Guṇakāraṇḍavyūha sūtra
1. śrītriratna bhajanānuśaṃsāvadānam
om namaḥ śrīratnatrayāyaḥ namaḥ sarvabuddhabodhisattvebhyaḥ //
yaṃ śrīghano mahābuddhaḥ sarvalokādhipo jinaḥ /
taṃ nāthaṃ śaraṇaṃ gatvā vakṣye lokeśasatkathām //
yā śrī bhagavatī devī sarvadharmādhipeśvarī /
tasyā bhaktiprasādena vakṣyāmi bodhisādhanam //
yena saṃpālitaṃ sarvaṃ traidhātukamidaṃ jagat /
tasya lokeśvarasyāhaṃ vakṣye sarvārthasādhanam /
tadyathābhūnmahāsattvo jinaśrīrāja ātmavit /
triratnaśaraṇaṃ gatvā yatirarhan jinātmajaḥ //
ekasmin samaye so 'rhad bodhimaṇḍe jināśrame /
bodhicaryāvratam dhṛtvā jagaddhitve samāśrayat //
tadā tatra mahābhijño jayaśrīryatirātmavit /
saddharmaṃ samupādeṣṭuṃ sabhāsane samāśrayat //
taṃ dṛṣṭvā śrāvakāḥ sarve bhikṣavo brahmacāriṇaḥ /
tatsaddharmāmṛtaṃ pātumupetya samupāśrayan //
tathānye bodhisattvāśca saṃbodhivratasādhinaḥ /
subhāṣitāmṛtaṃ pātuṃ tatsabhāṃ samupāśrayan //
bhikṣuṇyaścelakāścaivamupāsakā upāsikāḥ /
vratino 'pi mahāsattvāḥ sambuddhabhakticārikāḥ //
Gkv 2
brāhmaṇāḥ kṣatriyāścāpi rājāno mantriṇo janāḥ /
amātyāḥ śreṣṭhinaḥ paurāḥ sārthavāhā mahājanāḥ //
tathā jānapadā grāmyāḥ pārvatikāśca nairgamāḥ /
tathānye daiśikā lokāḥ saddharmaguṇavāṃchinaḥ //
sarve te samupāgatya tamarhantaṃ jayaśriyam /
yathākramaṃ samabhyarcya praṇatvā samupāśritāḥ //
tatsaddharmāmṛtaṃ pātuṃ kṛtāṃjalipuṭā mudā /
śāstāraṃ taṃ samālokya parivṛtya niṣedire //
tadā so 'rhanmahāsattvo bodhisattvo jinātmajaḥ /
jinaśrīrājannālokya sarvāṃllokān sabhāśrītān //
triratnaguṇamāhātmyaṃ śrotuṃ samabhilāṣiṇaḥ /
samutthāyāsanāttasya jayaśriyaḥ puro 'grataḥ //
udvahannuttarāsaṃgaṃ jānubhūmitalāśritaḥ /
pādābjaṃ sāṃjalirnatvā prārthayadevamādarāt //
bhadanta śrotumichāmi triratnotpattisatkathām /
tadbhagavān samupādiśya sambodhayatu māṃ guro //
iti saṃprārthite tena jinaśrīguṇasaṃbhṛtā /
jayaśrīḥ sumatiḥ śāstā sabhā vīkṣyaivamādiśat //
sādhu śṛṇu samādhāya jinaśrīrāja sanmate /
triratnasya samutpattisatkathāguṇavistaram //
yathā me guruṇādiṣṭaṃ jinakalpena yoginā /
upaguptena lokānāṃ hitārthe vakṣyate mayā //
tadyathābhūnmahārājaścakravartīṃ narādhipaḥ /
aśoko nāma rājendraḥ sarvalokahitārthabhṛt //
ekadā sa mahārājaḥ saddharmaguṇalālasaḥ /
triratnaguṇamāhātmyaṃ śrotumaicchajjagaddhite //
tataḥ sa bhūpatī rājā samantrijanapaurikaḥ /
pūjopahāramādāya sa saṃvādya mahotsavaiḥ //
Gkv 3
vihāre kukkuṭārāme prayayau saṃpramoditaḥ /
tataḥ prāptaḥ sa rājendra praviśya saṃprasāditaḥ //
upaguptaṃ mahābhijñaṃ saṃdadarśa sasāṃghikam /
tamarhantaṃ samālokya natvā sa sāṃjalirmudā //
sahasā samupāgatya yathāvidhi samarcayet /
tataḥ pradakṣiṇīkṛtvā pravatvā caraṇāmbuje //
sāṃjalistasya saddharma śrotuṃ puraḥ samāśrayat /
tataḥ sarve 'pi logakāśca yathākramamupāgatāḥ //
tamarhantaṃ yatiṃ natvā parivṛtya samāśrayan /
tadāśokaḥ sa rājendro dṛṣṭvā sabhāśritān janān //
utthāya svāsanācchāstuḥ purataḥ samupāśritaḥ /
udvahannuttarāsaṃgaṃ jānubhyāṃ bhuvi saṃsthitaḥ //
sāṃjalistaṃ yatiṃ natvā prārthayedevamādarāt /
bhadanta śrotumichāmi triratnotpattisatkathām //
kiṃ triratnamiti khyātam tatsamādeṣṭumarhasi /
iti saṃprārthite rājñā so 'rhan jinātmajaḥ sudhīḥ //
upagupto narendraṃ taṃ samālokyaivamādiśat //
sādhu śṛṇu mahārāja samādhāya jagaddhite //
yathā me guruṇādiṣṭaṃ tathā te vakṣyate mayā /
tadyathādisamudbhūto dharmadhātusvarupakaḥ //
paṃcabuddhāṃśasaṃjāto jagadīśastathāgataḥ /
mahābuddho jagannātho jagacchāstā maheśvaraḥ //
dharmarājo munīndro 'rhanvairocanasamādhidhṛk /
sarvajñaḥ sadguṇādhāraḥ sarvavidyādhipo jinaḥ //
samantabhadrarupāṃgaḥ sugataḥ śrīsukhākaraḥ /
ṣaḍabhijño mahāvīro vajrasattvavināyakaḥ //
māradarpatamohantā saṃbodhijñānabhāskaraḥ /
eṣa sa bhagavāṃlloke buddharatna iti smṛtaḥ //
Gkv 4
ye caitaccharaṇaṃ gatvā boddhisattvā jagaddhite /
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā caranto bhadracārikān //
jitvā māragaṇān sarvānarhanto nirmalāśayāḥ /
samyaksaṃbodhimāsādya saṃbuddhapadamāgatāḥ //
te 'pi sarve jagannāthāstathāgatā munīśvarāḥ /
bhagavanto mahābhijñā buddharatnā iti smṛtāḥ /
yā śrī bhagavatī devī prajñā sarvaguṇāśrayā /
jananī sarvabuddhānāṃ saṃbodhijñānabhāskarī //
māradarpatamohantrī saddharmaguṇadāyinī /
sarvavidyādharī lakṣmī sarvasattvaśubhaṃkarī //
eṣaḥ saddharmasambhartā dharmaratna iti smṛtaḥ //
ye cānye 'pi mahāyānasūtrādayaḥ subhāṣitāḥ /
deśitāḥ sugataiste 'pi dharmaratna iti smṛtaḥ /
yaśca saddharmasaṃbhirtā bodhisattvo jagatprabhuḥ /
mahāsattvo jagannāthaḥ sarvadharmādhipeśvaraḥ //
duṣṭakleśatamohantā saṃbodhigiṇabhāskaraḥ /
viśvarupo mahābhijñaḥ sarvasattvahitārthabhṛt //
sarvalokādhipaḥ śrīmān dharmarājo jinātmajaḥ /
eṣa lokeśvaraḥ śāstā saṃgharatna iti smṛtaḥ //
ye cānye 'pi mahāsattvā bodhisattvā jitendriyāḥ /
arhanto nirmalātmānaḥ saṃbodhijñānasādhinaḥ //
bhadracaryāsamācārāścaturbrahmavihāriṇaḥ /
saṃbuddhasāṃghikāste 'pi saṃgharatnāḥ smṛtā jinaiḥ //
ye teṣāṃ śaraṇaṃ gatvā bhaktiśraddhāsamāhitāḥ /
bhajanti sarvadā nityaṃ smṛtvāpi ca divāniśam //
te bhavanti mahāsattvā bodhisattvā guṇākarāḥ /
sacchrīsaṃpatsamāpannāḥ sarvasattvahitotsavāḥ //
bodhicaryāvrataṃ dṛtvā kṛtvā loke śubhaṃ sadā /
sukhānyeva sadāa bhuktvāa prānte yāanti sukhāvatīm //
Gkv 5
ityevaṃ saṃgharatnasya bhajanaṃ puṇyamuttamam /
matvā taccharaṇaṃ gatvā bhajantyetadguṇārthinaḥ //
etatpuṇyaviśuddhātmā kadāpyeti na durgatim /
sarvadā sadgatiṣveva jāto dharmādhipo bhavet //
ye cāpi dharmaratnasya pragatvā śaraṇaṃ sadā /
bhajanti śraddhayā bhaktyā śrutvāpyetatsubhāṣitam //
te 'pi santo mahāsattvā bodhisattvā guṇāśrayāḥ /
saṃbodhiśrīsukhādhārāḥ sarvasattvaśubhāratāḥ //
saṃbodhicārikāṃ dhṛtvā kṛtvā sattvahitaṃ sadā /
satsukhānyeva bhuktvānte saṃyānti sugatālayam //
ityevaṃ dharmaratnasya bhajanārthaṃ varaṃ vṛṣam /
vijñāya śaraṇaṃ gatvā bhajantvetacchubhārthinaḥ //
etaddharmaviśuddhātmā durgatiṃ naiva yāti saḥ /
sadgatiṣveva saṃjāto prāonte yāti jinālayam //
iti vijñāya ye martyāḥ saddharmasukhavāṃchinaḥ /
triratnaśaraṇaṃ gatvā bhajantu te sadā bhave //
etatpuṇyānubhāvena pariśuddhāśayā narāḥ /
saṃbodhicittamāsādya caranti bodhisaṃvaram //
bodhicaryāṃ carantaste pūrya pāramitāḥ kramāt //
caturmārān vinirjitya niḥkleśā vimalāśayāḥ /
arhantaṃ prāpya saṃbodhiṃ saṃbuddhapadamāpnuyuḥ //
iti vijñāya yo martyaḥ saṃbuddhapadamicchati /
sa ādau śaraṇaṃ gatvā sadguroḥ samupāśrayet //
ārādhya sadguruṃ bhaktyā santoṣya saṃprasādayan /
tadupadeśamāsādya tīrtha snātvā vrataṃ caret //
vratānāṃ poṣadhaṃ śreṣṭhaṃ samākhyātaṃ munīśvaraiḥ /
etatpuṇyānubhāvena saṃprāpnoti bodhimuttamām //
atītā api saṃbuddhā etatpuṇyānubhāvataḥ / jitvā mārān samāsādya saṃbodhimabhavan jināḥ /
Gkv 6
ye caitarhi sthitāḥ sarve te 'pyetatpuṇyabhāvataḥ /
arhantaṃ prāpya saṃbodhiṃ bhavanti sugatāḥ khalu //
ye cāpyanāgatāḥ sarve bodhisattvā vratopamāḥ /
te 'pyetatpuṇyapākena bhaviṣyanti munīśvarāḥ //
evamanyetatpuṇyapākena bhaviṣyanti munīśvarāḥ //
evamanye 'pi sattvāśca ye ye 'pyetadvrataṃcarāḥ /
te te sarve mahāsattvā bhaveyurbodhibhāginaḥ //
śrīmantaḥ sadguṇādhārā niḥkleśā vijitendriyāḥ /
sarvasattvahitodyuktāścaturbrahmavihāriṇaḥ //
durgatiṃ te na gacchanti kadāpi hi bhavālaye //
sadāpi sadgatāveva saṃjātāḥ satsukhānvitāḥ /
bodhisattvāḥ sudhīmantaḥsaddharmaguṇasādhinaḥ //
krameṇa bodhisaṃbhāraṃ pūrayitvā samāhitāḥ /
trividhāṃ bodhimāsādha nirvṛtipadamāpnuyuḥ //
iti vijñāna ye martyā nirvṛtipadakāṃkṣiṇaḥ /
te etad vratamādhāya saṃcaranto yathāvithi //
etatpuṇyaviśuddhā hi naiva gacchanti durgatim /
sadā sadgatisaṃjātāḥ prānte yayuḥ sunirvṛtim //
evaṃ me guruṇādiṣṭaṃ munīndraideśitaṃ yathā /
tathāhaṃ te mayā rājan gaditaṃ saṃpradhyatām //
tvamapyevaṃ sadā rājan durgatiṃ na yadīcchasi //
sadā sadgatisaṃjāto nirvṛtiṃ hi yadīcchasi //
carasvaitadvrataṃ rājan poṣadhākhyaṃ yathāvidhi /
etatpuṇyaviśuddhātmā nūnaṃ yāyāḥ sunirvṛtim //
iti tenārhatā śāyā samādiṣṭaṃ niśamya saḥ /
aśoko nṛpatī rājā tadvrataṃ dhartumaicchata //
tataḥ sa nṛpatī rājā kṛtāṃjalirupāśritaḥ /
upaguptaṃ tamarhantaṃ natvaivaṃ prārthayanmudā //
bhavante bhavatādiṣṭaṃ śrutvā me rocate manaḥ /
tathāhaṃ saṃcariṣyedaṃ poṣadhaṃ vratamuttamam //
Gkv 7
tadvidhānaṃ samākhyāhi tatphalaṃ ca viśeṣataḥ /
triratnabhajanotpannaṃ puṇyafalaṃ ca vistaram //
iti saṃprārthite rājñā sa śāstārhanyatiḥ sudhiḥ /
aśokaṃ taṃ mahārājaṃ samālokyaivamādiśat //
sādhu śṛṇu mahārāja yadicchasi samāhitaḥ /
yathā me guruṇākhyātaṃ tathā te saṃpravakṣyate //
tadyāthāyaṃ prasannātmā vrataṃ caritumicchati /
sa ādau prātarutthāya tīrtha snātvā yathāvidhi //
śuddhakyāvṛtaḥ śuddhacitto brahmavihārikaḥ /
aṣṭāṃgavidhisaṃyuktaṃ poṣadhaṃ vratamādadhat //
śrīmadamopāśasya lokeśvarasya maṇḍalam /
sagaṇaṃ vartayedraṃgaiḥ paṃcabhiḥ pariśobhitam //
yathāvidhi pratiṣṭhāpya śuciśīlaḥ samāhitaḥ /
tathaiva madyamāṃsādyā rasunādyā vivarjayet //
ādau guruṃ samabhyarcya yathāvidhi praṇāmayet /
tatayiratnamabhyarcya praṇameccharaṇaṃ gataḥ //
tataścāmoghapāśākhyaṃ lokeśvaraṃ jagatprabhum //
nidhyāya manasāvāhya datvā pādyārghamādarāt //
saṃsthāpya maṇḍale tatra sagaṇaṃ saṃpramoditaḥ /
yathāvithi samārādhya śraddhābhaktisamanvitaḥ //
dhūpairgandhaiḥ supuṣpaiśca dīpaiḥ paṃcāmṛtāśanaiḥ /
sarvairdravyaiḥ saratnaiśca samabhyarcyābhitoṣayet //
japastotrādibhiḥ stutvā kṛtvā naikapradakṣiṇām /
aṣṭāṃgaiḥ sāṃjalirnatvā prārthayedbhadrasaṃvaram //
tataśca sāṃjaliḥ sthitvā kuryāt svapāpadeśanām /
puṇyānumodanāṃ cāpi suciraṃ cāpi saṃsthitim /
evaṃ sa suprasannātmā saṃprārthya bodhisaṃvaram /
tataḥ kṣamārthanāṃ kṛtvā tanmaṇḍalaṃ visarjayet //
Gkv 8
tato 'hneḥ tṛtīye yāme paṃcāmṛtādibhojanam /
nirāmiṣaṃ yathākāmaṃ bhuktvā caret samāhitaḥ //
evaṃ tadvratasaṃpūrṇaṃ kṛtvā saṃpālayan mudā /
sarvasattvahitaṃ kṛtvā caretsaṃbodhimānasaḥ //
eatatpuṇyaviśuddhātmā niḥkleśaḥ sa jitendriyaḥ /
bodhisattvo mahāsattvaḥ svaparātmahitārthabhṛt //
śrīmān sadguṇasaṃvāso bodhicaryāvrataṃ dadhat /
sadā sadgatisaṃjāto bhuktvā bhoyaṃ yathepsitam //
trividhāṃ bodhimāsādya prānte yāyāt sunirvṛtim //
evamevadvratodbhūtaṃ puṇyafalaṃ mahattaram /
pramātuṃ śakyate naiva sarvairapi munīśvaraiḥ //
tatpūjākṛtapuṇyānāṃ viśeṣaṃ phalamucyate /
tacchṛṇuṣva mahārāja samādhāya sucetasā //
ye puṇyakāmā manujāyiratnaṃ samīkṣya harṣāccharaṇaṃ prayānti /
te dharmaraktāḥ śubhalakṣmīmantaḥ sambodhicaryābhiratā bhavanti //
paṃcāmṛtaiḥ paṃcasugandhitoyairye snāpayanti pramudā triratnam /
mandākinīdivyasugandhitoye snātvā sukhaṃ te divi saṃramante //
ye ca triratneṣu sugandhidhūpaṃ pradhupayanti pratimodayantaḥ /
te śuddhacitāḥ śucigandhitāṃgā ratnopamāḥ śrīīguṇitā bhavanti //
