidhātum //
itthaṃ paśupatipeśalapāśakalīlāprayuktavakrokteḥ /
harṣavaśataralatārakamānanamavyādbhavānyā vaḥ //
aṅgulyā kaḥ kavāṭe praharati kuṭilo mādhavaḥ kiṃ vasanto
no cakrī kiṃ kulālo nahi dharaṇidharaḥ kiṃ praṇīndro dvijihvaḥ /
mugdhe ghorāhimāthī kimuta khagapatirno hariḥ kiṃ kapīndra
itthaṃ lakṣmyā kṛtosau pratihatavacanaḥ pātulakṣmīdhavo vaḥ //
khedaḥ kiṃ khalu dayite na vetsi ravimaṇḍalaṃ jagadviditam /
na krodhaḥ kartavyo jalacaramūrdhvaṃ na jātu paśyāmaḥ //
kopastyaktuṃ yogyo yasya pipāsā na saṃbhavati /
saṃtyaja mānini mānaṃ kiṃ mānenādhunā mamānena //
kiṃ tena kila kāvyena mṛdyamānasya yasya tāḥ /
udadheriva nāyānti rasāmṛtaparamparāḥ //
kiṃ kavestasya kāvyena kiṃ kāṇḍena dhanuṣmataḥ /
parasya hṛdaye lagnaṃ na ghūrṇayati yacchiraḥ //
apragalbhapadanyāsā jananīrāgahetavaḥ /
santyeke bahulālāpāḥ kavayo bālakā iva //
kiṃ tena kāvyamadhunā plāvitā rasanirjharaiḥ /
jaḍātmānopi no yasya bhavantyaṅkuritān tarāḥ //
navortho jātiragrāmyā śleṣokliṣṭaḥ sphuto rasaḥ /
vikaṭākṣarabandhaśca kṛtsnamekatra duṣkaram //
mukhamātreṇa kāvyasya karotyahṛdayo janaḥ /
chāyāmachāmapi śyāmāṃ rāhustārāpateriva //
boddhāromatsaragrastā vibhavaḥ smayadūṣitāḥ /
abodhopahatāścānye jīrnamaṅge subhāṣitam //
padadvayasya saṃdhānaṃ kartumapratibhāḥ khalāḥ /
tathāpi parakāvyeṣu duṣkareṣvapyasaṃbhramāḥ //
kva doṣotra mayā labhya iti saṃcintya cetasā /
khalaḥ kāvyeṣu sādhūnāṃ śravaṇāya pravartate //
upapattibhiramlānā nopadeśaiḥ kadarthitāḥ /
svasaṃvedanasaṃvedyasārāḥ sahṛdayoktayaḥ //
keṣāṃcidvāci śukavatpareṣāṃ hṛdi mūkavat /
kasyāpyā hṛdayādvaktre valgu valganti sūktayaḥ //
bahūni naraśīrṣāṇi lomaśāni bṛhanti ca /
grīvāsu pratibaddhāni kiṃcitteṣu sakarṇakam //
sādhvīva bhāratī bhāti sūktisadvratacāriṇī /
grāmyārthavastusaṃsparśabahiraṅgā mahākaveḥ //
te vandyāste mahātmānasteṣāṃ loke sthiraṃ yaśaḥ /
yairnibaddhāni kāvyānī ye vā kāvyeṣu kīrtitāḥ //
prasannāḥ kāntihāriṇyo nānāśleṣavicakṣaṇāḥ /
bhavanti kasyacitpuṇyairmukhe vāco gṛhe striyaḥ //
kavīnāṃ mahatāṃ sūktairgūḍhārthāntarasūcibhiḥ /
vidhyamānaśrutermā bhūhurjanasya kathaṃ vyathā //
yāsyati sajjanahastaṃ ramayiṣyati taṃ bhavecca nirdoṣā /
utpāditayāpi kavistāmyati kathayā duhitreva //
avasarapaṭhitaṃ sarvaṃ subhāṣitatvaṃ prayātpasūktamapi /
kṣudhi kadaśanamapi nitarāṃ bhoktuḥ saṃpadyate svādu //
durjanahutāśataptaṃ kāvyasuvarṇaṃ viśuddhimupayāti /
darśayitavyaṃ tasmānmatsarimanasaḥ prayatnena //
gaṇayanti nāpaśabdaṃ na vṛttabhaṅgaṃ kṣatiṃ na cārthasya /
rasikatvenākulitā veśyāpatayaḥ kukavayaśca //
vipulahṛdayābhiyogye khidyati kāvye jaḍo na maurkhye sve /
nindati kañcukameva prāyaḥ śuṣkastanā nārī //
khyātiṃ gamayati sujanaḥ sukavirvidadhāti kevalaṃ kāvyam /
puṣṇāti kamalamambho lakṣmyā tu ravirniyojayati //
vyākhyātumeva kecitkuśalāḥ śāstraṃ prayoktumalamanye /
upanāmayati karonnaṃ rasāṃstu jihbaiva jānāti //
jivita iva kaṇṭhagate sūkte duḥkhāsikā kavestāvat /
nayanavikāsavidhāyī sacetanābhyāgamo yāvat //
pratīyamānaṃ punaranyadeva
vastvasti vāṇīṣu mahākavīnām /
yattatprasiddhāvayavātirikta-
mābhāti lāvaṇyamivāṅganāsu //
kaverabhiprāyamaśabdagocaraṃ
sphurantamārdreṣu padeṣu kevalam /
vadadbhiraṅgaiḥ kṛtaromavikriyair-
janasya tūṣṇīṃbhavatoyamañjaliḥ //
sahṛdayāḥ kavigumphanikāsu ye
katipayāsta ime na viśṛṅkhalāḥ /
rasamayīṣu latāsviva ṣaṭpadā
hṛdayasārajuṣo na mukhaspṛśaḥ //
khyātā narādhipatayaḥ kavisaṃśrayeṇa
rājāśrayeṇa ca gatāḥ kavayaḥ prasiddhim /
rājñā samosti na kaveḥ paramopakārī
rājño na cāsti kavinā sadṛśaḥ sahāyaḥ //
cetaḥprasādajananaḥ vibuddhottamānām-
ānandi sarvarasayuktamatiprasannam /
kāvyaṃ khalasya na karoti hṛdi pratiṣṭhāṃ
pīyūṣapānamiva vaktravivarti rāhoḥ //
baddhā yadarpaṇarasena vimardapūrvam-
arthānkathaṃ jhaṭiti tānprakṛtānna dadyuḥ /
caurā ivātimṛdavo mahatāṃ kavīnām-
arthāntarāṇyapi haṭhādvitaranti śabdāḥ //
tatkiṃ kāvyamanalpapītamadhuvatkuryānna yaddhṛdgataṃ
mātsaryāvṛtacetasāṃ rasavaśādapyudgatiṃ lomasu /
kampaṃ mūrdhni kapolayugmamaruṇaṃ bāṣpāvile locane
adhyāropitavastukīrtanaparaṃ vācaḥ karālambanam //
ye tāvatsvaguṇopabṛṃhitadhiyasteṣāmaraṇyaṃ jagad-
yepyete kṛtamatsarāḥ paraguṇaṃ svapnepi necchanti te /
anyeṣāmanurāgiṇāṃ kvacidapi snigdhaṃ mano nirvṛtā-
vitthaṃ yāntu tapovanāni mahatāṃ sūktāni manyedhunā //
yā sādhūniva sādhuvādamukharānmātsaryamūkānapi
proccairno kurute satāṃ matimatāṃ dṛṣṭirna sā vāstavī /
yā yātāḥ śrutigocaraṃ ca sahasā harṣollasatkaṃdharās-
tiryañcopi na muktaśaṣpakavalāstāḥ kiṃ kavīnāṃ giraḥ //
svecchābhaṅgurabhāgyameghataḍitaḥ śakyā na roddhuṃ śriyaḥ
prāṇānāṃ satataṃ prayāṇapaṭahaśraddhā na viśrāmyati /
trāṇaṃ yetra yaśomaye vapuṣi vaḥ kurvanti kāvyāmṛtais-
tānārādhyapade vidhatta sukavīnnirgarvamurvīśvarāḥ //
he rājānastyajata sukavipremabandhe virodhaṃ
śuddhā kīrtiḥ sphurati bhavatāṃ nūnametatprasādāt /
tuṣṭairbaddhaṃ tadalaghu raghusvāminaḥ saccaritraṃ
ruṣṭairnītastribhuvanajayī hāsyamārgaṃ daśāsyaḥ //
namo namaḥ kāvyarasāya tasmai
niṣiktamantaḥ pṛṣatāpi yasya /
suvarṇatāṃ vaktramupaiti sādhor-
durvarṇatāṃ yāti ca durjanasya //
ajñātapāṇḍityarahasyamudrā
ye kāvyamārge dadhatebhimānam /
te gāruḍīyānanadhītya mantrān-
hālāhalāsvādanamārabhante //
sarasvatīmāturabhūcciraṃ na yaḥ
kavitvapāṇḍityaghanastanaṃdhayaḥ /
kathaṃ sa sarvāṅgamanāptasauṣṭhavo
dināddinaṃ prauḍhiviśeṣamaśnute //
vitīrṇaśikṣā iva hṛtpadastha-
sarasvatīvāhanarājahaṃsaiḥ /
ye kṣīranīrapravibhāgadakṣā
vivekinaste kavayo jayanti //
kāvyāmṛtaṃ durjanarāhunītaṃ
prāpyaṃ bhavenno sumonajanasya /
saccakramavyājavirājamānat-
aikṣṇyaprakarṣaṃ yadi nāma na syāt //
vinā na sāhityavidāparatra
guṇaḥ kathaṃcitprathate kavīnām /
ālambate tatkṣaṇamambhasīva
vistāramanyatra na tailabinduḥ //
atyarthavakratvamanarthakaṃ yā
śūnyā tu sarvānyaguṇairvyanakti /
aspṛśyatādūṣitayā tayā kiṃ
tucchaśvapucchacchaṭayeva vācā //
nīcastanotvaśru nitāntakārṣṇyaṃ
puṣṇātu sādharmyabhṛdañjanena /
vinā tu jāyeta kathaṃ tadīya-
kṣodena sārasvatadṛkprasādaḥ //
arthosticenna padaśuddhirathāsti sāpi
no rītirasti yadi sā ghaṭanā kutastyā /
sāpyasti cenna navavakragatistadetad-
vyarthaṃ vinā rasamaho gahanaṃ kavitvam //
ślāghyaiva vakrimagatirghanadārḍhyabandhos-
tasyāḥ kavipravarasūktidhanurlatāyāḥ /
karṇāntikapraṇayabhāji guṇe yadīye
cetāṃsi matsaravatāṃ jhaṭiti truṭanti //
yātāste rasasārasaṃgrahavidhiṃ niṣpīḍya niṣpīḍya ye
vāktatvekṣulatāṃ purā katipaye tattvaspṛśaścakrire /
jāyantedya yathāyathaṃ tu kavayaste tatra saṃtanvate
yenuprāsakaṭhoracitrayamakaśleṣādiśalkoccayam //
paraślokānstokānanudivasamabhyasya nanu ye
catuṣpādīṃ kuryurbahava iha te santi kavayaḥ /
avicchinnodgacchajjaladhilaharīrītisuhṛdaḥ
suhṛdyā vaiśadyaṃ dadhati kila keṣāmcana giraḥ //
hemno bhāraśatāni vā madamucāṃ vṛndāni vā dantināṃ
śrīharṣeṇa samarpitāni guṇine bāṇāya kutrādya tat /
yā bāṇena tu tasya sūktivisarairuṭṭaṅkitāḥ kīrtayas-
tāḥ kalpapralayepi yānti na manāṅmanye parimlānatām //
dhanyāḥ śūcīni surabhīṇi guṇombhitāni
vāgvīrudhaḥ svavadanopavanodgatāyāḥ /
uccitya sūktikusumāni satāṃvivikta-
varṇāni karṇapulineṣvavataṃsayanti //
tenantavāṅmayamahārṇavadṛṣṭapārāḥ
sāṃyātrikā iva mahākavayo jayanti /
yatsūktipelavalavaṅgalavairvaimi
santaḥ sadaḥ suvadanānyadhivāsayanti //
trailokyabhūṣaṇamaṇirguṇivargabandhur-
ekaścakāsti kavitā savitā dvitīyaḥ /
śaṃsanti yasya mahimātiśayaṃ śirobhiḥ
pādagrahaṃ vidadhataḥ pṛthivībhṛtopi //
śabdārthamātramapi ye na vidanti tepi
yāṃ mūrchanāmiva mṛgāḥ śravaṇaiḥ pibantaḥ /
saṃruddhasarvakaraṇaprasarā bhavanti
citrasthitā iva kavīndragiraṃ numastām //
asthāne gamitā layaṃ hatadhiyāṃ vāgdevatā kalpate
dhikkārāya parābhavāya mahate tāpāya pāpāya vā /
sthāne tu vyayitā satāṃ prabhavati prakhyātaye bhūtaye
cetonirvṛtaye paropakṛtaye prānte śivāvāptaye //
valmīkaprabhaveṇa rāmanṛpatirvyāsena dharmātmajo
vyākhyātaḥ kila kālidāsakavinā śrīvikramāṅko nṛpaḥ /
bhojaścittapabihlaṇaprabhṛtibhiḥ karṇopi vidyāpateḥ
khyātiṃ yānti nireśvarāḥ kavivaraiḥ sphārairna bherīravaiḥ //
bhujataruvanacchāyāṃ yesāṃ niṣevya mahaujasāṃ
jaladhiraśanā medinyāsīdasāvakutobhayā /
smṛtimapi na te yānti kṣmāpā vinā yadanugrahaṃ
prakṛtimahate kurmastasmai namaḥ kavikarmaṇe //
yepyāsannibhakumbhaśāyitapadā yepi śriyaṃ lebhire
yeṣāmapyavasanpurā yuvatayo geheṣvahaścandrikāḥ /
tāṃllokoyamavaiti lokatilakānsvapnepyajātāniva
bhrātaḥ satkavikṛtya kiṃ stutiśatairandhaṃ jagattvāṃ vinā //
sphāreṇa saurabhabhareṇa kimeṇanābhes-
taddhānasāramapi sāramasārameva /
sraksaumanasyapi na puṣyati saumanasyaṃ
prasyandate yadi madhudravamuktidevī //
prayacchati camatkṛtiṃ viracanāvidhau cetasaḥ
sabhāsu paṭhito bhavatyasamasādhuvādāptaye /
prathāmupagatastanotyatitarāmudāraṃ yaśo
na puṣyati manorathaṃ kamiva kāvyacintāmaṇiḥ //
yaḥ satpadasthamiva kāvyamadhu prasannaṃ
muṣṇanparasya tanute nijapadmamadhye /
asthānadoṣajaniteva pipīlakālī
kālī vibhāti likhitākṣarapaṅktirasya //
yaḥ syātkevalalakṣyalakṣaṇarato no tarkasaṃparkabhṛn-
nālaṃkāravicāracārudhiṣaṇaḥ kāvyajñaśikṣojjhitaḥ /
tasmāccedrasaśāli kāvyamudayedekāntataḥ sundaraṃ
prāsādo dhavalastadā kṣitipateḥ kākasya kārṣṇyādbhavet //
svaprajñayā kuñcikayeva kaṃcit-
sārasvataṃ vakrimabhaṅgibhājam /
kavīśvaraḥ kopi padārthakośa-
muddhāṭya viśvābharaṇaṃ karoti //
daivīrgiraḥ kepi kṛtārthayanti
tāḥ kuṇṭhayantyeva punarvimūḍhāḥ /
yā vipruṣaḥ śuktimukheṣu daivyas-
tā eva muktā na tu cātakeṣu //
pariśramajñaṃ janamantareṇa
maunavrataṃ bibhrati vāgminopi /
vācaṃyamāḥ santi vinā vasantaḥ
puṃskokilāḥ pañcamacañcavopi //
vyālāśca rāhuśca sudhāprasādāj-
jihvāśironigrahamugramāpuḥ /
itīva bhītāḥ piśunā bhavanti
parāṅmukhāḥ kāvyarasāmṛteṣu //
sākūtaṃ nijasaṃvidekaviṣayaṃ tattvaṃ sacetā bruvan-
nagre nūnamabodhamohitadhiyāṃ hāsyatvamāyāsyati /
tadyuktaṃ viduṣo janasya jaḍavajjoṣaṃ nu nāmāsituṃ
jātyandhaṃ pratirūpavarṇanavidhau koyaṃ vṛthaivodyamaḥ //
jayanti jitamatsarāḥ parahitārthamabhyudyatāḥ
parābhyudayasusthitāḥ paravipattikhedākulāḥ /
mahāpuruṣasatkathāśravaṇajātakautūhalāḥ
samastaduritārṇavaprakaṭasetavaḥ sādhavaḥ //
paraparivāde mūkaḥ paranārīdarśanepi jātyandhaḥ /
paṅguḥ paradhanaharaṇe sa jayati loke mahāpuruṣaḥ //
saṃpatsu mahatāṃ ceto bhavatyutpalakomalam /
āpatsu ca mahāśailaśilāsaṃghātakarkaśam //
kusumastabakasyeva dvayī mṛttirmanasvinaḥ /
mūrdhni vā sarvalokasya śīryate vana eva vā //
upakāreṇa dūyante na sahantenukampitām /
āpatsvapi durārādhyā nityaduḥkhā manasvinaḥ //
jalasekena vardhante taravo nāśmasaṃcayāḥ /
bhavyo hi dravyatāmeti kriyāṃ prāpya tathāvidhām //
avṛttibhayamantyānāṃ madhyānāṃ maraṇādbhayam /
uttamānāṃ tu sattvānāmavamānātparaṃ bhayam //
tāpaṃ hanti sukhaṃ sūte jīvayatyujjvalaṃ yaśaḥ /
amṛtasya prakāroyaṃ durlabhaḥ sādhusaṃgamaḥ //
rasāyanamayī śītā paramānandadāyinī /
nānandayati kaṃ nāma sādhusaṃgaticandrikā //
sādhusaṅgatarorjātaṃ vivekakusumaṃ śubham /
rakṣanti ye mahātmāno bhājanaṃ te phalaśriyaḥ //
śūnyamākīrṇatāmeti mṛtyurapyutsavāyate /
āpatsaṃpadivābhāti vidvajjanasamāgame //
himamāpatsarojinyā mohanīhāramārutaḥ /
jayatyeko jagatyasminsādhuḥ sādhusamāgamaḥ //
paraṃ vivardhanaṃ buddherajñānataruśātanam /
samutsāraṇamādhīnāṃ viddhi sādhusamāgamam //
yaḥ snātaḥ śītasitayā sādhusaṃgatigaṅgayā /
kiṃ tasya dānaiḥ kiṃ tīrthaiḥ kiṃ tapobhiḥ kimadhvaraiḥ //
hṛdayāni satāmeva kaṭhinānīti me matiḥ /
khalavāgviśikhaistīkṣṇairbhidyante na manāgyataḥ //
āḥ kimarthamidaṃ cetaḥ satāmambhodhidurbharam /
iti krudheva durvedhāḥ paraduḥkhairapūrayat //
kāco maṇirmaṇiḥ kāco yeṣāṃ tenye hi dehinaḥ /
santi te sudhiyo yeṣāṃ kācaḥ kāco maṇirmaṇiḥ //
doṣānapi guṇīkartuṃ doṣīkartuṃ guṇānapi /
śakto vādī na tattathyaṃ doṣā guṇā guṇāḥ //
guṇarāśimahābhāranirbharāpūritāntarāḥ /
santo gauravamāyānti yadi tatra kimadbhutam //
svātmanyeva layaṃ yātu tādṛśo guṇināṃ guṇaḥ /
svayaṃ prakhyāpyamānopi yastṛṇāya na manyate //
guṇavajjanasaṃparkādyāti svalpopi gauravam /
puṣpamālānuṣaṅgeṇa tṛṇaṃ śirasi dhāryate //
suvṛttasyaikarūpasya paraprītyai dhṛtonnateḥ /
sādhoḥ stanayugasyeva patanaṃ kasya tuṣṭaye //
udeti savitā rakto rakta evāstameti ca /
saṃpatau ca vipatau ca mahatāmekarūpatā //
pātena kanduka ivotpatatyāryaḥ patannapi /
tathā tvanāryaḥ patati mṛtpiṇḍapatanaṃ yathā //
pātitopi karāghātairutpatatyeva kandukaḥ /
prāyeṇa hi suvṛttānāmasthāyinyo vipattayaḥ //
ghyutopyudgacchati punaḥ prajñāvānna tu mūḍhadhīḥ /
kandukaḥ patanotthāyī na tu kāntākucadvayī //
apekṣante na ca snehaṃ na pātraṃ na daśāntaram /
sadā lokahite yuktā ratnadīpā ivottamāḥ //
nirguṇeṣvapi sattveṣu dayāṃ kurvanti sādhavaḥ /
nahi saṃharate jyotsnāṃ candraścaṇḍālaveśmani //
nālokaḥ kriyate sūrye bhūḥ pratīpaṃ na dhāryate /
nahi pratyupakārāṇāmapekṣā satsu vidyate //
apakurvannapi prāyaḥ prāpnoti mahataḥ śubham /
dahantamapyaurvamagniṃ saṃtarapayati vāridhiḥ // Qsv0227-3 kasyāpi
satpakṣā ṛjavaḥ śuddhāḥ saphalā guṇasevinaḥ dṛṣṭvāpi dṛśyate dṛśyaṃ śrutvāpi śrūyate punaḥ /
satyaṃ na sādhuvṛttasya dṛśyate punaruktatā //
satpakṣā ṛjavaḥ śuddhāḥ saphalā guṇasevinaḥ /
tulyairapi guṇaiścitraṃ santaḥ santaḥ śarāḥ śarāḥ //
lābhapraṇayino nīcā mānakāmā manasvinaḥ /
madguḥ sarasi matsyārthī haṃsasyeṣṭā prasannatā //
paraduḥkhaṃ samākarṇya svabhāvasaralo janaḥ /
upakārāsamarthatvātprāpnoti hṛdaye vyathām //
te vandyāste kṛtinaḥ ślāghyā teṣāṃ hi janmanotpattiḥ /
yairujjhitātmakāryaiḥ suhṛdāmarthā hi sādhyante //
aśaṭhamalolamajihmaṃ tyāginamanurāgiṇaṃ viśeṣajñam /
yadi nāśrayati naraṃ śrīḥ śrīreva hi vañcitā tatra //
ārogyaṃ vidvattā sajjanamaittrī mahākule janma /
svādhīnatā ca puṃsāṃ mahadaiśvaryaṃ vināpyarthaiḥ //
svalpāpi sādhusaṃpadbhogyā mahatāṃ na pṛthvyapi khalaśrīḥ /
sārasameva payastṛṣamapaharati na vāridherjātu //
na bhavati bhavati ca na ciraṃ bhavati ciraṃ celphalo visaṃvadati /
manyuḥ satpuruṣāṇāṃ tulyaḥ snehena nīcānām //
doṣo guṇāya guṇināṃ mahadapi doṣāya doṣiṇāṃ sukṛtam /
tṛṇamiva dugdhāya gavāṃ dugdhamiva viṣāya sarpāṇām //
viṣamagatā api na budhāḥ paribhavamiśrāṃ śriyaṃ hi vāñchanti /
na pibanti bhaumamambhaḥ sarajasamiti cātakā ete //
yogyatayaiva vināśaṃ prāyonāryeṣu yānti guṇavantaḥ /
sphuṭavacanā eva śukāḥ pañjarabandhaṃ niṣevante //
sakṛdapi dṛṣṭvā puruṣaṃ prājñāstulayanti sāraphalgutvam /
hastatulayāpi nipuṇāḥ palaparimāṇaṃ vijānanti //
sujano na yāti vairaṃ parahitanirato vināśakālepi /
chedepi candanataruḥ surabhayati mukhaṃ kuṭhārasya //
nirguṇamapyanuraktaṃ prāyo na samāśritaṃ jahati santaḥ /
sahavṛddhikṣayabhājaṃ vahati śaśāṅkaḥ kalaṅkamapi //
antyāvasthopi budhaḥ svaguṇaṃ na jahāti jātiśuddhatayā /
na śvetabhāvamujjhati śaṅkhaḥ śikhibhuktamuktopi //
doṣamapi guṇavati jane dṛṣṭvā guṇarāgiṇo na khidyante /
prītyaiva śaśini patitaṃ paśyati lokaḥ kalaṅkamapi //
sāptapadīnaṃ sakhyaṃ bhavetprakṛtyā viśuddhacittānām /
kimutānyonyaguṇakathāvisrambhanibaddhabhāvānām //
spṛhaṇīyāḥ kasya na te sumateḥ saralāśayā mahātmānaḥ /
trayamapi yeṣāṃ sadṛśaṃ hṛdayaṃ vacanaṃ tathācāraḥ //
guṇinaḥ samīpavartī pūjyo lokasya guṇavihīnopi /
vimalekṣaṇaprasaṅkādañjanamāpnoti kāṇākṣi //
sahasiddhamidaṃ mahatāṃ dhaneṣvanāsthā guṇeṣu kṛpaṇatvam /
paraduḥkhe kātaratā mahacca dhairyaṃ svaduḥkheṣu //
atikupitā api sujanā yogena mṛdūbhavanti na tu nīcāḥ /
hemnaḥ kaṭhinasyāpi dravaṇopāyosti na tṛṇānām //
upakṛtisāhasikatayā kṣatimapi gaṇayanti no guṇinaḥ /
janayanti hi prakāśaṃ dīpaśikhāḥ svāṅgadāhena //
raktatvaṃ kamalānāṃ satpuruṣāṇāṃ paropakāritvam /
asatāṃ ca nirdayatvaṃ svabhāvasiddhaṃ triṣu tritayam //
upakartumaprakāśaṃ kṣantuṃ nyūneṣvayācitaṃ dātum /
abhisaṃdhātuṃ ca guṇaiḥ śateṣu kecidvijānanti //
guṇini guṇajño ramate nāguṇaśīlasya guṇini paritoṣaḥ /
alireti vanātkamalaṃ na dardurastānnivāsopi //
ādau tu mandamandāni madhye samarasāni ca /
ante snehāyamānāni saṃgatāni budhaiḥ saha //
iyamunnatasattvaśālināṃ
mahatāṃ kāpi kaṭhoracittatā /
upakṛtya bhavanti dūrataḥ
parataḥ pratyupakāraśaṅkayā //
upakāriṇi vītamatsare vā
sadayatvaṃ yadi tatra kotirekaḥ /
ahite sahasāparāddhalabdhe
saghṛṇaṃ yasya manaḥ satāṃ sa dhuryaḥ //
ādimadhyanidhaneṣu sauhṛdaṃ
sajjane bhavati netare jane /
chedatāḍananigharṣatāpanair-
nānyabhāvamupayāti kāñcanam //
dīpāḥ sthitaṃ vastu vibhāvayanti
kulapradīpāstu bhavanti kecit /
ciravyatītānapi pūrvajānye
prakāśayanti svaguṇaprakarṣāt //
tuṅgātmanāḥ tuṅgatarāḥ samarthā
manorujaṃ dhvaṃsayituṃ na nīcāḥ /
dhārādharā eva dharādharāṇāṃ
nidāghadāvaughaharā na nadyaḥ //
guṇā guṇajñeṣu guṇībhavanti
te nirguṇaṃ prāpya bhavanti doṣāḥ /
susvādutoyaprabhavā hi nadyaḥ
samudramāsādya bhavantyapeyāḥ //
tṛṇāni nonmūlayati prabhañjano
mṛdūni nīcaiḥ praṇatāni sarvaśaḥ /
samucchritāneva tarūnprabādhate
mahānmahatsveva karoti vikriyām //
cirāya satsaṃgamaśuddhamānaso
na yātyasatsaṃgatamātmavānnaraḥ /
manoharendīvarakhaṇḍagocaro
na jātu bhṛṅgaḥ kuṇape nilīyate //
api vibhavavihīnaḥ pracyuto vā svadeśān-
nahi khalajanasevāṃ prārthayatyunnatātmā /
tanu tṛṇamupabhuṅkte na kṣudhārtopi siṃhaḥ
pibati rudhiramuṣṇaṃ prāyaśaḥ kuñjarāṇām //
vitte tyāgaḥ kṣamā śaktau duḥkhe dainyavihīnatā /
nirdambhatā sadācāre svabhāvoyaṃ mahātmanām //
sukhalavadaśāharṣaklaivye khalaḥ khalu khelate
skhalati bhajate leśakleśe viṣādaviṣūcikām /
bhavati na satāṃ darpoddāmā na dainyamayī matir-
