atha yuktiṣaṣṭikārikā nāma mañjuśrikumārabhutāya namaḥ namastasmai munīndrāya pratītyopādadeśine | yenānenā vidhānena niṣiddhāvudayavyayau || bhāvābhāvavyatikrāntā matiryeṣāmanāśritā | tairgambhīro niralambaḥ pratyayārthaḥ pratīyate || Yukti_1 sarvadoṣākarastāvadabhāvo vinivāritaḥ | nirvartyate yathā yuktayā bhāvo 'pi śrvavaṇaṃ kuru || Yukti_2 bhāvo yadi bhavetsaty yathā bālairvikalpitaḥ | vimokṣastadabhāvena ko necchet kim na kārnāt || Yukti_3 vimokṣo nāsti bhāvena bhāvo nāsti hyabhāvataḥ | bhāvābhāvaparijñānānmahātmā 'pi vimucyate || Yukti_4 nirvāṇam caiva lokaṃ ca manyante tattvadarśinaḥ | naiva lokaṃ na nirvānaṃ manyante tattvadarśinaḥ || Yukti_5 nirvānaṃ ca bhavaścaiva dvayameva na vidyate | parijñānaṃ bhavasyaiva nirvāṇamiti kathyate || Yukti_6 sambhavavibhave bhāve nirodhaḥ kalpito yathā | māyākṛto nirodho 'yam sadbhistathaivamiṣyate || Yukti_7 samskṛto na parijñāto nirodho vibhave sati | pratyakṣam bhūyate kasmin vibhavo jñāyate katham || Yukti_8 yadi skandhanirodhena bhavenna kleśasamkṣayaḥ | yadā cāyaṃ niruddhaḥ syāttadā mokṣo bhavisyati || Yukti_9 avidyā pratyayotpannam samyagjñānena paśyataḥ | notpādaśca nirodhasca yuktaḥ ko 'pyupalabhyate || Yukti_10 evam paśyati dharmaḥ yo nirvānam vā katam tathā | dharmajñānam paraṃ yatra bhedastu tatra vidyate || Yukti_11 atisukṣmasya bhāvasya jātiryena vikalpitā | pratyayodbhavamartham na paśyati so 'vicakṣaṇaḥ || Yukti_12 samklesakṣīnabhikṣūṇām samsārāccennivāryate | kutaḥ sampannabuddhaiśca tasyārambho na bhāṣitaḥ || Yukti_13 ārambhe sati caikānte bhavedṛṣṭiparigraḥ | yaḥ pratītyasamutpādastasya purvaṃ paraṃ vā kim || Yukti_14 samutpannaṃ kathaṃ purvaṃ paścāt punarnivāryate | purvāparāntavihīno mokṣaḥ khyātirmāyopamaḥ || Yukti_15 bhavatīdam yadā māyā namkṣyatīti tadaiva hi | māyājñānaparābhūto māyājñānena mohitaḥ || Yukti_16 yathā marīcikā māyā bhavam buddhayā hi paśyati | purvāntam vāparāntam vā na dṛṣṭayā parikliśyate || Yukti_17 samskṛtam ye hi manyante bhangotpādavikalpitam | pratītyotpādacakreṇa vijānanti na te jagat || Yukti_18 tadāśritya yadutpannaṃ notpannaṃ svayamevahi | svayam yadā yadutpannamutpannam nāma tat katham || Yukti_19 śāntam hetukṣayādeva kṣīṇam nāmāvabudhyate | svabhāvena hi yatkṣīṇam tat kṣīṇamucyate katham || Yukti_20 na kaścidanutpannam nirodho 'pi na vai tathā | utpādabhangakarmaṇābhiprāyārthaḥ pradarśitaḥ || Yukti_21 utpādajñānato bhaṅgo bhaṅgajñānādanityatā | anityatvāvabodhācca saddharmo hi vibodhitaḥ || Yukti_22 yaḥ pratītyasamutpāda utpādabhaṅgavarjitam | parijānāti tenaivanuttīryata bhavābudhiḥ || Yukti_23 sadasadbhirviparyastā ātmabhāvāḥ pṛthagjanāḥ | kleśavamśagatāḥ sattvā ātmacinttena vañcitāḥ || Yukti_24 vivudhairbhāvyate bhāveh śunyo 'nityo 'nātmakaḥ | moṣadharmacayaścaiva vivikta iti dṛśyate || Yukti_25 amūlatvāt sthitirnaiva nirālambo nirāśrayaḥ | avidyāhetusambhūta ādimadhyāntavarjitaḥ || Yukti_26 kadalīvasāram yadgandharvanagaram yathā | mohapuryāmivivannau yo māyāvat paśyati jagat | 27 atra brahmādiloko vai satya ivāvabhāsane | satyanmṛṣetyuktamāryena tatra kā śiṣyate parā || Yukti_28 loko 'vidyāndhabhūto 'sau tṛṣnāstrotasā cālitaḥ | tṛṣnārahitavijñasya puṇyadṛṣṭi samā kutaḥ || Yukti_29 ādau tattvamidaṃ dṛṣṭam sarvamstīti kathyate | jānannarthānnasakto 'pi paścānnunam vivicyate || Yukti_30 na jānāti viviktārtha śrutimātram