ye paṃcagandhairanupayanti triratnadehe pariśuddhacittāḥ /
te ratnavantaḥ kṣitipādhirājā bhavanti sarvārthahitārthakāmāḥ //
ye dūṣyapaṭṭādivarāmbarāṇi triratnanathāya mudārpayanti /
kauśeyaratnābharaṇāvṛtāṃgā dharmādhipāste sudhiyo bhavanti //
ye ca triratnam sthalajaiḥ supuṣpairjalodbhavaiścāpi samarcayanti /
te divyalakṣmīsukhabhogyavantaḥ śrīsiddhimantaḥ subhagā bhavanti //
triratnabimbavare puṣpamālā ye dharmakāmā avalambayanti /
te devarājā varalakṣmīmantaḥ saṃbodhikāmāḥ subhagā bhavanti //
sarvāṇi puṣpāṇi sugandhimanti triratnabimbe prakiranti ye ca /
devādhipāḥ svargagatā bhavanti mahīgatāste kṣitipādhirājāḥ //
Gkv 9
ye dīpamālāṃ racayanti ye ca ratnatrayāgre hatamohajālāḥ /
te kāntarupā guṇaratnavanto bhavanti bhūpārcitapādapadmāḥ //
prakurvate ye ca pradīpadānaṃ ratnatrayāgre ghṛtatailadīptam /
te śuddhanetrāḥ prabalā guṇāḍhyā devādhirājāḥ kṣitipādhipāśca //
bhojyaṃ praṇītaṃ surasaṃ suvarṇaṃ ratnatrayāya pratipādayanti /
ye bhaktiyuktā divi te bhavanti surādhipā bhūtapayaśca dhīrāḥ //
pānaṃ narā ye 'mṛtasadguṇāḍhyaṃ ratnatrayāya pratipādayanti /
te bhūrājā nīrujo baliṣṭhā bhavanti svarge tridiśādhipāśca //
śākāni mūlāni falāni ye ca ratnatrayāya pratipādayanti /
yatheṣṭabhogyaṃ satataṃ prabhuktvā gacchanti tatte sugatālaye ca //
ye ca triratnāya samarpayanti supathyabhaiṣajyagaṇāni bhaktyā /
śrīīsamṛddhāḥ kṣitipādhināthā bhuktvā sukhaṃ yānti jinālayaṃ te //
tāmbūlapūgādirasāyanāni ye ca triratnāya samarpayanti /
divyāṃgasaundaryagunābhirāmā bhavanti te śrīguṇinaḥ surāśca //
vitānamuccairvitanoti yaśca ratnatraye sarvanṛpābhivandyaḥ /
viśālavaṃśo guṇavān sudhīro mahānubhāvaprathito bhavet saḥ //
dhvajān vicitrānavaropayanti ye ca triratnālaya utsavārtham /
te śrīsamṛddhāḥ suguṇābhirāmā bhavanti nāthā divi bhūtale ca //
śrīmatpatākā avalambayanti ratnatraye ye rasābhiyuktāḥ /
lakṣmīśvarāste jitaduṣṭasaṃghā bhavantyadhīśā divi bhūtale ca //
chatrāṇi sauvarṇamayāni ye ca kauśeyadūṣṭai racitāni vā ca /
suśuddharaṃgairmayanaiśca puṣpai ratnatraye ye 'bhyavaropayanti //
te bhūparājā varasiddhimanto lakṣmīśvarāḥ sarvahitārthakāyāḥ /
saddharmakāmā guṇaratnapūrnā vandyā bhavanti pravararddhimantaḥ //
saṃgītivādyairmurujādibhiśca mukuṃdaḍhakkāprānavānakaiśca /
maḍ mṛdaṃgapaṭahādibhiśca manojñaghoṣaiḥ śroticittaramyaiḥ //
sa dundubhiḍiṇḍamajharjharaiśca praṇādibhirmardanavādanaiśca /
tathānyakairmaṃgalaśabdavādyai ratnatraye ye racayanti pūjām //
Gkv 10
tathā ca vīṇādimanojñanādairvaśaiḥ surāvairapi kāharaiśca /
bherībhiruccaiḥ parivādinībhi ratnatrayaṃ yesurasā bhajanti //
tauryatrikairbhadrasughoṣaśaṃkhaiḥ śṛṃgādibhiścāpi manojñanādaiḥ /
nṛtyādibhiścāpi pramodayanto ratnatrayaṃ ye surasā bhajanti //
te divyaśrotrāḥ sumanojñaśabdāḥ sarvārthasampatyaparipūrṇakośāḥ /
saddharmmapuṇyānuguṇābhiraktāḥ sukhāni bhuktvā pracaranti svarge //
kṣipanti lājākṣatapuṣpakāṇi ratnatraye ye pariharṣamāṇāḥ /
na durgatiṃ te satataṃ vrajanti svarge prayātāḥ subhagā ramante //
sudhāturatnāni sadakṣiṇāni ratnatraye ye ca samarpayanti /
sulabdhakāmārthasukhābhirāmāḥ pūrṇendriyāste sudhiyo bhavanti //
pradakṣiṇāni pravidhāya bhaktyā bhajanti ye cāpi mudā triratnam /
te śuddhakāyāḥ pratilabdhasaukhyā bhavanti devā manujādhipāśca //
ye ca triratnam stutibhirbhajanti gadyatmikaiḥ padyamayaiśca śuddhaiḥ /
vāgīśvarāste susamṛddhakoṣā bhavanti nāthā divi bhūtale ca //
ye ca triratnaṃ śaraṇaṃ prayātā aṣṭābhiragaiḥ pranamanti bhktyā /
bhavanti te śrīguṇavarṇapūrṇāḥ saddharmakāmāḥ nṛpatīśvarāśca //
ye cāpi nityaṃ manasā vicitya bhajanti bhaktyā śaraṇaṃ prayātāḥ /
te pāpanirmuktaviśuddhakāyāḥ saddharmakāmāḥ durgatiṃ vrajanti //
ye ca triratnaṃ manasā vicintya tannāma nityaṃ samudīrayanti /
te śuddhacittā vimalātmakāśca saṃbuddhadharmābhiratā bhavanti //
ye ca triratnāni sudūrato 'pi dṛṭvā prasannāḥ praṇamanti bhaktyā /
te cāpi saddharmaguṇābhilāṣāḥ śuddhatrikāyāḥ subhagā bhavanti //
ityetadādīni mahattarāṇi puṇyāani śrīsadguṇāsādhanāni /
triratnapūjābhajanodbhavāni matvā bhajantu triguṇātmakaṃ tam //
ākhyātametatsugataiśca sarveḥ triratnasevābhajanodbhavaṃ tat /
puṇyaṃ mahattasya samaṃ kvacinna sarvatra lokeṣvapi satyemeva //
evam mahatpuṇyamudāramagram baddhaprameyaṃ gaṇanānabhijñam /
matvā triratnaṃ śaraṇaṃ prayāto rājan yadi boddhimicchasi //
Gkv 11
ye ye triratnaṃ śaraṇaṃ prayātā bhajanti satkṛtya sadā prasannāḥ /
te sarva evaṃ triguṇābhirāmā saddharmakāmāḥ sugatātmajāḥ syuḥ //
datvā sadārthibhya udāradānaṃ saṃbodhikāmāḥ suvṛṣe careyuḥ /
krameṇa sambodhivrataṃ caranto bodhiṃ samāsādya jinā bhaveyuḥ /
tataḥ sasaṃghāyijagaddhitārthaṃ vijñāya sudharmamupādiśantaḥ /
samāpya sarvaṃ triṣu bauddhakāryaṃ saṃyayurante parinirvṛtiṃ te //
evam hi vijñāya yadīcchasi tvaṃ nirvṛtisaukhyamadhigantumevam /
sadā triratnaṃ śaraṇaṃ prayātaḥ śraddhāprasannaḥ satataṃ bhajasva //
mā ninda rājannavamanyamoho traidhātunāthaṃ śubhadaṃ triratnam /
anindanīyaṃ hi jagatpradhānaṃ saddharmarājaṃ bhajanīyameva //
ye cāpyadhikṣipya madābhimānā duṣṭa kuleṣvepri vihatātmadhairyāḥ /
ālokya nindanti sadā prasannāḥ trilokabhadrārthapradaṃ triratnam //
te sarva eno 'bhiratāḥ pramattāḥ saddharmanindābhiratāḥ praduṣṭāḥ /
naṣṭāḥ paradrohamadābhimānāḥ sattvavighātābhiratā bhaveyuḥ //
tataśca te taduritābhiṣaktā mahatsu pāpeṣvapi nirviśaṃkāḥ /
sarvāṇi dharmārthasubhāṣitāni śrutvā prasannāḥ paribhāṣayeyuḥ //
evaṃ sughorāṇi bahūni kṛtvā pāpāni nityaṃ samudācarantaḥ /
bhūyo 'tipāpeṣvapi te caranto duḥkhāni bhuktvā niraye vrajeyuḥ //
gatvāpi te 'pāyanimagnadehāḥ kṣudhāgnisandagdhavimohitāśca /
bhuktvāpyamedhyāni tṛṣābhitaptāḥ pītvāpi mūtrāṇi ca naiva tuṣṭāḥ //
jighatsitāste 'tipipāsitāśca kleśāgnisaṃtaptavimohitāśca /
tīvrātiduḥkhārtāviluptadhairyā bhramanta eno 'bhiratā vaseyuḥ //
naivāpi tasyāpi vimuktimārgaṃ labheyureno 'bhinibandhyamānāḥ /
sadāpi tatraiva vaseyurevaṃ tīvravyathākrāntavimotāste //
ye cāpi lobhena balena cāpi dravyaṃ triratnasya dhanāśanādi /
hatvā muṣitvāpyapahatya vāpi prabhuṃjate kleśavilutadhairyāḥ //
te duṣṭasattvā duratābhiraktā kṛtvaiva ghorāṇyapi pātakāni /
prabhuṃjamānāḥ suciraṃ suduḥkhaṃ kṛcchreṇa mṛtvā narakaṃ vrajetuḥ //
Gkv 12
tatrāpi te kleśaviluptadhairyāḥ kṣudhātitṛṣṇāgnipratāpitāṃgāḥ /
purīṣamūtrādiprabhuṃjamānā bhramanta evaṃ niraye vaseyuḥ //
kālāntare te pratilabdhadhairyāḥ svaduṣkṛtaṃ karma vibhāvayantaḥ /
smṛtvā triratnaṃ manasānutaptā dhyātvā prasannāḥ praṇatiṃ vidadhyuḥ //
tatastadenaḥparimuktadehāḥ samutthitānnarakāt kadācit /
mānuṣyajātiṃ samāpnuvanto dīnā daridrā kṛpaṇā bhaveyuḥ //
tatrāpi te duṣṭajānusaktāāḥ saddharmanindāduritānuraktāḥ /
bhūyo 'pi pāpāni mahānti kṛtvā vrajeyurevaṃ narakeṣu bhūyaḥ //
bhramanta evaṃ bahudhā bhave te duḥkhāni bhuktvā saciraṃ rujārtāḥ /
kiṃcitsukhaṃ naiva labheyurenonibandhacitā narake vasante //
evaṃ triratneṣvapakārajātaṃ pāpaṃ sughoraṃ kathitaṃ munīndraiḥ /
matveti rājannapakāramatra ratnatraye mā vidadhātu kiṃcit //
bhaktvā prasannaḥ śaraṇaṃ prayātayiratnameva satataṃ bhajasva /
etadvipākena sadā śubhāni kṛtvā prayāyāḥ sugatālayaṃ te //
ityevaṃ tatsamādiṣṭaṃ śrutvāśokaḥ sa bhūpatiḥ /
tamarhantaṃ guruṃ natvā sāṃjalirevamabravīt //
bhadanta bhavatādiṣṭaṃ śrutvā me rocate manaḥ /
tathā taccharaṇaṃ gatvā bhajāmi sarvadāpyaham //
sadāpyasya triratnasya vrataṃ cāpi samādarāt /
dhartumicchāmyahaṃ śāstastatsamādeṣṭumarhati //
kasmin māse caredetad vrataṃ kasminstithāvapi /
etat samyaktamādiśya prabodhayatu māṃ bhavān //
iti bijñāpitaṃ rājñā śrutvā so 'rhanmahāmatiḥ /
upagupto narendraṃ taṃ samālokyaivamādiśat //
sādhu śṛṇu mahārāja yadyetad vratamicchasi /
tathāhaṃ te pravakṣyāmi yathā me guruṇoditam //
tadyathā sarvamāseṣu caret paṃcasu parvasu /
śuklāṣṭamyāṃ viśeṣena pūrṇamāsyāṃ jagurjināḥ //
Gkv 13
māseṣu śrovaṇe śreṣṭhaṃ kārtike ca viśeṣataḥ /
kṛtakarmaivipākatvaṃ baddhasaṃkhyaṃ mahattaram //
iti matvā mahārāja yāvajjīvaṃ samāhitaḥ /
triratnaṃ śaraṇaṃ gatvā vratametatsadā cara //
etatpuṇyamahodāraṃ saṃbodhijñānadāyakam /
akṣayaṃ hyanupamaṃ ceti sarvabuddhairnigadyate //
iti tenārhatādiṣṭaṃ śrutvā rājā sa moditaḥ /
tadupadeśamāsādhya tad vrataṃ kartumaicchata //
tataṃ sa nṛpati rājā sabharyātmajabāndhavaḥ /
yathāvidhi samādhāya cacāraitad vrataṃ sadā //
tannṛpādeśamādhāya sarve mantrijanā api /
bhṛtyāḥ sainyagaṇāścāpi paurā grāmyā dvijādayaḥ //
sarvalokāstathā bhaktyā triratnaśaraṇaṃ gatāḥ /
satkāraiḥ śraddhayābhyarcya prābhajan sarvadā mudā //
tadā tatra sadābhadraḥ mahotsāhaṃ samantataḥ /
prāvartata nirupātametaddharmānabhāvataḥ //
evaṃ me guruṇākhyātaṃ śrutaṃ mayā tathocyate /
anumodya bhavanto 'pi carataitad vrataṃ sadā //
etatpuṇyaviśuddhā hi pariśuddhatrimaṇḍalāḥ /
arhanto nirmalātmānaḥ saṃbodhiṃ samavāpnuyuḥ //
iti teena samākhyātaṃ jayaśriyā sudhīmatā /
śrutvā te śrāvakāḥ sarve prābhyanandan prabodhitāḥ //
tadārabhya prasannātmā jinaśrīrāja unmanāḥ /
triratnaśaraṇaṃ gatvā cacāraitad vrataṃ sadā //
tatsaṃghā yatayaścāpi caturbrahmavihāriṇaḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā vratametat sadācaran //
tataste vratinaḥ sarve pariśuddhatrimaṇḍalāḥ /
arhanto nirmalātmāno babhūvurbodhibhāginaḥ //
ye cāpīdaṃ triratnaṃ prathitaguṇagaṇaṃ śrāvayantīha lokān /
śraddhābhaktiprasannāḥ pramuditamanasā ye ca śṛṇvanti martyāḥ //
te sarve bodhisattvā sakalaguṇabhṛtaḥ śrīsamṛddhāḥ sudhirāḥ /
bhaktvā saukhyaṃ sadānte daśabalabhuvane saṃprayātā rameyuḥ //
bhuktvā saukhyaṃ sadānte daśabalabhuvane saṃprayātā rameyuḥ //
// iti śrītriratnabhajanānuśaṃsāvadānaṃ prathamo 'dyāyaḥ //
Gkv 14
2. avīci saṃśoṣaṇa śrīdharmarājābhibodhana prakaraṇam
atha dhīmān mahāsattvo jinaśrīrāja ātmavit /
jayaśriyaṃ yatiṃ natvā sāṃjalirevamabravīt /
bhadanta śrotumichāmi saṃgharatnasya sanmateḥ /
śrīmato lokanāthasya māhātmyaguṇamuttamam //
tacchrīmadbodhisattvasya trailokyādhiteḥ prabhoḥ /
guṇamāhātmyamākhyātumarhasi tvaṃ jagaddhite //
iti saṃprārthyamāno 'sau jayaśrīrmatimān yatiḥ /
jinaśrīrājamālokya taṃ yadimevamabravīt //
sādhu śṛṇu mahābhāga yathā me guruṇoditam /
tathāhaṃ te samāsena pravakṣyāmi jagaddhite //
tadyathāsau mahārājā bhūyo 'śoko narādhipaḥ /
vihāre kukkuṭārāme dharmaṃ śrotudācarat //
tatra sa samupāviśya samantrinapaurikāḥ /
upaguptaṃ tamarhantaṃ praṇatvā samupāśrayat //
tatra sa samupāgamya tamarhantaṃ yatiṃ mudā /
abhyarcya sāṃjalirnatvā prārthayadevamādarāt //
bhadanta śrotumicchāmi lokeśasya jagatprabhoḥ /
saddharmaguṇamāhātmyaṃ tatsamādeṣtumarhasi //
evaṃ tena mahīndreṇa prārthyamānaḥ sa sanmatiḥ /
upagupto mahīpālaṃ tamālokyaivamādiśat //
sādhu śṛṇu mahārāja yathā śṛtaṃ mayā guroḥ /