durabhibhavatā gambhīrāṇāṃ sukheṣvasukheṣu ca //
svāmye peśalatā guṇe praṇayitā harṣe nirutsekatā
mantre saṃvṛtatā śrute sumatitā vittodaye tyāgitā /
sādhau sādaratā khale vimukhatā pāpe paraṃ bhīrutā
duḥkhe kleśasahiṣṇutā ca mahatāṃ kalyāṇamākāṅkṣati //
vipadi dhairyamathābhyudaye kṣamā
sadasi vākpaṭutā yudhi vikramaḥ /
yaśasi cābhiratirvyasanaṃ śrute
prakṛtisiddhamidaṃ hi mahātmanām //
idaṃ hi māhātmyaviśeṣasūcakaṃ
vadanti cihnaṃ mahatāṃ manīṣiṇaḥ /
mano yadeṣāṃ sukhaduḥkhasaṃbhave
prayāti no harṣaviṣādavaśyatām //
subhāṣitaiḥ prītiranunnatiḥ śriyā
parārthaniṣpattipaṭīyasī kriyā /
guṇeṣvatṛptirguṇavatsu cādaro
nigūḍhametaccaritaṃ mahātmanām //
satyaṃ guṇā guṇavatāṃ vidhivaiparītyād-
yatnārjitā api kalau viphalā bhavanti /
sāphalyamasti sutarāmidameva teṣāṃ
yattāpayanti hṛdayāni punaḥ khalānām //
yadvañcanāhitamatirbahu cāṭugarbhaṃ
kāryonmukhaḥ khalajanaḥ kṛtakaṃ bravīti /
tatsādhavo na na vidanti vidanti kiṃ tu
kartuṃ vṛthā praṇayamasya na pārayanti //
pāpaṃ samācarati vītaghṛṇo jaghanyaḥ
prāpyāpadaṃ saghṛṇa eva tu madhyabuddhiḥ /
prāṇātyayepi na tu sādhujanaḥ suvṛttaṃ
velāṃ samudra iva laṅghayituṃ samarthaḥ //
śuddhiḥ sa eva kulajaśca sa eva dhīraḥ
ślāghyo vipatsvapi na muñcati yaḥ svabhāvam /
taptaṃ yathā dinakarasya marīcijālair-
dehaṃ tyajedapi himaṃ na tu śītalatvam //
yāñcāpadaṃ maraṇaduḥkhamivānubhāvya
dattena kiṃ khalu bhavatyatibhūyasāpi /
kalpadrumānparihasanta iveha santaḥ
saṃkalpitairatidadatyakadarthitaṃ yat //
te sādhavo bhuvanamaṇḍalamaulibhūtā
ye sādhutāṃ nirupakāriṣu darśayanti /
ātmaprayojanavaśīkṛtakhinnadehaḥ
pūrvopakāriṣu khalopi hi sānukampaḥ //
nāntarvicintayati kiṃcidapi pratīpam-
akopitopi sujanaḥ piśunena pāpam /
arkadviṣopi hi mukhe patitāgrabhāgās-
tārāpateramṛtameva karāḥ kiranti //
ākopitopi kulajo na vadatyavācyaṃ
niṣpīḍito madhurameva vametkilekṣuḥ /
nīco jano guṇaśatairapi sevyamāno
hāseṣu tadvadati yatkalaheṣu vācyam //
nidantu nītinipuṇā athavā stuvantu
lakṣmīḥ parāpatatu gacchatu vā yatheccham /
adyaiva vā maraṇamastu yugāntare vā
nyāyyātpathaḥ pracalayanti padaṃ na dhīrāḥ //
hetoḥ kutopyasadṛśāḥ sujanā garīyaḥ
kāryaṃ nisargaguravaḥ sphuṭamārabhante /
utthāya kiṃ kalaśatopi na sindhunātham-
udvīcimālamapibadbhagavānagastyaḥ //
priyā nyāyyā vṛttirmalinamasubhaṅgepyasukaraṃ
hyasanto nābhyarthyāḥ suhṛdapi na yācyokṛśadhanaḥ /
vipadyuccaiḥ stheyaṃ padamanuvidheyaṃ ca mahatāṃ
satāṃ kenoddiṣṭaṃ viṣamamasidhārāvratamidam //
pradānaṃ succhannaṃ gṛhamupagate saṃbhramavidhir-
anutseko lakṣmyāpyanabhibhavanīyāḥ parakathāḥ /
priyaṃ kṛtvā maunaṃ sadasi kathanaṃ cāpyupakṛteḥ
śrutetyantāsaktiḥ puruṣamabhijātaṃ kathayati //
kasyādeśātkṣapayati tamaḥ saptasaptiḥ prajānāṃ
chāyāhetoḥ pathi viṭapināmañjaliḥ kena baddhaḥ /
abhyarthyante jalalavamucaḥ kena vā vṛṣṭihetor-
jātyaivaite parahitavidhau sādhavo baddhakakṣyā //
svaphalanicayaḥ śākhābhaṅgaṃ karoti vanaspater-
gamanamalasaṃ barhāṭopi karoti śikhaṇḍinaḥ /
caturagamano yo jātyāśvaḥ sa gauriva vāhyate
guṇavati jane prāyeṇaite guṇāḥ khalu vairiṇaḥ //
khyātiṃ yatra guṇā na yānti guṇinastatrādaraḥ syātkutaḥ
kiṃ kuryādbahuśikṣitopi puruṣaḥ pāṣāṇabhūte jane /
premārūḍhavilāsinīmadavaśavyāvṛttakaṇṭhasvanaḥ
sītkāro hi manoharopi badhire kiṃ nāma kuryādguṇam //
kṣudrāḥ santi sahasraśaḥ svabharaṇavyāpāramātronmukhāḥ
svārtho yasya parārtha eva sa pumānekaḥ satāmagraṇīḥ /
duṣpūrodarapūraṇāya pibati srotaḥpatiṃ vāḍavo
jīmūtastu nidāghatāpitajagatsaṃtāpavicchittaye //
namratvenonnamantaḥ paraguṇanutibhiḥ svānguṇānkhyāpayantaḥ
puṣṇantaḥ svīyamarthaṃ satatakṛtamahārambhayatnāḥ parārthe /
kṣāntyaivākṣeparūkṣākṣaramukharamukhādurmukhānduḥkhayantaḥ
santaḥ sāścaryacaryā jagati bahumatāḥ kasya nābhyarthanīyāḥ //
sajjanā eva sādhūnāṃ prathayanti guṇotkaram /
puṣpāṇāṃ saurabhaṃ prāyastanvate dikṣu mārutāḥ //
sādhureva pravīṇaḥ syātsadguṇāmṛtacarvaṇe /
navacūtāṅkurāsvādakuśalaḥ kokilaḥ kila //
prāyaḥ santyupadeśārhā dhīmanto na jaḍāśayāḥ /
tilāḥ kusumasaugandhyagrāhiṇo na yavāḥ kvacit //
manasvihṛdayaṃ dhatte raukṣyeṇaiva prasannatām /
bhasmanā makuraḥ prāyaḥ prasādaṃ labhatetarām //
uttamaḥ kleśavikṣobhaṃ kṣamaḥ soḍhuṃ nahītaraḥ /
maṇireva mahāśāṇagharṣaṇaṃ na tu mṛtkaṇaḥ //
jaḍe prabhavati prāyo duḥkhaṃ bibhrati sādhavaḥ /
sitāṃśāvudite padmāḥ saṃkocātaṅkadhāriṇaḥ //
guṇānāmantaraṃ prāyastajjño jānāti netaraḥ /
mālatīmallikāmodaṃ ghrāṇaṃ vetti na locanam //
svabhāvaṃ naiva muñcanti santaḥ saṃsargatosatām /
na tyajanti rutaṃ mañju kākasaṃparkataḥ pikāḥ //
saṃpattau komalaṃ cittaṃ sādhorāpadi karkaśam /
sukumāraṃ madhau pattraṃ taroḥ syātkaṭhinaṃ śucau //
svabhāvaṃ na jahātyantaḥ sādhurāpadgatopi san /
karpūraḥ pāvakapluṣṭaḥ saurabhaṃ bhajatetarām //
apyāpatsamayaḥ sādhoḥ prayāti ślāghanīyatām /
vidhorvidhuṃtudāskandavipatkālopi sundaraḥ //
dṛṣṭadurjanadaurātmyaḥ sajjane rajyate janaḥ /
āruhya parvataṃ pānthaḥ nirvṛtimetyalam //
kṣaṇakṣayiṇi sāpāye bhoge rajyanti nottamāḥ /
saṃtyajyāmbhojakiṃjalkaṃ haṃsāḥ prāśnanti śaivalam //
adhamaṃ bādhate bhūyo duḥkhāvego na tūttamam /
pāṇipādaṃ rujatyāśu śītasparśo na cakṣuṣī //
guṇavānsucirasthāyī daivenāpi na sahyate /
tiṣṭhatyekāṃ niśāṃ candraḥ śrīmānsaṃpūrṇamaṇḍalaḥ //
sarvatra guṇavāndeśe cakāsti prathatetarām /
maṇirmūrdhni gale bāhau pādapīṭhepi śobhate //
uttamaṃ suciraṃ naiva vipadobhibhavantyalam /
rāhugrasanasaṃbhūtā kṣaṇaṃ vicchāyatā vidhoḥ //
saṃtuṣyatyuttamaḥ stutyā dhanena mahatādhamaḥ /
prasīdanti japairdevā balibhirbhūtavigrahāḥ //
na kadācitsatāṃ cetaḥ prasaratyaghakarmasu /
jaleṣu drutamapyantaḥ sarpirāśyānatāṃ vrajet //
narāḥ saṃskārārhā jagati kila kecitsukṛtinaḥ
samānāyāṃ jātāvapi vayasi satyāmapi dhiyi /
ayaṃ dṛṣṭāntotra sphuṭaparicayādabhyasanataḥ
śukaḥ ślokānvaktuṃ prabhavati na kākaḥ kvacidapi //
dhanamapi paradattaṃ duḥkamaucityabhājāṃ
bhavati hṛdi tadevānandakārītareṣām /
malayajarasabindurbādhate netramantar-
janayati ca sa evāhlādamanyatra gātre //
sadvaṃśajasya paritāpanudaḥ suvṛtta-
śuddhātmanaḥ sakalalokavibhūṣaṇasya /
chidraṃ prajātamapi sādhujanasya daivān-
muktāmaṇeriva guṇāya bhavatyavaśyam //
gehaṃ durgatabandhurbhirgurugṛhaṃ chātrairahaṃkāribhir-
haṭṭaṃ pattanavañcakairmunijanaiḥ śāponmukhairāśramān /
siṃhādyaiśca vanaṃ khalairnṛpasabhāṃ cauraurdigantānapi
saṃkīrṇānyavalokya satyasaralaḥ sādhuḥ kva viśrāmyati //
sābhimānamasaṃbhāvyamaucityacyutamapriyam /
duḥkhāvamānadīnaṃ vā na vadanti guṇonnatāḥ //
bhavati subhagatvamadhikaṃ vistāritaparaguṇasya sujanasya /
vahati vikāsitakumudo dviguṇaruciṃ himakaroddyotaḥ //
guṇināmapi nijarūpapratipattiḥ parata eva saṃbhavati /
svamahimadarśanamakṣṇormakuratale jāyate yasmāt //
kotibhāraḥ samarthānāṃ kiṃ dūraṃ vyavasāyinām /
ko videśaḥ savidyānāṃ kaḥ paraḥ priyavādinām //
aśvaḥ śastraṃ śāstraṃ vīṇā vāṇī naraśca nārī ca /
puruṣaviśeṣaṃ prāptā bhavanti yogyā ayogyāśca //
utsāhasaṃpannamadīrghasūtraṃ
kriyāvidhijñaṃ vyasaneṣvasaktam /
śūraṃ kṛtajñaṃ dṛḍhasauhṛdaṃ ca
lakṣmīḥ svayaṃ vāñchati vāsahetoḥ //
kadarthitasyāpi mahāśayasya
na śakyate sargaguṇaḥ pramārṣṭum /
adhomukhasyāpi kṛtasya vahner-
nādhaḥ śikhā yānti kadācideva //
nyāyaḥ khalaiḥ parihṛtaścalitaśca dharmaḥ
kālaḥ kaliḥ kaluṣa eva paraṃ pravṛttaḥ /
prāyeṇa durjanajanaḥ prabhāviṣṇureva
niścakrikaḥ paribhavāspadameva sādhuḥ //
vrate vivādaṃ vimatiṃ viveke
satyetiśaṅkāṃ vinaye vikāram /
guṇevamānaṃ kuśale niṣedhaṃ
dharme virodhaṃ na karoti sādhuḥ //
vandyaḥ sa puṃsaṃ tridaśābhinandyaḥ
kāruṇyapuṇyopacayakriyābhiḥ /
saṃsārasāratvamupaitai yasya
paropakārābharaṇaṃ śarīram //
abhedenopāste kumudamudare vā sthitavato
vipakṣādambhojādupagatavato vā madhulihaḥ /
aparyāptaḥ kopi svaparaparicaryāparicaya-
prabandhaḥ sādhūnāmayamanabhisaṃdhānamadhuraḥ //
yairvātūlo bhavati purataḥ kathyamānairjanānāṃ
kāmapyantarvidadhati rujaṃ yepyanudgīryamāṇāḥ /
tebhiprāyāḥ kimapi hṛdaye kaṇṭhalagnaḥ sphuranto
yasyākhyeyāstamiha suhṛdaṃ puṇyavanto labhante //
udanvacchinnā bhūḥ sa ca nidhirapāṃ yojanaśataṃ
sadā pānthaḥ pūṣā gaganaparimāṇaṃ kathayati /
iti prāyo bhāvāḥ sphuradavadhimudrāmukulitāḥ
satāṃ prajñonmeṣaḥ punarayamasīmā vijayate //
sāgasepi na kupyanti kṛpayā copakurvate /
bodhaṃ svasyaiva necchanti te viśvoddharaṇakṣamāḥ //
pātraṃ pavitrayati naiva guṇānkṣiṇoti
snehaṃ na saṃharati nāpi malaṃ prasūte /
doṣāvasānaruciraścalatāṃ na dhatte
satsaṃgamaḥ sukṛtasadmani kopi dīpaḥ //
aṇurapi maṇiḥ prāṇatrāṇakṣamo viṣabhakṣiṇāṃ
śiśurapi ruṣā siṃhīsūnaḥ samāhvayate gajān /
tanurapi taruskandhodbhūto dahatyanalo vanaṃ
prakṛtimahatāṃ jātyaṃ tejo na mūrtimapekṣate //
namaḥ khalebhyaḥ ka ivāthavā na tā-
nalaṃ namasyediha yo jijīviṣuḥ /
vinaiva ye doṣamṛṣiprakāṇḍavan-
nayanti śāpena rasātalaṃ narān //
viṣadharatopyativiṣamaḥ khala iti na mṛṣā vadanti vidvāṃsaḥ /
yadayaṃ nakuladveṣī sakuladveṣī sadā piśunaḥ //
atimaline kartavye bhavati khalānāmatīva nipuṇā dhīḥ /
timire hi kauśikānāṃ rūpaṃ pratipadyate dṛṣṭiḥ //
vidhvastaparaguṇānāṃ bhavati khalānāmatīva malinatvam /
antaritaśaśirucāmapi salilamucāṃ malinimābhyadhikaḥ //
hasta iva bhūtimalino laṅghayati yathā yathā khalaḥ sūjanam /
darpaṇamiva taṃ kurute tathā tathā nirmalacchāyam //
jīvanagrahaṇe namrā gṛhītvā punarutthitāḥ /
kiṃ kaniṣṭhā uta jyeṣṭhā ghaṭīyantrasya durjanāḥ //
sadā khaṇḍanayogyāya tuṣapūrṇāśayāya ca /
namostu bahubījāya khalāyolūkhalāya ca //
jihvādūṣitasatpātraḥ piṇḍārthī kalahotkaṭaḥ /
tulyatāmaśucirnityaṃ bibharti piśunaḥ śunaḥ //
aho bata khalaḥ puṇyairmūrkhopyaśrutapaṇḍitaḥ /
svaguṇodīraṇe śeṣaḥ paranindāsu vākpatiḥ //
khalaḥ sujanapaiśunye sarvatokṣi śiromukhaḥ /
sarvataḥ śrutimāṃlloke sarvamāvṛtya tiṣṭhati //
satsādhuvāde mūrkhasya mātsaryagalarogiṇaḥ /
jihvā kaṅkamukhenāpi kṛṣṭā naiva pravartate //
māyāmayaḥ prakṛtyaiva rāgadveṣamadākulaḥ /
mahatāmapi mohāya saṃsāra iva durjanaḥ //
khacitramapi māyāvī racayatyeva līlayā /
laghuśca mahatāṃ madhye tasmātkhala iti smṛtaḥ //
khalena dhanamattena nīcena prabhaviṣṇunā /
piśunena padasthena hā praje kva gamiṣyasi //
kṛtaśatamasatsu naṣṭaṃ subhāṣitaśataṃ ca naṣṭamabudheṣu /
vacanaśatamavacanakare buddhiśatamacetane naṣṭam //
naṣṭamapātre dānaṃ naṣṭaṃ hitamaphalabuddhyavajñāne /
naṣṭo guṇoguṇajñe naṣṭaṃ dākṣiṇyamakṛtajñe //
dūrāducchritapāṇirārdranayanaḥ protsāritārdhāsano
gāḍhāliṅganatatparaḥ priyakathāpraśneṣu saktottaraḥ /
antargūḍhaviṣo bahirmadhumayaścātīva māyāmayaḥ
ko nāmāyamapūrvanāṭakavidhiryaḥ śikṣito durjanaiḥ //
ye śramaṃ hartumīhante mahatāṃ cirasaṃbhṛtam /
vandyāstesaralātmāno durjanāḥ sajjanā iva //
aho kuṭilabuddhīnāṃ durgrāhamasatāṃ manaḥ /
anyadvacasi kaṇṭhenyadanyadoṣṭhapuṭe sthitam //
khaleṣu satsu niryātā vayamarjayituṃ guṇān /
iyaṃ sā taskaragrāme ratnakrayaviḍambanā //
vardhete spardhayevobhau saṃpadā śataśākhayā /
aṅkurovaskarodbhūtaḥ puruṣaścākulodbhavaḥ //
dahyamānāḥ sutīkṣṇena nīcāḥ parayaśogninā /
aśaktāstatpadaṃ gantuṃ tato nindāṃ pracakrire //
yatsmṛtvaiva parāṃ yānti santaḥ saṃtāpasaṃtatim /
tadasanto hasantopi helayaiva hi kurvate //
guṇadoṣāvaśāstrajñaḥ kathaṃ vibhajate janaḥ /
kimandhasyādhikārosti rūpabhedopalabdhiṣu //
prāyaḥ prakāśatāṃ yāti malinaḥ sādhubādhayā /
nāgrasiṣyata cedarkaṃ kojñāsyatsiṃhikāsutam //
prāyaḥ paropatāpāya durjanaḥ satatodyataḥ /
avaśyakaraṇīyatvānna kāraṇamapekṣate //
stokenonnatimāyāti stokenāyātyadhogatim /
aho susadṛśī vṛttistulākoṭeḥ khalasya ca //
aho prakṛtisādṛśyaṃ śleṣmaṇo durjanasya ca /
madhuraiḥ kopamāyāti kaṭukairupaśāmyati //
yathā gajapatiḥ śrāntaśchāyārthī vṛkṣamāśritaḥ /
viśramya taṃ drumaṃ hanti tathā nīcaḥ svamāśrayam //
durjanaḥ parihartavyo vidyayālaṃkṛtopi san /
maṇinā bhūṣitaḥ sarpo bhavetkiṃ na bhayaṃkaraḥ //
cārutā paradārārthaṃ dhanaṃ lokopataptaye /
prabhūtvaṃ sādhunāśāya khale khalatarā guṇāḥ //
paropaghātavijñānamātralābhopajīvinām /
dāśānāmiva dhūrtānāṃ jālāya guṇasaṃgrahaḥ //
durjanenocyamānāni vacāṃsi madhurāṇyapi /
akālakusumānīva trāsaṃ saṃjanayanti me //
na lajjate sajjanavarjanīyayā
bhujaṃgavakrakriyayāpi durjanaḥ /
dhiyaṃ kumāyāsamayābhicāriṇīṃ
vidagdhatāmeva hi manyate khalaḥ //
vṛtiṃ svāṃ bahu manyate hṛdi śucaṃ dhattenukampoktibhir-
vyaktaṃ nindati yogyatāṃ mitamatiḥ kurvanstutīrātmanaḥ /
garhyopāyaniṣevaṇaṃ kathayati sthāsnuṃ vadanvyāpadaṃ
śrutvā duḥkhamaruṃtudāṃ vitanute pīḍāṃ janaḥ prākṛtaḥ //
pākaścenna śubhasya medya tadasau prāgeva nādātkimu
svārthaścenna mayāsya kiṃ na bhajate dīnānsvabandhūnayam /
matto randhrudṛśosya bhīryadi na tallubdhaḥ kimeṣa tyajed-
ityantaḥ puruṣodhaṃaḥ kalayati prāyaḥ kṛtopakriyaḥ //
sāścaryaṃ yudhi śauryamapratihataṃ tatkaṇḍitākhaṇḍalaṃ
pāñcottānakaraḥ kṛta sabhagavāndānena lakṣmīpatiḥ /
aiśvaryaṃ svakarāptasaptabhuvanaṃ labdhābdhipāraṃ yaśaḥ
sarvaṃ durjanasaṃgamena sahasā spaṣṭaṃ vinaṣṭaṃ baleḥ //
śamayati yaśaḥ kleśaṃ sūte diśatyaśivāṃ gatiṃ
janayati janodvegāyāsaṃ nayatyupahāsyatām /
bhramayati matiṃ mānaṃ hanti kṣiṇoti ca jīvitaṃ
kṣipati sakalaṃ kalyāṇānāṃ kulaṃ khalasaṃgamaḥ //
avinayabhuvāmajñānānāṃ śamāya bhavannapi
prakṛtikuṭilādvidyābhyāsaḥ khalatvavivṛddhaye /
phaṇibhayabhṛtāmastu cchedakṣamastamasāmasau
viṣadharaphaṇāratnāloko bhayaṃ tu bhṛśāyate //
karoti pūjyamānopi lokavyasanadīkṣitaḥ /
darśane darśane trāsaṃ gṛhāhiriva durjanaḥ //
satyadharmacyutātpuṃsaḥ kruddhādāśīviṣādiva /
nāstikopi hyudvijate janaḥ kiṃ punarāstikaḥ //
yeṣāṃ prāṇivadhaḥ krīḍā narma marmacchido giraḥ /
kāryaṃ paropatāpitvaṃ te mṛtyorapi mṛtyavaḥ //
aho bata mahatkaṣṭaṃ viparītamidaṃ jagat /
yenāpatrpate sādhurasādhustena tuṣyati //
na tathecchantyakalyāṇāḥ pareṣāṃ vedituṃ guṇān /
yathaiṣāṃ jñātumicchanti nairguṇyaṃ pāpacetasaḥ //
varjanīyo matimatāṃ durjanaḥ sakhyavairayoḥ /
śvā bhavatyupaghāyāya laḍannapi daśannapi //
ato hāsyataraṃ loke kiṃcidanyanna vidyate /
yatra durjana ityāha durjanaḥ sajjanaṃ janam //
apakāramasaṃprāpya tuṣyetsādhurasādhutaḥ /
naiṣa lābho bhujaṃgena veṣṭito yanna daśyate //
labdhaḥ stabdhonṛjurmūrkhaḥ prabhurekāntadāruṇaḥ /
bahūneṣa khalaḥ sādhūnmārayitvā mariṣyati //
kā khalena saha spardhā sajjanasyābhimāninaḥ /
bhāṣaṇaṃ bhīṣaṇaṃ sādhudūṣaṇaṃ yasya bhūṣaṇam //
mukhenaikena vidhyanti pādamekasya kaṇṭakāḥ /
dūrānmukhasahasreṇa sarvaprāṇaharāḥ khalāḥ //
nirmāya khalajihvāgraṃ sarvaprāṇaharaṃ nṛṇām /
cakāra kiṃ vṛthā śastraviṣavahnīnprajāpatiḥ //
yathā paropakāreṣu nityaṃ jāgarti sajjanaḥ /
tathā parāpakāreṣu jāgarti satataṃ khalaḥ //
bibheti piśunānnīcaḥ prakāśanapaṭīyasaḥ /
na punarmūḍhahṛdayo nindanīyātsvakarmaṇaḥ //
vṛthājvalitakopāgneḥ paruṣākṣaravādinaḥ /
durjanasyauṣadhaṃ nāsti kiṃcidanyadanuttarāt //
khalānāṃ kaṇṭakānāṃ ca dvidhaivāsti pratikriyā /
upānanmukhabhaṅgo vā dūrato vāpi varjanam //
jīvannapi na tatkartuṃ śaknoti sujanastathā /
durjano yanmṛtaḥ kuryātparebhyohitamuttaram //
yadyadiṣṭatamaṃ tattaddeyaṃ guṇavate kila /
ata eva khalo doṣānsādhubhyaḥ saṃprayacchati //
rogoṇḍajoṅkurognirviṣamaśvataro ghuṇāḥ krimayaḥ /
prakṛtikṛtaghnaśca naraḥ svāśrayamavināśya naidhante //
na vinā paravādena ramate durjano janaḥ /
śvā hi sarvarasānbhuktvā vināmedhyaṃ na tṛpyati //
varamatyantaviphalaḥ sukhasevyo hi sajjanaḥ /
na tu prāṇaharastīkṣṇaḥ śaravatsaphalaḥ khalaḥ //
svabhāvenaiva niśitaḥ kṛtapakṣagrahopi san /
śaravadguṇanirmuktaḥ khalaḥ kasya na bhedakaḥ //
durjanaḥ sujanīkartuṃ yatnenāpi na śakyate /
saṃskāreṇāpi laśunaṃ kaḥ sugandhīkariṣyati //
nīcaḥ samutthitovaśyamanavāpya parāśrayam /
chidreṇa ratimāpnoti dṛṣṭāntotra kaṭībhavaḥ //
paravāde daśavadanaḥ pararandhranirīkṣaṇe sahasrākṣaḥ /
sadvṛttavṛttiharaṇe bāhusahasrārjuno nīcaḥ //
durjanadūṣitamanasāṃ puṃsāṃ sujanepi nāsti viśvāsaḥ /
bālaḥ pāyasadagdhodadhyapi phūtkṛtya bhakṣayati //
ādau lajjayati kṛtaṃ madhye paribhavati riktamavasāne /
khalasaṃgatasya kathayata yadi susthitamasti kiṃcidapi //
paramarmadivyadarśiṣu jātyaivocitanigūḍhavaireṣu /
kaḥ khalu khaleṣu śaṅkāṃ ślathayiṣyati dambhānirateṣu //
ajñaḥ sukhamārādhyaḥ sukhataramārādhyate viśeṣajñaḥ /
jñānalavadurvidagdhaṃ brahmāpi naraṃ na rañjayati //
asthānābhiniveśī prāyo jaḍe eva bhavati no vidvān /
bālādanyaḥ kombhasi jighṛkṣatīndoḥ sphurabimbam //
labdhodayopi hi khalaḥ prathamaṃ svajanaṃ nayati paritāpam /
udgacchandavadahano janmabhuvaṃ dāru nirdahati //
alpaśrutalava eva prāyaḥ prakaṭayati vāgvibhavamuccaiḥ /
sarvatra kunaṭa eva hi nāṭakamadhikaṃ viḍambayati //
prakhalā eva guṇāvatāmākramya dhuraṃ puraḥ prakarṣanti /
tṛṇakāṣṭhameva jaladherupariplavate na ratnāni //
mahatāṃ yadeva mūrdhasu tadeva nīcāstṛṇāya manyante /
liṅgaṃ praṇamanti budhāḥ kākaḥ punarāsanīkurate //
saha vasatāmapyasatāṃ jalaruhajalavadbhavatyasaṃśleṣaḥ /
dūrepi satāṃ vasatāṃ prītiḥ kumudenduvadbhavati //
pariśuddhāmapi vṛttiṃ samāśrito durjanaḥ parānvyathate /
pavanāśinopi bhujagāḥ paropatāpaṃ na muñcanti //
sādhayati yatprayojanamajñastattasya kākatālīyam /
daivātkathamapyakṣaramutkirati ghuṇopi kāṣṭheṣu //
prāyaḥ khalaprakṛtayo nāparibhūtā hitāya kalpante /
puṣpyatyadhikamaśoko gaṇikācaraṇaprahāreṇa //
paramarmaghaṭṭanādiṣu khalasya yatkauśalaṃ na tatkṛtye /
yatsāmarthyamupahatau viṣasya tannopakārāya //
atisatkṛtāapi śaṭhāḥ sahabhuvamujjhanti jātu na prakṛtim /
śirasā mahāśvareṇāpi nanu dhṛto vakra eva śaśī //