pravartate | yeṣām puṇyamavicchinnamutsannā itare janāḥ || Yukti_31 karmāni phalayuktāni proktam samyagidam jagat | tatsvabhāvaparijñānamanutpannam hi desitam || Yukti_32 aham mameti kathitam yathākaryavaśājjanaiḥ | tathā kāryavaśāt proktāḥ skandhāyatanadhātavaḥ || Yukti_33 mahābhūtādaya khyātā vijñāne nicayastathā | tajjñānena viyukttena mṛṣaiva na vikalpitam || Yukti_34 nirvānam satyamekam hi jinairyadabhidhīyate | nāva śiṣṭam tadā satyamevam vijñena kalpitam || Yukti_35 yāvacittasya vikṣepastāvanmārasya gocaraḥ | evambhūto bhavedyatra nā doṣo jāyate kathaṃ || Yukti_36 avidyāpratyayo loko yasmādbuddhaiḥ prakīrtitaḥ | vikalpastena loko 'yamiti kim nopapadyate || Yukti_37 avidyāyām niruddhāyām nirodho jāyate yathā | ajñānato hi samkalpa iti kim na vidhīyate || Yukti_38 hetutaḥ sambhavo yasya sthiti rna pratyayairvinā | vigamaḥ pratyayābhāvāt so 'stītyavagataḥ kutaḥ || Yukti_39 paramam bhāvāmaśritya sthitiścedbhāvavādinaḥ | tadaiva hi sthitā mārge na kaściditasmayastataḥ || Yukti_40 buddhamārge śritāḥ sarve 'nityamiti vādinaḥ | kena vādena gṛhyante bhāvāḥ santi parā iti || Yukti_41 eṣa vāsāviti yatra vimarśo nopalabhyate | idam satyamado veti paṇḍitaiḥ kathamucyatai || Yukti_42 nānupādāya taiścāpi loko vātmābhikāṅkṣate | nityānityāderūtpādah mithyādṛṣṭyā tu hāritaḥ || Yukti_43 yeṣām bhāvāsmupādāya tattvā steṣām prasāditāḥ | tatra liṅgādayo doṣāḥ prajāyante na vā kathaṃ || Yukti_44 yān hi dharmānupādāya dṛṣṭaścandro jale yathā | tatra satyam mṛṣā naiva kāmaṃ dṛṣṭyā na hāritaḥ || Yukti_45 rāgadveṣodbhavastīvra-duṣṭadṛṣṭiparigraḥ | vivādāstatsamutthāśca bhāvābhyupagame sati || Yukti_46 sa hetuḥ sarvadṛṣṭīnām kleśotpatti rna tam vinā | tasmāttsmin parijñāte dṛṣṭikleśaparikṣayaḥ || Yukti_47 parijñāñca keneti pratītyotpādadarśanāt | pratītya jātañca'jātamāha tattvavidām varaḥ || Yukti_48 mithyājñāne paribhūya yo 'satye satyadhārakaḥ | parigraho vitarkādeḥ kramādrāgakriyā matā || Yukti_49 mahātmanām na pakṣo vā vitarko vā na vidyate | yeṣām na vidyate pakṣeḥ parapakṣaḥ kutasteṣām || Yukti_50 yasminneva samāśrito daṣṭaḥ kleśaviṣadharaih | calaṃ vāniṣṭhitam cittaṃ na tiṣṭhatyanāśritam || Yukti_51 sāśraya cittavāna sattveḥ kleśodbhūto viṣo mahān | sadā pṛthagajano hīnaḥ kleśasarpena gṛhītaḥ || Yukti_52 prativimbe yathā rāgo loke ca mohavandhanāt | viṣayapinjaro sakto bālo hi satyasamjñayā || Yukti_53 cakṣurbhyām viṣayānnāma vimbajñānena paśyati | karmapaṅkeṣvanāsakto bhāvo yathā mahātmanaḥ || Yukti_54 rūpāsaktā janā muḍhā madhyamā rāgavarjitāḥ | rūpasvabhāvavijño yo vimukto buddhimān paraḥ || Yukti_55 vivṛtya sukhacintāyāḥ vītarāgavivarjitaḥ | māyāpumvadvipaśyanānnivṛtaḥ sa bhaviṣyati || Yukti_56 mithyājñānabhitapto yaḥ kleśasamdoṣabhāgbhāvet | bhāvābhāvau vikalpanādarthajñānam na jāyate || Yukti_57 nāśrayḥ vītarāgā vai bhavanti rāgavarjitāḥ | arāge rāgavardhāste na sāśrayā mahātmanaḥ || Yukti_58 yeṣām viviktacetasām calam cittam cañcalam | kleśasarpermathito 'pi tīṇo 'khinno bhavāmbuddheḥ || Yukti_59 śāstreṇānena janānām punyam jñānam ca sancitam | punyajñānakriyodbhūtam dvāvāptotu param tathā || Yukti_60 iti yuktiṣaṣṭikārikā samāptā | āryanāgārjunamukhaniḥ satam, śāstramidaṃ bhāratīyapaṇḍita muditaśripaṇḍitācchurtam ca bhoṭavāsinā pātchava prāntīya suryakīrtirnāma bhoṭapaṇḍitena likhitaṃ bhoṭabhāṣāyamiti || śubhamastu |