tathāhaṃ te pravakṣyāmi māhātmyaṃ trijagaprabhoḥ //
Gkv 15
tadyathāsau mahābuddhaḥ śākyamunirjagadguruḥ /
dharmarājo mahābhijñaḥ sarvajño 'rhan munīśvaraḥ //
bhagavāṃchrīghanaḥ śāstā tathāgato vināyakaḥ /
mārajitsugato nāthayaidhātukādhipo jinaḥ //
śrīmato 'nāthanāthasya gṛhasthasya mahāmateḥ /
vihāre jetakodhyāne vijahāra sasāṃghikaḥ //
tadā tatra mahāsattvā bodhiosattvā jinātmajāḥ /
maitreyapramukhāssarve saddharmaṃ śrotumāgatāḥ //
tatra taṃ śrīghanaṃ dṛṣṭvā suprasannāśayā mudā /
tatpādābjaṃ praṇatvā tatsabhāyāṃ samupāśrayan //
sarve pratyekabuddhāśca arhantaḥ samupāgatāḥ /
bhagavantaṃ tamānamya tatraikānte samāśrayan //
śrāvakā bhikṣavaścāpi yatayo brahmacāriṇaḥ /
śāstāraṃ taṃ praṇatvā tatsabhāyāṃ samupāśrayan //
ṛṣayo 'pi mahāsattvāḥ sarve saddharmavāṃchinaḥ /
durāttaṃ śrīghanaṃ dṛṣṭvā praṇamya samupāgatāḥ //
brahmādayo mahābhijñā bhāsayantaḥ samantataḥ /
dūrāttaṃ sugataṃ dṛṭvā praṇamantaḥ samāgatāḥ //
indrādayaḥ surāḥ sarve dharmāmṛtalālasāḥ /
paśyanto dūrato natvā śāstāraṃ taṃ samāgatāḥ //
tathāgnipramukhāḥ sarve lokapālāḥ pramoditāḥ /
bhagavantaṃ samālokya dūrannatvā samāgatāḥ //
tathā sarve ca gandharvā dhṛtarāṣṭrādayo 'pi te /
sudūrāt sanirīkṣāntā namantaḥ sahasāgatāḥ //
viruḍhakādayaḥ sarve kumbhāṇḍāśca pramoditāḥ /
te 'pi sudūrato dṛṣṭvā namantaḥ sahasāgatāḥ //
virupākṣādayaścāpi sarvanāgādhipāstathā /
te 'pi dṛṣṭvā sudūrāttaṃ jinaṇ samāgatāḥ //
Gkv 16
vaiśravaṇādayaścāpi yakṣāḥ sarvapramoditāḥ /
paśyanto dūrato natvā taṃ muniṃ samupāgatāḥ //
etaṃ sūryādayaḥ sarve grahādhipāḥ samāgatāḥ /
sarvāstārāgaṇāścāpi sarve vidhādharā api //
siddhāḥ sādhyāśca rudrāśca vāyavaśca maheśvarāḥ /
kāmadhātvīśvarāḥ sarve śrīpatipramukhā api //
garuḍendrāśca sarve 'pi kionnarendrā drumādayaḥ /
vemacitrādayaḥ sarve daityendrā rākṣasā api //
mahoragāśca nāgāśca sarve 'pi jalacāriṇaḥ /
sarve 'pi devaputrāśca sarve ṣoṣapsarogaṇāḥ //
sarvā gandharvakanyāśca sarvāḥ kinnarakanyakāḥ /
nājakanyāśca divyāṃgā rakṣokanyāśca bhadrikāḥ //
yakṣakanyā asaṃkhyeyā tathā ca daityakanyakāḥ /
asaṃkhyeyāstathā vidhādharakanyā manoharāḥ //
siddhakanyāstathā sādhyakanyāścātimanoharāḥ /
devakanyādayaścānyakanyāḥ sarvāḥ pramoditāḥ //
samīkṣya saṃprabhāsantamupatasthuḥ sabhāntike //
tathā ca brahmacāriṇo bhikṣuṇyaścailakā api /
vratina upāsakāścāpi tathā copāsikā api //
ṛṣikanyāstathā cānyāḥ saddharmaṃ śrotumāgatāḥ /
tathā ca brāhmaṇā vijñāstīrthikāśca tapasvinaḥ //
rājānaḥ kṣatriyāścāpi sarve rājakumārakāḥ /
amātyā mantriṇaścāpi śreṣṭhinaśca mahājanāḥ //
sainyā yodhṛgaṇāścāpi bhṛtyāḥ parijanā api /
gṛhasthā dhaninaḥ sārthavāhādayo vaṇiggaṇāḥ //
śilpinaṃ kṝṣiṇaścāpi sarve kuṭumbino 'pi ca /
sarve vaiśyāśca śūdrāśca tathānye sarvajātikāḥ //
Gkv 17
nāgarāḥ paurikāścāpi jānapadāśca naigamāḥ /
grāmyāḥ pratyantadeśasthāḥ kārpaṭikāśca pārvatāḥ //
evaṃ sarve 'pi lokāśca saṃbuddhabhattimānasāḥ /
triratnaguṇamāhātyaṃ pīyuṣaṃ pātumāgatāḥ //
tatra sarve 'pi te lokā brahmāadaya upāgatāḥ /
taṃ munīndraṃ samālokya praṇamantaḥ purogatāḥ //
yathāvidhi samabhyarcya praṇatvā ca yathākramam /
tistraḥ pradakṣiṇīkṛtya kṛtāṃjalipuṭā mudā //
tatsaddharmāmṛtaṃ pātuṃ parivṛtya samantataḥ /
puraskṛtya samādhāya paśyantaḥ samupāśrayan //
tatra sa bhagavāṃstān dṛṣṭvā sarvān samāśritān /
sarvasaṃśodhanaṃ nāma samādhiṃ vidadhe tadā //
tasminnavasare tatra raśmayaḥ saṃprabhāsvarāḥ /
avabhāsya diśaḥ sarvā bhāsayantaḥ samāgatāḥ //
tadā tadraśmisaṃspṛṣṭe vihāre tatra sarvataḥ /
hemaratnamayā āsan stambhāḥ sarve praśobhitāḥ //
kūṭāgārāśca sarve 'pi suvarṇaratnaśobhitāḥ /
dvārāṇi tatra sarvāṇi hemarupyamayāni ca //
sopānānyapi sarvāṇi svarṇarupyamayāni ca /
vātāyanāni sarvāṇi hemaratnamayāni ca //
kapāṭāani ca sarvāṇi rupyaratnamayāṇyapi /
bhittayo 'pi tathā sarvāḥ svarṇaratnamayā babhuḥ //
paṭalāni suvarṇāni ratnābhimaṇḍitāni ca /
vedikāstatra sarvāśca suvarṇaratnamaṇḍitāḥ //
toraṇānyapi sarvāṇi svarṇaratnamayāni ca /
evaṃ sarve 'pi prāsādāḥ suvarṇaratnamaṇḍitāḥ //
bhūtalānyapi sarvāṇi vaiḍūryasaṃnibhāni ca /
samatalāni śuddhāni komalāni virejire //
Gkv 18
evaṃ tajjātakārāme vihāraṃ pariśobhitam /
divyasuvarṇaratnaśrīmaṇḍitaṃ samarocata //
bahiśca jetakārāme vihārasya samantataḥ /
kalpavṛkṣāḥ samudbhūtāḥ sarvārthisukhadāyinaḥ //
suvarṇaskandhaśākhāḍhyā rupyapatrābhicchāditāḥ /
divyacīvarakyādilambitā pariśobhitāḥ //
samujjvaladudāraśrīratnamālāpralambitāḥ /
sarvālaṃkāramuktādiratnahārapralambitāḥ //
anekā puṣpavṛkṣāśva samudbhūtāḥ samantataḥ /
divyasaurabhyāgandhādyapracchannapuṣpabhāriṇaḥ //
anekaphalavṛkṣāśca samudbhūtāḥ samantataḥ /
divyamṛtarasasvādasupathyafalabhāriṇaḥ //
sarvā auṣadhayaścāpi rasavīryaguṇānvitāḥ /
sarvā roganihantāraḥ prādurāsan samantataḥ //
anekāḥ puṣkariṇyaśca śuddhāmbuparipūritāḥ /
padmotpalādipuṣpāḍhyāḥ prādurāsan manoramāḥ //
evaṃ sarvāṇi vastūni bhadrābhiśobhitāni ca /
śrīsamṛddhaprasannāni babhūvustatra sarvataḥ //
evaṃ tadā mahānandasukhadharmaguṇānvitam /
sarvasattvamanohlādi mahotsāhaṃ pravartate //
etanmahādbhūtaṃ dṝṣṭvā sarve lokāḥ surādayaḥ /
vismayākrāntacittāste paśyan tastasthurunmukhāḥ //
atha sarvanīvaraṇaviṣkambhī nāma sanmatiḥ /
bodhisattvo mahāsattvastān paśyan vismayānvitaḥ //
dṛṣṭvā sarvān sabhāsīnān vismayoddhatamānasān /
taṃ munīndraṃ samālokya tasthau taddhetuṃ cintayan //
tadā sa bhagavāṃcchāstā lokān sarvāsurānapi /
tadadbhutaṃ mahaddhetuṃ parijñātuṃ samāhitaḥ //
Gkv 19
gatvā paśyan samādhāya tatsamādheḥ samutthitaḥ /
tadadbhutamahāhetuṃ samupādeṣṭumaicchata //
tadālokya sudhīmān sa bodhisattvo jinātmajaḥ /
kṛtī sarvanīvaraṇaviṣkambhī saṃvilokayan //
samutthāyopasaṃgacchan jānubhūmitalāśritaḥ /
udvahannuttarāsaṃgaṃ kṛtāṃjalipuṭo mudā //
saṃpaśyaṃstaṃ jagannāthaṃ śāstāraṃ trijagadgurum /
sarvajñaṃ śrīghanaṃ natvā prārthayadevamādarāt //
bhagavan paramāścaryaprāpto 'smīdaṃ vilokayan /
kuta ite supuṇyābhā raśmayo 'tra samāgatāḥ //
kasya puṇyātmanaścāyaṃ saddharmaviṣayo mahān /
prabhāva idṛśo 'smābhirdṛśyati na kadācana //
tadbhavāṃstrigajacchāstā sarvajño bhagavān jinaḥ /
tadetannaḥ samādiśya prabodhayitumarhati //
iti saṃprārthyamāno 'sau bhagavān dharmādhipo jinaḥ /
dṛoṣṭvāā sarvanīvaraṇaviṣkambhinaṃ tamabravīt //
yaḥ śrīmānmahābhijña āryāvalokiteśvaraḥ /
bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvalokādhipeśvaraḥ //
sa jinasyāmitābhasya dhṛtājñaḥ karuṇāmayaḥ /
lokadhātoḥ sukhāvatyāḥ sattvānuddhartumāgataḥ //
sāṃprataṃ narake 'vīcau sattvān tenābhipācitān /
prasamīkṣya samuddhartuṃ prasārayan karānāgataḥ //
tatprabhā narake tatra spṛṣṭvā sarvān sukhānvitān /
kṛtvā tataḥ samuddhatya samavabhāsya sarvataḥ //
ihāgatā imāstasya lokeśasyātmajāḥ prabhāḥ //
evamasau mahāsattvo mahatpuṇyasamṛddhimān /
ihāpi pāpinaḥ sattvān samuddhartuṃ samāgataḥ //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sa sugatātmajaḥ /
dhimān sarvanīvaraṇaviṣkambhī vismayānvitaḥ //
Gkv 20
bhagavantaṃ munīndraṃ taṃ samālokya sakautukaḥ /
lokeśapuṇyamāhātmyaṃ praṣṭumevamabhāṣata //
bhagavannake 'vīcau mahānagniḥ sadojvalaḥ /
vīcirna jñāyate tasya jvālā yā mahadarcciṣaḥ //
tatkathaṃ sa mahāsattvo lokeśvaraḥ kṛpānvitaḥ /
tatra sattvān samuddhartuṃ praviśati jagadguruḥ //
yatra prākāraparyantamayomayaṃ mahītalam /
mahadagnikhadā tatra projvalāgniśikhākulā //
tasyāṃ saṃsthāpitā kumbhī mahatī tailapūritā /
tasyāṃ sattvā durātmānaḥ pāpiṣṭhā duritāratāḥ /
aprameyā asaṃkhyeyāḥ kvāthamānā divāniśam /
khidyatyahne viśīrṇāṃgāstiṣṭhinte prāṇinaḥ kharāḥ //
evaṃ te prāṇino duṣṭā asahyavedanāturāḥ /
svaduṣkṛtān abhibhuṃjantastiṣṭhinti pāritāpitāḥ //
tatrāpyasau mahāsattvo lokenātho jinātmajaḥ /
praviṣṭaḥ kathamuddhatya saṃpreṣayecca tān kuha //
bhagavan sarvavicchāstaretatsarvaṃ suvistaram /
samādiśya bhavānasmān prabodhayitumarhasi //
iti saṃprārthite tena bodhisattvena dhīmatā /
bhagavānstaṃ mahāsattvaṃ samālokyaivamādiśat //
sādhu śṛṇu mahāsattva samādhāya yadīcchasi /
lokeśvararddhimāhātmyaṃ pravakṣyāmi jagaddhite //
tadyathā bhūpatī rājā cakravartī nṛpādhipaḥ /
mahadrājyarddhisaṃpannamahotsāhaiḥ samanvitaḥ //
vasantasamaye rantuṃ sarvatra puṣpamaṇḍite /
mahodyāne manoramye praviśati pramoditaḥ //
tathā sa trijagannātha puṇyarddhiśrīsamanvitaḥ /
tatrāvīcau samālokya praviśati prabhāsayan //
Gkv 21
tasya kāye 'nyathābhāvaṃ bhavati naiva kiṃcana /
sukhameva mahānandamahotsāpramodanam //
yadā sa trijagannāthaḥ svadeharaśmimutsṛjan /
tadavīcimukrāntaścarate saṃprabhāsayan //
tadādau nirayo 'vīcirmahadagniśikhākulaḥ /
śītībhūto mahānandaṃ sukhāṃgo bhavati kṣaṇāt //
yamapālāstadāalokya saṃvegodvignamānasāḥ /
kimatrāśubhanaimittaṃ jātamiti viṣāditāḥ //
ko devo 'tra mahāvīro daityo vā samupāgataḥ /
ityuktvā te ca taddraṣṭuṃ pracarante samantataḥ //
tatra taṃ samupāsīnaṃ divyarupaṃ mahatprabham /
saumyarupaṃ subhadrāṃgaṃ divyālaṃkāramaṇḍitam //
mahacchrīmaṇisaṃyuktaṃ jaṭāmakuṭaśobhitam /
paśyante te samālokya tiṣṭhante vismayānvitāḥ //
tato 'sau sarvapālendro lokeśvaro jinātmajaḥ /
saṃbhāsayan viśuddhābhaiḥ praviśate vilokayan //
yadā tatra praviṣṭo 'sau bodhisattvajagatprabhuḥ /
tadā tatra mahāpadmaṃ prādurbhūtaṃ prabhāsvaram //
saptaratnamayaṃ tatra samāśritya sa tiṣṭhati /
tadā visphoṭitā kumbhī sā so 'pi praśamito 'nalaḥ //
tatrānalakhadāmadhye prādurbhūtaṃ sarovaram /
tadā te pāpinaḥ sattvāstadraśmisparśatāśrayāḥ //
nirgatavedanāduḥkhā mahatsaukhyasamanvitāḥ /
vismitāḥ suprasannātmāḥ saṃpaśyante tamīśvaram //
samīkṣya sahasopetya kṛtāṃjalipuṭā mudā /
tatpādābje praṇatvā te stutvā bhajanta ādarāt //
tataḥ sarve 'pi te sattvā niḥśeṣatyaktapātakāḥ /
śuddhāṃgā vimalātmānaḥ saṃprayānti sukhāvatīm //
Gkv 22
sukhāvatyāṃ ca te sarve saṃgatāḥ saṃpramoditāḥ /
munīndrasyāmitābhasya sarvadā śaraṇaṃ gatāḥ /
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā saṃcarante jagaddhite //
tadā narakapārāste sarva udvignamānasāḥ /
vilokya taṃ mahāścaryaṃ savismayabhayākulāḥ /
pragṛhya svasvaśayāṇi palāyante tato drutam //
tataste sahasā gatvā yamarājasya sannidhau /
praṇatvetatpravṛtāntaṃ nivedayanti vistaram //
tairniveditamākarṇya yamarājo 'tivismitaḥ /
purataḥ samupāmantrya pṛcchate tān samādarāt //
kimevaṃ yūyamāyātāḥ sarve 'pyudvignamānasā /
kuto bhayaṃ samāyātaṃ keta yuyaṃ prakheṭitāḥ //
sarvametatpravṛttāntaṃ yuyaṃ me yadi bhaktikāḥ /
vistareṇa samāakhyātumarhatha me punaḥ punaḥ //
ityukte yamarājena sarve te yamakiṃkarāḥ /
praṇatvā yamarājaṃ ca nivedayanti vistarāt //
yatkhalu deva jānīyādbhavāneva jagatprabhuḥ /
tatrāvīcau mahotpātaṃ jāyete tannigadyate //
prathamaṃ tasmin sugandhaścarate śītalo 'nilaḥ /
tataḥ prahlādinī kāntirbhāsayanti samāgatāḥ //