vāyuriva khalajanoyaṃ prāyaḥ pararūpameti saṃparkāt /
santastu ravikarā iva sadasadyogepyasaṃśliṣṭāḥ //
prerayati paramanāryaḥ śakridaridropi jagadabhidrohe /
tejayati khaṅgadhārāṃ svayamasamarthā śilā chettum //
dūrepi parasyāgasi paṭurjano nātmanaḥ samīpepi /
svaṃ vraṇamakṣi na paśyati śaśini kalaṅkaṃ nirūpayati //
sādhuṣvevātitarāmaruṃtudāḥ svāṃ vivṛṇvate vṛttim /
vyādhā nighnanti mṛgānmṛtamapi na tu siṃhamādadate //
avikāriṇamapi sajjanamaniśamanāryaḥ prabādhatetyartham /
kamalinyā kimiha kṛtaṃ himasya yattāṃ sadā dahati //
svaguṇāniva paradoṣānvaktuṃ na satopi śakruvanti budhāḥ /
svaguṇāniva paradoṣānasatopi khalāstu kathayanti //
kṛtvāpi yena lajjāmupaiti sādhuḥ paroditenāpi /
tadakṛtvaiva khalajanaḥ svayamudgiratīti dhiglaghutām //
āptvāpyātmavināśaṃ gaṇayati na khalaḥ paravyasanakaṣṭam /
prāyaḥ sahasranāśe samaramukhe nṛtyati kabandhaḥ //
prakṛtikhalatvādasatāṃ doṣa iva guṇopi bādhate lokān /
viṣakusumānāṃ gandhaḥ surabhirapi manāṃsi mohayati //
labdhocchrāyo nīcaḥ prathamataraṃ svāminaṃ parābhavati /
pathi dhūlirajo hyādāvutthāpakameva saṃvṛṇute //
mṛgamadakarpūrāgurucandanagandhādhivāsito laśunaḥ /
na tyajati gandhamaśubhaṃ prakṛtimiva sahotthitāṃ nīcaḥ //
upakṛtamanena suhṛdayamiti durjaneṣvasti na kvacidapekṣā /
hotrā saha svamāśrayamudvṛttognirdahatyeva //
upakṛtireva khalānāṃ doṣasya garīyaso bhavati hetuḥ /
anukūlācaraṇena hi kupyanti vyādhayotyartham //
na paraṃ phalati hi kiṃcitkhala evānarthamāvahati yāvat /
mārayati sapadi viṣatarurāśrayamāṇaṃ śramāpanude //
svārthanirapekṣa eva hi paropaghātosatāṃ vyasanameva /
aśanāyodanyā vā viramati phaṇino na dandaśataḥ //
ekībhāvaṃ gatayorjalapayasormittracetasośvaiva /
vyatirekakṛtau śaktirhaṃsānāṃ durjanānāṃ ca //
śalyamapi skhaladantaḥ soḍhuṃ śakyate hālahaladigdham /
dhīrairna punarakāraṇakupitakhalālīkadurvacanam //
mṛgamīnasajjanānāṃ tṛṇajalasaṃtoṣavihitavṛttīnām /
lubdhakadhīvarapiśunā niṣkāraṇavairiṇo jagati //
prārambhatotivipulaṃ bhṛśakṛśamante vibhedakṛnmalinam /
mahiṣaviṣāṇamivānṛju puruṣaṃ bhayadaṃ khalaprema //
pātramapātrīkurute dahati guṇānsnehamāśu nāśayati /
amale malaṃ prayacchati dīpajvāleva khalamaittrī //
samarpitāḥ kasya na tena doṣā
haṭhādguṇā vā na hṛtāḥ khalena /
tathāpi doṣairna viyujyatesau
spṛṣṭopi naikena guṇena citram //
ārādhyamāno bahubhiḥ prakārair-
nārādhyate nāma kimatra citram /
ayaṃ tvapūrvaḥ pratibhāviśeṣo
yatsevyamāno riputāmupaiti //
vidvānupālambhamavāpya doṣān-
nivartatesau paritapyate ca /
jñātastu doṣo mama sarvatheti
pāpo janaḥ pāpataraṃ karoti //
evameva nahi jīvyate khalāt-
tatra kā nṛpativallabhe kathā /
pūrvameva hi suduḥsaho nalaḥ
kiṃ punaḥ prabalavāyuneritaḥ //
amarairamṛtaṃ na pītamabdher-
na ca hālāhalamulvaṇaṃ hareṇa /
vidhinā nihitaṃ khalasya vāci
dvayametadbahirekamantaranyat //
nimittamuddiśya hi yaḥ prakupyati
dhruvaṃ sa tasyāpagase prasīdati /
akāraṇadveṣi mano hi yasya vai
kathaṃ parastaṃ paritoṣayiṣyati //
itaradeva bahirmukhamucyate
hṛdi tu yatsphuratītaradeva tat /
caritametadadhīravitārakaṃ
dhuri payaḥpratibimbamivāsatām //
kva piśunasya gatiḥ pratihanyate
daśati dṛṣṭamapi śrutamapyasau /
atisuduṣkaramavyatiriktadṛk-
chrutibhirapyatha dṛṣṭiviṣairidam //
gajaturagaśataiḥ prayāntu mūrkhā
dhanarahitā vibudhāḥ prayāntu padbhyām /
giriśikhiragatāpi kākapālī
pulinagatairna sameti rājahaṃsaiḥ //
hrepayati priyavacanairādaramupadarśayankhalīkurute /
utkarṣayaṃśca laghayati mūrkhasuhṛtsarvathā varjyaḥ //
prakaṭamapi na saṃvṛṇoti doṣaṃ
guṇalavalampaṭa eṣa sādhuvargaḥ /
atiparuṣaruṣaṃ vināpi doṣaiḥ
piśunaśunāṃ ruṣatāṃ prayāti kālaḥ //
yadā vigṛhṇāti tadā hataṃ yaśaḥ
karoti maittrīmatha dūṣitā guṇāḥ /
sthitiṃ samīkṣyobhayathā parīkṣakaḥ
karotyavajñopahataṃ pṛthagjanam //
iṣṭo vā sukṛtaśatopalālito vā
śliṣṭo vā vyasanaśatābhirakṣito vā /
dauḥśīlyājjanayati naiva jātvasādhur-
visrambhaṃ bhujaga ivāṅkamadhyasuptaḥ //
rūkṣaṃ virauti parikupyati nirnimittaṃ
sparśena dūṣayati vārayati praveśam /
lajjākaraṃ daśati naiva ca tṛpyatīti
kauleyakasya ca khalasya ca ko viśeṣaḥ //
pādāhatotha dṛḍhadaṇḍavighaṭṭito vā
yaṃ daṃṣṭrayā daśati taṃ kila hanti sarpaḥ /
kopyanya eva piśunodya bhujaṃgadharmā
karṇe paraṃ spṛśati hantyaparaṃ samūlam //
yuktaṃ yayā kila nirantaralabdhavṛtter-
asyābhimānatamasaḥ prasaraṃ niroddhum /
vidvattayā jagati tāmavalambya kecit-
tanvantyahaṃkṛtimaho śataśākhamāndhyam //
nanvāśrayasthitiriyaṃ tava kālakūṭa
kenottarottaraviśiṣṭapadopadiṣṭā /
prāgarṇavasya hṛdaye vṛṣalakṣmaṇotha
kaṇṭhedhunā vasasi vāci punaḥ khalānām //
prāyaḥ svabhāvamalino mahatāṃ samīpe
ṭiṣṭhankhalaḥ prakuruterthijanopaghātam /
śītārditaiḥ sakalalokasukhāvahopi
dhūme sthite nahi sukhena niṣevyatogniḥ //
dhūmaḥ payodharapadaṃ kathamapyavāpya
varṣāmbubhiḥ śamayati jvalanasya tejaḥ /
daivādavāpya kaluṣaprakṛtirmahattvaṃ
prāyaḥ svabandhujanameva tiraskaroti //
ullāsitākhilakhalasya viśṛṅkhalasya
prāgjātavismṛtanijādhamakarmavṛtteḥ /
daivādavāptavibhavasya guṇadviṣosya
nīcasya gocaragataiḥ sukhamāsyate kaiḥ //
nāścaryametadadhunā hatadaivayogā-
durccaiḥsthitiryadadhamo na mahānubhāvaḥ /
rathyākalaṅkaśatasaṃkarasaṃkulopi
pṛṣṭhe bhavatyavakaro na punarnidhānam //
prasahya maṇimuddharenmakaravaktradaṃṣṭrāntarāt-
samudramapi saṃtaretpracaladūrmimālākulam /
bhujagamapi kopitaṃ śirasi puśpavaddhārayen-
na tu pratiniviṣṭamūrkhajanacittamārādhayet //
labheta sikatāsu tailamapi yatnataḥ pīḍayan-
pibecca mṛgatṛṣṇikāsu salilaṃ pipāsārditaḥ /
kadācidapi paryaṭacchaśaviṣāṇamāsādayen-
na tu pratiniviṣṭamūrkhajanacittamārādhayet //
araṇyaruditaṃ kṛtaṃ śavaśarīramudvartitaṃ
sthalebjamavaropitaṃ suciramūṣare varṣitam /
śvapucchamavanāmitaṃ badhirakarṇajāpaḥ kṛtaḥ
kṛtāndhamukhamaṇḍanā yadabudho janaḥ secitaḥ //
vṛthā dugdhonaḍvānstanabharanatā gauriti ciraṃ
pariṣvaktaḥ ṣaṇḍho yuvatirita lāvaṇyasahitā /
kṛtā vaidūryāśā vikacakiraṇe kācaśakale
mayā mūḍhena tvāṃ kṛpaṇamaguṇajñaṃ praṇamatā //
svapakṣacchedaṃ vā samucitaphalabhraṃśamathavā
svamūrterbhaṅgaṃ vā patanamaśucau nāśamathavā /
śaraḥ prāpnotyetānhṛdayapathasaṃsthopi dhanuṣa
ṛjorvakrāśleṣādbhavati khalu suvyaktamaśubham //
guṇāṇāṃ sā śaktirvipadamanubadhnanti yadamī
prasannastadvedhā mama yadi na tairyogamakarot /
viṣaṇṇaṃ daurgatyāditi guṇinamālokya viguṇaḥ
karoti sve gehe dhruvamatisamṛddhyotsavamasau //
avekṣya svātmānaṃ viguṇamaparānichhati tathā
phalatyetanno cedvilapati na santīha guṇinaḥ /
nimārṣṭuṃ śaptuṃ vā paribhavitumudyacchati tato-
pyaho nīce ramyā saguṇavijigīṣā vidhiktā //
yadi paraguṇā na kṣamyante yatasva tadarjane
nahi parayaśo nindāvyājairalaṃ parimārjitum /
viramasi na cedicchādveṣaprasaktamanorathā
dinakarakarānpāṇicchattrairnudacchramameṣyasi //
prakṛṣṭe saṃparke bhaṇibhujagayorjanmajanite
maṇirnāherdoṣānbhajati na ca sarpo maṇiguṇān /
asādhuḥ sādhurvā bhavati nanu jātyaiva puruṣo
nasaṅgāddaurjanyaṃ na ca sujanatā kasyacidapi //
na viṣamamṛtīkartuṃ śakyaṃ prayatnaśatairapi
tyajati kaṭutāṃ na svāṃ nimbaḥ sthitopi payohrade /
guṇaparicitāmāryāṃ vāṇīṃ na jalpati durjanaś-
ciramapi balādhmāte lohe kutaḥ kanakākṛtiḥ //
varamahimukhe krodhāviṣṭe karau viniveśitau
viṣamapi varaṃ pītvā suptaṃ kṛtāntaniveśane /
girivarataṭānmuktaścātmā varaṃ śatadhā kṛto
na tu khalajanāvāptairarthaiḥ kṛtaṃ hitamātmanaḥ //
varṇasthaṃ gurulāghavaṃ na gaṇathatyāśaṅkate na kvacid-
rūpaṃ naiva parīkṣate na puruṣaṃ vṛtteṣu vārtā kutaḥ /
kaṣṭaṃ nāyaśaso vibheti mahato naivāpaśabdāntarān-
mṛtyurmūrkhakaviḥ khalaḥ kunṛpatiścauraśca tulyakriyāḥ //
siṃho vyākaraṇasya karturaharatprāṇānpriyānpāṇiner-
mīṃāṃsākṛtamunmamātha tarasā hastī muniṃ jaiminim /
chandojñānanidhiṃ jaghāna makaro velātaṭe piṅgalam-
ajñānāhatacetasāmatiruṣāṃ korthastiraścāṃ guṇaiḥ //
vandyānnindati duḥkhitānupahasatyābādhate bāndhavāñ-
chūrāndveṣṭi dhanacyutānparibhavatyājñāpayatyāśritān /
guhyāni prakaṭikaroti ghaṭayanyatnena vairāśayaṃ
brūte śīghramavācyamujjhati guṇāngṛhṇāti doṣānkhalaḥ //
hasati lasati harṣāttīvraduḥkhe pareṣāṃ
skhalati galati mohādātmanaḥ kleśaleśe /
nadati vadati nindyaṃ mānināṃ kiṃ ca nīcaḥ
paruṣavacanamalpaṃ śrāvito hantumeti //
yadi satsaṅganirato bhaviṣyasi bhaviṣyasi /
athāsajjaganoṣṭhīṣu patiṣyasi patiṣyasi //
karṇe tatkathayanti dundubhiravai rāṣṭre yaduddhoṣitaṃ
tannamrāṅgatayā vadanti karuṇaṃ yasmātrapāvānbhavet /
ślāghante tadudīryate yadariṇāpyugraṃ na marmāntakṛ-
dye kecinnanu śāvyamaugdhyanidhayaste bhūbhṛtāṃ rañjakāḥ //
bhaṇḍastāṇḍavamaṇḍape caṭukathāvīthīṣu kanthākavir-
goṣṭhaśva svagṛhāṅgaṇe śikharibhūgarte khaṭākhuḥ sphuṭam /
piṇḍīśūratayā viṭaśva paṭutāṃ bhūbhṛdgṛhe gāhate
gacchanti hradakṛṣṭakacchapatulāṃ citraṃ tatonyatra te //
jāḍyaṃ hrīmati gaṇyate vratarucau dambhaḥ śucau kaitavaṃ
śūre nirghṛṇatā ṛjau vimatitā dainyaṃ priyālāpini /
tejasvinyavaliptatā mukharatā vaktaryaśaktiḥ sthire
tatko nāma guṇo bhavedguṇavatāṃ yo durjanairnāṅkitaḥ //
ākhuḥ kailāsaśailaṃ tulayati karaṭastārkṣyamāṃsābhilāṣī
babhrurlāṅgūlamūlaṃ calayati capalastakṣakāhiṃ jighāṃsuḥ /
bhekaḥ pāraṃ yiyāaurbhujagamapi mahāghasmarasyāmburāśeḥ
prāyeṇāsannapātaḥ smarati samucitaṃ karma na kṣudrakarmā //
aguṇakaṇo guṇorāśirdvayamiha daivātkhalamukhe patitam /
prasarati tailamivaikaḥ salile ghṛtavajjaḍatvametyanyaḥ //
śaraṇaṃ kiṃ prapannāni viṣavanmārayanti kim /
na tyajyante na bhujyante kṛpaṇena dhanāni yat //
kṛpaṇena samo dātā na bhūto na bhaviṣyati /
aspṛśanneva vittāni yaḥ parebhyaḥ prayacchati //
yā vipattirdhanāpāye navā bhogivadānyayoḥ /
prajñāpakarṣātprāgeva prāptā hi kṛpaṇena sā //
tyāgopabhogaśūnyena dhanena dhanino yadi /
bhavāmaḥ kiṃ na tenaiva dhanena dhanino vayam //
gṛhamadhyanikhātena dhanena ramate yadi /
sa tu tenānusāreṇa ramate kiṃ na meruṇā //
kiṃśuke kiṃ śukaḥ kuryātphalitepi bubhukṣitaḥ /
adātari samṛddhepi kiṃ kuryurupajīvinaḥ //
dānopabhogabandhyā yā suhṛdhbiryā na bhujyate /
puṃsāṃ yadi hi sā lakṣmīralakṣmīḥ katama bhavet //
atisaṃcayakart ṇāṃ vittamanyasya kāraṇām /
anyaiḥ saṃcīyate yatnādanyaiśca madhu pīyate //
yaddadāsi viśiṣṭebhyo yadāśnāsi dine dine /
tatte vittamahaṃ manye śeṣaṃ kasyāpi rakṣasi //
viḍambanaiva puṃsi śrīḥ parapraṇayapāṃsule /
kāntiṃ kāmiha kurvīta kuṇau kaṭakakalpanā //
kṛtvopakāraṃ yastasmādvāñchati pratyupakriyām /
dīnastṛṣṇāvidheyatvādvāntamapyupaleḍhi saḥ //
dānaṃ bhogo nāśastisro gatayo bhavanti vittasya /
yo na dadāti na bhuṅkte tasya tṛtīyā gatirnāśaḥ //
dānaṃ bhogaṃ ca vinā dhanasattāmātrakeṇa ceddhaninaḥ /
vayamapi kimiti na dhaninistiṣṭhati naḥ kāñcano meruḥ //
dhaninopyadānabhogā gaṇyante dhuri mahādaridrāṇām /
hanti na yataḥ pipāsāmataḥ samudropi marureva //
abhyupayuktāḥ sadbhirgatāgatairaharahaḥ sunirviṇṇāḥ /
kṛpaṇajanasaṃnikarṣaṃ saṃprāpyārthāḥ svapantīva //
upabhogakātarāṇāṃ puruṣāṇāmarthasaṃcayaparāṇām /
kanyāratnamiva gṛhe tiṣṭhantyarthāḥ parasyārthe //
te mūrkhatarā loke yeṣāṃ dhanamasti nāsti ca tyāgaḥ /
kevalamarjunarakṣaṇaviyogaduḥkhānyanubhavanti //
kṛpaṇasamṛddhīnāmapi bhoktāraḥ santi kecidatinipuṇāḥ /
jalasaṃpadomburāśeryānti layaṃ śaśvadaurvāgnau //
prāptānapi na labhante bhogānbhoktuṃ svakarmabhiḥ kṛpaṇāḥ /
mukharogaḥ kila bhavati drākṣāpāke balibhujāṃ hi //
na niryiyāsanti kadaryahastād-
dhanāni pāṃsoriva tailaleśāḥ /
daivātkadācidviniyoktureva
nirgantumicchantyasubhiḥ sahaiva //
saṃcitaṃ kratuṣu nopayujyate
yācitaṃ guṇavate na dīyatye /
tatkadaryaparirakṣitaṃ dhanaṃ
caurapārthivagṛheṣu gacchati //
varamamī taravo vanagocarāḥ
śakunisārthaviluptaphalaśriyaḥ /
na tu dhanāḍhyagṛhāḥ kṛpaṇāḥ phaṇa-
nihitaratnabhujaṃgamavṛttayaḥ //
susaṃvṛtairjīvitavatsurakṣitair-
nijepi dehe kṛtayantraṇasya ca /
tavānumārgaṃ vrajato bhavāntare
śaṭhairdhanaiḥ pañcapadī na pūritā //
aho dhanānāṃ mahatī vidagdhatā
sukhoṣitānāṃ kṛpaṇasya veśmani /
vrajanti na tyāgadaśāṃ na bhogyatāṃ
parāṃ ca kāñcitprathayanti nirvṛtim //
na śāntāntastṛṣṇāṃ dhanalavaṇavārivyatikaraiḥ
kṣatacchāyaḥ kāyaściravirasarūkṣāśanatayā /
anidrā mandāgnirnṛpasalilacaurānalabhayāt-
kadaryāṇāṃ kaṣṭaṃ sphuṭamadhanakaṣṭādapi param //
ekaikātiśayālavaḥ paraguṇajñānaikavaijñānikāḥ
santyete dhanikāḥ kalāsu sakalāsvācāryacaryācaṇāḥ /
apyete sumanogirāṃ niśamanādbibhyatyaho ślāghayā
dhūte mūrdhani kuṇḍale kaṣaṇataḥ kṣīṇe bhavetāmiti //
prītiṃ na prakaṭīkaroti suhṛdi dravyavyayāśaṅkayā
bhītaḥ pratyupakārakāraṇabhayānnākṛṣyate sevayā /
mithyā jalpati vittamārgaṇabhayātstutyāpi na prīyate
kīnāśo vibhavavyayavyatikaratrastaḥ kathaṃ prāṇiti //
matvā sāraṃ guṇānāṃ śirasi yadi śaśī sthāpito daivayogā-
dīśena kṣīṇabimbaṃ sakalamupacayaṃ kiṃ na nītaḥ kṣaṇena /
mithyaivaṃ khyāpayanto guṇini saralatāṃ lokabhaktyarthamuccair-
āḍhyāḥ kurvanti vittavyayacakitadhiyo mānamarthena śūnyam //
brahmāṇḍamaṇḍalīmātraṃ kiṃ lobhāya manasvinaḥ /
śapharīsphuritairnābdheḥ kṣubdhatā jātu jāyate //
nālpīyasi nibadhnanti padamuddāmacetasaḥ /
yeṣāṃ bhuvanalābhepi niḥsīmāno manorathāḥ //
puṃsāmunnatacittānāṃ sukhāvahamidaṃ dvayam /
sarvasaṅganivṛttirvā vibhūtirvā suvistarā //
ayaṃ bandhuḥ paro veti gaṇanā laghucetasām /
puṃsāmudāracittānāṃ vasudhaiva kuṭumbakam //
jarāmaraṇadaurgatyavyādhayastāvadāsatām /
janmaiva kiṃ na dhīrasya bhūyo bhūyastrapākaram //
parivartini saṃsāre mṛtaḥ ko vā na jāyate /
sa jāto yena jātena yāti vaṃśaḥ samunnatim //
api nāma sa dṛśyeta puruṣātiśayo bhuvi /
garvocchūnamukhā yena dhanino nāvalokitāḥ //
pṛthvī pṛthvī guṇā mānyāḥ santi bhūpā vivekinaḥ /
parābhavāpadaṃ yānti kasmādunnatabuddhayaḥ //
adṛṣṭamukhabhaṅgasya yuktamandhasya yācitum /
aho bata mahatkaṣṭaṃ cakṣuṣmānapi yācate //
dāridryānalasaṃtāpaḥ śāntaḥ saṃtoṣavāriṇā /
yācakāśāvighātāntardāhaṃ ko nāma paśyatu //
paripūrṇaguṇābhogagarimodnāra eva saḥ /
trijagatspṛhaṇīyesminna rucirdraviṇepi yat //
vidyayaiva mado yeṣāṃ kārpaṇyaṃ ca dhane sati /
teṣāṃ daivābhiśaptānāṃ salilādagnirutthitaḥ //
kiṃ tayā kriyate lakṣmyā yā vadhūriva kevalā /
yā na veśyeva sāmānyā pathikairapi bhujyate //
tyāgo guṇo vittavatāṃ vittaṃ tyāgavatāṃ guṇaḥ /
parasparaviyuktau tu vittatyāgau viḍambanā //
kusumastabakasyeva dvayī vṛttirmanasvinaḥ /
mūrdhni vā sarvalokasya śīryate vana eva vā //
nṛṇāṃ dhuri sa evaiko yaḥ kaścittyāgapāṇinā /
nirmārṣṭi prārthanāpāṃsudhūsaraṃ mukhamarthinām //
ākāramātravijñānasaṃpāditamanorathāḥ /
dhanyāste ye na śṛṇvanti dīnāḥ praṇayināṃ giraḥ //
buddhiryā sattvarahitā strītvaṃ tatkevalaṃ matam /
sattvaṃ cānayasaṃpannaṃ tatpaśutvaṃ na pauruṣam //
kāmaṃ priyānapi prāṇānvimuñcanti manasvinaḥ /
icchanti na tvamitrebhyo mahatīmapi satkriyām //
atyadbhutamimaṃ manye svabhāvamamanasvinaḥ /
yadupakriyamāṇopi prīyate na vilīyate //
pratyupakurvatpūrvaṃ kṛtopakāramapi lajjayati cetaḥ /
yastu vihitopakārādupakāraḥ sodhiko mṛtyoḥ //
pratyupakurvanbahvapi na bhavati pūrvopakāriṇā tulyaḥ /
ekonukaroti kṛtaṃ niṣkāraṇameva kurutenyaḥ //
jīvañjīvayati hi yo jñātijanaṃ parijanaṃ ca suhṛdaśca /
tasya saphalā gṛhaśrīrdhiganupajīvyāṃ dhanasamṛddhim //
yacchañjalamapi jalado vallabhatāmeti sarvalokasya /
nityaṃ prasāritakaraḥ savitāmapi bhavatyacakṣuṣyaḥ //
nāptaṃ yatkenacidapi manorathā api yato nivartante /
tadyapi na labhyatenyanmanasvinaḥ kimabhimānaphalam //
ghaṭanaṃ vighaṭanamathavā kāryāṇāṃ bhavati vidhiniyogena /
ucitenucite karmaṇi vṛttinivṛttī mamāyatte //
kalpasthāyi na jīvitamaiścaryaṃ nāpyate ca yadabhimatam /
lokastathāpyakāryaṃ kurute kāryaṃ kimuddiśya //
dhanabāhulyamahetuḥ kopi nisargeṇa muktakaraḥ /
prāvṛṣi kasyāmbumucaḥ saṃpattiḥ kimadhikāmbunidheḥ //
utpāditā svayamiyaṃ yadi tattanūjā
tātena vā yadi tadā bhaginī khalu śrīḥ /
yadyanyasaṃgamavatī ca tadā parastrī
tattyāgabaddhamanasaḥ sudhiyo bhavanti //
draviṇārjanajaḥ pariśramaḥ
phalitopyasya janasya nīrasaḥ /
draviṇārjanamātmatuṣṭaye
paramāvarjayituṃ guṇārjanam //
yaḥ praśaṃsati naro naramanyaṃ
devatāsu varadāsu satīṣu /
mugdhadhīrdhanalavaspṛhayālus-
taṃ nṛśaṃsamahamādyamavaimi //
yathā śarīraṃ kila jīvitena
vinākṛtaṃ kāṣṭhamivāvabhāti /
tathaiva lajjīvitamapyavaimi
lokottareṇa sphuritena śūnyam //
santopi santaḥ kva kirantu tejaḥ
kva nojjvalantu kva nu na prathantām /
vidhāya ruddhā nanu vedhasaiva
brahmāṇḍakośe ghaṭadīpakalpāḥ //
kadarthitasyāpi hi dhairyavṛtter-
na śakyate sattvaguṇaḥ pramārṣṭum /
adhomukhasyāpi kṛtasya vahner-
nādhaḥ śikhā yānti kadācideva //
jātaśca nāma na vinaṅkṣyanti cetyayuktam-
utpāda eva niyameva vināśahetuḥ /
tulye ca nāma maraṇavyasanopatāpe
mṛtyurvaraṃ parahitāvahitāśayasya //
iyatyapyetasminniravadhimahatyadhvani guṇās-
ta evāmī dvitrā jaraṭhajaraṭhā yānti gaṇanām /
aho grāmyo lokaḥ sa na paramamībhiḥ kṛtadhṛtiḥ
smayastabdhoyāvatkalayati samagraṃ tṛṇamidam //
svacittaparicintayaiva paritāpamātmanyamī
na bibhrati manāsvino yadamunā na tāvatkṣatiḥ /
aharniśamihaiva ye paramanonuvṛttyā punar-
vahanti vijigīṣutāṃ kimiva tenukampāspadam //
vipulahṛdayairanyaiḥ kaiścijjagajjanitaṃ purā
vidhṛtamaparairdattaṃ cānyairvijitya tṛṇaṃ yathā /
iha hi bhuvanānyanye dhīrāścaturdaśa bhuñjate
katipayapurasvāmye puṃsāṃ ka eṣa madajvaraḥ //
abhuktāyāṃ yasyāṃ kṣaṇamapi na yātaṃ nṛpaśatair-
bhuvastasyā lābhe ka iva bahumānaḥ kṣitibhujām /
tadaṃśasyāpyaṃśe tadavayavaleśepi patayo