tatprabhāsparśitaḥ so 'gniravīcirapi śāmyate /
tato visphoṭitā kumbhī khaṇḍībhūtā vicūrṇitā //
tatrāpyagnikhadāmadhye prādurbhūtaṃ sarovaram /
tatastatra mahāsattvaḥ kāmarupo 'tisundaraḥ //
bhadramūrttirviśuddhātmā jaṭāmakuṭaśobhitaḥ /
śrīmān maharddhiko dhīro divyālaṃkāramaṇḍitaḥ //
dayākāruṇyabhadrāṃśaḥ śītaraśmiprabhāsvaraḥ /
samīkṣan pāpinassattvān praviśate prabhāsayan //
Gkv 23
tadā tatra mahāpadmaṃ saptaratnasamujjvalam /
prādurbhūtaṃ tadāśritya tiṣṭhate sa prabhāsayan //
tamāsīnaṃ samālokya pāpinaste savismayāḥ /
upetya śaraṇaṃ gatvā sambhajante samādarāt //
tataste prāṇinaḥ sarve śudhakāyāḥ pramoditāḥ /
tatpādābje praṇatiṃ kṛtvā sarve yānti tataścyutāḥ //
ityasau narako 'vīcirniḥśeṣaṃ pralayaṃ gataḥ /
tadatra deva saṃvīkṣya vicārayitumarhati //
iti tairniveditaṃ śrūtvā yamarājaḥ sa vismitaḥ /
kimetadadbhutaṃ jātamityuktvaivaṃ vicintate //
ko 'sau devaḥ samāyāta īdṛgrūpo maharddhikaḥ /
maheśvaro 'thavā viṣṇurbrahmātha tridaśādhipaḥ //
vāḍavo vā mahānagnirutthitaḥ pralaye yathā /
gandharvo vā surendro vā kinnaro vātha rākṣasaḥ //
kimutthito mahāvāyurativīryaparākramaḥ /
yakṣo vātha mahāsattvo vajrapāṇiḥ sa guhyarāṭ //
rākṣasendro mahāvīro rāvaṇo mama spardhī ca /
yakṣādhipo mahāvīro rājarājo 'thavānyataḥ //
kiṃ vā bhūteśvaro rudra īśānaḥ pramathādhipaḥ /
ko 'sti lokādhipa vīra īdṛgbalasamṛddhimān //
eteṣāmapi sarveṣāṃ mahadvīryānubhāvinī //
īdṛgviryaprāabhāvo hi kasyacinnaiva dṛśyate //
athavā tāpasaḥ kaścidṛṣirvāpi narādhipa /
tapaḥsiddhibalādhānamahadvīryamṛddhimān //
kasya devasya devyā vā kasyā vā bhaktimān kṛtī /
sādhako varamāsādya māmapi jetumāgataḥ //
kastadanyo mahāvīryaḥ puruṣo vidyate kuha /
yo 'vīciṃ vahinamujjvālaṃ śamayituṃ praśaknuyāt //
Gkv 24
īdṛksattvo maheśākhyo mahatpuṇyasamṛddhimān /
naivātra dṛśyate kvāpi traidhātubhuvaneṣvapi //
evaṃ vicintya santrasto yamarāṭ so 'tivismitaḥ /
avīcau narake tatra paścate divyacakṣuṣā //
tatra ratnayodārapadmāsanasamāśritam /
divyātisundaraṃ kāntaṃ divyālaṃkārabhūṣitam //
samantabhadrarupāṃgaṃ jaṭāmaṇikirīṭinam /
saumyakāntiprabhāsantaṃ saumyaṃ puṇyaguṇāśrayam //
taṃ śrīmantaṃ samālokya lokeśvaraṃ jinātmajam /
bodhisattvaṃ mahāsattvaṃ viditvā sa pramoditaḥ //
yamarāṭ sahasotthāya tvaraṃstatra samāgataḥ /
umetya sāṃjalirnatvā stautyevaṃ taṃ jinātmajam //
namaste bodhisattvāya mahāsattvāya tāyine /
āryāavalokiteśāya maheśvarāya suśrīye //
padmaśrībhūṣitāṃgāya saddharmavaradāya te /
namo vaṃśakarāya bhuvaradṛṣṭikarāya te //
sarvadā jagadāśvāsavaradānapradāya ca /
śatasahastrahastāya koṭīlakṣaṇāya ca //
asaṃkhyānantarupāya viśvarupāya te namaḥ /
sarvabhūtātmarupāya ādināthāya te namaḥ //
vaḍavāmukhaparyantaśaśidigānanāya ca /
sarvadharmānurupāya dharmapriyāya siddhaye //
sarvasattvamahaduḥkhasaṃmokṣaṇakarāya ca /
matsyādyambujajantūnāmāśvāsanakarāya ca /
jñānarāśyuttamāṃgāya dharmārthapriyadāyene /
ratnaśrībhūṣitāṃgāya sadguṇaśrīpradāya ca //
sarvanarakabhūmīnāṃ saṃśoṣaṇakarāya ca /
jñānaśrīsaṃprabhāsāya jñānalakṣmīpradāya ca //
Gkv 25
sāmaraiḥ sāsurendraiśca lokaiḥ saṃpūjitāya ca /
namaskṛtāya sabhaktyā vanditāya namassadā //
abhayadānadattāya pāramitopadeśine //
sūryarocanadīptāya dharmadīpaṃkarāya ca //
kāmarupāya gandharvasurupāya surupiṇe /
hemanagādhiruḍhāya paramārthayogaṃ bibhrate //
abdhigambhīradharmāya saṃmukhadarśanāya ca /
sarvasamādhiprāptāya svabhiratikarāya ca //
saṃvicchuritagātrāya munipuṃgavarupiṇe /
vadhyabandhanabaddhānāṃ saṃmokṣaṇakarāya ca //
sarvabhāvasnurupāya samupacitakāraṇe /
bahuparijanāḍhyāya cintāmaṇisarupiṇe //
nirvāṇamārgasaṃcārasaṃdarśanapradāya ca /
bhūtapretapiśācādinilayocchoṣakāriṇe //
chatrībhūtāya lokānāṃ traidhātukanivāsinām /
sarvādhivyādhiyuktānāṃ parimocanakāriṇe //
nandopanandanāgendranāgeyajñopavītabibhrate //
śrīmato 'moghapāśasya rupasandarśanāya ca /
sarvamantraguṇābhijñaprāptāya sadguṇāya ca //
vajrapāṇimahāyakṣavidrāpaṇakarāya ca /
trailokyaduṣṭasattvānāṃ bhīṣaṇamūrtidhāriṇe //
bhūtavetāḍakumbhāṇḍarakṣoyakṣādibhīdade /
nīlotpalasunetrāya gambhīradhīrabuddhaye //
sarvavidyādhināthāya sarvakleśāpahāriṇe /
vividhadharmasaṃbodhimārgopacitāya ca //
mokṣamārgābhiruḍhāya prabaladharmabibhrate /
prāptasaṃbodhisaccittasanmārgopacitāya ca //
pretādidurgatikleśaparimokṣaṇakarāya ca /
paramāṇurajosaṃkhyaṃ samādhiṃ dadhate namaḥ //
Gkv 26
namaste lokanāthāya bodhisatvāya te sadā /
mahāsattvāya saddharmaguṇasaṃpattidāyine //
namāmi te jagacchāstaḥ sadāhaṃ śaraṇaṃ vrajan /
bhajāni satataṃ bhaktyā tatprasīda jagatprabho //
kṣantavyaṃ me 'parādhatvaṃ yanmayāpakṛtaṃ bhavet /
adyārabhya sadā śāstarbhave tvaccharaṇāśrītaḥ //
bhavadājñāṃ śiro dhṛtvā cariṣyāmi jagaddhite /
tathātrāhaṃ kariṣyāmi bhavatā diśyate yathā //
tad bhavān me sadālokya prasīdatu jagatprabho /
bhavadabhimataṃ kāryaṃ taskariṣyāmyahaṃ bhave //
ityevaṃ dharmarājo 'sau stutvā saṃprārthayan mudā /
taṃ punaḥ sāṃjalirnatvā samupatiṣṭhate punaḥ //
tato lokeśvaro 'sau taṃ dharmarājaṃ vilokayan /
samādiśati saṃbodhimārge niyoktumādarat //
yama tvaṃ dharmarājo 'si sarvalokānuśāsakaḥ /
tatsampadbhirgayitvaiva sattvān dharme 'nuśāsaya //
ye cāpi prāṇino duṣṭāḥ pāpiṣṭhā api durdhiyaḥ /
te 'pi dharme pratiṣṭhāpya bodhayitvā prayatnataḥ //
ye cāpi śraddhayā bhaktyā triratnaṃ śaraṇaṃ gatāḥ /
bhajanti sarvadā nityaṃ saṃbodhidharmavāṃchinaḥ //
te sarve 'pi samālokya pālanīyāstvayā sadā //
bodhayitvā samālokya pālanīyāstvāyra sadā //
bodhayitvā ca te sarve cārayitvā śubhe vrate /
bodhimārge pratiṣṭhāpya preṣaṇīyāḥ sukhāvatīm //
ye cāpi pāpino duṣṭāstānapi tvaṃ prayatnataḥ /
prabodhaya samālokya cārayasva śubhe sadā //
ityevaṃ me vacanaṃ śrutvā saṃbodhiṃ yadi vāṃchasi /
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā saṃcarasva jagaddhite //
yadyevaṃ kuruṣe loke dayādharmaṃ samācaran /
dharmarājābhidhānaṃ te yathārthyasaphalaṃ vrajet //
ityevaṃ samupādiṣṭaṃ tena lokeśvareṇa saḥ /
dharmarājaḥ samākarṇya tatheti paribudhyate //
tataḥ sa dharmarājastaṃ lokeśvara jinātmajam /
samīkṣya sāṃjalirnatvā saṃprayāti svamālayam //
tato 'sau lokanātho 'pi saṃprasthiti kṛpākulaḥ /
anyatrāpi samuddhartuṃ sattvān saṃcarate punaḥ //
// ityavīcisaṃśoṣaṇadharmarājābhibodhanaprakaraṇam //
3. sūcīmukhodara parvata pretoddhāraṇa prakaraṇa
atha sarvanīvaraṇaviṣkambhī sugatātmajaḥ /
bodhisattvo munīndraṃ taṃ saṃpaśyaṃcaivamabravīt //
kadāsau bhagavaṃchāstar lokeśvaro jinātmajaḥ /
bodhisattva ihāgacchettatsamādeṣṭumarhati //
iti taduktamākarṇya bhagavān sa munīśvaraḥ /
bodhisattvaṃ tamālokya punarevaṃ samādiśat //
asau śrīmān mahāsattvaḥ kulaputra tataścaran /
pretalokān samuddhartuṃ pretālaye 'bhigacchati //
tatra pretālaye gatvā pretān paśyan sa dūrataḥ /
śītaraśmi samutsṛjya praviveśa prabhāsayan //
tadraśmīḥ saṃprabhāsantīḥ samavabhāsya sarvataḥ /
tatpretabhuvanaṃ sarvaṃ karoti śītatānvitam //
tadā te pretikāḥ sarve śītaraśmisamanvitāḥ /
kimetaditi saṃcintya tiṣṭhanti vismayānvitāḥ //
yadā tatra praviṣṭo 'sau lokeśvaraḥ prabhāsayan /
tadā vajrāśanirbhūmi upaśāntā samantataḥ //
Gkv 28
tadadbhutaṃ samāalokya dvārapālaḥ sa vismitaḥ /
kimatetaditi saṃcintya lohitākṣo vilokayan //
utthāya sahasādāya kālakūṭamahāviṣam /
bhiṇḍipālaṃ dhanurbāṇaṃ dhṛtvā saṃtrasate ruṣā //
tatra taṃ ratnapadmasthaṃ śītaraśmiprabhāsvaram /
vilokyāsau mahāraudracitto 'pi vismayānvitaḥ //
tadraśmisaṃparispṛṣṭaḥ kāruṇyacittamāptavān /
svapāpasādhanaṃ karma saṃbhāvyaivaṃ vicintate //
dhigmāṃ yadīdṛśe pāpasādhane duṣṭakarmaṇi /
saṃrakto dvārapālo 'tra bhūtvā karomi pāpakān //
naiva me īdṛśaṃ karma pālayataḥ śubhaṃ bhavet /
nūnametanmahatpāpafalaṃ tuhyāṃ bhave sadā //
kimīdṛgkarma sādhavyaṃ kevaladuḥkhasādhanam /
tadahaṃ nātra tiṣṭheyaṃ hyuktvā gehaṃ vrajānyapi //
iti vicintya sa dvārapālo 'tikaruṇānvitaḥ /
puratastaṃ mahāsattvaṃ praṇatvā carate tataḥ //
tatra taṃ samupāyātaṃ sudhāṃśusaṃprabhāsitam /
samīkṣya pretikāḥ sarve dhāvanti purato drutam //
tasya te pura āgatya kṣutpipāsāgnitāpitāḥ /
pānīyamabhiyācantastiṣṭhanti parivṛtya vai //
tān dṛṣṭvā sa mahāsattvaḥ sūcīmukhānagodarān /
dagdhasthūṇāśrayānasthiyantravadatimūrcchitān //
svakeśaromasaṃcchannāḥ kṛśāṃgān vikṛtānanān /
kṣuptipāsāgnisandagdhān viṇmūtraśleṣmabhojinaḥ //
īdṛśān pāpino duṣṭān pretān sarvān vilokayan /
tebhyo 'tikaruṇārtātmā dādatyabjādbhavaṃ jalam //
tadambu te nipīyāpi pretāssarve na tṛptitāḥ /
bhūyo 'pi pātumicchanta upatiṣṭhinta tatpuraḥ //
Gkv 29
tānatṛptān samālokya lokeśo 'tidayākulaḥ /
daśabhyaḥ svāṃgulībhyo 'pi niścārayati nimnagāḥ //
tacchravantīḥ samālokya sarve te pretikā mudā /
yathecchā saṃpibanto 'pi naiva tṛptisamāgatāḥ //
bhūyo 'pi pātumicchantaḥ sarve te samupāśritāḥ /
tamevaṃ samupālokya vibhramante tṛṣāturāḥ //
bhramatastān vilokyāsau lokeśo 'tidayānvitaḥ /
daśapādāṃgulībhyo 'pi niśyārayati cāparāḥ //
tāśca mahānadīrdṛṣṭvā pretāssarve 'pi te mudā /
samupetya pibanto 'pi naiva tṛptiṃ samāgatāḥ //
tānatṛtān vilokyāsau lokeśo 'tikṛpānvitaḥ /
sarvebhyo romakūpebhyo niścārayati cāpagāḥ //
tāṃścāpi te samālokya sarvāpretāḥ tṛiṣārditāḥ /
sahasā samupāśrītya prapibante yathepsitam //
yadā tea pretikāḥ sarve tadudakaṃ sudhānibham /
aṣṭāṃgaguṇasaṃpannaṃ pibantyāsvādhyamoditāḥ //
tadā sarve 'pi te pūrṇagātrā vipulakaṇṭhakāḥ /
paripuṣṭendriyāstṛptā bhavanti saṃpramoditāḥ //
tataścāsau mahāsattvo dṛṣṭvā tān jalatoṣitān /
bhūyo 'pi karuṇātmā taistoṣayituṃ samīhate //
tatra sa karuṇāsindhurmeghānutthāpya sarvataḥ /
praṇītasurasāhārā saṃpravarṣayate 'niśam //
tān divyasurasāhārān pravarṣitān samantataḥ /
dṛṣṭvā te pretikāḥ sarve savismayapramoditāḥ //
samīkṣya svechayādāya yathākāmaṃ prabhuṃjate /
tataḥ sarve 'pi te sattvā tadāhārābhitoṣitāḥ //
tataste sarve āhāraiḥ pānaiścāpyamṛtopamaiḥ /
santarpitā mahānandasukhotsāhasamanvitāḥ //
Gkv 30
tadā te sukhitāḥ santaḥ saddharmaguṇabhāṣiṇaḥ /
pariśuddhāśayāḥ sarve saṃcintyaivaṃ vadantyapi //
aho te sukhino lokā ye jāmbudvīpikā narāḥ /
āśritya śītalāṃ chāyāṃ dhyātvā tiṣṭhanti sadguroḥ //
sukhitāste manuṣyā ye mātāpitroryathāsukham /
paricaryāṃ sadā kṛtvā bhajanti samupasthitāḥ //
sukhitāste manuṣyā ye sanmitraṃ samupasthitāḥ /
subhāṣitaṃ sadā śrutvā caranti sarvadā śubhe //
sukhinaste mahāsattvā ye saṃbodhivratacāriṇaḥ /
sarvasattvahitaṃ kṛtvā saṃcaranti sadā śubhe //
sukhitāste mahābhāgā ye suśīlāḥ śubhārthinaḥ /
svaparātmahitārthena caranti poṣadhaṃ vratam //
satpuruṣāḥ mahābhāgāste ye saṃghasamupasthikāḥ /
dharmagaṇḍīṃ yathākālamākoṭayanti sarvadā //
ye vihāraṃ pratiṣṭhāpya triratnaśaraṇaṃ gatāḥ /
upāsakavrataṃ dhṛtvā caranti te 'pi bhāginaḥ //
sukhitāste mahāsattvā ye vihāraṃ viśīrṇitam /
saṃskṛtya saṃpratiṣṭhāpya kurvanti saṃpraśobhitam /
ye pūrvastūpabimbāni viśirṇasphuṭitāni ca /
saṃskṛtya pratisaṃsthāpya bhajanti te subhāginaḥ //
saddharmabhāṇakān ye ca saṃmānya samupasthitāḥ /
subhāṣitāni śṛṇvanti te subhāgyāḥ sukhānvitāḥ //
buddhānāṃ prātihāryāṇi paśyanti vividhāni ye /
caṃkramāṇi ca paśyanti ye te sarve 'pi bhāginaḥ //
ye ca pratyekabuddhānāṃ vividharddhivikurvitam /
caṃkramāṇi ca paśyanti te 'pi sarve subhāginaḥ //
ye 'rhatāṃ prātihāryāṇi paśyanti caṃkramāṇi ca /
te 'pi dhanyā sukhāpannāḥ saṃsāradharmacāriṇaḥ //
Gkv 31
ye cāpi bodhisattvānāṃ paśyanti caṃkramāṇyapi /
prātihāryāṇi ye cāpi te 'pi dhanyāḥ subhāginaḥ //
ye buddhaśaraṇaṃ gatvā smṛtvā bhajanti sarvadā /
te eva subhagā dhanyāḥ saddharmmaguṇalābhinaḥ //
ye ca śṛṇvanti saddharmaṃ bhajanti śrāvayantyapi /
te 'pi sarve mahābhāgāḥ saṃbodhidharmabhāginaḥ //
ye saṃghān ca śaraṇaṃ gatvā bhajanti samupasthitāḥ /
te sarve subhagā dhanyāḥ saṃbodhipratilābhinaḥ //
ye ca datvā pradānāni pālayantaḥ parigrahān /
kṛtvā satvahitarthāni carante te subhāginaḥ //
pāpato viratā ye ca pariśuddhatrimaṇḍalāḥ /
caranti vratamaṣṭāṃgaṃ bhadrikāste subhāvinaḥ //
ye ca kṣāntivrataṃ dhṛtvāa suprasannāśayāḥ sadā /
sarvasattvahitārtheṣu caranti te subhāvinaḥ //
ye ca saddharmaratnāni sādhayanto jagaddhite /
sadā lokahitārthāni kurvaṃte te mahājanāḥ //
ye ca tata mahāsattvā sarvavidyāntapāragāḥ /
kṛtvā sattvaśubhārthāni carante te subhāginaḥ //
ye cāpi śāsane bauddhe śraddhayā śaraṇaṃ gatāḥ /
pravajyāsaṃvaraṃ dhṛtvā carante te sunirmalāḥ //
ye ca bauddhāśrame nityaṃ śodhayanti samāhitāḥ /
te suśrīīmatsubhadrāṃgāḥ saddharmasukhasaṃyutāḥ //
ye cāpi satataṃ snigdhā hitaṃ kṛtvā parasparam /
sādhayanti yaśodharmaṃ te sabhāgyā subhāvinaḥ //
ye caranti sadā bhadre viramya daśapāpataḥ /
te dhanyā vimalātmānaḥ sadguṇasukhalābhinaḥ //
ye caranti tapo 'raṇye tyaktvā sarvān parigrahān /
te subhadrāḥ śubhātmānaḥ sadā sadgaticāriṇaḥ //
Gkv 32
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā ye caranti jagaddhite /
te pumāṃso mahāsattvāḥ saṃbuddhapadalābhinaḥ //
ityevaṃ te samābhāṣya sarvasaṃparinanditāḥ /
mahāsattvaṃ tamānamya prārthayantyemādarāt //
sādho bhavān hi no nāthayātā svāmī suhṛtprabhuḥ /
naivānyo vidyate kaścidevaṃ rakṣyahitārthabhṛt //
yad bhavān svayamālokya pāpino 'smān suduḥkhitān /
samāgatyāmṛtairbhogyaistoṣayannabhirakṣati //
tadvayaṃ bhavatāmeva sarvadā śaraṇaṃ gatāḥ /
satkāraissamupasthānaṃ kartucchāmahe 'dhunā //
tad bhavānno hitādhāne saṃyojayitumarhati /
bhavatā yatsamādiṣṭaṃ tatkariṣyāmahe dhruvan //
iti tai prārthitaṃ sarvai lokeśvaro niśamya saḥ /
kṛpādṛṣṭyā samālokya samādiśati tān punaḥ //
śṛṇudhvaṃ tanmayākhyātaṃ yuṣmākaṃ hitasādhanam /
saṃcaradhvaṃ tathā nityaṃ sadā bhadraṃ yadīcchatha //
tadyathādau triratnānāṃ prayāta śaraṇaṃ mudā /
sarvadā manasā smṛtvā bhajadhvaṃ ca samādarāt //
namo buddhāya dharmāya saṃghāya ca namo namaḥ /
iti tribhyo namaskāraṃ kṛtvā carata sarvataḥ //
etatpuṇyānubhāvena sarvatrāpi śubhaṃ bhavet /
nirutpātaṃ mahotsāhaṃ sarvadā ca bhave dhrivam //
tato yūyaṃ krameṇāpi pariśuddhatrimaṇḍalāḥ /
bodhicittaṃ samāsādhya vrataṃ caritumaikṣyatha //
tadetatpuṇyabhāvena sarve yūyamitaścyutāḥ /
triratnasmṛtimādhāya sukhāvatīṃ prayāsyatha //
tatrāmitābhanāthasya śaraṇe samupasthitāḥ /
sarvadā bhajanaṃ kṛtvā cariṣyatha mahāsukham //
Gkv 33
tadā yūyaṃ samadāya poṣadhaṃ vratamuttamam /
vidhivatsaṃcaritvaitpuṇyairlapsyatha sanmatim //
tato 'pi vimalātmānaḥ sarvasattvahitotsukāḥ /
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā cariṣyatha jagaddhite //
tataḥ pāramitāḥ sarvāḥ pūrayitvā yathākramam /
duṣṭān māragaṇān sarvān jitvārhanto bhaviṣyatha //
tataḥ saṃsārasaṃcāranispṛhā vijitendriyāḥ /
trividhāṃ bodhimāsādhya nirvṛtipadamāpsyatha //
evaṃ sattvās triratnānāṃ gacchantaḥ śaraṇaṃ sadā /
smṛtvā nām samucccārya natvā bhajadhvaṃ nābhavam //
iti lokeśvareṇaivaṃ samādiṣṭaṃ niśamya te /
sarve tatheti vijñāpya pratimodanti nanditāḥ //
tato lokeśvaro matvā teṣāṃ mano 'bhiśuddhitam /
niścārayati kāraṇḍavyūhasūtrasūbhāṣitam //
tatsubhāṣitamākarṇya sarve te saṃpramoditāḥ /
triratnabhajanotsāhasaukhyaṃ vāṃchanti sādhitum //
tataste muditāḥ sarve triratnaśaraṇaṃ gatāḥ /
namo buddhāya dharmāya saṃghāyeti vadanti te //
tataḥ sarve 'pi te satvāyiratnasmṛtisaṃratāḥ /
saṃsāraviratotsāhā bhavanti dharmalālasāḥ //
tato jñānāsinā bhittvā satkāyadṛṣṭiparvatam /
tyaktvā dehaṃ tataḥ sarve te 'bhiyānti sukhāvatīm //
tatrāmitābhanāthasya śaraṇe samupasthitāḥ /
nirdeśaṃ śirasā dhṛtvā pracaranti śubhe mudā //
tataḥ sarve bhaveyuste caturbrahmavihāriṇaḥ /
bodhisattvā mahāsattvā ākāṃkṣitamukhābhidhāḥ //
ityevaṃ sa mahāsattvo lokeśvaro jinātmajaḥ /
sarvān pretān samuddhṛtya preṣayati sukhāvatīm //
Gkv 34
evaṃ trailokyanātho 'sau mahākāruṇikaḥ kṛtī /
kṛpayā svayamālokya saṃrakṣyābhyavate jagat //
ye ye sattvāḥ sadā tasya lokeśasya mahātmanaḥ /
smṛtvā nāma samuccārya bhajante śaraṇaṃ gatāḥ //
te te sarve 'pi niṣpāpāḥ śrīmantaḥ sadguṇākarāḥ /
sarvasattvahitaṃ kṛtvā pracarantaḥ śubhe sadā //
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā bhuktvā dharmayaśaḥsukham /
triratnabhajanotsāhaṃ dhṛtvā yāyuḥ sukhāvatīm //
na te sarve 'pi gacchanti durgatiṃ ca kadācana /
sadā sadgatisaṃjātā bhadraśrīsadguṇāśrayāḥ //
pariśuddhendriyā dhīrā bodhicaryāvrataṃdharāḥ /
svaparātmahitaṃ kṛtvā yāyurante jinālaye //
ityevaṃ sa mahāsattvaḥ sarvasattvahitārthabhṛt /
kṛpākāruṇyasaddharmaguṇamāhātmyasāgaraḥ //
asaṃkhyaṃ puṇyamāhātmyaṃ tasya lokeśvarasya hi /
sarvairapi munīndraistatpramātuṃ naiva śakyate //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sa sugatātmajaḥ /
sudhīḥ sarvanīvaraṇaviṣkambhī caivamabravīt //
bhagavan sa mahāsattvo nāgacchati kadā vrajat /
tasyāhaṃ darśanaṃ kartumicchāmi trijagatprabhoḥ //
iti tenoditaṃ śrutvā bhagavān sa munīśvaraḥ /
vikambhinaṃ tamālokya punarevaṃ samādiśat //
evaṃ tān kulaputrāsau lokeśvaraḥ prabodhayan /
preṣayitvā sukhāvatyāṃ tato niṣkramya gacchati //
anyatrāpi samuddhartuṃ pāpino narakāśritān /
karuṇāsudṛśā paśyaṃścaraṃste saṃprabhāsayan //
dine dine sa āgatya sarveṣu narakeṣvapi /
nimagnān pāpino duṣṭān samālokya prabhāsayan //
svayamuddhṛtya sarvānstān sukhīkṛtvā prabodhayan /
bodhimārge pratiṣṭhāpya saṃpreṣayet sukhāvatīm //
// iti śrīguṇakāraṇḍavyūhe sūcīmukhodaraparvatapretoddhāranaprakaraṇam //
4. śrīmaheśvarādi deva samutpādana prakaraṇam
śrībhagavānuvāca /
evamasau mahāsattvo lokeśvaro jinātmajaḥ /
bhavābdheḥ svayamuddhṛtya pālayati sadā jagat /
praduṣṭānapi pāpiṣṭān bodhayitvā prayatnataḥ /
bodhimārge pratiṣṭhāpya saṃpreṣayejjinālaye //
nāstīdṛgguṇasaṃpannaḥ sattvayaidhātukeṣvapi /
kasyāpi vidyate naiva pratibhānaṃ hi tādṛśam //
munīndrāṇāṃ ca sarveṣāṃ nāstīdṛgdrutibhānatā /
tena lokeśvaro nāma bodhisattvassa ucyate //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sa sugatātmajaḥ /
viṣkambhī bhagavantaṃ ca samālokyaivamabravīt //
bhagavan hetunā kena sarvalokādhipeśvaraḥ /
lokeśvaraḥ sa ākhyāta etat samyak samādiśa //
tasyeva pratibhāsatvaṃ kasyacinnaiva vidyate /
munīndrāṇāmapi sarveṣāṃ nāstīti tatkathaṃ khalu //
etat samyak samākhyāhi śrotumicchāmi sarvavit /
ime sarve sabhāsīnāstadguṇaśrotumānasāḥ //
iti tenoditaṃ śrutvā bhagavān sa munīśvaraḥ /
viṣkambhinaṃ mahāvijñaṃ tamālokyaivamādiśat //
śṛṇu tvaṃ kulaputrāsya lokeśasya prabhāvatām /
saṃpravakṣyāmi te prītyā sarvasattvānubodhane //
Gkv 36
tadhyayābhūt purā śāstā tathāgato munīśvaraḥ /
vipaśyī nāma saṃbuddhaḥ sarvavidyādhipo jinaḥ /
sarvajño 'rhanmahābhijño dharmarājo vināyakaḥ /
bhagavāṃyijagannāthaḥ sarvasattvahitārthabhṛt //
tadāhaṃ kulaputrāsam sugandhasukhasaṃjñakaḥ /
vaṇiksuto vṛṣotsāhī saṃbuddhaguṇalālasaḥ //
tasya vipaśyinaḥ śāstuḥ saṃbuddhasya jagadguroḥ /
śaraṇe samupāśritya prācaran bodhisaṃvaram //
tadā tena munīndreṇa sarvajñena vipaśyinā /
lokeśaguṇamāhātyaṃ samāakhyātaṃ śrutaṃ mayā //
tadyathāsau jagacchāstā vipaśyī bhagavān jinaḥ /
saddharmaṃ samupādeṣṭuṃ sabhāmadhye samāaśritaḥ //
tadāsau trijagannātho lokeśvaro jinātmajaḥ /
sarvān sattvān samuddhartuṃ saṃpaśyan karuṇānvitaḥ //
puṇyaraśmiṃ samutsṛjya prabhāsayan samantataḥ /
duḥkhino narakāsīnān sarvān sattvān vilokayan //
samuddhṛtya prayatnena bodhayitvānumodayan /
triratnaśaraṇe sthāpya cārayitvā śubhe vṛṣe //
bodhimārge pratiṣṭhāpya śrāvayitvā subhāṣitān /
saṃbodhisādhane dharme saṃniyojya vinodayan //
sarvatra maṃgalaṃ kṛtvā nirupātaṃ mahotsavam /
triratnaguṇamāhātmyaṃ prakāśayan samācarat //
tadā tadraśmisaṃspṛṣṭā sarvā bhumiḥ praśobhitā /
viśuddhamaṃgalotsāhasukhasamākulābhavat //
tadadbhutaṃ mahānandaṃ mahotsāhaṃ samantataḥ /
samālokya mahāsattvo mahāmatirjinātmajaḥ //
vismayasamupāghrāta tvanta evaṃ vyacintayan //
aho kasya prabhākāntiriyamiha samāgatā /
avabhāsya jagatsarvaṃ saṃśodhayati śobhitam //
Gkv 37
iti cintākulātmā sa bodhisattvo mahāmatiḥ /
samutthāyottarāsaṃgamudvahan purato gataḥ //
jāanubhyāṃ bhūtake dhṛtvā kṛtāṃjaliputo mudā /
vipaśyinaṃ munīndraṃ taṃ natvaivaṃ paryapṛcchata //
bhagavan kasya prabhāvo 'yaṃ yadiyaṃ bhāsamāgatā /
avabhāsya jagatsarvaṃ śodhayanti praśobhitam //
yadidaṃ mahadāścaryaṃ dṛṣṭvā sarve 'tivismitāḥ /
śrotumicchanti sarvajña tatsamādeṣṭumarhati //
iti tenoditaṃ śrutvā vipaśyī sa munīśvaraḥ /
mahāmatiṃ mahāsattvaṃ tamālokyaivamādiśat //
mahāmate śṛṇuṣvedamadbhutaṃ yatsamudbhavam /
tatpuṇyaprabhāvatvaṃ kathayiṣyāmi sāṃpratam //
yayailokādhipo nātho bodhisattvo jinātmajaḥ /
sarvadharmādhipaḥ śrīmānāryāvalokiteśvaraḥ //
sa sattvān pāpino duṣṭān duḥkhino narakāśritān /
samālokya kṛpādṛsṭyā mahākāruṇyacoditaḥ //
tān sarvān hi samuddṛtya bodhiyitvānumodayan /
bodhimārge pratiṣṭhāpya preṣayituṃ jinālaye //
saṃprasthitaḥ sukhāvatyāḥ puṇyaraśmīn samutsṛjan /
avabhāsya jagallokamihāgantuṃ samāgataḥ //
tasya puṇyaprabhākāntiriyaṃ pāpaviśodhanī /
avabhāsya jagatsarvaṃ śodhayantī prasāritā /
evaṃ sa sarvalokānāmadhipatirhitārthabhṛt /
svayamālokya sarvatra yāti sarvān samuddharan //
pāpino 'pi samālokya sarvatra narakeṣvapi /
nimagnānatiduḥkhāṃstān puṇyaraśmīn samutsṛjan //
avabhāsya sukhāpannān samuddhṛtya prabodhayan /
bodhimārge pratiṣṭhāpya preṣayati sukhāvatim //
Gkv 38
evaṃ sa śrīguṇādhāraḥ saddharmasukhadārayakaḥ /
dine dine 'pyapremeyān sattvānuddhṛtya bodhayan //
bodhimārge pratiṣṭhāpya śrāvayityā subhāṣitam /
kṛtvā śuddhāśayān sarvān preṣayati sukhāvatīm //
evaṃ tasya mahatpuṇyaṃ sarvalokādhikaṃ bahu /
aprameyamasaṃkhyeyaṃ saṃbodhipadasādhanam //