viṣāde kartavye vidadhati jaḍāḥ pratyuta mudam //
pareṣāṃ cetāṃsi pratidivasamāyāsya bahudhā
prasādaṃ kiṃ netuṃ viśāsi hṛdaya kleśakalilam /
prasanne tvayyeva svayamuditacintāmaṇiguṇe
viviktaḥ saṃkalpaḥ kimabhilaṣitaṃ puṣyati na te //
vināpyarthairdhīraḥ spṛśati bahumānonnatipadaṃ
pariṣvaktopyarthaiḥ paribhavapadaṃ yāti kṛpaṇaḥ /
svabhāvenodbhūtāṃ guṇasamudayāvāptivipulāṃ
dyutiṃ saiṃhīṃ na śvā dhṛtakanakamālopi labhate //
bhujyante svagṛhasthitā iva sukhaṃ yasyāthibhiḥ saṃpadaḥ
paṭvī yasya matistamaḥprahataye dvāveva tau prāṇitaḥ /
yastvātmaṃbharirunnatepi vibhave hīnaśca vidvattayā
tasyālekhyamaṇerivākṛtidhṛtaḥ sattāpyasattā nanu //
ādhārāya dharāvakāśavidhayepyākāśamālokane
bhāsvānātmamahattvasādhanavidhāvanye guṇāḥ kecana /
ityasminnupakārakāriṇi sadā varge paraṃ dustyaje
dainyavrīḍakalaṅkamujjhatu kathaṃ ceto mahācetasām //
nityaṃ yā gurubhṛtyabandhusujanairna svecchayā bhujyate
paśyanti spṛhayālavo na ripavo yāṃ vikramāsāditām /
yasyāḥ sādhuparikṣayeṇa suhṛdāṃ nāśena vā saṃbhavo
no saṃpadvipadeva sā guṇavatāṃ prītistayā kīdṛśī //
nyāyyaṃ mārgamanujjhataḥ sukṛtino daivādbhavantyāpado
yāstāḥ santu balerivādipuruṣāyorvīṃ svayaṃ yacchataḥ /
śakrasyeva jugupsitaiḥ subahubhirnindyairbhṛśaṃ karmabhir-
devānāmupari prabhutvamapi me mā bhūttrapākāraṇam //
śayyā śādvalamāsanaṃ śuciśilā sadma dramāṇāmadhaḥ
śītaṃ nirjharavāri pānamaśanaṃ kandāḥ sahāyā mṛgāḥ /
ityprārthitasarvalabhyavibhave doṣoyameko vane
duṣprāpārthini yatparārthaghaṭanāvandhyairvṛthā sthīyate //
alpīyasāmeva hi janmabhūmes-
tyāgaḥ pramādo viduṣāṃ na sosti /
sthānādapetā maṇayo vrajanti
rājñāṃ śiraḥ kākamukhāni bhekāḥ //
śūrāśca kṛtavidyāśca rūpavatyaśca yoṣitaḥ /
yatra yatra gamiṣyanti tatra tatra kṛtālayāḥ //
rudrodriṃ jaladhiṃ harirdiviṣado dūraṃ vihāyaḥ śritā
bhogīndrāḥ prabalā api prathamataḥ pātālamūle sthitāḥ /
līnā padmavane sarojanilayā manyerthisārthādbhiyā
dīnoddhāraparāyaṇāḥ kaliyuge satpūruṣāḥ kevalam //
prārabhyate na khalu vighnabhayena nīcaiḥ
prārabhya vighnavihatā viramanti madhyāḥ /
vighnaiḥ sahasraguṇitairapi hanyamānāḥ
prārabdhamuttamaguṇā na parityajanti //
prasaradbhiḥ karairyasya vikasanti na sadguṇāḥ /
tasya doṣākarasyeyaṃ kathaṃ nityāsti pūrṇatā //
kṣīṇaḥ kṣīṇaḥ samīpatvaṃ pūrṇaḥ pūrṇotidūratām /
upaiti mitrādyaccandro yuktaṃ yanmalinaḥ sadā //
kathaṃ na lajjitastādṛksavitā tejasāṃ nidhiḥ /
brahmāṇḍakhaṇḍikāṃ prāpya kurvanpādaprasārikām //
raverevodayaḥ ślāghyaḥ konyeṣāmudayagrahaḥ /
na tamāṃsi na tejāṃsi yasminnabhyudite sati //
kimanena na paryāptaṃ kāntatvaṃ śaśalakṣmaṇā /
susaṃtaptāpi nalinī yadviśvāsamupāgamat //
karānprasārya raviṇā dakṣiṇāśāvilambinā /
na kevalamanenātmā divasopi laghūkṛtaḥ //
vartate yena pātaṅgiḥ ṣaṇmāsāndvau ca vatsarau /
rāśiḥ sa eva candrasya na yāti divasatrayam //
śirasā dhāryamāṇopi somaḥ somena śaṃbhunā /
tathāpi kṛśatāṃ dhatte kaṣṭaḥ khalu parāśrayaḥ // Qsv0552-3 pa. pājakasya
patatu vāriṇi yātu digantaraṃ
viśatu vahnimatho vrajatu kṣitim kathaṃ sa dantarahitaḥ sūryaḥ sūribhirucyate /
yo mīnarāśiṃ bhuktvaiva meṣaṃ bhoktuṃ samudyataḥ //
patatu vāriṇi yātu digantaraṃ
viśatu vahnimatho vrajatu kṣitim /
ravirasāviyatāsya guṇeṣu kā
sakalalokacamatkṛtiṣu kṣatiḥ //
tattāvadeva śaśinaḥ sphuritaṃ mahīyo
yāvanno tīkṣṇarucimaṇḍalamabhyupaiti /
abhyudyate sakaladhāmanidhau ca tasmin-
nindoḥ sitābhraśakalasya ca ko viśeṣaḥ //
sadvṛttayaḥ sadasadarthavivekino ye
te paśya kīdṛśamamuṃ samudāharanti /
caurāsatīprabhṛtayo bruvate yadasya
tadgṛhyate yadi kṛtaṃ tadahaskareṇa //
ekaiva sāmṛtamayī sutarāmanarghā
kāpyastyasau śaśadharasya kalā yayaiva /
āropito guṇavidā parameśvareṇa
cūḍāmaṇau na gaṇitosya kalaṅkadoṣaḥ //
udyantyamūni subahūni mahāmahāṃsi
candropyalaṃ bhuvanamaṇḍalamaṇḍanāya /
sūryādṛte na tadudeti na cāstameti
yenoditena dinamastamitena rātriḥ //
lokānandādviramati na yaḥ kṣīyamāṇopi bhūyaḥ
svaḥsthe tasminkila dinamukhaṃ nūtanaṃ nābhaviṣyat /
daivaṃ kīdṛkkathamapi yathā bhartumātmānameva
vyagraḥ kālaṃ gamayati sakhe sopyayaṃ paśya candraḥ //
kṣīṇaścandro viśāti taraṇermaṇḍalaṃ māsi māsi
labdhvā kāṃcitpunarapi kalāṃ dūradūrānuvartī /
saṃpūrṇaścetkathamapi tathā spardhayodeti bhānor-
no daurjanyādviramati jaḍo nāpi dainyādvyaraṃsīt //
pādanyāsaṃ kṣitidharagurormūrdhni kṛtvā sumeroḥ
krāntaṃ yena kṣapitatamasā madhyamaṃ dhāma viṣṇoḥ /
soyaṃ candraḥ patati gaganādalpaśeṣairmayūkhair-
dūrāroho bhavati mahatāmapyupabhraṃśaniṣṭhaḥ // Qsv0561-5 kalaśakasya
pātaḥ pūṣṇo bhavati mahate nopatāpāya yasmāt-
kālenāstaṃ ka iva na gatā yānti yāsyanti cānye kva tattejastādṛgjvalanamahaso nāśapiśunaṃ
parābhūtiḥ kvāsau visadṛśatarādrāhuśirasaḥ /
vidheryogādetatsamucitamidaṃ tu vyathayati
trapāhīno mitrāttadapi gagane yadviharati //
pātaḥ pūṣṇo bhavati mahate nopatāpāya yasmāt-
kālenāstaṃ ka iva na gatā yānti yāsyanti cānye /
etāvattu vyathayati yadālokabāhyaistamobhis-
tasminneva prakṛtimahati vyomni labdhovakāśaḥ //
ā sargātprativāsaraṃ rasaśatairyā bodhitā poṣitā
kalpāntāvasaretha saiva pṛthivī svaireva dagdhā karaiḥ /
kṛtvetthaṃ kimapi svakarma niyateḥ pūrvāparopaplutaṃ
kaṣṭaṃ sopi dināntavītakiraṇastigmāṃśurastaṃ gataḥ //
yenonmathya tamāṃsi māṃsalaghanaspardhīni sarvaṃ jagac-
cakṣuṣmatparamārthataḥ kṛtamidaṃ devena tigmatviṣā /
tasminnastamite vivasvati kiyānkrūro jano durjano
yadbadhnāti dhṛtiṃ śaśāṅkaśakalāloketha dīpethavā //
śocyastāvadumāpatiḥ prabhutayā yo mūrdhni gaṅgokṣite
sacchidraṃ nṛśiraḥkapālamamalaṃ candraṃ ca dhatte samam /
candraḥ śocyatarastataḥ paribhavepyevaṃvidhe yaḥ sati
jyotsnāhāsavikāsapāṇḍuravapurmukhyāṃ mudaṃ puṣyati //
pūrṇaṃ vīcibhujaiḥ svavṛddhirabhasādinnduṃ samāliṅgati
kṣīṇaṃ dūrata eva muñcati pitā bhūtvā jalānāṃ nidhiḥ /
prakṣīṇasya tu yena tasya vasunā kṛtvā krameṇodayaṃ
pūrṇatve ca davīyasi sthitamaho mitrāya tasmai namaḥ //
dhvāntena grathitairgrahakṣitipaterdevasya dūrasthiteḥ
saccakrapramadāvahābhyuditatā kairnāma nākāṅkṣitā /
etenābhyuditena saṃprati punaḥ kaṣṭaṃ tathā ceṣṭitaṃ
lokastīkṣṇakaroyamityabhimukhaṃ nainaṃ yathā prekṣate //
dṛṣṭaiva yaṃ karasahasrahṛtāndhakāraṃ
bhītyāpayāntyanudinaṃ śataśaḥ piśācāḥ /
kṣīṇe vidhau harivilūnakaroti citraṃ
gṛhṇāti taṃ dyumaṇimabhrapiśāca ekaḥ //
tamograstaṃ jagatsarvaṃ trātuṃ bhānuḥ sadodyataḥ /
taṃ tu trātuṃ tamograstaṃ jagatyekopi na kṣamaḥ //
rātrau guṇanidheḥ padmātkumudaṃ yadanakṣaram /
prāptā lakṣmīḥ sa mahimā rājño jaḍanidherdhruvam //
ābhāti candrarahitā na kadāpi rātriś-
candropi rātrirahito gatakāntireva /
kiṃ kāraṇaṃ yadanayoḥ pratimāsameko
jāto nistaratayā parirambhayogaḥ //
gaganaśayanalīnāṃ rātrimutsṛjya candro
vrajati dhavalapakṣe kṛṣṇapakṣe tu rātriḥ /
apasarati yadīndorvyomatalpe prasuptāt-
truṭati tadanayoḥ kiṃ tāvatā dampatitvam //
āśāḥ prakāśayati yastimirāṇi bhaṅktvā
bodhaṃ dṛśāṃ diśati bhūriguṇeṣvabhīṣṭaḥ /
khedāya yasya na paropakṛtiṣvaṭāṭyā
dhīmānnamasyati na kastaminaṃ praśasyam //
vicārastathyo vā bhavatu vitatho vā kimaparaṃ
tathāpyuccairdhāmno bhavati bahujalpo janaravaḥ /
tulottīrṇasyāpi prathitamahimadhvastatamaso
ravestādṛktejo na bhavati hi kanyāṃ gata iti //
uḍugaṇaparivāro nāyakopyoṣadhīnām-
amṛtamayaśarīraḥ kāntiyuktopi candraḥ /
bhavati vigataraśmirmaṇḍalaṃ prāpya bhānoḥ
parasadananiviṣṭaḥ ko laghutvaṃ na yāti //
uccaḥ satphalado yathāyamahamapyetādṛgetāvatā
spardhāṃ manda madoddhataḥ svajanakenārkeṇa mā mā kṛthāḥ /
dūrādeva bhavādṛśosya mahasā dhvastāḥ samastāḥ svayaṃ
naivecchatyayamatyayaṃ guṇisakhaḥ kasyāpi tejonidhiḥ //
tulyā sukhasthitiramuṣya mameti rājñi
spardhāṃ nijepi janake janakelihetau /
mā rājanandana kṛthāḥ sa hi sarvaloka-
dhvāntāntakṛdgiriśahastapavitritātmā //
mātsaryeṇa jahadgrahānvisadṛśe dhūmadhvaje yogyatāṃ
jñātvā svāṃ vidadhattviṣaṃ dinapatirhāsyapraśāntyunmukhaḥ /
daivaṃ vetti na yaḥ śikhī sa parato nāmāstu tatsaṃbhavāḥ
syurdīpā api yadvaśena jagatāṃ tigmāṃśuvismārakāḥ //
pādmā ye madanuvratā dadhati te klāntiṃ tuṣārāhatā
yepyete divasā madekaśaraṇāḥ kārśyaṃ paraṃ yānti te /
gacchannitthamasau samāśritajanaprītyeva dūrāṃ diśaṃ
hemante bhagavānaharpatiraho loke gataḥ sevyatām //
nābhiṣeko na saṃskāraḥ siṃhasya kriyate vane /
vikramārjitasattvasya svayameva mṛgendratā //
ekohamasahāyohaṃ kṛśohamaparicchadaḥ /
svapnepyevaṃvidhā cintā mṛgendrasya na jāyate //
mattebhakumbhanirbhedakaṭhoranakharāśaniḥ /
mṛgāririti nāmnaiva laghutvaṃ yāti kesarī //
patanti naiva mātaṅgakumbhapāṭanalampaṭāḥ /
valgatsvapi kuraṅgeṣu mṛgārernakharāḥ kharāḥ //
kiṃ kirmaḥ ka upālabhyo yatredamasamañjasam /
kākiṇyapi na siṃhasya mūlyaṃ koṭistu dantinaḥ //
līlādalitadhṛṣṭebhakumbhapīṭhasya nirbhayaiḥ /
kathaṃ kesariṇaḥ krāntaṃ suptasyāpi mṛgaiḥ padam //
mattebhakumbhanirbhedarudhirāruṇapāṇinā /
hariṇā hariṇaḥ spardhāṃ varākaḥ kurute katham //
tāvadgarjati mātaṅgo vane madabharālasaḥ /
śirovilagnalāṅgūlo yāvannāyāti kesarī //
śauryadarpabalādhmātaśvasadgaṇḍāntaśobhinaḥ /
saṭāmutpāṭya siṃhasya kiṃ narāḥ sukhamāsate //
kopodekatalāghātanipatanmattadantinaḥ /
harerhariṇayuddhesya kiyānvyākṣepavistaraḥ //
yāvadasthiṣu saṃlagnāḥ karāḥ kesariṇaḥ kṣaṇam /
yūthasya prāṇitaṃ tāvattadaraṇyanivāsinaḥ //
sagrvagarjadgajagaṇḍamaṇḍalī-
vikhaṇḍanoḍḍāmaravikramakramaḥ /
anantaviśrāntakuraṅgasaṃgara-
prasaṅgamaṅgīkurute kathaṃ hariḥ //
siṃhaḥ śiśurapi nipatati madamalinakapolabhittiṣu gajeṣu /
prakṛtiriyaṃ sattvavatāṃ na khalu vayastejaso hetuḥ //
ekākini vanavāsinyarājalakṣmaṇyanītiśāstrejñe /
sattvocchrite mṛgapatau rājeti giraḥ pariṇamanti //
siṃhaḥ karoti vikramamalijhāṅkārāṅkite kare kariṇaḥ /
na punarnakhamukhavilikhitabhūdharakuharasthite nakule //
samadakarikumbhadāraṇamadapaṅkacchuritakesarasaṭasya /
siṃhasya ka iva vaktre karatalamādhātumutsahate //
niṣpragraheṣu karipotaśateṣu mohād-
valgatsu bāliśatayā puratopyaṭatsu /
mattebhakumbhadalanocitacittavṛtteḥ
siṃhasya locananimīlanameva yuktam //
dṛṣṭvaiva roṣavaśaghūrṇitakesarāṃsa-
māyāntamantakasamaṃ purato mṛgārim /
māṃsaṃ cikhādiṣubhiretya patatripūgair-
bhrāntaṃ madāndhagajayūthapamastakeṣu //
yaḥ kesarī kharanakhakrakacograpāṇi-
nirdāritebhavarakumbhasamudbhavena /
navyena śoṇitacayena nirastatṛṣṇo
nityaṃ babhūva dhigahodya tṛṇena sorthī //
visraṃ vapuḥ paravadhapravaṇā ca buddhis-
tiryaktayaiva kathitaḥ sadasadvivekaḥ /
itthaṃ na kiṃcidapi sādhu mṛgādhipasya
tejastu tatsphurati yena jagadvarākam //
siṃhostu śatrurathavādhipatirmṛgāṇāṃ
śaṃsāspadaṃ tadapi na dvayameva manye /
tasya sphuratkarajavajraśirobhighāta-
helānipātitamataṅgajajaṅgamādreḥ //
preṅkhanmayūkhanakhapātaśikhānikhāta-
vikhyātavāraṇagaṇasya harerguhāyām /
kroṣṭā nikṛṣṭasaramāsutadṛṣṭinaṣṭa-
dhārṣṭyo niviṣṭa iti kaṣṭamihādya dṛṣṭam //
mattebhakumbhadalanākulalolavalga-
dantaḥ kvaṇatkarajavajraśikhābhighātaḥ /
kiṃ kesarī jagati mānanidhistṛṇena
prāṇātyayepi kurute svaśarīrayātrām //
viśvasya sthitaye dhanurdharatayā garjantamuccaiḥ pade
meghaṃ dantimadāntadurlalitadhīrmā siṃha lālaṅghiṣīḥ /
asmādvajravidāritakṣitibhṛto mā pāti varṣopalair-
jhampālampaṭabhāvabhāvipatanāccintyoṅgabhaṅgaḥ svayam //
kharanakharanikhātottuṅgamātaṅgakumbha-
sthalavigalitamuktālaṃkṛtakṣmātalasya /
harati hariṇavṛndaṃ kiṃ harervairamājau
militamapi samantādekakāryeṇa kṛtsnam //
anukṛtagaṇḍaśailamadamaṇḍitagaṇḍataṭa-
bhramadalimaṇḍalīniviḍaguṃgumaghoṣajuṣaḥ /
dalayati helayaiva harirugrakarānkariṇas-
trijagati teja eva guru no vikṛtākṛtitā //
śailaśreṇiguhāgṛheṣu nivasañjīvannijāḍambarair-
avyājorjitavikramo mṛgapatirvīrendra mā kupyatām /
asmātkuñjarakumbhasaṃbhavavasāpānaikahevākino
yallabdhaṃ vyasanākulena manasā svenaiva taccintyatām //
kaśmīrāngatukāmasya mīraśāhākhyabhūpateḥ /
śāhābuddīnabhūmīndraḥ prāhiṇoditi lekhakam //
kimevamaviśāṅkitaḥ śiśukuraṅga lolakramaṃ
parikramitumīhase virama naiva śūnyaṃ vanam /
sthitotra gajayṅthanāthamathanocchalacchoṇita-
cchaṭāpaṭalabhāsurotkaṭasaṭābharaḥ kesarī //
kaṭhoranakharāhatadviradakumbhapīṭhasthalī-
luṭhadrudhirarañjitollalitakesaraḥ kesarī /
gabhīraravakātarāturatarāturavyāhṛtaiḥ
patanhariṇakaiḥ samaṃ samarabhūmikāṃ lajjate //
carata vṛṣabhā jālīmāṃsaṃ yathecchamabhīravaḥ
pibata nalinīkaccheṣvacchaṃ punarmahiṣāḥ payaḥ /
vahata kariṇo bhūyaḥ śobhāṃ madena kapolayor-
asahanatayā dūrībhūto vidherta kesarī //
labdhā ḍambharamambare jaladharaṃ garjantamālokya yad-
dūrāducchalitosi siṃha mahatāṃ tenaiva khinnaṃ manaḥ /
yattvāsārabhayena saṃprati darīsāṃmukhyamālambase
taddṛṣṭvaiva vayaṃ hriyā kimaparaṃ pātālamūlaṃ gatāḥ //
yasyānekamadāndhavāraṇaghaṭākumbhasthalībhedana-
vyāpāraikavinodadurlalitayā kālogamallīlayā /
udgarjajjalabhāravāmanaghanaspardhī sa evādhunā
siṃhaḥ pañjarapātapuñjitatanurdhatte daśāmīdṛśīm //
kṣutkṣāmepi jarākṛśopi śithilaprāṇopi kaṣṭāṃ daśā-
māpannopi vipannadhīdhṛtirapi prāṇeṣu naśyatsvapi /
darpādhmātakarīndrakumbhadalanapreṅkhannakhāgrāśaniḥ
kiṃ jīrṇaṃ tṛṇamatti mānamahatāmagresaraḥ kesarī //
nāsyocchrāyavatī tanurna daśanau no dīrghadīrghaḥ karaḥ
satyaṃ vāraṇa naiṣa kesariśiśustvāḍambaraiḥ spardhate /
tejobījamasahyamasya hṛdaye nyastaṃ purā vedhasā
tādṛktvādṛśameva yena sutarāṃ bhojyaṃ paśuṃ manyate //
mādyanmātaṅgakumbhasthalabahalavasāvāsanāvisragandha-
vyāsaṅgavyaktamuktāphalaśakalalasatkesarālīkarālaḥ /
vyādhīvaidhavyavedhāḥ svabhujabalamadagrastatejasvidhāmā
vibhyatsāraṅgasārthaḥ satatamasahanaḥ kesarī kena dṛṣṭaḥ //
kaḥ kaḥ kutra na ghurghurāyitaghurīghoro ghuretsūkaraḥ
kaḥ kaḥ kaṃ kamalākaraṃ vikamalaṃ kartuṃ karī nodyataḥ /
ke ke kāni vanānyaraṇyamahiṣā nonmūlayeyuryataḥ
siṃhīsnehavilāsabaddhavasatiḥ pañcānano vartate //
ā bālyādapi yo vidāritamadonmattebhakumbhasthalī-
sthālīmadhyakavoṣṇaraktarasavanmuktāpulākapriyaḥ /
hastastasya kathaṃ prasarpatu puraḥ kṛcchrepyavasthāntare
gartāvartavivartamānaśaśakaprāṇāpahāre hareḥ //
raktāktayannakharakoṭinibhādibhānāṃ
yūthāḥ palāśavanatopi palāyya jagmuḥ /
siṃhasya tasya jarato viṣamā daśā yad-
gomāyavairavayavairapi nāsti vṛttiḥ //
parjanyaṃ prati garjataḥ pratinidhīnvindhyasya vātoddhatā-
nambhodhīniva dhāvataḥ sarabhasaṃ hatvā raṇe vāraṇān /
vṛkṣādvṛkṣamupeyuṣolpavapuṣaḥ śākhāmṛgasyopari
kruddhaḥ sopi bhavānaho bata gataḥ pañcāsya hāsyāṃ daśām //
huṃkāraiḥ stanitānukāracaturairnyakkāramākārita-
kṣauṇībhṛcchikharaśriyo gajaghaṭā nītvā madāṭopinīḥ /
siṃhaḥ saṃhatabhāvato daśadiśaḥ kliśyatsu durvāśitair-
gomāyuṣvapi viśvaviśvaviditaprauḍhiḥ kimudyacchate //
karikalabha vimuñca lolatāṃ
cara vinayavratamānatānanaḥ /
mṛgapatinakhakoṭibhaṅguro
gururupari kṣamate na teṅkuśaḥ //
keliṃ kuruṣva paribhuṅkṣva saroruhāṇi
gāhasya śailataṭanirjhariṇīpayāṃsi /
bhāvānuraktakariṇīkaralālitāṅga
mātaṅga muñca mṛgarājaraṇābhilāṣam //
ucchṛṅkhalena nirapekṣatayonmadena
yenākulīkṛtamidaṃ kariṇā babhūva /
dattvā padaṃ śirasi hastipakārbhakeṇa
mandaḥ kathaṃ gamita eṣa vaśaṃ prasahya //
vindhyādrisānutarupuṣpapatatparāga-
saṃpuñjapūjitakaraḥ kariyūthasevyaḥ /
yobhūtsa eva nṛnideśakaraḥ karīndro
jātaḥ kathaṃ kimathavā prabhuratra kālaḥ //
antaḥsamutthavirahānalatīvratāpa-
saṃtāpitāṅga karipuṅgava muñca śokam /
dhātrā svahastalikhitāni lalāṭapaṭṭe
ko vākṣarāṇi parimārjayituṃ samarthaḥ //
bho bhoḥ karīndra divasāni kiyanti tāvad-
asminmarau samativāhayakutracittvam /
revājalairnijakareṇukaraprayuktair-
bhūyaḥ śamaṃ gamayitāsi nidāghakāle //
asmiñjaḍe jagati ko nu bṛhatpramāṇa-
karṇaḥ karī nanu bhavedduritasya pātram /
ityāgataṃ tamapi yolinamunmamātha
mātaṅga eva kimataḥ paramucyatesau //
na gṛhṇāti grāsaṃ navakamalakiṃjalkini jale
na paṅkairāhlādaṃ vrajati bisabhaṅgārdhaśakalaiḥ /
lalantīṃ premārdrāmapi viṣahate nānyakariṇīṃ
smarandāvabhraṣṭāṃ hṛdayadayitāṃ vāraṇapatiḥ //
latāntānnādatte śaśiśakalaśītaṃ na ca jalaṃ
bhramadbhṛṅgāsaṅgāḥ pariharati kāntāḥ kamalinīḥ /
dadhadbhārākāraṃ karamapi karī jātaviraho
vitanvannucchvāsānkṣaṇamapi vatānte na ramate //
nadīvaprānbhittvā kisalayavadutpāṭya ca tarūn-
madonmattāñjitvā karacaraṇadantaiḥ pratigajān /
jarāṃ prāpyānāryāṃ taruṇajanavidveṣajananīṃ
sa evāyaṃ nāgaḥ sahati kalabhebhyaḥ paribhavam //
varamiyamaṅkuśakṣatiralakṣitamāpatitā
vinayavidhitsayā śirasi te gajayūthapate /
na punarapaścimā karajavajraśikhābhihatiḥ
prasabhasamutthitasya niśitā vanakesariṇaḥ //
svādhīnāṃ pravihāya śailakaṭakaprānte kareṇa vane
yatte nāgarikājane nipatitaṃ sadbhāvaśūnye manaḥ /
tasyaitaddṛḍharajjubandhanavadhavyāpārakhedātmakaṃ
he mattadvipu karmaṇaḥ pariṇataṃ rāgānurūpaṃ phalam //
kvākāro girisannibhaḥ kva ca gatirvegena līlā ca sā
helākuḍmalitekṣaṇāḥ kva nu dṛśastadvā kva te bṛṃhitam /
vaprāghātarasaḥ kva te kva ca karaḥ kaṣṭaṃ yadevaṃvidhaṃ
tvāmāruhya śiśuḥ padā paravaśaṃ saṃcārayatyājñayā //
pādāghātavighūrṇitā vasumatī trāsālasāḥ pakṣiṇaḥ
paṅkāṅkāni sarāṃsi gaṇḍakaṣaṇakṣodakṣatāḥ śākhinaḥ /
prāpyedaṃ karipotakairvidhivaśācchārdūlaśūnyaṃ vanaṃ
tattannāma kṛtaṃ viśṛṅkhalatayā vaktuṃ na yatpāryate //
puṇḍrekṣūnapi bhakṣayanghṛtabhṛto māṃsaudanādīnapi
prāvṛṇvanvividhāḥ kuthā api vahannakṣatramālā api /
karṇe cāmaramālikāmapi dadhaddantī tathāpi smara-
nvaindhyīnāṃ ghanasallakīvanabhuvāmāste sadā duḥkhitaḥ //
nīvāraprasavāgramuṣṭikavalairyo vardhitaḥ śaiśavo
pītaṃ yena sarojapattrapuṭake homāvaśeṣaṃ payam /
taṃ dṛṣṭvā madamantharālivalayavyālupragaṇḍaṃ gajaṃ