sarvairapi munīndraistatpuṇyaṃ mahadbahūttamam /
pramātuṃ parisaṃkhyātuṃ śakyate na kadācana //
sarveṣāmapi buddhānāmīdṛkpuṇyaṃ mahottamam /
aprameyasaṃkhyeyaṃ vidyate na kadācana //
kasyāpi dṛśyate naivamīdṛkpuṇyaṃ mahattaram /
tenāsau trigajagannātho virājate samantataḥ //
evaṃ tasya mahatpuṇyaprameyaṃ bahuttamam /
sarvairapi munīndraistatpramātuṃ śakyate na hi //
tasmādasau jagannātho jagacchāstā jagatpatiḥ /
sarvalokādhipaḥ śrīmānāryāvalokiteśvaraḥ //
ādibuddhātmasaṃbhūto jagadīśo maheśvaraḥ /
viśvasṛktrijagadbharttā saṃbodhijñānabhāskaraḥ //
sarvaiḥ lokādhipairdevaiḥ sāsurayakṣakinnaraiḥ /
rākṣasairgaruḍairnāgaiḥ pūjito vanditaḥ sadā //
grahaistārāgaṇaiḥ sarvairvidyādharairmaharddhikaiḥ /
siddhaiḥ sādhyaiśca rudraiśca kumbhāṇḍaiśca mahoragaiḥ //
sarvairbhūtādhipaiścāpi savahniryamamārutaiḥ /
sarvaiścāpyapsaraḥsarvairdaivādikanyakāgaṇaiḥ //
evaṃ dānavanāgendrayakṣādikanyakāgaṇaiḥ /
sadā dhyātvāpyanusmṛtvā stutvā natvābhipūjitaḥ //
bhairavaiśca tathā sarvairmahākālagaṇairapi /
mātṛkāśbhiśca sarvābhiḥ saṃstuto vandito 'rcitaḥ //
Gkv 39
sarvaiśca ḍākinīsaṃghaiḥ sarvairbhūtaiḥ piśācakaiḥ /
sarvairvighnādhipaicāpi sapretakaṭhapūtakaiḥ //
sarvairmāragaṇaiścāpi traidhātukanivāsibhiḥ /
sadā nityamanusmṛtvā praṇamitaḥ praśaṃsitaḥ //
evaṃ maharṣibhiḥ sarvairyogibhiśca tapasvibhiḥ /
yatibhistīrthikaiścāpi nityaṃ smṛtvābhivanditaḥ //
śrāvakairbhikṣubhiḥ sarvairarhadbhirbrahmacāribhiḥ /
sadānusmaraṇaṃ kṛtvā dhyātvā vanditārcitaḥ //
tathā sarvairmahāsattvairbodhisattvaiśva sarvadā /
tadguṇānusmṛtiṃ dhṛtvā sa praśaṃsyo 'bhivandhyate //
tathā pratyekabuddhaiśca śrutvā dṛṣṭvā ca tadguṇān /
sadānumodanāṃ kṛtvā praṇatvā saṃpraśaṃsyate //
evaṃ sarvairmunīndraiśca saṃbuddhairapi sarvadā /
tatpuṇyaguṇamāhātmyaṃ saṃpraśaṃsyānumodyate //
evaṃ sa sarvalokeśaḥ sarvadharmādhipeśvaraḥ /
viśvarastraṣṭā jagadbhartā traidhātukādhipeśvaraḥ //
mahābuddhātmasaṃbhūtaḥ saddharmaguṇabhāskaraḥ /
sarvasaṃghādhirājendro bodhisattvo jagatprabhuḥ //
iti sarvairmahābhijñaiḥ saṃbuddhaiḥ sarvadarśibhiḥ /
munīśvaraiḥ samākhyātaṃ purā mayā śrutaṃ kila //
tadyathādau mahāśūnyaṃ paṃcabhūte 'pyanudbhave /
jyotirusamudbhūta ādibuddho niraṃjanaḥ /
triguṇāṃśamahāmūrttirviśvarupaḥ samutthitaḥ /
sa svayaṃbhurmahābuddha ādinātho maheśvaraḥ /
lokasaṃsarjanaṃ nāma samādhiṃ vidadhe svayam //
tatastasyātmasaṃbhūto divyārupaḥ śubhāṃśabhṛt /
bhadramūttirviśuddhāṃgaḥ sulakṣaṇābhimaṇḍitaḥ //
puṇyakāntivirociṣkaḥ sarvalokādhipeśvaraḥ /
so 'pi lokodbhavaṃ nāma samādhiṃ vidadhe svayam //
Gkv 40
tadā tasyādināthasya cakṣubhyāṃ candrabhāskarau /
samutpannau lalāṭācca samutpanno maheśvaraḥ //
skandhābhyāṃ saṃprajāto 'bhūdabrahmā saumyaścaturmukhaḥ /
hadayācca samudbhūto nārāyaṇo 'tisundaraḥ //
ubhābhyāṃ dantapaṃktibhyāṃ samutpunnā sarasvatī /
vāyuvo mukhato jātāḥ pṛthvī jātā ca pādataḥ //
varuṇaścodarājjātaḥ vahniśca nābhimaṇḍalāt /
vāmajānūdbhavā lakṣmīḥ śrīdo dakṣiṇajānutaḥ //
evamanye 'pi devāśca sarvalokādhipā api /
tasya mahātmano dehāt samudbhūtā jagaddhiote //
yadaite lokanāthasya jātā lokādhipāstanoḥ /
tasya sarve prasannāsyāḥ paśyantaḥ samupasthitāḥ //
tadā maheśvaro devaḥ straṣṭāraṃ taṃ jagadgurum /
praṇatvā sāṃjaliḥ paśyan prārthayadevamādarāt //
bhagavan yadime sarve bhavatā nirmitā vayam /
tadarthe 'smānimān sarvān vyākarotu yathāvidhi //
iti saṃprārthite tena maheśvareṇa sarvavit /
lokeśvaraḥ samālokya sarvāṃnstānevamādiśat //
ārupyalokdhātvīśo bhaviṣyasi maheśvara /
trātā yogādhipaḥ śāstā saṃsāramuktisaukhyadik //
kaliyuge samutpunne sattvadhātau kaṣāyine /
tadā sraṣṭā vibharttā ca saṃharttā ca bhaviṣyasi //
sarvasattvā durācārā māracaryāsamāratāḥ /
mithyādharmagatā duṣṭā saddharmaguṇanindakāḥ //
vihīnabodhicaryāṃgāstāmasadharmasādhinaḥ /
tīrthikadharmasaṃraktā bhaviṣyanti kalau yadā //
tadā pṛthagjanāḥ sarve moherṣyāmadamānikāḥ /
sarve te śaraṇaṃ gatvā bhajiṣyanti sadādarāt //
Gkv 41
ākāśaṃ liṃgamityāhuḥ pṛthivī tasya pīṭhikā /
ālayaḥ sarvabhūtānāṃ līyanālliṃgamucyate //
iti sarve tadā lokāḥ prabhāṣantaḥ pramādataḥ /
sarvān devān pratikṣipya cariṣyanti vimohitāḥ //
tān sarvān samālokya bodhayitvā prayatnataḥ /
muktimārge pratiṣṭhāpya vrataṃ śaivaṃ pracāraya //
evaṃ kṛtvā mahaiśānaṃ padaṃ prāpya maheśvaraḥ /
trailokyādhipatirnātho bhaviṣyasi kalau yuge //
ityevaṃ tatsamādiṣṭaṃ niśamya sa maheśvaraḥ /
tatheti pratinanditvā tatraiva samupāśrayat //
athāsau sarvavicchāstā lokeśvaro jinātmajaḥ /
brahmānaṃ samupāmantrya saṃpaśyannaimabravīt //
brahmanstvaṃ rupadhātniśaśvaturvedāṃgaśāyabhṛt /
sṛṣṭikartā jagacchāstā caturbramhavihārikaḥ //
śāntacaryāsamācāraḥ sāttvikadharmanāyakaḥ /
paramārthayogavidvidvān śubhārthabhṛd bhaviṣyati //
yuge kalau samutpanne tava caryā vinakṣyati /
mlechadharmasamākrānte sadvṛttiḥ parihāsyate /
tadāpi tvaṃ prayatnena nānārupeṇa bodhayan /
dharmamārge pratiṣṭhāpya prāpayasva sunirvṛtim //
evaṃ brahmanstvamālokya sarvān sattvān prabodhayan /
bodhimārge pratiṣṭhāpya pālayasva jagaddhite //
evaṃ kṛtvā mahatkleśabhavodadhiṃ samuttaret /
arhansaṃbodhimāsādya saṃbuddho 'pi bhaviṣyasi //
ityevaṃ tatsamādiṣṭaṃ samākarṇya prabodhitaḥ /
brahmā tatheti saṃśrutya prābhyanandat prasāditaḥ //
tato 'sau ca mahāsattvo lokeśvaro jinātmabhūḥ /
nārāyaṇaṃ samālokya samāmantryaivamādiśat //
Gkv 42
viṣṇo tvaṃ kāmadhātvīśaḥ sarvalokādhipaḥ prabhuḥ /
rajodharmādhipaḥ śāstā sarvasattvahitārthabhṛt //
mahābhijño mahāvīraḥ sarvaduṣṭapramardakaḥ /
saṃsārasukhasaṃbhartā māyādharmavicakṣaṇaḥ //
kalau kleśākulān sattvān nānārupeṇa bodhayan /
trāsayitvāpi yannena sarvān dharme niyojaya //
evaṃ kṛtvā mahāsattvo mahatpuṇyaguṇānvitaḥ /
rājā viśvambharo nātho lakṣmīpatirmaharddhitaḥ //
sarvān sattvān sukhīkṛtya sarvān duṣṭān vinirjayan /
saṃvṛtiviratātmānte nirvṛtipadamāpsyasi //
ityevaṃ tatsamādiṣṭaṃ niśamya sa prabodhitaḥ /
viṣṇustatheti vijñapya prābhyanandat prasāditaḥ //
tataścāsau mahāsattvo lokeśvaro jināṃśajaḥ /
sarasvatīṃ samālokya samāmaṃtryaivamādiśat //
sarasvatī mahādevī sarvavidyāguṇākarī /
mahāmāyādharī sarvaśāyavijñā subhāṣiṇī //
saddharmaguṇasaṃbhartrī saṃbodhipratipālinī /
ṛddhisiddhipradātrī tvaṃ vāgiśvarī bhaviṣyasi //
sarvān mūrkhān durācārānapi sattvān prayatnataḥ /
bodhayitvā śubhe dharme yojayantyabhipālaya //
ye 'pi te śaraṇaṃ gatvā bhajeyurbhaktimānasāḥ /
paṇḍitāste mahābhijñā bhaveyu śrīguṇāśrayāḥ //
evaṃ sattvahitaṃ kṛtvā mahtpuṇyaguṇānvitā /
prānte bodhiṃ samāsādya saṃprāpsyasi jināspadam //
ityevaṃ tatsamādiṣṭaṃ niśamya sā sarasvatī /
tatheti pratinanditvā tatraikānte samāśrayat //
tataścāsau mahāsattvo lokeśvaro jinātmajaḥ /
virocanaṃ samālokya samāmaṃtryaivamādiśat //
Gkv 43
sūrya tvaṃ sumahaddīptiprabhākaro grahādhipaḥ /
divākaro jagallokatamo 'ntako bhaviṣyasi //
avabhāsya jagallokaṃ prakāśayan viśodhayan /
cārayitvā śubhe dharme pālayasva sadā bhraman //
tato 'sau ca mahāsattvo lokanātho jagatprabhuḥ /
candramasaṃ samālokya samāmaṃtryaivamādiśat //
caṃdramasvaṃ mahākāntiḥ śītaraśmiḥ sudhākaraḥ /
tārādhipo jagatkleśasantāpahṛdbhaviṣyati //
avabhāsya jagallokaṃ pravarṣayan sadāmṛtam /
auṣadhīvrīhiśasyānāṃ rasavīryaṃ pravardhayan //
prahlādsukhasaṃpannān kṛtvā rātrau prabodhayan /
sarvān sattvān śubhe dharme cārayitvābhipālaya //
tato vāyuṃ samālokya lokeśvaraḥ sa sarvavit /
sarvāṃstān samupāmaṃtrya pura evamupādiśat //
yūyaṃ samīraṇāḥ sarve jagatprāṇāḥ sukhāvahāḥ /
sarvadharmasukhotsāhaprakartāro bhaviṣyatha //
pracarantaḥ sadā yūyaṃ puyagaṇdhasukhavahāḥ /
prerayitvā jagaddharme saṃpālayadhvamābhavam //
tataḥ pṛthvīṃ mahādevīṃ samālokya sarvadṛk /
jinātmajo lokanātho samāmaṃtryaivamādiśat //
pṛthivi tvaṃ jagadbhartrī sarvalokasamāśrayā /
vasuṃdharā jagadbhartī viśvamātā bhaviṣyasi //
sarvadhātūn suratnāni vrīhiśasyamahauṣadhīḥ /
datvā saṃsthāpya saddharme pālayasva jagatsadā //
tato varumālokya sa lokeśo jinātmabhūḥ /
purataḥ samupāmaṃtrya vyākarodevamādiśat //
varuṇa tvamapāṃ nāthaḥ sarvasattvāmṛtapadaḥ /
sarvaratnākarādhīśo nāgarājo bhaviṣyasi //
Gkv 44
sadāmṛtapradānena poṣayitvā prabodhayan /
datvā ratnāni saddharme cārayasva jagatsadā //
tato vahniṃ samālokya citrabhānuṃ prabhāsvaram /
sarvalokādhipaḥ śāstā samāmaṃtryaivamādiśat //
vahne tvaṃ sarvadevānāṃ mukhībhūto hutāṃśabhuk /
pācakaḥ sarvavastūnāṃ dahanaḥ pāvako 'pyasi //
tasmāt sarvaprayatnena sarvālokān praharṣayan /
sadā loke sukhaṃ dattvā saṃpālaya jagaddhite //
tato lakṣmīṃ mahādeviṃ lokeśvaraḥ sa sanmatiḥ /
purataḥ samupāmaṃtrya samālokyaivamādiśat //
lakṣmi tvaṃ śrī mahādevī māheśvarī vasundharā /
sarvasaṃpatsukhotsāhapradāyinī bhaviṣyasi //
sadhātudravyarantādimahānsampatsukhānyapi /
datvā dharme pratiṣṭhāpya pālayasva jagatsadā //
tataḥ śrīdaṃ samālokya sa lokeśo jagatprabhuḥ /
purataḥ samupāmaṃtrya vyākarodevamādiśat //
kubera tvaṃ mahābhāgaḥ sarvadravyādhipaḥ prabhuḥ /
śrīsaṃpatsadguṇādhāro rājarājo bhaviṣyasi //
datvā śrīguṇasaṃpattīḥ pradatvā saṃprabodhayan /
bodhimārge pratiṣṭhāpya pālayasva sadā jagat //
evaṃ sa trijagatnnātho lokeśvaro jinātmajaḥ /
sarvāṃstān svāatmajān devān samāmaṃtryaivamādiśat //
yūyaṃ sarve mahāsattvāḥ saṃbodhivratacāriṇaḥ /
sarvasattvahitaṃ kṛtvā pracaradhvaṃ sadā śubhe //
evaṃ kṛtvā mahatpuṇyaṃ śrīsamṛddhisamanvitāḥ /
ante saṃbodhimāsādya saṃbuddhapadamāpsyatha //
ityevaṃ tatsamādiṣṭaṃ śrutvā sarve prabodhitāḥ /
te devāḥ pratinandantastatheti pratiśuśruvuḥ //
Gkv 45
evaṃ te sakalā devāḥ dhṛtvā tasyānuśāsanam /
bodhicaryāṃ samādhāya saṃpracerujagaddhite //
tadanuśāsanādeva sarvalokādhipā api /
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā saṃcarire jagaddhite //
evaṃ sa trijagacchāstā lokeśvaro jinātmajaḥ /
bodhisattvamahābhijñaḥ sarvalokādhipeśvaraḥ //
ye tasya trijagacchāstuḥ śraddhayā śaraṇaṃ gatāḥ /
sarve te vimalātmano naiva gacchanti durgatim //
sadā sadgatisaṃjātāḥ saddharmaśrīsukhānvitāḥ /
niḥkleśā bodhimāsādhya saṃbuddhapadamāpnuyuḥ //
sarve 'pi sugatāstasya śraddhayā śaraṇaṃ gatāḥ /
dhyātvānusmṛtimādhyāya pracaranto jagaddhite //
eatatpuṇyānubhāvena niḥkleśā vimalāśayāḥ /
jitvā māragaṇān bodhiṃ prāpya gatāḥ sunirvṛtim //
atītā api saṃbuddhā vartamānā anāgatāḥ /
sarve 'pi te jagacchāstuḥ śraddhayā śaraṇaṃ gatāḥ //
dhyātvānusmṛtimādhāya pracaranto jagaddhite /
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā kṛtvā sarvajagaddhitam //
krameṇa bodhisaṃbhāraṃ pūrayitvā yathāvidhi /
jitvā māragaṇān sarvān bodhiṃ prāpyābhavan jināḥ //
bhavanti ca bhaviṣyanti dharmarājā munīśvarāḥ /
arhantaḥ sugatā nāthāḥ sarvajñāstrivināyakāḥ //
evaṃ sa trijagannātho lokeśvaro maharddhimān /
bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvalokādhipeśvaraḥ //
sarvasattvahitārthena bodhicaryāvrataṃ caran /
sarvān sattvān svayaṃ paśyannavabhāsya samuddharan //
bodhimārge pratiṣṭhāpya cārayitvā śubhe vṛṣe /
bodhayan suprasannāṃstān preṣayati sukhāvatīm //
Gkv 46
evam sa jagadādīśo lokeśvaro jinātmajaḥ /
bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvadharmahitārthabhṛt //
nāsti tasya samaṃ kaścit saddharmaguṇapuṇyavān /
kuto 'dhiko bhavettena lokeśvaro jagatprabhuḥ //
ityevaṃ sugataiḥ sarvaiḥ saṃbuddhaiḥ sarvadarśibhiḥ /
lokeśaguṇamāhātmyaṃ samādiṣṭaṃ śrutaṃ mayā //
īdṛkpuṇyaguṇodbhāvaṃ lokeśasya vipaśvinaḥ /
minīndreṇa samādiṣṭaṃ purā mayābhisaṃśrutam //
tasmāllokeśavaraḥ sarvasaṃghādhipo jagadguruḥ /
sevanīyaḥ prayatnena saddharmaguṇavāṃchibhiḥ //
ye hyasya śaraṇaṃ gatvā bhajanti śraddhayā mudā /
durgatiṃ te na gacchanti sarvatrāpi kadācana //
sadā sadgatisaṃjātā dharmaśrīsukhabhāginaḥ /
śubhotsāhaṃ prabhuṃjante prānte yānti sukhāvatīm //
ityevaṃ hi samādiṣṭaṃ śākyasiṃhena tāyinā /
śrutvā sarve sabhālokāḥ prābhyanandan prabodhitāḥ //
// iti śrīmaheśvarādidevasamutpādanaprakaraṇam //
5. sarvākāra sarvasattva prabodhana bodhicaryāvatāraṇa prakaraṇa
atha sarvanīvaraṇaviṣkambhī sugatātmajaḥ /
sāṃjalirbhagavantaṃ taṃ praṇatvā caivamabravīt //
bhagavansa mahāsattvo lokeśvara jagatprabhuḥ /
kadeha samupāgached draṣṭumicchāmi taṃ prabhum //
iti taduktamākarṇya bhagavān sa munīśvaraḥ /
viṣkambhinaṃ mahāsattvaṃ tamālokyaivamādiśat //
Gkv 47
viṣkambhin sa mahāsattvo nāgacchediha sāṃpratam /
anyatra narake sattvānuddhartumabhigacchati //
sarvatrāpi svayaṃ gatvā saṃpaśyannarakāśritān /
sarvān sattvān samuddhṛtya preṣayati sukhāvatīm //
evaṃ sa sarvadā sattvān svayaṃ paśyan dine dine /
asaṃkhyeyān samuddhṛtya preṣayati sukhāvatīm //
evaṃ kurvan sa lokeśo bodhicaryāvrataṃ caran /
asaṃkhyapuṇyaratnādyaśrīsamṛddho virājate //
tasya puṇyamasaṃkhyeyamaprameyaṃ bahūttamam /
sarvairapi munīndraistatpramātuṃ naiva śakyate //
ityevaṃ sugataiḥ sarvaiḥ purākhyātaṃ mayā śrutam /
tadatrāhaṃ pravakṣyāmi śṛṇudhyaṃ yūyamādarāt //
tadyathābhūt purā śāstā śikhi nāma tathāgataḥ /
sarvajño 'rhanmahābhijñoḥ dharmarājo munīśvaraḥ //
sarvavidyādhirājendraḥ saṃbuddhaḥ sugato jinaḥ /
mārajit sarvalokendrastraidhātukavināyakaḥ //
tadāsaṃ bodhisattvo 'haṃ dānaśūro 'bhidho gṛhī /
sadādānarato dhīraḥ sarvasattvahitārthabhṛt //
sadā sa śikhinastasya munīndrasya jagadguroḥ /
satkṛtya śraddhayā nityaṃ prābhajan samupasthitaḥ //
tadā tena munīndreṇa samākhyātaṃ mayā śrutam /
lokeśvarasya saddharmasādhanodbhavakauśalam //
iti tena munīndreṇa samāakhyātaṃ niśamya saḥ /
bodhisattvo mahāsattvo viṣkambhī caivamabravīt //
bhagavan kidṛśaṃ tasya lokeśasya mahātmanaḥ /
saddharmasādhanodbhūtaṃ kauśalaṃ bhavatā śrutam //
bhagavanstatsamākhyāya sarvānasmān prabodhaya /
sarvalokā ime śrutvā bhaveyustadguṇāratāḥ //
Gkv 48
iti saṃprārthitaṃ tena śrutvāsau bhagavān jinaḥ /
sarvāṃllokān sabhāsīnān samālokyaivamādiśat //
yadā sa bhagavāṃcchāstā śikhī tathāgato jinaḥ /
sarvalokasabhāmadhye sasāṃghikaḥ samāśritaḥ //
ādimadhyāntakalyāṇaṃ saṃbodhiguṇasādhanam /
saddharmaṃ samupādeṣṭuṃ samārabhejjagaddhite //
tadā tasya mukhadvārānnānāvarṇāḥ suraśmayaḥ /
vinirgatā jagatsarvamavabhāsya pracerire //
kṛtvā sarvatra lokeṣu subhadrāṇi samantataḥ /
punarāgatya sā kāntistadāśrama upāgatāḥ //
śikhinaṃ taṃ mahābhijñaṃ dharmarājaṃ munīśvaram /
tridhā pradakṣiṇīkṛtya tanmukhājye samāviśat //
tatsatpuṇyaprabhāṃ dṛṭvā lokeśvaraḥ sa vismitaḥ /
amitābhaṃ jinaṃ natvā papracchaivaṃ samādarāt //
bhagavan kasya satpuṇyakāntiriyaṃ samāgatā /
tadbhavān samupādiśya saṃbodhayatu no guro //
iti taduktamākarṇya bhagavān so 'mitaprabhaḥ /
lokeśvaraṃ mahāsattvaṃ tamālokyaivamādiśat //
kulaputra śikhī nāma saṃbuddho 'rhanmunīśvaraḥ /
sarvajñastrigacchāstā dharmarājastathāgataḥ //
vihāre jetakodyāne samāśritaḥ sasāṃghikaḥ //
sarvalokasabhāmadhye samāsīnaḥ prabhāsayan /
saddharmaṃ samupādeṣṭuṃ prārambhaṃ kurute 'dhunā //
tasyeyaṃ suprabhākāntirmukhadvārādvinirgatā /
sarvatra bhuvaneṣvevamavabhāsya pracaryate //
ihāpi samupāyātā bhāsayantī pracāritā /
parāvṛtya munestasya mukhe prāviśate 'dhunā //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa lokeśvaraḥ prasāditaḥ /
amitābhaṃ munīndraṃ taṃ praṇatvaivamabhāṣata //
Gkv 49
bhagavan dharmarājaṃ taṃ draṣṭumicchāmi sāṃpratam /
tattatrāhaṃ gatiṣyāmi tadājñāṃ dātumarhati //
iti saṃprārthitaṃ tena lokeśena niśamya saḥ /
amitābho munīndrastaṃ lokeśamevamabavrīt //
kulaputra munīndraṃstaṃ yadi draṣṭuṃ tvamicchasi /
gaccha madvacanenāpi kauśalyaṃ spraṣṭumarhasi //
padmaṃ samupasaṃsthāpya tasya paśyan sabhāmapi /
samupāśritya saddharmaṃ śrutvā gacchānumoditaḥ //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā lokeśvaro mudā /
sāṃjalistaṃ jinaṃ natvā saṃbhāsayaṃstato 'carat //
yadā tataḥ sukhāvatyāṃ saṃprasthitaḥ sa bhāsayan /
tadā sarvā mahī sābdhiḥ sāgādhā ca prakampitā //
pravarṣādviyato hemaratnamayaṃ mahotpalam /
nirutpātaṃ śubhotsāhaṃ prāvartata samantataḥ //
tadāśramamahodyāne kalpavṛkṣāḥ samutthitāḥ /
divyavastrasuvarṇādiratnālaṃkāralambitāḥ //
nānākusumavṛkṣāśca sugaṃdhipuṣpaśobhitāḥ /
anekafalavṛkṣāśca divyarasafalānatāḥ //
aṣṭāṃguṇasaṃpannajalapūrṇāḥ sarovarāḥ /
nānāpuṣpābhisaṃkīrṇāḥ prādurbhūtā manoramāḥ //
vividhapuṣpavarṇāṇi dravyāṇi vividhānyapi /
hemādidhāturatnāni vastrāṇi bhūṣaṇāni ca //
suvarṇasurasāsvādasaṃpannabhojanānyapi /
dhānyādivrīhijātāni pravarṣanta tadāśrame //
tatra ca saptaratnāni saṃjātāni jināśrame /
sarvā bhūmiśca sauvarṇā nirbhāsā saṃbabhau tadā //
tadā lokeśvara padmaṃ sahastrapatraṃ suvarṇikam /
saptaratnamayo jvālaṃ samādāya tataścaran //
Gkv 50
evaṃ tatra subhadrāṇāṃ nimittaṃ saṃprakāśayan /
avabhāsya jagallokaṃ samālokya samantataḥ //
prāṇino duḥkhinaḥ sarvān samuddhṛtya prayatnataḥ /
bodhimārge pratiṣṭhāpya saṃpreṣayan sukhāvatīm //
sudhāraśmiṃ samutsṛjya saṃbhāsayan samantataḥ /
saṃbuddhaṃ śikhinaṃ tadvihāramupācarat //
tāni bhadranimittāni vilokya tatsabhāśritaḥ /
ratnapāṇirmahāsattva boddhisattvo 'bhilokayan //
vismitaḥ sahasotthāya pustaḥ samupācarat /
udvahannuttarāsaṃgaṃ jānubhyāṃ bhuvi saṃsthitaḥ //
bhagavantaṃ munīndraṃ taṃ saṃbuddhaśikhinaṃ mudā /
kṛtāṃjalipuṭo natvā papracchaivaṃ samādarāt //
bhagavan kasya prabhākāntiriyamiha samāgatā /
mahadbhadranimittāni dṛśyante prodbhavāni ca //
bhagavanstatsamādiśya sarvānimān sabhāśritān /
vismayākulacittāntaḥ prabodhayitumarhati //
iti saṃprārthitaṃ tena śrutvā śikhī tathāgataḥ /
ratnapāṇiṃ mahāsattvaṃ taṃ paśyannevamādiśat //
ratnapāṇe mahāsattva dṛśyante yadihādhunā /
mahadbhadranimittāni saṃjātāni samantataḥ //
taddhetuṃ saṃpravakṣyāmi śṛṇudhvamidamādarāt /
yūyaṃ sarve prasīdantaḥ pratibudhyānumodata //
yaḥ śrīmāṃjagannātho bodhisattvo jinātmajaḥ /
sarvasaṃghādhipaḥ śāsta sarvalokādhipeśvaraḥ /
samantabhadrakārī sa āryāvalokiteśvaraḥ /
sattvān paśyan samuddhartuṃ sukhāvatyāṃ viniścaran //
puṇyaraśmiṃ samutsṛjya saṃbhāsayan samantataḥ /
śodhayaṃstrijagallokaṃ kṛtvā bhadraṃ samantataḥ //
Gkv 51
pāpino 'pi durācārān sarvatra narakeṣvapi /
nimagnāṃstān samālokya samuddhṛtya samantata //
bodhayitvā prayatnena kṛtvā saddharmalālasān /
mameha darśanaṃ kartuṃ samupāgacchapi sāṃpratam /
tasyeyaṃ suprabhā kāntirbhāsayantī samāgatā //
īdṛgdranimittāni saṃjātāni samaṃtataḥ /
bhadraheturayaṃ tasya lokeśasyāgataḥ khalu //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa ratnapāṇirniśamya saḥ /
saṃbuddhaṃ taṃ sabhāṃ tāṃ ca samālokyaivamabravīt //
bhagavan sa mahāsattvo lokeśvaro jagatprabhuḥ /
nāgacchati kadāgatcched draṣṭumicchāmi taṃ prabhum //
iti tenoditaṃ śrutvā bhagavān sa śikhī jinaḥ /
ratnapāṇiṃ tamālokya sabhāṃ cāpyevamādiśat //
āgacchet sa mahāsattvo lokeśvaraḥ suduḥkhitaḥ /
sattvān sarvān samuddhṛtya preṣayitvā sukhāvatīm //
prathamamiha māṃ draṣṭumāgacchet sa kṛpānidhiḥ /
tadā taṃ trijagannāthaṃ paśca bhaja samādarāt //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sa ratnabhṛnmudā /
saha sarvasabhālokaistasthau taddarśanotsukaḥ //
tadāsau trijagannātho lokeśvaraḥ prabhāsayan /
dūrāttaṃ sugataṃ paśyan vihāre samupāviśat //
taṃ lokeśaṃ samāyātaṃ samīkṣya sugatātmajam /
sarve lokāḥ sabhāsīnāḥ samutthāya praṇemire //
ratnapāṇistamāyātaṃ saṃpaśyan sahasotthitaḥ /
sāṃjaliḥ samupāgamya vavande tatpadāmbuje //
evaṃ sa vandyamānastaiḥ sarvalokaiḥ prabhāsayan /
śikhinaṃ taṃ samālokya purataḥ samupācarat //
Gkv 52
taṃ samāyātamālokya bhagavān sa śikhī mudā /
svāgataṃ te mahāsattva kauśalamityapṛcchata //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sa sugatātmajaḥ /
kauśalaṃ me sadā śāstariti vadannupācarat //
tatrāsau trijagannāthaḥ śikhinaṃ taṃ munīśvaram /
vanditvā taṃ mahāpadmamupasthāpyaivabravīt //
bhagavannamitābhena śāstremaṃ prahitaṃ kajam /
kuśalaṃ cāpi sarvatra pṛcchata te samantataḥ //
iti taduktamākarṇya bhagavān sa śikhī mudā /
gṛhītvā taṃ mahāpadmaṃ vāme sthāpyaivamabravīt //
sarvatra kauśalamatra kvacittasyāpi kauśalam /
iti pṛṣṭvā munīndraiśca tanevaṃ paryapṛcchata //
kulaputra tvayā sattvāḥ kiyanto narakāśritāḥ /
samuddhṛtya śubhe sthāpya preṣitāste sukhāvatīm //
iti pṛṣṭe munīndreṇa lokeśvaro vilokya saḥ /
saṃbuddhaṃ taṃ sabhāṃ cāpi samālokyaivamabravīt //
bhagavan bahavo 'saṃkhyeyāḥ sattvā narakāśritāḥ /
te sarve 'pi prayatnena mayālokya samuddhṛtāḥ //
tadyathā ye mahāduṣṭā avīcau karmabhoginaḥ /
raurave kālasūtre ca hāhavatapane 'pi ca //
tāpane 'gnidhaṭe ye ca śālmalike ca pāpinaḥ /
saṃghāate cāndhakāre ca śītodake 'sipatrake //
evamanyaṣu sarveṣu narakeṣu samantataḥ /
svakṛtakarmabhuṃjānāṃ tiṣṭhanto duḥkhabhoginaḥ //
tīvraduḥkhāgnisantaptā mūḍhā viluptacetanāḥ /
te sarve 'pi mayoddhṛtya saṃpreṣitāḥ sukhāvatīm //
bhūtāḥ pretāḥ piśācāśca kṣuptipāsāgnidāhitāaḥ /
sūcimukhādayo duṣṭā viṇmūtrāmedhyabhoginaḥ //
Gkv 53
paśavo 'pi ca ye duṣṭāḥ pakṣiṇo 'pi durāratāḥ /
kṛmikīṭādayaścāpi svakarmafalabhoginaḥ //
te 'pi sarve mayālokya mocayitvā svakarmataḥ /
samuddhṛtya prayatnene saṃpreṣitāḥ sukhāvatīm //
evamanye 'pi sattvā ye martyā daityāḥsurā api /
adharmābhiratā duṣṭā bhraṣṭā narakagāminaḥ //
te 'pi sarve mayāalokya bodhiyitvā prayatnataḥ /
sadharme saṃpratiṣṭhāpya saṃpreṣitā jinālaye //
evaṃ nityaṃ mayālokya prāṇino durito 'rddhatāḥ /
sarve 'pi narakāsīnāstīvraduḥkhāgnitāpitāḥ //
dine dine 'pyasaṃkhyeyā samuddhṛtya prayatnataḥ /
bodhiyitvā śubhe sthāpya cārayitvā susaṃvare /
bodhimārge niyujyaivaṃ saṃpreṣitā jinālaye //
yathā mayā pratijñātaṃ tathā karttavyameva tat /