sotkaṇṭhaṃ sabhayaṃ ca paśyati muhurdūre sthitastāpasaḥ //
dante nyasya karaṃ pralambitaśirāḥ saṃmīlya netradvayaṃ
kiṃ tvaṃ vāraṇa tapyase gaṇikayā ko nāma no vañcitaḥ /
grāsaṃ śāntamanā gṛhāṇa satataṃ śokodhunā tyajyatāṃ
ye mattā avivekinaścaladhiyaste prāpnuvantyāpadam //
patyuryatkavalāvaśeṣapatitagrāsena vṛttiḥ kṛtā
pītaṃ yacca karāvagāhakaluṣaṃ tatpītaśeṣaṃ payaḥ /
prāṇānpūrvataraṃ vihāya tadidaṃ prāptaṃ kariṇyā phalaṃ
yadbandhārpaṇakātarasya kariṇaḥ kliṣṭaṃ na dṛṣṭaṃ mukham //
ghāsagrāsaṃ gṛhāṇa tyaja gajakalabha premabandhaṃ kariṇyāḥ
pāśagranthivraṇānāmabhimatamadhunā dehi paṅkānulepam /
dūrībhūtāstavaite śabaravaravadhūvibhramodbhrāntaramyā
revākulopakaṇṭadrumakusumarajo dhūsarā vindhyapādāḥ //
lāṅgūlacālanamadhaścaraṇāvapātaṃ
bhūmau nipatya vadanodaradarśanaṃ ca /
śvā piṇḍadasya kurute gajapuṅgavastu
dhīraṃ vilokayati cāṭuśataiśca bhuṅkte //
yadvindhyaḥ śikharī tadantarapi yatpīlupriyaḥ pippalaḥ
sotkaṇṭhā rabhasāgamādabhipatadreṇuḥ kareṇuśca yat /
tatkiṃ bhadratayā smaratyapi karī daivaṃ hi sarvaṃkaṣaṃ
tanmṛtyorapi duḥsahaṃ tu yadayaṃ mando dhuri sthāpitaḥ //
madhyevindhyamudūrminārmadanadīvātūlavātāvalī-
heloddhūlitamallikākisalayairyo vṛddhimabhyāgataḥ /
soyaṃ daivavaśādvaśāvirahitaḥ śūtkārakārī karī
nirmajjadvajarajjupāśavivaśaḥ kaṣṭaṃ kimāceṣṭām //
he gandhakuñjara mahāgirikuñjarāji-
madyāpi mā smara salīlanimīlitākṣaḥ /
muñcābhimānamadhunā bhaja vartamānaṃ
vakraṃ vidherupari śāsanamaṅkuśaṃ ca //
svacchasvādujalā vihāya sarito hartuṃ tṛṣaṃ duḥsahāṃ
mā matta dviradākṣi nikṣipa śaratkṛṣṭe taḍāgāmbuni /
pītesminsakalepi gacchati na te śāntiṃ pipāsā jale
grāmasyaikagateramuṣya niyataṃ syājjīvite saṃśayaḥ //
dūrvākuratṛṇāhārā dhanyāstāta vane mṛgāḥ /
vibhavonmattacittānāṃ na paśyanti mukhāni yat //
amṛtā vigataprāṇā sāntaḥśalyākṛtavraṇā /
abaddhā niścalevāste kūṭasaṃsthe mṛge mṛgī //
rajjvā diśaḥ pravitatāḥ salilaṃ viṣeṇa
pāśairmahī hutabhujā jvalitā vanāntāḥ /
vyādhāḥ padānyanusaranti gṛhītabāṇāḥ
kaṃ deśamāśrayati yūthapatirmṛgāṇām //
drutataramito gaccha prāṇaiḥ kuraṅga viyujyase
kimiti valitagrīvaṃ sthitvā muhurmuhurīkṣase /
vidadhati hatavyādhānāṃ te manāgapi nārdratāṃ
kaṭhinamanasāmeṣāmete vilocanavibhramāḥ //
sthalīnāṃ dagdhānāmupari mṛgatṛṣṇāmanusaraṃs-
tṛṣārtaḥ sāraṅgo viramati na khinnepi manasi /
ajānānastattvaṃ na sa mṛgayatenyatra sarasī-
mabhūmau pratyāśā na ca phalati vighnaṃ ca kurute //
he sāraṅga tṛṇānyaśāna salilaiḥ prāṇānpuṣāṇāthavā
yadvā syāḥ pavanāśanastadapi te sāviṣkṛti prāṇitam /
yeneyaṃ bhavatocchvasatkuvalayaprastāracārudyutir-
dṛṣṭirvittamadoddhatākṣiṇi mukhe mūrkhasya nāyāsitā //
alpīyaḥskhalanena yatra patanaṃ kṛcchreṇa yatronnatir-
dvāre vetralatāvitānagahane kaṣṭaḥ praveśakramaḥ /
he sāraṅga manoramā vanabhuvastyaktvā viśeṣārthinā
kiṃ bhūbhṛtkaṭakasthitivyasaninā vyarthaṃ khurāḥ śātitāḥ //
naitāstā malaya kānanabhuvaḥ svacchasravannirjharās-
tṛṣṇā yāsu nivartate tanubhṛtāmālokamātrādapi /
rūkṣadhvāṅkṣaparigraho bharurayaṃ sphārībhavadbhrāntayas-
tā etā mṛgatṛṣṇikā hariṇa he nedaṃ payo gamyatām //
tyaktaṃ janmavanaṃ tṛṇāṅkuravatī māteva muktā sthalī
visrambhasthitihetavo na gaṇitā bandhūpamāḥ pādapāḥ /
bālāpatyaviyogaduḥkhavidhurā nāpekṣitā sā mṛgī
mārgantaḥ padavīṃ tathāpyakaruṇā vyādhā na muñcantyamī //
chittvā pāśamapāsya kūṭaracanāṃ bhaṅktvā balādvāgurāṃ
paryastāgniśikhākalāpajaṭilānnirgatya dūraṃ vanāt /
vyādhānāṃ śaragocarādapi javenotplutya dhāvanmṛgaḥ
kūpāntaḥ patitaḥ karoti vidhure kiṃ vā vidhau pauruṣam //
svairī bhrāmyasi nātha kāmyasi paradvārāṇi nottāmyasi
nādyānāmanimittakopakuṭilālāpaṃ mukhaṃ paśyasi /
muñcasyekamapi kṣaṇaṃ prakaṭitapremāṃ ca na preyasīṃ
he sāraṅga tavātisundaramidaṃ kenopadiṣṭaṃ vratam //
svacchandaṃ hariṇena yā viharatā daivātsamāsāditā
bhaṅgaprasrutadugdhabindubisarā śālernavā mañjarī /
niḥśvāsānaladagdhakomalatṛṇaprakhyāpitāntarvyathas-
tāmeva prativāsaraṃ muniriva dhyāyanvane śuṣyati //
sāraṅgo na latāgṛheṣu ramate no paṃsule bhūtale
no ramyāsu vanopakaṇṭhaharitacchāyāsu śītāsvapi /
tāmevāyatalocanāmanudinaṃ dhyāyanmuhuḥ preyasīṃ
śailendrodarakaṃdareṣu gatadhīḥ śṛṅgāriveṣaḥ sthitaḥ //
śṛṅgeṇāṅgaṃ mṛgāṇāṃ kaṣati paricayaprāptaye niḥspṛhāṇāṃ
mandasvacchandacārī pariharati bhayādālayaṃ yūthapasya /
dṛṣṭastiṣṭhatyalakṣyo jhagiti nipatitaistatkuraṅgīkaṭākṣaiḥ
sāraṅgo duḥkhamāste vidhuravidhivaśādanyayūthapraviṣṭaḥ //
ādāya māṃsamakhilaṃ stanavarjamaṅgān-
māṃ muñca vāgurika yāhi kuru prasādam /
adyāpi ghāsakavalagrasanānabhijño
manmārgavīkṣaṇaparastanayo madīyaḥ //
puro revā pāre giriratidurārohaśikharaḥ
saraḥ savye vāme davadahanadāhavyatikaraḥ /
dhanuṣpāṇiḥ paścācchabarahatako dhāvatitarāṃ
na yātuṃ na sthātuṃ hariṇāśiśureṣa prabhavati //
kva krīḍati kva carati kva karoti vṛttiṃ
vāri kva nāma pibati svapiti kva nāma /
itthaṃ mṛgaṃ niraparādhamabādhamānaṃ
vyādhonudhāvati vadhāya dhanurdadhānaḥ //
candraḥ sudhāṃśurayamatrisuto dvijeśaḥ
puṇyairavāpi śaraṇāya mayeti toṣam /
mugdhaiṇaśāva bhaja mā tyaja pāpamenaṃ
mīnaṃ prabhujya sahasā kṛtameṣabhogam //
karabha yadi kadācitprabhramandaivayogān-
madhukarakulatastvaṃ prāpayethā madhūni /
virama virama tebhyaḥ santi śaṣpāṇyaraṇye
prathamamukharasāste śoṣayantyeva paścāt //
vikacakumudaiḥ phullāmbhojaiḥ sarobhiralaṃkṛtāṃ
marakatamaṇiśyāmāṃ śaṣpairvihāya vanasthalīm /
smarati karabho yadvṛkṣāṇāṃ caranmarudhanvanāṃ
paricayaratiḥ sā durvārā na sā guṇavairitā //
karabhadayite yattatpītaṃ sudurlabhamekadā
madhu vanagataṃ tasyālābhe virauṣi kimutsukā /
kuru paricitaiḥ pīloḥ pattrairdhṛtiṃ marugocare
jagati sakale kasyāvāptiḥ sukhasya nirantarā //
karabhadayite yosau pīlustvayā madhulubdhayā
vyapagatadhanacchāyastyakto na sādaramīkṣitaḥ /
calakisalayaḥ sopīdānīṃ prarūḍhanavāṅkuraḥ
karabhadayitāvṛndairanyaiḥ sukhaṃ paribhujyate //
karabha kimidaṃ dīrghocchvāsaiḥ kṣiṇoṣi śarīrakaṃ
virama śaṭhe he kasyātyantaṃ sakhe sukhamāgatam /
cara kisalayaṃ svasthaḥ pīlorvimuñca madhuspṛhāṃ
punarapi bhavānkalyāṇānāṃ bhaviṣyati bhājanam //
karabha rabhasātkroṣṭuṃ vāñchasyaho śravaṇajvaraḥ
śaraṇamathavānṛjvī dīrghā tavaiva śirodharā /
pṛthugalabilāvṛttiśrāntoccariṣyati vāṅmukhā-
diyati samaye ko jānīte bhaviṣyati kasya kim //
tathā saṃtuṣṭaḥ sañjalavṛṇaśamīpīlubadaraiś-
caransvasthoraṇye karabhaśiśukaḥ śokarahitaḥ /
kṛto madhvāsvādapravaṇahadayo mugdhavidhinā
yathā nānyadbhuṅkte na pibati na śete na ramate //
yasyāsīnnavapīlupattrabadaragrāsopi saṃtuṣṭaye
dīrghādhvanyanugamyate na padavī yasya svayūthyairapi /
soyaṃ saṃprati yāti bālakarabhaḥ kṣīṇodyamaḥ kṣāmatāṃ
manye nūnamanena daivahatakenāsvāditaṃ bhrāmaram //
pīlūnāṃ hi phalaṃ kaṣāyarahitaṃ romanthayitvā marau
śākhāgraṃ yadakhādi cāru karabhīvaktrārpitaṃ premataḥ /
tatsmṛtvā karabhena khedavidhuraṃ dīrghaṃ tathā kūjitaṃ
prāṇānāmabhavattadeva sahasā prasthānatūryaṃ yathā //
kramelakaṃ nindati komalecchuḥ
kramelakaḥ kaṇṭakalampaṭastam /
prītau tayoriṣṭabhujoḥ samāyāṃ
madhyasthatā naikataropahāsaḥ //
eka eva khago mānī vane vasati cātakaḥ /
pipāsito vā mriyate yācate vā puraṃdaram //
ayi cakitamugdhacātaka marubhuvi dhāvasi mudhā kimudgrīvam /
grīṣme davāgnivalitastāpicchoyaṃ na vidyutvān //
pipāsurapyeva jalaṃ śikhaṇḍī
pratīkṣate prāṇasamāṃ pibantīm /
nūnaṃ priyāsnehanibaddhadṛṣṭiḥ
svalpaṃ payaḥ paśyati nimnagāsu //
atyunnativyasaninaḥ śirasodhunaiṣa
svasyaiva cātakaśiśuḥ praṇayaṃ vidhattām /
asyaitadicchati nahi pratatāsu dikṣu
tāḥ svacchaśītamadhurāḥ kva nu nāma nāpaḥ //
kekāḥ kalā vanabhuvastilakāyamāno
ramyaḥ kalāpamahimaiṣa śikhaṇḍinosya /
durlakṣaṇaṃ nanu vihāyasi vāyasādi-
kṣuṇṇepyayaṃ caṭakatulyagatirna jātaḥ //
nīlābjapuñjarajasāruṇitānvimucya
svacchānsudhādhikarasānapi vārirāśīn /
yaccātakaḥ pibati vāridharodabindūn-
manye tadānatibhayācchirasobhimānī //
divyāmbupānaniyamastava mohayetkaṃ
doṣopi saṃvṛtimatāṃ bhajate guṇatvam bhūmisthamambu yadi cātaka pātumiccheḥ
kaṇṭhavraṇaṃ prakaṭayestadayogyatāṃ ca //
divyāmbupānaniyamastava mohayetkaṃ
doṣopi saṃvṛtimatāṃ bhajate guṇatvam //
kiṃ naiva santi navatāmarasāvataṃsā
haṃsāvalīvalayino jalasanniveśāḥ /
kopi graho gururayaṃ bata cātakasya
pauraṃdarīṃ yadabhivāñchati vāridhārām //
kiṃ dūreṇa payodharā upari kiṃ nānye raṭantaḥ śrutā
nindyāḥ pāpatayā svakukṣiṣu gatāḥ kiṃ nāma pakṣāḥ kṣayam /
ramyaṃ vā gagane na kiṃ viharaṇaṃ kiṃ tūgrakākāvalī-
paryāyapratipattilāghavabhayādbhūmau sthitā barhiṇaḥ //
no tāṇḍavena nayanāmṛtanirjhareṇa
kekāraveṇa na ca karṇarasāyanena /
barheṇa cāpi suracāparucā tavāya-
moturna tuṣyati śikhinvadhamantareṇa //
cātaka tāta kiyadbhavatā pātakamatulamakāri /
navajaladādapi cañcupuṭe yattava na patati vāri //
jalakaṇavitaraṇarahitaḥ prakaṭitadhavalitaveṣaḥ /
cātaka raṭasi vṛthā kiṃ jaladaḥ śārada eṣaḥ //
santi kūpāḥ sphuradrūpāḥ paritaḥ saritaḥ śubhāḥ /
tathāpi cātakasyaikaḥ phalado jaladodayaḥ //
kekānibhāddhaṭayase paṭucāṭukāni
cañcatkalāpamapi nṛtyasi rañjanāya /
he cātaka prayatase jaladaṃ pratītthaṃ
binduṃ jalasya labhase na ca lajjase ca //
vāhatvamīśvarasutasya vidhāya barhin-
pramlāyitaḥ sa nijapakṣakalāpa eva /
nārādhitaḥ sa bhavatā puruṣottamaḥ kiṃ
yaste tṛṣaṃ praśamayetkacameghavarṣaiḥ //
vasatotiśayaprītyā mānasocitasaṃsthiteḥ /
palvalāmbhasi haṃsasya haṃsataiva vikalpyate //
pibanti madhu padmebhyo bhṛṅgāḥ kesaradhūsarāḥ /
haṃsāḥ śaivālamaśnanti dhigdaivamasamañjasam //
yadi nāma daivayogājjagadasarojaṃ kadācidapi jātam /
avakaranikaraṃ vikirati tatkiṃ kṛkavākuriva haṃsaḥ //
kaṭu raṭati nikaṭarvatī vācāṭaṣṭiṭṭibhaḥ paṭuryatra /
apasaraṇameva śaraṇaṃ maunaṃ vā tatra haṃsasya //
astu yadyapi sarvatra nīraṃ nīrajamaṇḍitam /
ramate na marālasya mānasaṃ mānasaṃ vinā //
kṣudhitopi padmakhaṇḍe jahāti rajasāvṛtaṃ hi kiṃjalkam /
guṇini kṛtapakṣapāto bisaṃ tu bahu manyate haṃsaḥ //
taralayasi dṛśaṃ kimutsukā-
makulaṣamānasavāsalālite /
avatara kalahaṃsi vāpikāṃ
punarapi yāsyasi paṅkajālayam //
bhṛṅgāṅganājanamanoharahārigīta-
rājīvareṇukraṇakīrṇapaśaṅgatoyām /
ramyāṃ himācalanadīṃ pravihāya haṃsa
he he hatāśa vada kāṃ diśamutsukosi //
he haṃsa melitapayaḥsalilaṃ vivektuṃ
śaktasya saṃprati matiḥ kva nu tedya yātā /
kāsāravāriṇi kalāṃ patitāṃ yadindo-
rādātumicchasi bisāṅkuravāñchayā tvam //
śītāṃśuśekharaśiroruhasaṃśritāni
puṇyāni pāvitajaganti manoramāṇi /
bhrāntvā ciraṃ surasaritsalilāni daivāl-
labdhāni hātumiha vāñchasi nāsi haṃsaḥ //
sthitvā ciraṃ nabhasi niścalatārakeṇa
mātaṅgasaṅgakaluṣāṃ nalinīṃ nirīkṣya /
utpannamanyuparighargharaniḥsvanena
haṃsena sāśru parivṛtya gataṃ na līnam //
yenojjhitaṃ sahacarīvadanopanītaṃ
ramyaṃ mṛṇālaśakalaṃ himaśaṅkhaśubhram /
soyaṃ khago hatavidhe tava ceṣṭitena
śevālanālalavalampaṭatāṃ vidhatte //
raṭasi kaṭu kimuccairvāyasa spardhayā me
vihagahataka viṣṭhāraktavaktrāntarālaḥ /
vitatadhavalapakṣākṣepavikṣobhitāmbhāḥ
kamalavanavihārī sārasohaṃ na kākaḥ //
haṃsodhvagaḥ śramamapohayituṃ dinānte
kāraṇḍakākabakabhāsavanaṃ praviṣṭaḥ /
mūkoyamityupahasanti lunanti pakṣān-
nīcāśrayo hi mahatāmavamānabhūmiḥ //
kva kaṭhinamaho pīloḥ pattraṃ mṛduḥ kva bisāṅkuraḥ
kva kaṭu lavaṇaṃ kaupaṃ cāmbhaḥ kva tāmarasāsavaḥ /
kva kusumarajo hṛdyaṃ rūkṣāḥ kva coṣarapāṃsavaḥ
kva maruviṣayo dhvāṅkṣakṣetraṃ kva haṃsa bhavādṛśāḥ //
bho rājahaṃsa kimiti tvamihāgatosi
yosau bakaḥ sa iha haṃsa iti pratītaḥ /
tadgamyatāṃ tvaritameva tataḥ prabhāte
yāvadvadanti baka eṣa na mūḍhalokāḥ //
aye vāpīhaṃsā nijavasatisaṃkocapiśunaṃ
karudhvaṃ mā ceto viyati bahato vīkṣya vihagān /
amī te sāraṅgā bhuvanamahanīyavratabhṛto
nirīhāṇāmeṣāṃ tṛṇamiva bhavantyambunidhayaḥ //
tarau tīrodbhūte kvacidapi dalācchāditatanuḥ
pataddhārāsārāṃ gamaya viṣamāṃ prāvṛṣamimām /
nivṛttāyāṃ tvasyāṃ sarasi sarasotphullanaline
sa eva tvaṃ haṃsaḥ punarapi vilāsāsta iha te //
gataṃ tadgāmbhīryaṃ jalamapi vṛtaṃ jālakaśataiḥ
sakhe haṃsottiṣṭha prathamamamuto dagdhasarasaḥ /
sa yāvatpaṅkāmbhaḥkaluṣitavapurbhūrivilapan-
na kāko vācāṭaścaraṇayugalaṃ mūrdhni kurute //
spṛśati na bisaṃ cañcvā bhūyastayā saha khaṇḍitaṃ
pibati na jalaṃ yāti svaptuṃ na śevalajālakam /
kamalakalikābhaṅgakrīḍāṃ karoti na sārasaḥ
kvaṇati karuṇaṃ śokagrastaḥ priyāvirahākulaḥ //
sarasi bahuśastārāchāyāṃ daśanparivañcataḥ
kumuda viṭapānveṣī haṃso niśāsvavicakṣaṇaḥ /
daśati na punastārāśaṅkī divāpi sitotpalaṃ
kuhakacakito lokaḥ satyepyapāyamapekṣate //
muktābhāni payāṃsi bhaṅgavilasaddugdhā bisagranthayaḥ
sphītāstāmarasāsavā viharaṇakrīḍāsahaṃ saikatam /
santyeva pratideśamatraviṣame he haṃsa paṅkāṅkite
dhṛṣṭoktruṣṭabake jaratsarasi te koyaṃ nivāsagrahaḥ //
āpūryeta punaḥ sphuracchapharikāsārormibhirvāribhir-
bhūyopi pravibhajyamānanalinaṃ paśyema toyāśayam /
ityāśāśatatantubaddhahṛdayo naktaṃdinaṃ dīnadhīḥ
śuṣyatyātapaśoṣitasya sarasastīre jaratsārasaḥ //
tāvaddolitapaṅkajacyutarajaḥpiṅkāṅgarāgojjvalp
yaḥ śṛṇvankalakūjitaṃ madhulihāṃ saṃjātaharṣotsavaḥ /
kāntācañcupuṭāpavarjitabisagrāsagrahepyakṣamaḥ
soyaṃ saṃprati haṃsako marugataḥ kaṣṭaṃ tṛṇaṃ vāñchati //
yāṃ smṛtvā sahasaiva mānasasarastyaktvā viśeṣārthinas-
tāmevotsukacetasaḥ kamalinīṃ dṛṣṭvā bakādhyāsitām /
līyante vigatābhimānalaghavastatraiva bhūyopi ye
haṃsāste na bhavanti haṃsadhavalāḥ prāyo bakā eva te //
yāmāliṅgya bakā raṭanti kaṭukaṃ dīrghocchvasatkaṃdharā
yasyāmaṃsataṭāvaghaṭṭitajalaṃ valgantyamī madgavaḥ /
yā śaśvanmalinātmakairapi bakairnaktaṃdinaṃ sevyate
sā haṃsena manasvinā kamalinī yuktaṃ yadi tyajyate //
rūpaṃ hāri manoharā sahacarī pānāya pādmaṃ madhu
krīḍā cāpsu saroruheṣu vasatisteṣāṃ rajo maṇḍanam /
vṛttiḥ sādhumatā bisena sahṛdaścārusvanāḥ ṣaṭpadāḥ
sevādainyavimānanāvirahito haṃsaḥ sukhaṃ jīvati //
matsyā api hi jānanti kṣīranīravivecanam /
prasiddhaṃ rājahaṃsānāṃ yaśaḥ puṇyairavāpyate //
kruddholūkanakhaprapātavigalatpakṣā api svāśrayaṃ
ye nojjhanti purīṣapuṣṭavapuṣastekecidanye dvijāḥ //
ye tu svargataraṅgiṇībisalatāleśena saṃvardhitā
gaṅgānīramapi tyajanti kaluṣaṃ te rājahaṃsāḥ kutaḥ //
samudgirasi vācaḥ kiṃ puṃskokila sukomalāḥ /
śvabhresmiñjaḍapāṣāṇagurunirghoṣabhairave //
kākaiḥ saha vivṛddhasya kokilasya kalā giraḥ /
khalasaṅgepi naiṣṭhuryaṃ kalyāṇaprakṛteḥ kutaḥ //
śrotrotsavaṃ tava kalaṃ kalakaṇṭha kotra
nādaṃ śṛṇoti rativigrahasaṃdhidūtam /
dāvāgnidagdhaghanapādapakoṭarānta-
rāvirbhavatkaṭuravāsu vanasthalīṣu //
mūkīmūya tameva kokila madhuṃ bandhuṃ pratīkṣasva he
helollāsitamālatīparimalāmodānukūlānilam /
yatraitāstava sūktayaḥ saphalatāmāyāntyamī tūllasat-
pāṃsūttambhabhṛto nidāghadivasāḥ saṃtāpasaṃdhāyinaḥ //
bhrātaḥ kokilakūjitairalamalaṃ nārghanti yasmādguṇās-
tūṣṇīmāḥsva viśīrṇaparṇanicayacchannaḥ kvacitkoṭare /
udyānadrumavāṭikākaṭuraṭatkākāvalīṃsakulaḥ
kāloyaṃ śiśirasya saṃprati sakhe nāyaṃ vasantotsavaḥ //
kvacijjhillīnādaḥ kvacidatulakākolakalahaḥ
kvacitkaṅkārāvaḥ kvacidapi kapīnāṃ kalakalaḥ /
kvaciddhoraḥ pherudhvanirayamaho daivaghaṭanā
kathaṃkāraṃ tāraṃ kvaṇatu cakitaḥ kokilayuvā //
... ... ... ... ... ... //
ketakīkusumaṃ bhṛṅgaḥ pīḍyamānopi sevate /
doṣāḥ kiṃ nāma kurvanti guṇāpahṛtacetasaḥ //
kṛtvāpi koṣapānaṃ bhramarayuvā purata eva kamalinyāḥ /
abhilaṣati bakulakalikāṃ madhulihi maline kutaḥ satyam //
madanamavalokya niṣphalamanityatāmapi ca bandhujīvānām /
gurumupagamya bhramaraḥ saṃprati jāto japāsaktaḥ //
bhramara bhramatā digantarāṇi
kvacidāsāditamīkṣitaṃ śrutaṃ vā /
vada satyamapāsya pakṣapātaṃ
yadi jātīkusumānukāri puṣpam //
kamalaṃ bhavanaṃ rajoṅgarāgo
madhu pānaṃ madhurāḥ priyāpralāpāḥ /
śayanaṃ mṛdu kesaropadhānaṃ
bhramarasyāmbhasi kā na rājalīlā //
patitamutpatitaṃ sthitamakriyaṃ
sakaruṇaṃ kvaṇitaṃ gatamāgatam /
kamalinīmalinā tuhināhatāṃ
nahi tadasti vilokya na yatkṛtam //
kamalinīmalinī dayitaṃ vinā
na sahate saha tena niṣevitām /
tamadhunā madhunā nihitaṃ hṛdi
smarati sā ratisāramaharniśam //
madaṃ na lipseta śilīmukho yadi
dvipānna karṇāgranipātamāpnuyāt /
paropasarpī sukhaleśalipsayā
naro bhavatyeva parābhavāspadam //
madhukara bahuśastvayā nirastāḥ
kusumalatāstṛṇāvatsupuṣpitāgrāḥ /
phalamanubhava kaṇṭakāvṛtābhyas-
tadidamapatrapa ketakīlatābhyaḥ //
pulleṣu yaḥ kamalinīkamalodareṣu
cūteṣu yo vilasitaḥ kalikāntarasthaḥ /
paśyādya tasya madhupasya śaradvyapāye
kṛcchreṇa veṇuvivare divasāḥ prayānti //
puṣpāsavaṃ surabhi gandhirajoṅgarāgaḥ
pītvā latāsu madhupaḥ kamale niṣaṇṇaḥ /
baddhodhunā śaśikaraiḥ karuṇaṃ virauti
saṃtoṣahīnamiha kaṃ na bhajantyanarthāḥ //
anyāsu tāvadupamardasahāsu bhṛṅga
lolaṃ vinodaya manaḥ sumanolatāsu /
nugdhānanāmarajasaṃ kalikāmakāle
bālāṃ kadarthayasi kiṃ navamālikāyāḥ //
erāvaṇānanamadāmbukaṇāvapāta-
saṃsaktatāmarasareṇupiśaṅgitāṅgaḥ /
caṇḍānilāhatatuṣāraviśīrṇapakṣaḥ
kṣīṇaḥ kṣitau madhukaro vivaśotra śete //
sotkaḥ paribhramasi kiṃ vyavapātidhairyaḥ
kūjandvirepha karuṇaṃ kusumāsavārthī /
anyāsu pādapalatāsu dhṛtiṃ badhāna
bhagnā hi sā kusumitā sahakāravallī //
svāmodavāsitasamagradigantarālā
raktā manoharamukhā sukumāramūrtiḥ /
sevyā sarojakalikā tu yadaiva jātā
nītastadaiva vidhinā madhuponyadeśam //
jātyujjvale madhurakomalavāgnilāsau
dvau puṣkare madhukarau yugapatpraviṣṭau /
ekastayormadhubharākulapūrṇadehaḥ
kaṣṭe vidhau na rajasāpi yuto dvitīyaḥ //
madhukaragaṇaścūtaṃ tyaktvā gato navamālikāṃ
punarapi gato raktāśokaṃ kadambataruṃ tataḥ /
tadapi suciraṃ sthitvā tebhyaḥ prayāti saroruhaṃ
paricitaguṇadveṣī loko navaṃ navamīhate //
likhitakamale saundaryeṇa prakāmahṛtātmanā
kimiva na kṛtaṃ tatra bhrāntvā madhuspṛhayālinā /
adhigatarasaḥ sobhūttasmānmanāgapi nālpadhīr-
dhuri tu likhitastṛṣṇāndhānāṃ janena vivekinā //
bhramati bakule mandaṃ kunde na vindati nirvṛtiṃ
prakṛtisurabhau raktāśoke na yāti viśokatām /
surabhikusumāmodotkaṇṭhāpanītamanā vane
vahati tanutāmaṅge bhṛṅgaḥ smarannavamālikām //
spṛśati śanakaiścumbannaṅgaiḥ karoti nipīḍanaṃ
caraṇapatanaṃ mudrābhedaṃ vidhātumapīhate /
samayamucitaṃ cittotsukyātpratīkṣitumakṣamo
madhukarayuvā puṇyairlabdhvā navāṃ navamālikām //
himotsannāṃ dṛṣṭvā hatakamalanālāṃ kamalinīṃ
dvirephāḥ saṃvṛttāḥ sapadi gajagaṇḍapraṇayinaḥ /
aho dhigbhūtānāṃ prakṛtiriyamapratyayakarī
na kaścitkṣīṇārthe prathamaguṇagandhaṃ gaṇayati //
kimāmodabhrāntyā bhramasi suciraṃ bhṛṅga nanu he
na jānīṣe tattvaṃ pratapatitarāṃ grīṣmasamayaḥ /
sthitaṃ śūnyaṃ puṣpaiḥ prakaṭaviṭapaṃ paśya vipinaṃ
gataḥ gaurabhyāḍhyaḥ prakṛtisubhagaścaitravibhavaḥ //
kenāghrātamudāramasya kusumaṃ kaiścumbitaṃ kesaraṃ
pītaḥ kena rasosya kena rajasā codvellitaṃ kena vā /
he he mugdhamadhuvrata vraja javādanyāṃstarūnpuṣpitā-
nuttāletra vṛthaiva pippalatarau kiṃ kiṃcidāsādyate //
pratyagrotra yathāsukhaṃ madhurasaḥ pātavya ityutsukas-
tṛṣṇāvibhramavipralabdhahrdayastattvāvabodhaṃ vinā /
nirviṇṇopyaphalaśramo na viramatyālekhyapadmākare
durbuddhirvyasanī tathāpi madhupastṛṣṇāśayodbhrāmyati //
yasyāḥ saṃgamavāñchayā na gaṇitā vāpyo vinidrotpalā
yāmāliṅgya samutsukena manasā yātaḥ parāṃ nirvṛtim /
bhagnāṃ tāmavalokya candanalatāṃ bhṛṅgeṇa yajjīvyate
dhairyaṃ nāma tadastu tasya na punaḥ snehānurūpaṃ kṛtam //
yenāmodini kesarasya mukule pītaṃ madhu svecchayā
nītā yena niśā śaśāṅkadhavalā padmodare śārade /
bhrāntaṃ yena madapravāhamaline guṇḍasthale dantināṃ
soyaṃ bhṛṅgayuvā karīraviṭape badhnātu tuṣṭiṃ kutaḥ //
mā bhūnnāma sahāmunaiva nidhanaṃ daivātkathaṃcitpunas-
tṛṣṇā vā hatajīvite yadi tadā kiṃ puṣpaśūnyaṃ jagat /
yenaivonmathitaḥ sa eva dayitaḥ padmākaro nirdayaṃ
dānāmbhaḥspṛhayānuyātyaliraho lolastameva dvipam //
sopūrvo rasanāviparyayavidhistatkarṇayoścāpalaṃ
dṛṣṭiḥ sā madavismṛtasvaparadikkiṃ bhūyasoktena vā /
sarvaṃ niścitavānasi bhramara he yadvāraṇodyāpyasā-
vantaḥśūnyakaro niṣevyata iti bhrātaḥ ka eṣa grahaḥ //
re re bhṛṅga madāndhavāraṇacalatkarṇānilāndolana-
kleśaklāntatano mudhaiva bhavatā duḥkhaṃ kimityāsyate /
utkūjatsamadadvirephavalayapyāluptakośaśriyaḥ
sāmodāḥ prakaṭāśayāḥ pratipadaṃ santyeva padmākarāḥ //
gandhāḍhyāṃ navamālikāṃ madhukarastyaktvā gato yūthikāṃ
tāṃ tyaktvāpi gataḥ sa candanataruṃ tasmātsarojaṃ gataḥ /
baddhastatra niśākareṇa suciraṃ krandatyasau mandadhīḥ
saṃtoṣeṇa vinā parābhavaśataṃ prāpnoti lubdho janaḥ //
rātrirgamiṣyati bhaviṣyati suprabhātaṃ
bhāsvānudeṣyati hasiṣyati padminī ca /
evaṃ vicintayati koṣagate dvirephe
hā hanta hanta nalinīṃ gaja unmamātha //
bhramanvanānte vanamañjarīṣu
na ṣaṭpado gandhaphalīmajighrat /
sā kiṃ na ramyā sa ca kiṃ na rantā
balīyasī kevalamīśvarecchā //
aṅke vṛddhimupāgataṃ śiśutayā sarvāṅgamāliṅgitaṃ
matsyaḥ śrīparirambhanirbharataravyākośakoṣonmukhaiḥ /
āśāptaiḥ paripīyamānamaniśaṃ niḥspandamindindirair-
dūrādeva nimeṣaśūnyanayanaḥ padmaṃ samudvīkṣate //
jīvato nigiranmatsyānmunivaddṛśyate bakaḥ /
mṛnānapi na gṛdhrastu dhigākāramunīndratām //
nāleneva sthitvā pādenaikena kuñcitagrīvam /
janayati kumudabhrāntiṃ vṛddhabako bālamatsyānām //
eṣa bakaḥ sahasaiva vipannaḥ
śādyamaho kva nu tadgatamasya /
sādhu kṛtāntaka kaścidapi tvāṃ
vañcayitum na kutopi samarthaḥ //
nijakulocitaceṣṭitamātmano
yadapahāya yiyāsasi haṃsatām /
baka cara vratameva tathāpi te
phalati tattadidaṃ yatatāṃ nṛṇām //
na kolilānāmiva mañcu kūjitaṃ
na kabdhalāsyāni gatāni haṃsavat /
na barhiṇānāmiva citrapakṣatā
guṇastathāpyasti bake bakavratam //
tadvedagdhyaṃ samuditapayastoyatattvaṃ vivektu-
mālāpāste sa ca mṛdupadanyāsahṛdyo vilāsaḥ /
āstāṃ tāvadbaka yadi tathā vetsi kiṃcidicchlathāśaṃ
tūṣṇīmevāsitumayi sakhe tvaṃ kathaṃ me na haṃsaḥ //
kastvaṃ lohitalocanāsyacaraṇo haṃsaḥ kuto mānasāt-
kiṃ tatrāsti suvarṇapaṅkajavanānyambhaḥ sudhāsaṃnibham /
muktāśuktirathāsti śaṅkhanicayo vaidūryarohāḥ kvacic-
chambūkāḥ kimu santi neti ca bakairākarṇya hīhīkṛtam //
tulyavarṇacchadaḥ kṛṣṇaḥ kokilaiḥ saha saṃgataḥ /
kena vijñāyate kākaḥ svayaṃ yadi na bhāṣate //
ātmarutādapi virutaṃ kurvāṇāḥ spardhayā saha mayūraiḥ /
kiṃ jānanti varākāḥ kākāḥ kekāravānkartum //
kṛṣṇaṃ vapurvahatu cumbatu satphalāni
ramyeṣu saṃcaratu cūtavanāntareṣu /
puṃskokilasya caritāni karotu nāma
kākaḥ kila dhvanividhau nanu kāka eva //
saṃprāpya kokilakulaiḥ kamanīyakāntiḥ
kāntasvarairapi balātkhalu saṃnikarṣam /
vaidhuryabhāji hatavedhasi kiṃ varākaḥ
kākaḥ karotvanukṛtiṃ na yayau yadeṣām //
iyaṃ pallī bhillairanucitasamārambharasikaiḥ
samantādākrāntā viṣaviṣamabāṇapraṇayibhiḥ /
tarorasya skandhe gamaya samayaṃ kīra nibhṛtaṃ
na vāṇī kalyāṇī tadihamukhamudraiva śaraṇam //
kaati mukhagṛhītaṃ bhuktaśeṣaṃ purīṣaṃ
vilikhati caraṇāgrairdevatānāṃ śirāṃsi /
vrajati ca hatamānaḥ sādhumūrdhasvaśaṅkaḥ
kimiva na kurute khaṃ prāpya kāko varākaḥ //
daurbhāgyaṃ vacasāṃ tanormalinatā ceṣṭāsvaho cāpalaṃ
śaṅkāyāstadupajñataiva viditā vṛttistvavācyaiva sā /
itthaṃ dṛṣkṛtaśākhinaḥ phalamiva sphītaṃ tathāpyāturaḥ
kākaḥ kokilalāñchanacchavirucā kaṣṭaṃ muhurmūrchati //
nṛtyantaḥ śikhino manoharamamī śravyaṃ paṭhantaḥ śukā
vīkṣyante na ta eva khalviha ruṣā vāryanta evāthavā /
pānthastrīgṛhamiṣṭalābhakathanāllabdhānvayenāmunā
saṃpratyetadanargalaṃ balibhujā māyāvinā bhujyate //
re re dhvāṅkṣa virūkṣatāstu vacasaḥ kāṇākṣitā kṣamyate
laulyaṃ nāma taveti kātra gaṇanā bhāṇḍyaṃ vibhūṣaiva te /
sarvaṃ soḍhamidaṃ svabhāvavihitaṃ vahnerivauṣṇyaṃ hi te
yattvevaṃ viguṇasya kāpi bhavato grīvā na tatsahyate //
kākaḥ kokilamunnamayya kurute cūte phalāsvādanaṃ
bhuṅkte rājaśukaṃ nivārya kuraraḥ krīḍāparo dāḍimam /
dhūko barhiṇamasya śākhiśikhare śete sajāniḥ sukhaṃ
hā jātaṃ viparītamadya vipine śyene parokṣaṃ gate //
kiṃ kekīva śikhaṇḍamaṇḍitatanuḥ kiṃ kīravatpāṭhakaḥ
kiṃ puṃskokilavatsvanena madhuraḥ kiṃ haṃsavatsadgatiḥ /
kiṃ sāmānyaśakuntaśāvaka iva krīḍāvinodākaraḥ
kākaḥ kena guṇena kāñcanamaye vyāpāritaḥ pañjare //
utpattirmarutāṃ prabhoryugadine prakhyāpyaviśvotsave
puṇyāhaśrutiṣu prasiddhiradhikā pūrṇaṃ vayaḥ pauruṣam /
kākutsthena samaṃ sapatnakalaho daivajñatā tādṛśī
kākastena guṇena kāñcanamaye vyāpāritaḥ pañjare //
ādyaḥ praveśasamayaḥ sa kaleryugasya
prāptastiraskṛtabahūdakahaṃsasārthaḥ /
āhūye sādaratayā tapasontimohni
kāṇo dvijaḥ pratigṛhaṃ bata yatra pūjyaḥ //
sūrydanyatra yaccandrepyarthasaṃsparśi tatkṛtam /
khadyota iti kīṭasya nāma tuṣṭena kenacit //
ghanasaṃtamasamalīmasadaśadiśi niśi yadvirājasi tadanyat /
kīṭamaṇe dinamadhunā tarāṇikarāntaritacārusitakiraṇam //
jarjaratṛṇāgramadahansarṣapakaṇamaprakāyannūnam /
kīṭatvamātmatantraḥ khadyotaḥ khyāpayanbhāti //
bhrājiṣṇavo nabhasi bhūrihṛtāndhakāra-
svalpaprabhāḥ svatanumātranibaddhabhāsaḥ /
khadyotakāḥ prakaṭatīvraguruprabhāvās-
tāvanna saptaturagaḥ samudeti yāvat //
yuṣmādṛśaḥ kṛpaṇakāḥ krimayopi yasyāṃ
bhānti sma saṃtamasamayyagamanniśāsau /
sūryāṃśudīpradaśadigdivasodhunāyaṃ
bhātyatra nendurapi kīṭamaṇe kimu tvam //
induḥ prayāsyati vinaṅkṣyati tārakaśrīḥ
sthāsyanti līḍhatimirā na maṇipradīpāḥ /
andhaṃ samagramapi kīṭamaṇe bhaviṣya-
dunmeṣameṣyati bhavāniti dūrametat //
sattvāntaḥ sphuritāya vā kṛtaguṇādyāropatucchāya vā
tasmai kātaramohanāya mahaso leśāya mā svasti bhūt /
yacchāyāsphuraṇāruṇena khacatā khadyotanāmnāmunā
kīṭenāhitayāpi jaṅgamamaṇibhrāntyā viḍambyāmahe //
pratyagraiḥ parṇanicayaistaruryaireva śobhitaḥ /
jahāti jīrṇāṃstāneva kiṃ vā citraṃ kujanmanaḥ //
yathāpallavapuṣpāḍhyā yathāpuṣpaphalarddhayaḥ /
yathāphalarddhisvārohā hā mātaḥ kvāgamandrumāḥ //
sādhveva tadvidhāvasya vedhāḥ kliṣṭo na yanmudhā /
svarūpānanurūpeṇa candanasya phalena kim //
mayā badaralubdhena vṛkṣāṇāmanabhijñayā
vane kaṇṭakasādṛśyātkhadiraḥ paryupāsitaḥ //
mahātarurvā bhavati samūlo vā vinaśyati /
nāṅkuraprakriyāmeti nyagrodhakaṇikāṅkuraḥ //
puṣpapattraphalacchāyāmūlavalkaladārubhiḥ /
dhanyā mahīruhā yeṣāṃ vimukhā yānti nārthinaḥ //
patatyaṅgāravarṣe vā vāti vā pralayānile /
tālaḥ stabdhatayārabdhastayaiva saha naśyati //
chāyāvanto gatavyālāḥ svārohāḥ phaladāyinaḥ /
mārgadrumā mahāntaśca pareṣāmeva bhūtaye //
agatīnāṃ khalīkārādduḥkhaṃ naivopajāyate /
bhavantyaśokāḥ prāyeṇa sāṅkurāḥ pādatāḍitāḥ //
yadyapi candanaviṭapī vidhinā phalakusumavarjito vihitaḥ /
nijavapuṣaiva pareṣāṃ tathāpi saṃtāpamapaharati //
prāpte vasantamāse vṛddhiṃ prāpnoti sakalavanarājinaḥ /
yanna karīre pattraṃ tatkiṃ doṣo vasantasya //
phalitaghanaviṭapavighaṭitapaṭudinakaramahasi lasati kalpatarau /
chāyārthī kaḥ paśurapi bhavati jaradvīrudhāṃ praṇayī //
phalakusumakisalayojjvalaviṭapaśatāntaritataraṇikiraṇaughe /
mārgatarau nikaṭasthe kaḥ pathikaḥ klāntimanubhavati //
dūrīkṛtasvārthalavā janasya
samudyatā ye bhuvi tāpaśāntyai /
drumāsta evāgatikā na vidmaḥ
prajāpaterāśayaleśamatra //
candane viṣadharānsahāmahe
vastu sundaramaguptimatkutaḥ /
rakṣituṃ vada kimātmasauṣṭhavaṃ
saṃcitāḥ khadira kaṇṭakāstvayā //
grathita eṣa mithaḥ kṛtaśṛṅkhalo-
viṣadharairadhiruhya mahājaḍaḥ /
malayajaḥ sumanobhiranāśrito
yadata eva phalena na yujyate //
yatkiṃcanānucitamapyucitānubandhi
kiṃ candanasya na kṛtaṃ kusumaṃ phalaṃ vā /
lajjāmahe bhṛśamapakrama eva yātus-
tasyāntikaṃ parigṛhītabṛhatkuṭhāraḥ //
he bālacampakataro taruṇīkapola-
lāvaṇyacumbanasukhocitacārupuṣpa /
kiṃ puṣpitena vijahīha vikāsahāsa-
muddāmapāmaragaṇā marubhūmireṣā //
antaḥprataptamarusaikatadahyamāna-
mūlasya campakataroḥ kva vikāsacintā /
prāyo bhavatyanucitasthitideśabhājāṃ
śreyaḥ svajīvaparipālanamātrameva //
daurjanyamātmani paraṃ prathitaṃ vidhātrā
bhūrjadrumasya viphalatvasamarpaṇena /
kiṃ carmabhirniśitaśastraśatāvakṛttair-
āśāṃ na pūrayati sorthiparamparāṇām //
kiṃ kaṇṭakaikarasikena phaladviṣā kiṃ
vairasyasīmani kimu sthirakautukena /
chāyāvilāsavimukhena satāṃ kimaṅga
chātrā khalena khadiradruma eṣa sṛṣṭaḥ //
labdhaṃ cirādamṛtavatkimamṛtyave syād-
dīrghaṃ rasāyanavadāyuruta pradadyāt /
etatphalaṃ yadayamadhvagaśāpadagdhaḥ
stabdhaḥ phalaṃ phalati varṣaśatena tālaḥ //
he vṛkṣa śobhita mahāphalabhāralakṣmyā
kṣuttāpaśāntijanakaikajagatprasiddha /
tvatto mayā kathamapīdamadho nirastam-
ekaṃ phalaṃ śakunikhaṇḍitamalpamāptam //
atyantaśītalatayā subhagasvabhāva
satyaṃ na kaścidapi te tarurasti tulyaḥ /
chāyārthināmapi punarvikaṭadvijihva-
saṅgena candana viṣadrumanirviśeṣaḥ //
kathamiyati vanānte kaścideko na tādṛg-
varavanataruruccaiḥ puṣpavallīphalāḍhyaḥ /
jagadasukhavidhāturdagdhadhāturniyogād-
dhavakhadirapalāśāḥ kevalaṃ vṛddhibhājaḥ //
śākhāsaṃtatisaṃniruddhagaganābhogasya labdhvā taroś-
chāyāṃ yasya bhavidbhireva śamitā gharmāpadonekaśaḥ /
bhoḥ pānthā nanu dṛśyatāṃ vidhigatistasyaiva kālakṣaya-
prakṣīṇasya taledya taptasikatāṅgāraivaḥ paraṃ dahyate //
citrairyasya patittribhirdaśadiśo bhrāntvā sametaiḥ sukhaṃ
viśrāntaṃ śayitaṃ prabhuktamuṣitaṃ skandhe phalaiḥ praśrite /
tasyaivonmathitasya duṣṭakariṇā mārgadrumasyādhunā
kārīṣāya kaṣanti śoṣaparuṣāṃ gopālabālāstvacam //
saṃtoṣaḥ kimaśaktatā kimathavā tasminnasaṃbhāvanā
śobhaivātha ca kānanisthitiriyaṃ pradveṣa evāthavā /
āstāṃ khalvanurūpayā saphalayā puṣpaśriyā durvidhe
saṃbandhonanurūpayāpi na kṛtaḥ kiṃ candanasya tvayā //
sanmūlaḥ prathinnatirghanalasacchāyaḥ sthitaḥ satpathe
sevyaḥ sadbhiritīdamākalayatā tālodhvagenāśritaḥ /
puṃsaḥ śaktiriyatyasau sa tu phaledadyāthavā śvothavā
kāle kvāpyathavā kadācidathavā netyatra vedhāḥ prabhuḥ //
yajjātosi catuṣpathe ghanalasacchāyosi kiṃ chāyayā
saṃyuktaḥ phalitosi kiṃ yadi phalaiḥ pūrṇosi kiṃ saṃnataḥ /
he sadvṛkṣa sahasva saṃprati sakhe śākhāśikhākarṣaṇa-
kṣobhāmoṭanabhañjanāni janataḥ svaireva duścoṣṭitaiḥ //
suskandhasya visārisaurabhaguṇākrāntākhilāśasya te
tanvīcārupayodharāntarakṛtasparśasya gopyākṛteḥ /
doṣaḥ kopi bhujaṃgasaṃgamakṛtaḥ prodgūta eṣodhunā
yena tvāṃ parihṛtya candanataro yāntyadhvagā dūrataḥ //
chinnastaptasuhṛtsa candanataruryūyaṃ palāyyāgatā
bhogābhyāsasukhāsikāḥ pratidinaṃ tā vismṛtāstatra vaḥ /
daṃṣṭrākoṭiviṣolkayā pratikṛtaṃ tasya praharturna cet-
kiṃ tenaiva saha svayaṃ na nidhanaṃ yātāḥstha bho bhoginaḥ //
tvanmūle puruṣāyuṣaṃ gatamidaṃ kālena saṃśaṣyatāṃ
ksodīyāṃsamapi kṣaṇaṃ paramataḥ śaktiḥ kutaḥ prāṇitum /
tatsvastyastu vivṛddhimehi mahatīmadyāpi kā nastvarā
kalyāṇaiḥ phalitāsi tālaviṭapinputreṣu pautreṣu vā //
chāyāsyaiva ghanāsugandhirayamevāpannatāpacchidā-
magresyaiva guṇagrahaḥ saguṇatā kiṃ candanasyocyatām /
ā mūlātpunareṣu baddhavṛtibhirvyālaistathā dūṣito
jāne yena varaṃ dhavotha khadiropyanyothavā na tvayam //
na ślāṣyāni phalāni pallavakṛtā chāyā na vāñchāpi sā
no puṣpaṃ sumanoharaṃ na vihagāḥ śabdāmṛtasyandinaḥ /
kākavrātapurīṣanirbharajaranmūrteraśuddhātmano
niḥstabdhasya taroradhaḥ kathamaho sṛṣṭosi durvedhasā //
nāsya svāduphalaṃ na cāru kusumaṃ na snigdhaparṇā latā
na cchāyā klamahāriṇī na ca kalakvāṇāstathā patriṇaḥ /
eṣosau khadiradumaḥ kimathavā pānthena dṛṣṭastvayā
tatkiṃ pāntha kaṭhorakaṇṭakamukhairgātrakṣatārthī bhavān //
snigdhāḥ pallavinaḥ prakāmaviṭapavyāviddhacaṇḍātapā
namrāḥ svāduphalā samāśritajanakṣuttāpavicchedinaḥ /
dagdhāste taravaḥ prayāntu pathikāsteṣveva mārgeṣvamī
rūkṣāḥ kāṇṭakinaḥ sasarpavivarā bhūyaḥ prarūḍhā drumāḥ //
chāyā nātmana eva yā kathamasāvanyasya niṣpragrahā
grīṣmoṣmāpadi śītalastalabhūvi spandonilādeḥ kutaḥ /
vārtā varṣaśate gate kila phalaṃ bhāvīti vārtaiva sā
drāghimṇā muṣitāḥ kiyacciramaho tālena bālā vayam //
kastvaṃ bhoḥ kathayāmi daivahatakaṃ māṃ viddhi śāhoṭakaṃ
vairāgyādiva vakṣi sādhu viditaṃ kasmādidaṃ kathyate /
vāmenātra vaṭastamadhvagajanaḥ sarvātmanā sevate
na cchāyāpi paropakārakṛtaye mārgasthitasyāpi se //
āmodairmaruto mṛgāḥ kisalayairlambaistvacā tāpasāḥ
puṣpaiḥ ṣaṭcaraṇāḥ phalaiḥ śakunayo gharmārditāśchāyayā /
skandhairgandhagajāśca viśramarujāḥ śaśvadvibhaktāstvayā
prāptastvaṃ druma bodhisattvapadavīṃ satyaṃ kujātāḥ pare //
bhrāmyadbhṛṅgabharāvanamrakusumacyotanmadhūdgandhiṣu
cchāyāvatsu taleṣu pānthanivahā viśramya geheṣviva /
nityaṃ nirjharavārivāritatṛṣastṛpyanti yeṣāṃ phalais-
te nandantu phalantu yāntu ca parāmatyunnatiṃ pādapāḥ //
he he maṇḍitamārga mārgaviṭapiñjīvyāḥ samāḥ śāśvatīr-
adyāpyāvṛṇu diktaṭāni viṭapaiḥ sālaiścucumbāmbaram /
mūle viśramaṇāśayaiva luṭhitā yanna tvayā kevalaṃ
gharmārteḥ parimocitāḥ phalaśatairyāvadvayaṃ tarpitāḥ //
vṛddhiryasya tarormanorathaśatairāśāvatā prārthitā
jātosau sarasaḥ pravāsiphaladaḥ sarvāśritāpāśrayaḥ /
nānādeśasamāgatairaviditairākrāntamanyaiḥ khagais-
taṃ labdhāvasaropi vṛddhaśakunirdūre sthito vīkṣate //
dāvāgniploṣaduḥkhaṃ kharapavanajalakleśamarkācca tāpaṃ
mātaṅgākarṣaṇāni vyasanamapi guru prāptavantopi vajrāt /
dārucchāyāphalāni tvacamapi kusumaṃ mañjarīḥ pallavānvā
nārthibhyo vārayanti pratidivasamaho sādhu vṛttaṃ tarūṇām //
haṃsāḥ padmavanāśayā balibhujo gṛdhrāśca māṃsāśayā
pānthāḥ svāduphalāśayā madhulihaḥ saurabhyagandhāśayā /
dūrānniṣphalaraktapuṣpanicayairniḥsāra rathyonnate
re re śalmalipādapa pratidinaṃ ke na tvayā vañcitāḥ //
bhrātarbhīmamarubhramśramaśamavyāpārapāraṃgamaṃ
matvā candanapādapaṃ pathika mā viśrāntaye śiśriyaḥ /
etasyāntikavartibhirghanaviṣajvālāvalībīṣaṇair-
āśvāsya smṛtiśeṣatāṃ viṣadharairnīṃtaḥ kiyantodhvagāḥ //
uccairyo madhupānalubdhamanasāṃ bhṛṅgāṅganānāṃ gaṇair-
udgīto racitālayaḥ khagakulairdeśāntarādāgataiḥ /
āsīdyaśva niṣevitodhvagaśatairgrīṣmoṣmatānticchide
soyaṃ saṃprati durmadena dalitaśchāyātarurdantinā //
bhuktaṃ svāduphalaṃ kṛtaṃ ca śayanaṃ śākhāgrajaiḥ pallavais-
tvacchāyāpariśītalaṃ ca salilaṃ pītaṃ vinītaḥ klamaḥ /
viśrāntaṃ suciraṃ tatopi manasā prāptā parā nirvṛtis-
tvaṃ sanmārgatarurvayaṃ ca pathikā bhūyāspunaḥ saṃgamaḥ //
astyeva bhūbhṛtāṃ mūrdhni divi vā dyotatembudaḥ /
marudbhirbhujyamānopi sa kimeti rasātalam //
ambudaḥ kṛtapado nabhastale
toyapūraparipūritodadhiḥ /
goṣpadasya bharaṇepyaśaktimān-
ityasatyamabhidīyate katham //
etadatra pathikaikajīvitaṃ
paśya śuṣyati kathaṃ mahatsaraḥ /
dhiṅmudhāmbudhara ruddhasadgatir-
vardhitā kimiha haṭṭavāhinī //
svārthānapekṣaṃ janatāpaśāntyai
nityoditāḥ santi payomucomī /
vivarṣiṇastānavagṛhṇate ye
santyeva te kepi mahānubhāvāḥ //
kva dṛṣṭamandhena balāhakena
ghrātuṃ gavā yanna tṛṇaṃ nighṛṣṭam /
mahātarurbandhurivādhvagānā-
māyātvavaśyāyakaṇairdaridraḥ //
uttuṅgaśailaśikharāśrayaṇena kecid-
uddāmavīcivalitāḥ sarito bhavanti /
anye punarjalakaṇāstṛṇaloṣṭapātā-
dambhomucāṃ payasi na kṣayamānpuvanti //
yatroṣitosi cirakālamakiṃcanaḥ san-
narṇaḥpratigrahadhanagrahaṇādhamarṇaḥ /
nirlajja garjasi samudrataṭepi tatra
dhṛṣṭodhamastava samo ghana naiva dṛṣṭaḥ //
āsyaṃ nirasya rasitaiḥ suciraṃ vihasya
gātrāntareṣu ghana varṣasi cātakasya /
taccañcukoṭikuṭilāyatakaṃdharasya
prāṇātyayosya bhavataḥ parihāsamātram //
ākramyoccaiḥ śirasi vasatirbhūbhṛtāmunnatānāṃ
toyādānāṃ tadapi jaladherlokasaṃtāpaśāntyai /
dīrghā chāyā prakṛtimahati vyomni cābhogabandho
he he megha spṛhayati na te kaḥ kiletthaṃ vratāya //
ākramyoccaiḥ śirasi vasatirbhūbhṛtāmunnatānāṃ
toyādānaṃ tadapi jaladherlokasaṃtāpaśāntyai /
dīrghā chāyā prakṛtimahati vyomni cābhogabandho
he he megha spṛhayati na te kaḥ kiletthaṃ vratāya //
sādhūtpātaghanaugha sādhu sudhiyāṃ dheyaṃ dharāyāmidaṃ
konyaḥ kartumalaṃ tavaiva ghaṭate karmedṛśaṃ duṣkaram /
sarvasyaupayikāni yāni katicitkṣetrāṇi tatrāśaniḥ
sarvānaupayikeṣu dagdhasikatāraṇyeṣvapāṃ vṛṣṭayaḥ //
bhekaiḥ koṭaraśāyibhirmṛtamiva kṣmāntargataṃ kacchapaiḥ
pāṭhīnaiḥ pṛthupaṅkakūṭaluṭhitairyasminmuhurmūrchitam /
tasmiñchuṣkasarasyakālajaladenāgatya tacceṣṭitaṃ
yenā kaṇṭhanimagnavanyakariṇāṃ yūthaiḥ payaḥ pīyate //
yadbhūbhṛto laghuguṇairapi baddhamūlam-
āpāditāni sahasaiva tṛṇaiḥ śirāṃsi /
ambhomucaḥ pracuravarṣaviśṛṅkhalasya
tacceṣṭitaṃ duravadhāragaterjalasya //
kṛchrāddatte viralaviralānvāribindūnpravṛddho
garjatyekaḥ sarabhasataraṃ paśya tanmātralābhāt /
nṛtyatyanyopyatulamahimaślāghyabhūmirna jāne
madhyādābhyāṃ vipulahṛdayaścātakaḥ kiṃ nu meghaḥ //
gatāste jīmūtāḥ sphuradalikulaśyāmavapuṣaḥ
śriyā yeṣāṃ loke sthalajalavibhāgopyapahṛtaḥ /
vṛthā tṛṣṇāndhaḥ kiṃ bhramasi vidhuraścātakaśiśo
śarajjīmūtoyaṃ kuta iha payobindurapi te //
paśyāmaḥ kimayaṃ viceṣṭata iti svalpābhrasiddhikriyair-
darpāddūramupekṣitena balavatkarmeritairmantribhiḥ /
labdhātmaprasareṇa rakṣitumathāśakyena muktvāśaniṃ
sphītastāvadaho ghanena ripuṇā dagdho girigrāmakaḥ //
garjitvā bahu saṃnirudhya gaganaṃ pracchādya diṅmaṇḍalaṃ
saṃpādyoddalitendranīlaśakalaśyāmābhirāmaṃ vapuḥ /
prāpte vāridharāgamepi salilaṃ tattyaktamambhomucā
cañcūśrātakapotakasya sakalā siktā na yena svayam //
atrotpātaghanena mantrivikale śūnyāmbaravyāpinā
dhṛṣṭasvaprakṛtikriyāsamucite grāme tathā jṛmbhitam /
rathyākardamavāhināmatiśucisvacchātmanāmantaraṃ
nāpyajñāyi janairyathaughapayasāṃ strotojalānāmapi //
re meghāḥ svaśarīradānaguru kiṃ bauddhaṃ yaśo na śrutaṃ
yaṣmābhiḥ kimu pārijātacaritaṃ nākarṇitaṃ vā kvacit /
yenaitatsukhalabhyamambu dadatāṃ yuṣmākamudgarjatāṃ
no lajjāpyabhijāyatetirabhasādvyomnyuddhataṃ dhāvatām //
sthāne varṣati naiva garjati vṛthā klāntiṃ haratyañjasā
kṣetrāṇāṃ paritāpajarjararucāṃ kṣemaṃkaraḥ kṣmātale /
yadyadbhadrakasāndratāṃ hṛdi dadhātyanyatkarotyullasa-
nsanmeghoyamamoghadarśanaghanasnigdhacchavirvardhatām //
no garjatyamburāśistrijagadadhipatiprārthitārthapradāna-
vyāpārsphītakīrtiḥ sphuradanlaśikhānargharatnaikapūrṇaḥ /
tattoyastokamātravyapahṛtavikṛtiḥ prākṛtoyaṃ prakṛtyā
śūnye kṣiptvāmbu garjatyagaṇitanidhano vārivāhaḥ sagarvam //
na pālayati maryādāṃ velākhyāmambudhistathā /
tṛṣyatāṃ nopakartavyamitīmāmaparāṃ yathā //
gavādīnāṃ payonyedyuḥ sadyo vā dadhi jāyate /
kṣīrodadhestu nādyāpi mahatāṃ vikṛtiḥ kutaḥ //
yadyapi svacchabhāvena darśayatyudadhirmaṇīn /
tathāpi jānudaghnoyamiti cetasi mā kṛthāḥ //
yasyāmbukaṇikāpyāsye na patatyarthīnāṃ kvacit /
kaṣṭamambhonidhiḥ sopi nadīna iti kathyate //
yātu nāśaṃ samudrasya mahimā sa bhuvi śrutaḥ /
vāḍavaḥ kṣutpipāsārto yenaikopi na tarpitaḥ //
amṛtarasavisaraavitaraṇamaraṇottāritasure sati payodhau /
kasya sphuranti hṛdaye grīṣmataḍākā bhuvi varākāḥ //
yadayaṃ śaśiśekharo haro
harirapyeṣa yadīśitā śriyaḥ /
amarā api yatsurā amī
tadimāstasya vibhūtivipruṣaḥ //
kṣārataiva hi guṇastathāsti te
yena na vrajati kaścidantikam /
bhīṣaṇākṛti bibharṣi yādasāṃ
cakramarṇava kimarthamagrataḥ //
apāsya lakṣmīharaṇotthavairitā-
macintayitvā ca tadadrimanthanam /
dadau nivāsaṃ haraye mahodadhir-
vimatsarā dhīradhiyāṃ hi vṛttayaḥ //
jitendubhāso nayatāṃ maṇinadhas-
tṛṇāni mūrdhnā bibhṛtāṃ jaleśvaraḥ /
prabhorna kaścitprabhurasti tattvato
ratnāni ratnāni tṛṇaṃ tṛṇaṃ punaḥ //
grīṣmaṃ dviṣantu jaladāgamarthayantāṃ
te saṃkaṭaprakṛtayaḥ kṛpaṇāstaḍāgāḥ /
abdhestu mugdhaśapharīcaṭulācalendra-
niṣkampakukṣipayaso dvayamapyacintyam //
grāvāṇo maṇayo harirjalacaro lakṣmīḥ payomānuṣī
muktaughaḥ sikatā pravālalatikāḥ śevālamambhaḥ sudhā /
tīre kalpamahīruhāḥ kimaparaṃ nāmāpi ratnākaro
dūrātkarṇarasāyanaṃ nikaṭatastṛṣnāpi no śāmyati //
āstāṃ klamāpaharaṇaṃ jaladherjalena
dūre davāgniparidīpitamānasānām /
etāvadastu yadi toyakaṇairna jihvā
dandahyate dviguṇatāṃ ca na yāti tṛṣṇā //
ratnānyamūni makarālaya māvamaṃsthāḥ
kallolavellitadṛṣatparuṣaprahāraiḥ /
kiṃ kaustubhena vihito bhavato na nāma
yāñcāprasāritakaraḥ puruṣottamopi //
lajjāmahe vayamaho bhṛśamapyaneke
sāṃyātrikāḥ salilarāśimamī viśānti /
skandhādhiropitatadīyataṭopakaṇṭha-
kauleyakāmbudṛtayo yadudīrṇatṛṣṇāḥ //
ā strīśiśuprathitayaiṣa pipāsitebhyaḥ
saṃrakṣyatembudhirapeyatayaiva dūrāt /
dṛṣṭvā karālamakarālikarālitābhiḥ
kiṃ bhāyayasyaparamūrmiparamparābhiḥ //
dhigdhigdhigambudhimamī nirapatrapasya
yasyādhvagā marubhuvīva nitāntatāntāḥ /
tṛḍdāhaśuṣkagalanirgatadīrghajihvā
dīnā vivartitadṛśonutaṭaṃ prayānti //
nirmathyate yadi surāsurasainyasaṃghair-
āpūryate yadi jalairjaladāpagābhiḥ /
pepīyate ca vaḍavāmukhavahninā cen-
na kṣubhyati sma jaladhirna tanutvameti //
mainākādibhiradribhirmaghavataḥ saṃtrasya yatrāsyate
caṇḍārcirbhagavānudeti ca yato yatrāstamabhyeti ca /
śete kvāpi nilīya yasya jagatāṃ kukṣyekadeśe patir-
gāmbhīryaśriyamasya kastulayituṃ vārāṃ nidherarhati //
upakṛtavatā śrīratnābhyāṃ hareḥ śaśilekhayā
manasijaripoḥ pīyūṣeṇāpyaśeṣadivaukasām /
kathamitarathāḥ tena stheyaṃ yaśobharamantharaṃ
yadi na mathanāyāsaṃ dhīraḥ saheta payonidhiḥ //
viṣamabhimukhaṃ muktaṃ raudraṃ diśo daśa saṃśritāḥ
śaśitarumaṇiprāyaiḥ prāyaḥ pralobhanamāhitam /
kimiva na kṛtaṃ nanthārambhe śaṭhena payodhinā
tadapi nipuṇairnāsya kṣāntaṃ surairamṛtaṃ vinā //
yadiha bhavato gāmbhīryeṇa prayāti mahattayā-
pyanucitaguṇārambhaḥ kālaḥ kimetadanantaram /
ayi jalanidhe kiṃ kallolairalabdhasamāptibhir-
virama saritāmetattoyaṃ na testi manāgapi //
samāśrityotsaṅgaṃ vipṛtavadanasyāsya vasataḥ
kṣaṇenaikasyāntarjvalitavapuṣo yatkṣaṇamapi /
na tṛṣṇāmaurvāgnerapanayati puṣṭepi vibhave
nṛśaṃsasyāmbhodhervrajatu vilayaṃ sosya mahimā //
aho bata saritpateridamanāryarūpaṃ paraṃ
yadujjvalarucīnmaṇīnsuciracarcitāsthāguṇān /
jaḍairanupayogibhiḥ parata etya labdhāspadaiḥ
kṣipatyaniśamūrjitairjhagiti tanmayatvaṃ gataḥ //
ihaikaścūḍālobhyajani kalaśādyasya sakalaiḥ
pipāsorambhobhiśculukamapi no bhartumaśakaḥ /
svamāhātmyaślāghāgurugahanagarjābhirabhitaḥ
kuṣitvā kliśnāsi śrutikuharamabdhe kimiti naḥ //
rūkṣaṃ kṣāramapeyamatra salilaṃ labdhvā paraṃ tapyate
vyālagrāhabhiyāvagāhanamapi svasthena nāsādyate /
tatkiṃ pāntha payodhināmani marau tṛṣṇāvimūḍho bhavān-
antarnihnutināśitāmalamaṇivrāte mudhā dhāvasi //
sarvāsāṃ trijagatyapāmiyamasāvādhāratā tāvakī
prollāsoyamasau tavāmbunilaye seyaṃ mahāsattvatā /
sevitvā bahubhaṅgabhīṣaṇatanuṃ tvāmeva velācala-
grāvasrotasi pāpa tāpakalaho yatkvāpi nirvāpyate //
kallolairvikiratvasau girivarānvelāvilāsotthitaiḥ
śabdairvā badhirīkarotu kakubho dhattāṃ ca vistīrṇatām /
pānthānāṃ ravitāpataptavapuṣāṃ tṛṣṇātirekacchidaḥ
kiṃ sāmyaṃ pratanoḥ karotu sarasopyabdhiḥ kṛtāḍamabaraḥ //
dataṃ yena sudhānidhānamasamaṃ sattvādhikenārthine
śrīvāsopi mahāmaṇirvidhurasau kalpadrumo gaustathā /
śāpātkṣārajalastathāpi jaladhiḥ prāptāyaśā ityaho
lokoyaṃ tṛṇavadguṇaṃ vigaṇayandoṣagrahaikāgradhīḥ //
hā kaṣṭaṃ taṭavāsinopi viphalaprāgbhāramālokya mām-
anyatraiva vipāsavaḥ pratidinaṃ gacchantyamī jantavaḥ /
itthaṃ vyarthajalātibhāravahanaprodbhūtakhedādiva
svāṃ mūrtiṃ vaḍavānale jalanidhirmanye juhotyanvaham //
maryādāparipālanena mahatāṃ kṣauṇībhṛtāṃ rakṣaṇād-
viśrāntyā madhusūdanasya suciraṃ yatkiṃcidāsāditam /
gāmbhīryocitamātmano jaladhinā manthavyathāsaṃbhramād-
deveṣvarpayatāmṛtaṃ drutamaho sarvaṃ tadutpuṃsitam //
āścaryaṃ vaḍavānalaḥ sa bhagavānāścaryamambhonidhir-
yatkarmātiśayaṃ vicintya manasaḥ kampaḥ samutpadyate /
ekasyāśrayaghasmarasya pibatastṛptirna jātā jalair-
anyasyāpi mahātmano na vapuṣaḥ svalpopi jātaḥ śramaḥ //
nodvegaṃ yadi yāsi yadyavahitaḥ karṇaṃ dadāsi kṣaṇaṃ
tvāṃ pṛcchāmi yadambudhe kimapi tanniścitya dehyuttaram /
nairāśyānuśayātimātraniśitaṃ niḥśvasya yaddṛśyase
tṛṣyadbhiḥ pathikaiḥ kiyattadadhikaṃ syādaurvadāhādataḥ //
itaḥ svapiti keśavaḥ kulamitastadīyadviṣām-
itaśca śaraṇārthināṃ śikhariṇāṃ guṇāḥ śerate /
itaśca vaḍavānalaḥ saha samastasaṃvartakair-
aho vitatamūrjitaṃ bharasahaṃ ca sindhorvapuḥ //
vaikuṇṭhāyaśriyamabhinavaṃ śītabhānuṃ bhavāya
prādāduccaiḥśravasamapi vā vajriṇe tatkva gaṇyam /
tṛṣṇārtāya svamapi munaye yaddadāti sma dehaṃ
konyastasmādbhavati bhuvaneṣvambudherbodhisattvaḥ //
ratnojjvalāḥ pravikirallaṃharīḥ samīrair-
abdhiḥ kriyeta yadi ruddhataṭābhimukhyaḥ /
doṣorthinaḥ sa khalu bhāgyaviparyayāṇāṃ
dāturmanāgapi na tasya tu dātṛtāyāḥ //
antarye satataṃ luṭhantyagaṇitāstāneva pāthodharai-
rāttānāpatatastaraṅgavalayairāliṅgya gṛhṇannasau /
vyaktaṃ mauktikaratnatāṃ jalakaṇānsaṃprāpayatyambudhiḥ
prāyonyena kṛtādaro laghurapi prāptorcyate svāmibhiḥ //
svastyastu vidrumalatāsumanomaṇibhyaḥ
kalyāṇinī bhavatu mauktikaśuktipaṅktiḥ /
prāptaṃ mayā sakalameva phalaṃ payodher-
yaddāruṇairjalacarairna vidāritosmi //
ādāya vāri paritaḥ saritāṃ mukhebhyaḥ
kiṃ tāvadarjitamanena durarṇavena /
kṣārīkṛtaṃ ca vaḍavādahane hutaṃ ca
pātālakukṣikuhare viniveśitaṃ ca //
kālaprāptaṃ mahāratnaṃ yo na gṛhṇātyabuddhimān /
anyahastagataṃ dṛṣṭvā paścātsa paritapyate //
bhidyatenupraviśyāntaryo yathārucyupādhinā /
viśuddhiḥ kīdṛśī tasya jaḍasya sphaṭikāśmanaḥ //
sphaṭikasya guṇo yosau sa evāyāti doṣatām /
dhatte svacchatayā chāyāṃ yastāṃ malavatāmapi //
yena pāṣāṇakhaṇḍasya mūlyamalpaṃ vasuṃdharā /
anastamitasārasya tejasastadvijṛmbhitam //
śuṣkatanutṛṇalavāgraṃ gṛhṇāti dhanāśayānyadīyaṃ yaḥ /
mūḍhāstṛṇamaṇimapi taṃ niyuñjate pādarakṣāyai //
sadvaṃśajaḥ sādhuguṇaḥ suvṛttaḥ
saṃtāpabhittulyaguṇopagūḍhaḥ /
kānto dṛśaḥ paśya tathāpi hāraḥ
kṣipto bahistuṅgakucadvayena //
kanakabhūṣaṇasaṃgrahaṇocito
yadi maṇistrapuṇi pratibadhyate /
na sa virauti na cāpi hi śobhate
bhavati yojayiturvacanīyatā //
marakatasya varaṃ malinātmatā
tyajati jātu nijāṃ prakṛtiṃ na yaḥ /
amalatāṃ sphaṭikasya dhigañjasā
bhajati rūpamupāntagatasya yaḥ //
asminsakhe nanu maṇitvamahāsubhikṣe
cintāmaṇe tvamupalo bhava mā maṇirbhūḥ /
adyedṛśā hi maṇayaḥ prabhavanti loke
yeṣāṃ tṛṇagrahaṇakauśalameva bhūṣā //
bhūmau patannapi rajaḥ paridhūsaropi
jātyandhadurjanajanairavadhīritopi /
trailokyavandanamahāmahimānamantaś-
cintāmaṇirnahi jahāti kadācideva //
cintāmaṇe bhuvi na kenacidīśvareṇa
mūrdhnā dhṛtosi yadi mā sma tato viṣīdaḥ /
nāstyeva hi tvadadhiropaṇapuṇyabījaṃ
saubhāgyayogyamiha kasyaciduttamāṅgam //
cintāmaṇestṛṇamaṇeśca kṛtaṃ vidhātrā
kenobhayorapi maṇitvamadaḥ samānam /
naikorthitāni dadadarthijanāya khinno
gṛhṇañjarattṛṇalavaṃ na tu lajjitonyaḥ //
manorathaśatairvṛto bhuvananāthacūḍocitas-
tṛṇairalamadhaḥ kṛtaḥ kṛtapadaḥ kvacidgrāvasu /
vrajatyapi sacetasāṃ viṣayamīdṛśāṃ yo dṛśo
luṭhatyacalakaṃdare vidhura eṣa cintāmaṇiḥ //
parāmṛṣati saspṛhaṃ muhurapelavaṃ vīkṣate
mahatkimapi ratnamityasamasaṃmadaṃ gūhate /
kutopi parilepavacchavimavāpya kācopale
vahatyatikadarthanāṃ bata varākakaḥ pāmaraḥ //
kiraṇanikarairāśācakraṃ ciraṃ paripūrayan-
kimiha gahena bhrātarvyarthaṃ samullasito bhavān /
ka iha bhavato vettyatyantaṃ nisargamahārghatāṃ
marakatamaṇe dagdhagrāme hatādarapāmare //
dūre kasyacideṣa kopyakṛtadhīrnaivāsya vettyantaraṃ
mānī kopi na yācate mṛgayate kopyalpamalpāśayaḥ /
itthaṃ prārthitadānadurvyasanino naudāryarekhojjvalā
jātā naipuṇadustareṣu nikaṣā sthāneṣu cintāmaṇeḥ //
ye gṛhṇanti haṭhāttṛṇāni maṇayo ye vāpyayaḥpiṇḍikāṃ
te dṛṣṭāḥ pratidhāma dagdhamaṇayo vicchinnasaṃkhyāściram /
no jāne kimabhāvataḥ kimathavā daivādiha śrūyate
nāmāpyatra na tādṛśasya tu maṇe ratnāni gṛhṇāti yaḥ //
yanmuktāmaṇayombudherudarataḥ kṣiptā mahāvīcibhiḥ
paryanteṣu luṭhanti nirmalarucā spaṣṭāṭṭahāsā iva /
tattasyaiva parikṣayājjalanidherdvīpāntarālambināṃ
ratnānāṃ tu parigrahavyasaninaḥ santyeva sāṃyātrikāḥ //
māṇikyoyaṃ mahārghaḥ kṣititalamahito dīptimānuccajanmā
dṛṣṭvainaṃ nūnamārādvyapasaratitarāṃ kāpi daurgatyanītiḥ /
itthaṃ bhrāntiprapañcairvipadapahṛtaye kenacitsthāpitaḥ sa-
nnante dṛṣṭaḥ sa eva vraṇaśataparuṣaḥ kopi pāṣāṇakhaṇḍaḥ //
yāmaḥ svasti tavāstu rohaṇagire mattaḥ sthitipracyutā
vartiṣyanta ime kathaṃ kathamiti svapnepi maivaṃ kṛthāḥ /
śrīmaṃste maṇayo vayaṃ yadi bhavallabdhapratiṣṭhāstadā
te śṛṅgāraparāyaṇāḥ kṣitibhujo maulau kariṣyanti naḥ //
uccairuccaratu ciraṃ cīrī vartmani taruṃ samāruhya /
digvyāpini śabdaguṇe śaṅkhaḥ saṃbhāvanābhūmiḥ //
śaṅkhosthiśeṣaḥ sphuṭito mṛto yad-
ucchvāsitenocchvasate nu satyam /
kiṃ tūccaratyeva na sosya śabdaḥ
śravyo na yo yo na sadarthaśaṃsī //
prāṇānvihāya dhavalatvaguṇocitāni
prāptāni yajjagativaktraviśeṣayogāt /
śaṅkhairmahāvibhavaśabdavijṛmbhitāni
tajjīvitaṃ sahṛdayāḥ prabhavanti yeṣām //
dhīraḥ śrotrasukhāvahopi sadṛśaḥ satyaṃ paraṃ maṅgalaṃ
kvāpi grāmasurāṅgaṇe sa tu lasansaṃdhyāsu śaṅkhadhvaniḥ /
mādyanmedurasārameyasaralagrīvāgradīrghībhavan-
nādo nāma kṛtānukāramuditagrāmyāṭṭahāsāhataḥ //
ratnākarājjanibhuvopyapacāyamānaḥ
śuṣkāsthiśeṣatanutāmapi lambamānaḥ /
śvāsaiḥ saphūtkṛtibhirapyupahanyamānaḥ
śuddhāśayo vadati maṅgalameva śaṅkhaḥ //
śaṅkhāḥ santi sahasraśo jalanidhervīcicchaṭāghaṭṭitāḥ
paryanteṣu luṭhanti ye dalaśataiḥ kalmāṣitakṣmātalāḥ /
ekaḥ kopi sa pāñcajanya udabhūdāścaryabhūtaḥ satāṃ
yaḥ saṃvartabharakṣamairmadhuripoḥ śvāsānilaiḥ pūryate //
sarvāśāparipūri huṃkṛtamado janmāpi dugdhodadher-
govindānanacumbi sunadarataraṃ pūrṇendubimbādvapuḥ /
śrīreṣā sahajā guṇāḥ kimaparaṃ bhaṇyanta ete hi yat-
kauṭilyaṃ hṛdi pāñcajanya bhavatastenātilajjāmahe //
varamaśrīkataivāstu netaraśrīsamānatā /
iti kairavakodbhede kamalaṃ mukulāyate //
lakṣmīsaṃparkarūpoyaṃ doṣaḥ padmasya niścitam /
yadayaṃ guṇasaṃdohadhāmanīndau parāṅmukhaḥ //
antaśchidrāṇi bhūyāṃsi kaṇṭakā bahavo bahiḥ /
kathaṃ kamalanālasya mā bhūvanbhaṅgurā guṇāḥ //
kiṃ dīrghadīrgheṣu guṇeṣu padma
siteṣvavacchādanakāraṇaṃ te /
astyeva tānpaśyati cedanāryā
trasteva lakṣmīrna padaṃ vidhatte //
sthalakuśeśaya saṃcinu kaṇṭakān-
prathaya paṅkakulodbhavatāṃ mudā /
api badhāna dhṛtiṃ jalasaṃgame
vrajasi yena parāspadatāṃ śriyaḥ //
akṣeṣviyaṃ vyasanitā hṛdaye yadete
rāgo ghano madhumadotkaṭamānanaṃ ca /
padmastathāpi paramāspadameva lakṣmyās-
taddainyameva kila durbhagatā yadebhiḥ //
padmādayo bahuguṇā api yanniśāsu
nāśaṃ na yānti viraheṇa divākarasya /
tatpaṅkasaṃkarajalāśayajanmajāḍya-
jyāyovijṛmbhitamidaṃ trijagatpratītam //
lakṣmīṃ viśeṣaya kuśeśaya kauśalāṅkāṃ
jṛmbhā jahīhi calatāṃ ca vimuñca kiṃcit /
āśāgatānyalikulāni mudaṃ nayeha
mittre vidhau sati vidhatsa yatheṣṭametat //
nityaṃ tathā śṛṇu kuśeśaya madvacāṃsi
snehena yāni bhavataḥ kathayāmi kiṃcit /
kāntyānayā vimalayā bhramarairguṇairvā
kiṃ yāsi ramyatamatāmuta kaṇṭakarddheḥ //
saṃkocamehi bisapuṣpa jahīhi śobhāṃ
doṣākaroyamadhunā samudeti paśya /
vakrātmani prabhavati kramaśo vicintya
pracchannatā guṇavatāṃ svayameva yogyā //
truṭyadguṇopi bahukaṇṭakatāṃ gatopi
randhrānvitopi hatakardamasaṃbhavopi /
bhṛṅgopabhogyavibhavopi tathāpi padmo
mitrodaye vikasanaṃ labhate sadaiva //
kāmaṃ bhavantu madhulampaṭaṣaṭpadaugha-
saṃghaṭṭaghuṃghumaghanadhvanayobjakhaṇḍāḥ /
gāyannatiśrutisukhaṃ vidhireva yatra
bhṛṅgaḥ sa kopi dharaṇidharanābhipadmaḥ //
tāpāpahe sahṛdaye rucire prabuddhe
mitrānurāganirate dhṛtasadguṇaughe /
svāṅgapradānaparitoṣitaṣaṭpadesmin-
yuktaṃ taveha kamale kamale sthitiryat //
na paṅkādudbhūtirna jaḍasahavāsavyasanitā
vapurdigdhaṃ kāntyā sthalanalina ratnadyutimuṣā /
vyadhāsyaddurvedhā hṛdayalaghimānaṃ yadi na te
tvamevaikaṃ lakṣmyāḥ paramamabhaviṣyaḥ padamiha //
utpannā bahavastaleṣu sarasāmambhoruhāṇāṃ cayā
ye yāminyadhipānukāriramaṇīvaktropamānaṃ gatāḥ /
nābhau bhaumariporajāyata mahāpadmaḥ sa kopyekako
yastrailokyasamudbhavaprabhaviturjanmāvanitvaṃ gataḥ //
puṣyenyatrāvakāśo nipuṇamapahṛtaḥ saurabhālobhanābhiḥ
svābhogentaḥpraveśopyaśithilaniviḍaḥ kośabhāvānna dattaḥ /
nītvā nairāśyamitthaṃ galitagatirasau mugdhabuddhiḥ pradoṣe
padmena śrīmatāpi prasabhamubhayato bhraṃśitaḥ paśya bhṛṅgaḥ //
bhrātaḥ paṅkaja saṃkocaḥ kaṃcitkālaṃ viṣahyatām /
saiva prabhāte śobhā te bhāte dinakare bhavet //
adhogatiṃ ca saṃprāpya bisāḥ paṅkakalaṅkitāḥ /
guṇino nirguṇairdāśaiḥ kṛṣṭāḥ svāṅkuradarśitāḥ //
tadaṅkurāṇi padmāni guṇairyuktāni mānibhiḥ /
śirasā dhāryamāṇāni mīlitāni jaḍātmanā //
marau nāstyeva salilaṃ kṛchrādyadyapi labhyate /
tatkaṭu stokamuṣṇaṃ ca na karoti vitṛṣṇatām //
caṭulacātakacañcupuṭātpata-
ñjalakaṇopi maroratigocaraḥ /
sa punaradya ghanāgamabandhunā
jaladhareṇa jalairaparaḥ kṛtaḥ //
kiṃ pāntha nirmathanasiddhyupayogivastu-
saṃbhāraśālini marau sugṛhītanāmni /
saṃdṛśyatetiviparītamidaṃ hi tatra
kūposti tatra ca jalaṃ yadayatnalabhyam //
asminmarau kimaparaṃ vacasāmavācyaṃ
mā muñca pāntha muhurāśritavatsalo bhūḥ /
etattvayā jalalavāmiṣalālasena
dṛṣṭaṃ jvalatparikaraṃ sikatāvitānam //
satpādapānvipulapallavapuṣpabhāra-
saṃpatparītavapuṣaḥ phalabhāranabhrān /
yo muñjuśiñjitaśakuntaśatāśritoru-
śākhānmarau mṛgayate na tatosti mugdhaḥ //
jalatarutṛṇaśūnyaḥ śrāmyatāmadhvagānāṃ
kimapi kila batāhaṃ nopakartuṃ samarthaḥ /
iti na paramabhīkṣṇaṃ nānuśete na yāvac-
chaṭhamaruranṛtāmbhaḥprāptaye tānprayuṅkte //
gatamatijavādbhrāntaṃ bhrāntaṃ samutkaṣitā ca bhūś-
cirataramatho niḥśvasyātho sadainyamavasthitam /
kimiva na kṛtaṃ pānthenetthaṃ tathāpi śaṭho maruḥ
prakṛtivirasaḥ kaṣṭaṃ yāto manāgapi nārdratām //
itaḥ kākānīkaṃ pratibhayamitaḥ kauśikakṛtā-
ditomī gṛdhrādyāḥ kulamidamitaḥ kaṅkavayasām /
śmaśānasthānesminnakhilaguṇavandhye hatatarāv-
api dvitrāḥ kecinna khalu kalavācaḥ śakunayaḥ //
kimasi vimatiḥ kiṃ vobmādī kṣaṇādabhilakṣyase
punarapi punaḥ prekṣāpūrvā na kācana te kriyā /
svayamajalakāṃ jānānopi praviśya marusthalīṃ
śiśiramadhuraṃ vāri prāptuṃ yadadhvaga vāñchasi //
parārthe yaḥ pīḍāmanubhavati bhaṅgepi madhuro
yadīyaḥ sarveṣāmiha khalu vikāropyabhimataḥ /
na saṃprāpto vṛddhiṃ yadi sa bhṛśamakṣetrapatitaḥ
kimikṣordoṣosau na punaraguṇāyā marubhavaḥ //
tāpaḥ svātmani saṃśritadrumalatādoṣodhvagairvarjanaṃ
satyaṃ tīvratayā tṛṣastava maro kosāvanarthodayaḥ /
nanvarthaḥ sumahānayaṃ jalalavasvāmyasmayodgarjinaḥ
saṃnahyanti yatastavopakṛtaye dhārādharāḥ prākṛtāḥ //
evaṃ codvidhinā kṛtosyupakṛtau kasyāṃcidapyakṣamaḥ
kāmaṃ mopakṛthāstatastava maro vācyaṃ na dhīro bhava /
kiṃ tvārānmṛgatṛṣṇayopajanayannambhomucāṃ vañcanāṃ
premṇā karṣasi tarṣamūrchitadhiyopyanyānataḥ śocyase //
āmrāḥ kiṃ phalabhāranabhraśiraso ramyāḥ kimūṣmacchidaḥ
sacchāyāḥ kadalīdrumāḥ surabhayaḥ kiṃ puṣpitāścampakāḥ /
etāstā niravagrahograkarabhollīḍhāvarūḍhāḥ punaḥ
śamyo bhrāmyasi mūḍha nirmaruti kiṃ mithyaiva martuṃ marau //
jalāntarāṇi śvabhreṣu tiṣṭhantu kvāpi yāntu vā /
surasindhupravāhasya sṛtau ratnākarovadhiḥ //
kvāntaḥ śūnyo naḍaḥ kvekṣustathāpi sudṛśākṛtī /
vivekaśūnyamanasāṃ vipralambhāya nirmitau //
nāsya bhāragrahe śaktirna ca vāhaguṇaḥ kṛṣau /
devāgārabalīvardastathāpyaśnāti śobhanam //
nakraḥ svasthānamāsādya gajendramapi karṣati /
sa eva pracyutaḥ sthānācchunāpi paribhūyate //
varamunnatalāṅgūlātsaṭādhūnanabhīṣaṇāt /
siṃhātpādaprahāropi na sṛgālādhirohaṇam //
gandhaikasāro viphalaḥ sevyaścandanapādapaḥ /
bhujaṃgāḥ pavanāhārāḥ sevakāḥ sadṛśo vidhiḥ //
kva gato mṛgo na jīvatyanudinamaśnaṃstṛṇāni vividhāni /
svayamāhatagajabhoktuḥ siṃhasya tu durlabhā vṛttiḥ //
vakramaśayyāsaṃsthitamantaḥkoṭaramanekadurgranthi /
praguṇīkartuṃ śakto durdāru na viśvakarmāpi //
na tadanukṛtaṃ manāgapi na vā jalaṃ sucirasevitaiḥ śītam /
andhīkṛte kudīpaiḥ pratyuta dhūmena me nayane //
utsannamāpaṇamamuṃ drakṣyāmo nirmalaiḥ kadā nayanaiḥ /
cintāmaṇikācakaṇau viparītaguṇāguṇau yatra //
ujjvalacampakamukulāśaṅkitayā yaḥ pradīpakaṃ spṛśati /
kajjalakalaṅkadāhaṃ muktvānyattasya kiṃ ghaṭatām //
śikharī citaśikharaśikhaḥ sphuradaurvaśikhākadambakombunidhiḥ /
kasyāpi laṅghanīyau na tu nagarāvakaranikaroyam //
phaṇamaṇibhāsuraguratarasamarthabahumastake śeṣe /
kaḥ kṣitibharamudvoḍhuṃ prārthayate kṛpaṇakaṇikīṭān //
yatnādapi kaḥ paśyecchikhināmāhāraniḥsaraṇamārgam /
yadi jaladaninadamuditāsta eva mūḍhā na nṛtyeyuḥ //
śaradi samagraniśākarakaraśatahatatimirasaṃcayā rajanī /
jaladāntaritārkāmapi divasacchāyāṃ na pūrayati //
mṛdusubhagaparikararucopyanucitamidamekameva madanasya /
yadanena kṛtaḥ ketau makaro daṃṣṭrākarālamukhaḥ //
hemakāra sudhiyo namostu te
dustareṣu bahuśaḥ parīkṣitum /
kāñcanābharaṇamaśmanā samaṃ
yattvayaitadadhuropyate tulām //
vṛtte eva sa ghaṭondhakūpa yas-
tvatprasādamapanetumakṣamaḥ /
mudritaṃ tvadhamaceṣṭitaṃ tvayā
tanmukhāmbukaṇikāḥ pratīcchatā //
śatapadī sati pādaśate kṣamā
yadi na goṣpadamapyativartitum /
kimiyatā dvipadasya hanūmato
jaladhivikramaṇe vivadāmahe //
na guruvaṃśaparigrahaśauṇḍatā
na ca mahāguṇasaṃgrahaṇādaraḥ /
phalavidhānakathāpi na mārgaṇe
kimiha lubdhakabāla gṛhedhunā //
tṛṇamaṇermanujasya ca tadvataḥ
kimubhayorvipulāśayatocyate /
tanu tṛṇāgralavāvayavairyayor-
avasite grahaṇa pratipādane //
bhrātaḥ suvarṇamayarūpakatāracitrā-
laṃkārayatnaghaṭanāsu suvarṇakāra /
dūrīkuru śramamihādya suvarṇapātre
durvarṇayojayiturasti mahārghalābhaḥ //
tanutṛṇāgradhṛtena hṛtaściraṃ
ka iha yena na mauktikaśaṅkayā /
sa jalabindurato viparītadṛg-
jagadidaṃ vayamatra sacetanāḥ //
re dandaśūka tadayuktamapīśvarastvāṃ
vāllabhyato nayati nūpuradhāma satyam /
āvarjitālikulasatkṛtimūrchitāni
kiṃ śiñjitāni bhavataḥ kṣama eṣa kartum //
suvarṇakāra śravaṇocitāni
vastūni vikretumihāgatosi /
adyāpi nāśrāvi yadatra pallyāṃ
pallīpatirnūnamaviddhakarṇaḥ //
tānunnatānkṣitibhṛto nanu rūpayāmaḥ
pakṣakṣayavyatikare mathitaṃ tadojaḥ /
yuktaṃ kimaurvaśikhinaḥ parikopitasya
tejasvinopyudadhinirmathanaṃ visoḍhum //
citraṃ kiyadyadayamambudhirambudaugha-
sindhupravāhaparipūrṇatayā mahīyān /
tvaṃ tvarthināmupakaroṣi yadalpakūpa
niṣpīḍya kukṣikuharaṃ hi mahattvametat //
dhigvāḍavaṃ dahanamarthitayā vipakṣa-
mabhyeti yaḥ svajaṭharapratipūraṇāya /
dhigvārirāśimapi yastu tathāvidhasya
śatrorjalairapi na pūrayabhilāṣam //
śāvānkulāyakagatānparipātukāmā
nadyāḥ pragṛhya laghu pakṣapuṭena toyam /
dāvānalaṃ kila siṣeca muhuḥ kopotī
snigdho jano na khalu cintayate svapīḍām //
kākaḥ svabhāvacapalaḥ pariśuddhavṛttir-
labdhvā baliṃ svajanamāhvayate parāṃśca /
carmāsthimāṃsavati hastikalevarepi
śvā dveṣṭi hanti ca parānkṛpaṇasvabhāvaḥ //
ādāyi vāri yata eva jahāti bhūyas-
tatraiva yaḥ sa jaladaḥ prathamo jaḍānām /
vāntaṃ pratīpsati tadeva tadeva yastu
strotaḥ patiḥ sa nirapatrapasārthavāhaḥ //
budhyāmahe na bahudhāpi vikalpamānāḥ
kairnāmabhirvyapadiśāma mahāmatīṃstān /
yeṣāmaśeṣabhuvanābharaṇasya hemnas-
tattvaṃ vivektumupalāḥ paramaṃ pramāṇam //
na mlānitānyakhiladhāmavatāṃ mukhāni
nāstaṃ tamo na ca kṛto bhuvanopakāraḥ /
sūryātmajohamiti kena guṇena lokān-
pratyāpayiṣyasi śane śapathaṃ vinā tvam //
saṃrakṣituṃ kṛṣimakāri kṛṣīvalena
paśyātmanaḥ pratikṛtistṛṇapūruṣoyam /
stabdhasya niṣkriyatayāstabhiyosya nūna-
matsyanti gomṛgaganāḥ punareva sasyam //
kasyānimeṣavitate nayane divauko-
lokādṛte jagati te api vai gṛhītvā /
piṇḍe prasāritamukhena time kimetad-
dṛṣṭaṃ na bāliśa viśadbaḍiśaṃ tvayāntaḥ //
ā janmanaḥ kuśalamaṇvapi te kujanman-
pāṃso tvayā yadi kṛtaṃ vada tattvametat /
utthāpitosyanalasārathinā yadarthaṃ
duṣṭena tatkuru kalaṅkaya viśvametat //
puṃstvādapi pravicaledyapi yadyadhopi
yāyādyapi praṇayanena mahānapi syāt /
abhyuddharettadapi viśvamitīdṛśīyaṃ
kenāpi dikprakaṭitā puruṣottamena //
svalpāśayaḥ svakulaśilpavikalpameva
yaḥ kalpayanskhalati kācavaṇikpiśācaḥ /
grastaḥ sa kaustubhamaṇīndrasapatnaratna-
niryatnagumphapaṭuvaikaṭikerṣyayāntaḥ //
devī kva durgatiharā bhaginī bhavānī
devo haraḥ kva bhaginīpatirārtabandhuḥ /
ambhonidhau kva śaraṇāgatavṛttidainyaṃ
maināka nākathayitavyamidaṃ tvayā naḥ //
tuṅgātmatāstaśikharasya vṛthaiva bhānor-
nālambinī bhavati yāstamaye prapitsoḥ /
ślāghyaḥ sa tāmarasanālaguṇopi daitya-
bhītyā yametya marutāṃ patirālalambe //
gṛhaṃ śmaśānaṃ gajacarma cāmbaraṃ
vilepanaṃ bhasma vṛṣaśca vāhanam /
kubera he vittapate na lajjase
priyasya te sakhyuriyaṃ daridratā //
naikatra śaktiviratiḥ kvacidasti sarva
bhāvāḥ svabhāvapariniṣṭhitatāratamyāḥ /
ākalpamaurvadahanena nipīyamāna-
mambhodhimekaculakena papāvagastyaḥ //
viṣṇurbibharti bhagavānakhilāṃ dharitrīṃ
taṃ pannagastamapi tatsahitaṃ payodhiḥ /
kumbhodbhavastamapibatkhalu helayaiva
satyaṃ na kaścidavadhirmahatāṃ mahimnaḥ //
āropitaḥ pṛthunitambataṭe taruṇyā
kaṇṭhe ca bāhulatayā niviḍaṃ gṛhītaḥ /
utuṅgapīnakucanirbharapīḍitoyaṃ
kumbhaḥ karīṣadahanasya phalāni bhuṅkte //
ābaddhakṛtrimasaṭāvalitāṃsabhitti-
rāropyate mṛgapateḥ padavīṃ yadi śvā /
mattebhakumbhataṭapāṭanalampaṭasya
nādaṃ kariṣyati kathaṃ hariṇādhipasya //
mukhamapi pariśiṣṭaṃ yasya tejaḥprasūtiṃ
kharakiraṇamathenduṃ grāsapātrīkaroti /
yadi kila vapurasya prābhaviṣyatsamagraṃ
kimiva kimiva rāhurnākariṣyattadānīm //
yatpuṣpapallavaphalāhitasāmyamohair-
na jñāyate śuka tava sthitirasthitirvā /
taddāḍimaṃ tyajasi naiva phalāśayā tvam-
arthāturo na gaṇayatyapakarṣadoṣam //
varamiha ravitāpaiḥ kiṃ na śīrṇāsi gulme
kimu davadahanairvā sarvadāhaṃ na dagdhā /
yadahṛdayajanaughairvṛntaparṇānabhijñair-
itarakusumamadhye mālati prombhitāsi //
kimidamucitaṃ śuddheḥ spaṣṭaṃ sapakṣasamunnateḥ
phalapariṇateryuktaṃ prāptuṃ guṇapraṇayasya te /
kṣaṇamupagataḥ karṇopāntaṃ parasya puraḥ sthitān-
viśikha nipatankrūraṃ dūrānnṛśaṃsa nihaṃsi yat //
sa hemālaṃkāraḥ kṣitipatanalagnena rajasā
tathā dainyaṃ nīto narapatiśiraḥślāghyavibhavaḥ /
yathā loṣṭabhrāntivyavahitavivekavyatikaro
vilokyainaṃ lokaḥ pariharati pādakṣatibhayāt //
āhūteṣu vihaṃgameṣu maśako nāyānpurovāryate
madhye vā dhuri vā vasaṃstṛṇamaṇirdhatte maṇīnāṃ rucam /
khadyotopi na kampate pracalituṃ madhyepi tejasvināṃ
dhiksāmānyamacetanaṃ prabhumivānāmṛṣṭatattvāntaram //
evaṃ cetsarasasvabhāvaparatā jāḍyaṃ kimetādṛśaṃ
yadyastyeva nisargataḥ saralatā kiṃ granthimattedṛśī /
mūlaṃ cecchuvi paṅkajaśrutiriyaṃ kasmādguṇā yadyamī
kiṃ chidrāṇi sakhe mṛṇāla bhavatastattvaṃ na manyāmahe //
tvaṃ bhogī yadi kuṇḍalī yadi bhavāṃstvaṃ cedbhujaṃgaḥ sakhe
dhatse cenmukuṭaṃ saratnamuraga svastyastu te kiṃ tataḥ /
asthāne yadi kañcukaṃ tyajasi tannāsmākamatra spṛhā
kiṃ tu krūraviṣolkayā dahasi yadbhrātaḥ ka eṣa grahaḥ //
maulau sanmaṇayo gṛhaṃ giriguhā tyāgaḥ kilātmatvaco
niryatnopanataiśca vṛttiranilairekatra caryedṛśī /
anyatrānṛju vartma vāgvitasanā dṛṣṭau viṣaṃ dṛśyate
yādṛktāmanu dīpako jvalati kiṃ bhoginsakhe kinvidam //
bhūyāṃsyasya mukhāni nāma viditaivāste mahāsattvatā
kadrvāḥ prākprasavoyamatra kupite cintyaṃ yathedaṃ jagat /
trailokyādbhutamīdṛśaṃ tu caritaṃ śoṣasya yenāsya sā
pronmṛjyeva nivartitā viṣadharajñānepi durvarṇikā //
kiṃ tena hemagiriṇā rajatādriṇā vā
yasyāśrayeṇa taravastaravasta eva /
manyāmahe malayameva yadāśritāni
śāhoṭanimbakuṭajānyapi candanāni //
yāndigdhvaiva kṛtā viṣeṇa kusṛtiryeṣāṃ kiyadgaṇyate
lokaṃ hantumanāgasaṃ dvirasanā randhreṣu ye jāgrati /
vyālāstepi dadhatyamī sadasatormūḍhā maṇīnmūrdhabhir-
naucityādguṇaśālināṃ kvacidapi bhraṃśostyalaṃ cintayā //
tatpratyastratayā dhṛto na tu kṛtaḥ samyaksvatantro bhayāt-
svasthastānpratighātayediti yathākāmaṃ na saṃpoṣitaḥ /
saṃśuṣyanvṛṣadaṃśa eṣa kurutāṃ mūkaḥ sthitopyatra kiṃ
gehe kiṃ bahunādhunā gṛhapateścaurāścarantyākhavaḥ //
svātmīyānna dadāsi cetphaṇamaṇīnmā dāḥ parārthaṃ parair-
yatkiṃcinnihitaṃ ruṇatsi kimidaṃ nidhyādi duṣṭāśayā /
etattāvadalaṃ bhavantamaparaṃ pṛcchāmi kasmādahe
phūtkārairviṣavahnivegagurubhirdandahyasemuṃ janam //
niḥsārāḥ sutarāṃ laghuprakṛtayo yogyā na kārye kvacic-
chuṣyantodya jarattṛṇādyavayavāḥ prāptāḥ svatantreṣu ye /
antaḥsāraparāṅmukheṇa dhigaho te mārutenāmunā
paśyātyantacalena vartma mahatāmākāśamāropitāḥ //
ye jātyā laghavaḥ sadaiva gaṇanāṃ yātā na ye kutracit-
padbhyāmeva vimarditāḥ pratidinaṃ bhūmau nilīnāściram /
utkṣiptāścapalāśayena marutā paśyāntarikṣe sakhe
tuṅgānāmupari sthitaṃ kṣitibhṛtāṃ kurvantyamī pāṃsavaḥ //
anīrṣyāḥ śrotāro mama vacasi cedvacmi tadahaṃ
svapakṣādbhetavyaṃ bahu na tu vipakṣātprabhavataḥ /
tamasyākrāntāśe kiyadapi hi tejovayavinaḥ
svaśaktyā bhāsante divasakṛti satyeva na punaḥ //
sāṃmukhyaṃ vastujātaṃ nayati nanu cidīśasya yaddarśanāḍhyaṃ
netradvandvaṃ kilaitadvimalamiti tatonyāṅgasaṅgaṃ vihāya /
ghrāṇaṃ vaṃśābhirāmaṃ parimalanirataṃ cakṣuṣormadhyabhāge
nityaṃ līnaṃ na cāsminmṛgasi nayanayoḥ śvāsamāmuñca khinne //
etattasya mukhātkiyatkamalinīpattre kaṇaṃ pāthaso
yanmuktāphalamityamaṃsta sa jaḍaḥ śṛṇvanyadasmādapi /
aṅgulyagralaghukriyāpravilayinyādīyamāne śanais-
tatroḍḍīya gate hahetyanudinaṃ nidrāti nāntaḥśucā //
āstetraiva sarasyaho bata kiyānsaṃtoṣapakṣagraho
haṃsasyāsya manāṅna dhāvati matiḥ śrīdhāmni padme kvacit /
suptodyāpi vibudhyate na taditastāvatpratīkṣāmahe
velāmityuṣasi priyā madhulihaḥ soḍhuṃ tu eva kṣamāḥ //
vātāhāratayā jagadviṣadharairāśvāsya niḥśeṣitaṃ
te grastāḥ punarabhratoyakaṇikātīvravratairbarhibhiḥ /
tepi krūracamūrucarmavasanairnītāḥ kṣayaṃ lubdhakair-
dambhasya sphuritaṃ vidannapi jano jālmo guṇānīhate //
nāmāpyanyatarornimīlitamabhūttattāvadunmīlitaṃ
prasthāne skhalataḥ svavartmani vidheranyairgṛhītaḥ karaḥ /
lokaścāyamadṛṣṭadarśanadaśādṛgvaiśasāduddhṛto
yuktaṃ kāṣṭhika lūnavānyadasitāmāmrālimākālikīm //
ūḍhā yena mahādhuraḥ suviṣame mārge sadaikākinā
soḍho yena kadācideva na nije goṣṭhenyaśauṇḍadhvaniḥ /
āsīdyaśca gavāṃ gaṇasya tilakastasyaiva saṃpratyaho
dhikkaṣṭaṃ dhavalasya jātajaraso goḥ paṇyamuddhoṣyate //
bhekena kvaṇatā saroṣaparuṣaṃ yatkṛṣṇasarpānane
dātuṃ karṇacapeṭamujjhitabhiyā hastaḥ samullāsitaḥ /
yaccādhomukhamakṣiṇī pidadhatā nāgena tatra sthitaṃ
tatsarvaṃ viṣamantriṇo bhagavataḥ kasyāpi līlāyitam //
nityaṃ tīrthe nivāsaḥ prakṛtiratitarāṃ snigdhamugdhasvabhāvā
vṛttirdaivāddhi vaktre gagananipatitairnirmalairvārileśaiḥ /
itthaṃ sarvaṃ vilokya prakaṭamiha time mugdhalokena loke
sādhutvaṃ darśitaṃ te bahirabahiramī kaṇṭakāḥ kena dṛṣṭāḥ //
mṛtyorāsyamivātataṃ dhanuramī cāśīviṣābhāḥ śarāḥ
śikṣā sāpi jitārjunā pratibhayaṃ sarvāṅganimnā gatiḥ /
antaḥ krauryamaho śaṭhasya madhuraṃ hā hāri geyaṃ mukhe
vyādhasyāsya yathā bhaviṣyati tathā manye vanaṃ nirmṛgam //
dhigvyomno mahimānametu dalaśaḥ proccaistadīyaṃ padaṃ
nindyāṃ daivagatiṃ prayātvabhavanistasyāstu śūnyasya vā /
yenotkṣiptakarasya naṣṭamahasaḥ śrāntasya saṃtāpino
mitrasyāpi nirāśrayasya na kṛtaṃ dhṛtyai karālambanam //
digdāhaikarate vanāntakara te jvālā na me rocate
dugdhaṃ svāśrayamudyatasya bhavato necchanti vṛddhiṃ janāḥ /
mūlānyasya mahībhṛto dalayituṃ durvedhasā nirmitaḥ
ko vā na tvayi śaṅkate khala jagatkhedāvahe dāva he //
kṣutkṣāmeṇa kathaṃ kathaṃcidaniśaṃ gātraṃ kṛśaṃ bibhratā
bhrāntaṃ yena gṛhe gṛhe gṛhavatāmucchiṣṭapiṇḍārthinā /
asthnaḥ khaṇḍamavāpya daivapatitaṃ śūnyāṃ trilokīmimāṃ
manvāno dhigaho sa eva saramāputrodya siṃhāyate //
śuṣkasnāyuvasāvasekamalinaṃ nirmāṃsamapyasthi goḥ
śvā labdhā paritoṣameti na tu tattasya kṣudhaḥ śāntaye /
siṃho jambukamaṅkamāgatamapi tyaktvā nihanti dvipaṃ
sarvaḥ kṛchragatopi vāñchati janaḥ sattvānurūpaṃ phalam //
kāluṣyaṃ payasāṃ vilokya śanakairuḍḍīya haṃsā gatā
dhārājarjarakesarāsphuṭarucaḥ padmā nimignā jale /
sā sarvartusukhāvatārapadavī channā tṛṇairnūtanaiḥ
kaṣṭaṃ tādṛgapi svabhāvavimalaṃ vṛdchyaiva naṣṭaṃ saraḥ //
ye saṃtoṣasukhaprabuddhamanasasteṣāmabhinno mṛdo
yepyete dhanalobhasaṃkuladhiyasteṣāṃ tu dūre nṛṇām /
itthaṃ kasya kṛte kṛtaḥ sa vidhinā tādṛkpadaṃ saṃpadāṃ
svātmanyeva samāptahemamahimā merurna me rocate //
dravyāṇāmadharottaravyatikaro bhagnāśayānāmadho
bījānāṃ nayanaṃ svayaṃ ca nijavacchidrakriyānveṣaṇam /
vyūhābandhavidhāyibhirgatabhayairmugdhaprasuptārbhakaṃ
śūnyaṃ prāpya nivāsamākhubhiraho kiṃ kiṃ na yadyatkṛtam //
anyonyasya layaṃ bhayādiva mahābhūteṣu yāteṣvalaṃ
kalpānte parameka eva sa taruḥ skandhoccayairjṛmbhate /
vinyasya trijaganti kukṣikuhare devena yasyāsyate
śākhāgre śiśuneva sevitajalakrīḍāvilāsālasam //trivikramasya
trailokyopakṛtiprasaktamanaso devasya śaṃbhoḥ priyā
jātā śailakule varairabhimatairānandayantī surān /
mlecchānāmapi vāñchitārpaṇaparā svasyāspadasyāmbikā
vindhyasyonnatimātanoti na nijāṃ daivasya kīdṛgbalam //bhā. amṛtadattasya
kiṃ tvaṃ hālika mūḍhadhīrhataphalaṃ mā mā kṛthā lāṅgalaṃ
kṣetraṃ naiva bhavatyadhaḥ kaṭhinatā naivātra dṛṣṭā tvayā /
ullekhopi na jāyatetra virama kleśaḥ phalaṃ kevalaṃ
nirbījā bahavo gatāśca satataṃ dṛṣṭāḥ śrutā vā na kim //kasyāpi
koyaṃ bhrāntiprakārastava pavana ghanāvaskarasthānajātaṃ
tejasvivrātasevye nabhasi nayasi yatpāṃsupūraṃ pratiṣṭhām /
yasminnutthāpyamāne jananayanapathopadravastāvadāstāṃ
kenopāyena sahyo vapuṣi malinatādoṣa eṣa tvayaiva //bhā. amṛtadattasya
jātaḥ kūrmaḥ sa ekaḥ pṛthubhuvanabharāyārpitaṃ yena pṛṣṭhaṃ
ślāghyaṃ janma dhruvasya bhramati niyamitaṃ yatra tejasvicakram /
saṃjātavyarthapakṣāḥ parahitakaraṇe nopariṣṭānna cādho
brahmāṇḍodumbarāntarmaśakavadapare jantavo jātanaṣṭāḥ //kasyāpi
kaṭu raṭasi kimevaṃ karṇayoḥ kuñjarāre-
raviditanijabuddhe kiṃ na vijñātamasti /
śiratarakaradaṃṣṭrāṭaṅkanirbhinnakumbhaṃ
maśaka galakarandhre hastiyūthaṃ mamajja //kasyāpi
udrarjankuṭilastaṭāśrayatarupronmūlanoḍḍāmaro
mā garvīḥ saritaḥ pravāha jaladhiṃ prakṣobhayāmīti bhoḥ /
svāṃ sattāṃ yadi vāñchasi bhrama maruṣvevāḥsva tatraiva vā
dūre vāḍavavahniratra tu mahāsattvairviśanpīyase //
sthairyaṃ tuṅgaśirā jagatsthitikṛte velāmahībhṛcchrito
dūrātpreraṇayā kalāvata imaṃ krāntuṃ jalānāṃ pate /
mithyā vāñchasi kiṃ tatastava paraṃ syādratnasattvakṣayo
nūnaṃ ghaṭṭanamāpya pādatalagastvasyaiva cānte luṭheḥ //
āndolayasyavirataṃ gaganārkamaṅke
tārāgaṇaṃ ca śaśinaṃ ca tathetarāṇi /
tejāṃsi bhāsurataḍitprabhṛtīni sādho
citraṃ tathāpi na jahāsi yadāndhyamantaḥ //
ayaṃ sa bhuvanatrayaprathitasaṃyamaḥ śaṃkaro
bibharti vapuṣādhunā virahakātaraḥ kāminīm /
anena kila nirjitā vayamiti priyāyāḥ karaṃ
kareṇa paripīḍayañjayati jātahāsaḥ smaraḥ //
bhrūśārṅgākṛṣṭamuktāḥ kuvalayamadhupavyomalakṣmīmuṣo ye
kṣīvā ye kṛṣṇaśārā narahṛdayabhidastārakakrūraśalyāḥ /
te dīrghāpāṅgapuṅkhāḥ smitaviṣaviṣamāḥ pakṣmalāḥ strīkaṭākṣāḥ
pāyāsurvotivīryāstribhuvanajayinaḥ pañcabāṇasya bāṇāḥ //
gaccha gacchasi cetkānta panthānaḥ santu te śivāḥ /
mamāpi janma tatraiva bhūyādyatra gato bhavān //