iti nityaṃ samālokya sattvā dharme 'bhiyojitāḥ //
yāvantaḥ prāṇinaḥ sarve yāvanna bodhibhāginaḥ /
tāvadahaṃ na saṃbodhiṃ saṃprāpnuyāṃ jagaddhite //
iti dṛḍhā pratijñā me yāvanna paripūritā /
tāvat sattvān samālokya samuddhṛtya prayatnataḥ //
bodhayitvāpi kṛtvā ca caturbrahmavihāriṇaḥ /
bodhimārge pratiṣṭhāpya preṣayeyaṃ sukhāvatīm //
ityevaṃ bhagavaṃcchāste bodhicaryāṃ samācaran /
sarvasattvahitaṃ kṛtvā care tridhātukeṣvapi //
evaṃ nityaṃ jagallokia kṛtvā bhadrasukhotsavam /
pracaraṃ pracarāmyevaṃ cariṣyāmi sadā bhave //
ityuktvā sa mahāsattvo lokeśvaro jinātmajaḥ /
bhūyastaṃ śikhinaṃ natvā samanujñāmayācata //
bhagavan gantumicchāmi sattvānuddhartumanyataḥ /
tadanujñāṃ pradatvā me prasīdatu jagaddhite //
Gkv 54
iti taduktamākarṇya sa śikhī bhagavān mudā /
lokeśvaraṃ mahābhijñaṃ tamālokyāivamabravīt //
sidhyatu te mahāsattva kāryaṃ saṃbodhisādhanam /
gaccha loke hitaṃ kurvan saṃcarasva sukhaṃ sadā //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa lokeśvaro jagatprabhuḥ /
śikhinaṃ dharmarājaṃ taṃ praṇatvā prācarattataḥ //
prakramittvā tataḥ so 'gnipiṇḍa iva samujjvalan /
ākāśe 'ntarhito 'nyatra bhuvene bhāsayan yayau //
tamevaṃ khe gataṃ dṛṣṭvā ratnapāṇiḥ sa vismitaḥ /
śikhinaṃ bhagavantaṃ taṃ samālokyaivamabravīt //
bhagavaṃstrijagadbharturlokeaśsya mahānmanaḥ /
kiyatsukṛtasaṃbhāraṃ vidyate tatsamādiśa //
iti saṃprārthitaṃ tena śrutvā sa bhagavāṃchikhī /
ratnapāṇistamālokya samāmaṃtryaivamādiśat //
kulaputra śṛṇu cāsya lokeśasya jagatprabhoḥ /
puṇyaskandhaṃ pravakṣyāmi sattvānāṃ bhadrakāraṇe //
tadyathaike mahāsattvāḥ sarveṣāmapi dehinām /
sarvadā sarvasatkārairbhajanti samupasthitāḥ //
teṣāṃ puṇyāni yāvanti tāni sarvāṇi sadguroḥ /
lokeśsyaikavālāgre iti sarve jinā jaguḥ //
tadyathāpi caturdvīpe meghā varṣanti sarvadā /
tatsarvajalabindūnāṃ saṃkhyātuṃ śakyate mayā //
na tu lokeśvarasyāsya bodhisattvasya satprabhoḥ /
puṇyaskandhapramāṇāni kartuṃ kenāpi śakyate //
sarvaṣāmapi cābdhīṇāṃ sarveṣāmapi cāmbhasām /
ekaikabindhusaṃkhyāni kartuṃ śaknomyahaṃ dhruvam //
na tu lokeśvarasyāsya saṃbodhivratacāriṇaḥ /
puṇyasaṃbhārasaṃkhyāni kartuṃ śaknomyahaṃ khalu //
Gkv 55
sarveṣāmapi jantūnāṃ caturdvīpanivāsinām /
ekaikaromasaṃkhyābhiḥ pramāṇaṃ śakyate kila //
na tu lokeśvarasyāsya saddharmasadguṇāmbudheḥ /
bodhisaṃbhārapuṇyānāṃ pramātuṃ śakyate mayā //
hemaratnamayān stūpān paramāṇurajopamān /
vidhāya sarvadābhyarcya prabhajet samupasthitaḥ //
saṃbuddhapratimāṃścaivaṃ paramāṇurajopamān /
hemaratnamayān sthāpya sarve lokā mahotsavaiḥ //
sadhāturatnapūjāṃgairbhajeyuḥ sarvadā mudā /
etatpuṇyapramāṇāni kartuṃ śaknomyahaṃ dhruvam //
naiva lokeśvarasyāsya caturbrahmavihāriṇaḥ /
puṇyasaṃkhyāpramāṇāni kartuṃ śaknomi sarvathā //
sarveṣāmapi vṛkṣāṇāṃ caturdvipamahīruhām /
patrasaṃkhyāpramāṇāni kartuṃ śaknomyahaṃ khalu //
naiva lokeśvarasyāsya sattvahitārthadāyinaḥ /
puṇyasaṃkhyāpramāṇāni kartuṃ śaknomi sarvadā //
sarve strīpuruṣā maryāścaturdvīpanivāsinaḥ /
śrotāpattifale sthāpya cārayeyuḥ susaṃvaram //
teṣāṃ puṇyapramāṇāni kartuṃ śaknomyahaṃ khalu /
na tu lokeśapuṇyānāṃ pramātuṃ śaknuyāmaham //
etān sarvānnarāṃścāpi bodhayitvā prayatnataḥ /
sakṛdāgāminaḥ kṛtvā cārayeyuḥ śubhe sadā //
eteṣāmapi puṇyānāṃ pramātuṃ śakyate khalu /
naiva lokeśapuṇyānāṃ pramātuṃ śakyate kvacit //
tathā ca mānavān sarvān bodhayitvānumodayan /
anāgāmīfale sthāpya cārayeyuḥ susaṃbare //
eteṣāmapi puṇyānāṃ pramātuṃ śakyate kila /
naiva lokeśvarasyāsya pramātuṃ śakyate kvacit //
Gkv 56
tathaitān sakalān martyān bodhayitvā prayatnataḥ /
arhatve saṃpratisthāpya cārayeyuḥ sunirvṛtau //
eteṣāmapi puṇyānāṃ pramātuṃ śakyate mayā /
na tu lokaeśvarasyāsya śakyate sugatairapi //
tathā pratyekabodhau ca sarvān etān narānapi /
bodhayitvā niyujyeva cārayeyuḥ sunirvṛtau //
eteṣāmapi puṇyānāṃ pramātuṃ śakyate mayā /
na tu lokeśvarasyāsya sarvairapi munīśvaraiḥ //
eteṣāmapi sarveṣāṃ puṇyānāṃ pravaraṃ mahat /
puṇyaṃ lokeśvarasyāsya bahvameyamuttamam //
kiṃ mayaikena tatpuṇyaṃ pramātuṃ iha śakyate /
sarvairapi munīndrairhī śakyate na kadācana //
evamasau mahatpuṇyasaṃbhāraśrīsamṛddhimān /
lokaśvaro mahāsattvo bodhisattvo jinātmajaḥ //
nāstīdṛkpuṇyasaṃbhārasadguṇaśrīsamṛddhimān /
tadanyo hi mahāsatvaḥ kutastraidhātukeṣvapi //
ityevaṃ tanmahatpuṇyaṃ śrutvā yūyaṃ pramoditāḥ /
tamīśaṃ śaraṇaṃ gatvā bhajadhvaṃ sarvadā bhave //
ye tasya trijagadbharturlokeśasya jagatprabhoḥ /
dhyātvā nāma samuccārya smṛtvā bhajanti sarvadā //
te bhavakleśanirmuktāḥ pariśuddhatrimaṇḍalāḥ /
dharmaśrīguṇasaṃpannāḥ saṃprayāyuḥ sukhāvatīm //
tatrāmitābhanāthasya gatvā te śaraṇaṃ mudā /
saddharmāmṛtamāsvādya rameyurbodhisādhinaḥ //
bhūyaste bhagasaṃkleśairbādhiṣyante kadācana /
garbhavāsamahadadukhaṃ labheyurna punarbhave //
tasyāmeva sukhāvatyāṃ padme ratnameye vare /
saṃjātā satataṃ dhyātvā tiṣṭheyustaṃ muniśvaram //
Gkv 57
tāvattatra sukhāvatyāṃ tiṣṭheyuste sukhānvitāḥ /
yāvannāsya jagacchāstuḥ pratijñā paripūritā //
krameṇa bodhisaṃbhāraṃ pūrayitvā jagaddhite /
trividhāṃ bodhimāsādya sambuddhapadamāpnuyuḥ //
ityevaṃ sugataiḥ sarveḥ samādiṣṭaṃ mayā śrutam /
tadasya lokanāthasya bhajantu bodhivāṃchinaḥ //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa ratnapāṇīrniśamya saḥ /
śikhinaṃ bhagavantaṃ taṃ samālokyaivamabravīt //
bhagavannasya pratijñā yā sudṛḍhātimahatyasau /
kiyatā khalu kālena saṃpūritā bhaviṣyate //
kathamekātmanā tena sarve traidhātukāśritāḥ /
bodhimārge pratiṣṭhāpya saṃpreṣitāḥ sukhāvatīm //
kathamasau mahāsattvaḥ sattvānnādhimuktikān /
ekaḥ prabodhayan sarvān bodhimārge 'bhiyojayet //
sattvāḥ ṣaḍgatisaṃjātā nānākarmānucāriṇaḥ /
etān sarvān kathameko bodhayan paripācayet //
iti tenoditaṃ śrutvā bhagavān sa śikhī jinaḥ /
ratnapāṇiṃ mahāsattvaṃ tamālokyaivamabravīt //
eko 'pyasau mahāsattvo mahābhijño jināṃśajaḥ /
nānārupeṇa sattvānāṃ saddharma samupādiśat //
bodhayan prāṇinaḥ sarvān dattvā dravyaṃ yathepsitam /
bodhimārge pratiṣṭhāpya preṣayati jinālayam //
boddhān subuddharupeṇa buddhadharme niyojayan /
bodhimārge pratiṣṭhāpya preṣayati sukhāvatīm //
pratyekabuddharupeṇa pratyekabodhivāṃchinaḥ /
bodhimārge pratiṣṭhāpya preṣayati sunirvṛtim //
arhaddharmānusaṃraktānarhadrūpeṇa bodhayan /
arhaddharme pratiṣṭhāpya preṣayati sukhāvatīm //
Gkv 58
bodhicaryeṣiṇo bodhisattvarupeṇa bodhayan /
bodhicaryāvrate sthāpya cārayati jagatddhite //
tathopāsakarupeṇa prabodhayanūpāsakan //
bodhimārge pratiṣṭhāpya cārayati susaṃvaram //
tathā ca śivarupeṇa śaivān sarvān prabodhayan /
bodhimārge niyujyāsau cārayati jagaddhite //
evaṃ sa vaiṣṇavān sarvān viṣṇurupeṇa bodhyan /
bodhimārge niyujyāpi cārayati jagaddhite //
tathā ca brāhmaṇān sarvān brahmarupeṇa bodhayan /
bodhimārge pratiṣṭhāpya cārayanti jagaddhite //
tathaindrānindrarupeṇa sarvānapi prabodhayan /
bodhimārge pratiṣṭhāpya cārayati jagaddhite //
tathā sūryasya vaineyān sūryerupeṇa bodhayan /
bodhimārge pratiṣṭhāpya cārayati jagaddhite //
tathā ca candravaineyāṃścandrarupreṇa bodhayan /
bodhimārge pratiṣṭhāpya cārayati jagaddhite //
tathā ca vahnivaineyān vahnirupeṇa bodhayan /
bodhimārge pratiṣṭhāpya cārayati jagaddhite //
tathā ca yamavaineyān yamarupeṇa bodhayan /
evaṃ varuṇarupeṇa vaineyān varuṇasya ca //
tathā ca vāyuvaineyān vāyurupeṇa bodhayan /
vaineyān rākṣasasyāpi rakṣorupeṇa bodhayan //
yakṣarupeṇa yakṣasya vaineyān saṃprabodhayan /
nāgarupeṇa nāgasya vaineyān saṃprabodhayan //
tathā bhūteśarupeṇa vaineyān bhūtaparerapi /
tathā gaṇeśarupeṇa vaineyān gaṇapasya ca //
tathā gandharvarupeṇa gāndharvadharmacāriṇaḥ /
tathā kinnararupeṇa vaineyān kinnarasya ca //
Gkv 59
vidyādharasya rupeṇa vaidyādharān prabodhayan /
tathā bhairavavaineyān rupeṇa bhairavasya ca //
tathā kumāravaineyān skandarupeṇa bodhayan //
mahākālasya rupeṇa vaineyāṃstasya bodhayan /
mahākālasya rupeṇa vaineyāṃstasya bodhayan //
mātṛkāṇāṃ ca rupeṇa vaineyān saṃprabodhayan /
bodhimārge pratiṣṭhāpya cārayati jagaddhite //
evaṃ yasya yasya vaineyān sattvān yantena bodhayan /
tasya tasyaiva rupeṇa yogayati jagaddhite //
evaṃ sa ṛṣivaineyānṛṣirupeṇa bodhayan /
yogirupeṇa vaineyān yoginaścāpi bodhayan //
tathā ca yativaineyān yatirupeṇa bodhayan /
tathā tapasvavaineyāṃstapasvirupeṇa bodhayan //
tathā tairthikarupeṇa tīrthikāṃścāpi bodhayan /
tathā ca rājavaineyān rājarupeṇa bodhayan //
vaiśyarupeṇa vaineyān vaiśyasyāpi prabodhayan /
śūdrarupeṇa śūdrasya vaineyāṃśca prabodhayan //
gṛhapateścāpi vaineyāṃstadrūpeṇa prabodhayan /
tathā ca maṃtrīvaineyān maṃtrīrupeṇa bodhayan //
tathā cāmātyarupeṇa tadvaineyān prabodhayan /
tathā ca yodhṛvaineyān yodhṛrupeṇa kāṃścana //
evaṃ ca bhṛtyarupeṇa dāsarupeṇa kāṃścana /
kāṃscicca sārthabhṛdrūpeṇa śinpirupeṇa kāṃścana //
tathā ca vaidyarupeṇa vaṇigrūpeṇa kāṃścana /
kāṃścicca pitṛrupeṇa mātṛrupeṇa kāṃścana //
tathā ca bhrātṛrupeṇa bhāryārupeṇa kāṃścana /
rupeṇāpi bhaginyāśca putrarupeṇa kāṃścana //
kaścidduhitṛrupeṇa pautrarupeṇa kāṃścana /
evaṃ pitāmahādīnāṃ jñātīnāṃ suhṛdāmapi //
Gkv 60
baṃdhumitrasahāyānāṃ rupeṇa paribodhayan /
kāṃścicca śatrurupeṇa saṃtrāsayan prayatnataḥ //
kāṃściccaṇḍālarupeṇa caurarupeṇa kāṃścana /
saddharme prerayitvaiva cararayati jagaddhite //
evaṃ siṃhādijantūnāṃ rupeṇa trāsayannapi /
paśūnāṃ pakṣiṇāṃ cāapi kṛmikīṭādiprāṇinām //
rupeṇa trāsayitvāpi bodhayitvā ca yatnataḥ /
bodhimārge pratiṣṭhāpya cārayati jagacchubhe //
evamasau mahāsattvo lokanātho jagatprabhuḥ /
nānārupeṇa sarveṣāṃ sattvānāṃ bodhayan manaḥ //
trāsayannapi saddharme prerayasi prayatnataḥ //
evaṃ sa trijagannātho bodhisattvo jinātmajaḥ /
sarvān sattvān samuddhṛtya preṣayati sukhāvatīm //
evaṃ kṛtvā sa lokeśaḥ sarvalokādhipeśvaraḥ /
ṣaḍgatibhavacārīṇāṃ duṣṭānāmapi mūḍhānām //
saddharmasadguṇaśrīmanmāhaiśvaryasamṛddhimān //
nāsti tena samaḥ kaścitpuṇyaśrīguṇavānapi /
dayālurbhadrasaṃcārī traidhātubhuvaneṣvapi //
evaṃ tasya mahatpuṇyaṃ matvā saṃbodhivāṃchinaḥ /
śraddhayā śaraṇaṃ gatvā smṛtvā dhyātvā bhajaṃti te //
ye tasya śaraṇaṃ gatvā smṛtvā dhyātvā bhajaṃti te /
sarve hi vimalātmāno bhadrāśayāḥ śubheṃdriyāḥ //
bodhisatvā mahāsatvāḥ pracaraṃtaḥ sadā śubhe /
trividhāṃ bodhimāsādhya nirvṛtiṃ padamāpnuyuḥ //
ityādiṣṭaṃ munīṃdreṇa ratnapāṇirniśamya saḥ /
atyadbhutasamakrāntahadayaścaivamabravīt //
paramādbhutaprāpto 'haṃ bhagavan yadīdṛśaṃ kvacit /
dharmaśrīguṇamāhātmyaṃ dṛṣṭaṃ na śrūyate 'pi na //
Gkv 61
īdṛśaṃ puṇyasaṃbhāraṃ jinānāmapi na kvacit /
dṛśyate śrūyate nāpi kadācana mayā khalu //
evaṃ tenoditaṃ śrutvā bhagavān sa śikhī jinaḥ /
ratnapāṇiṃ mahāsattvaṃ tamālokyaivamādiśat //
sarvākārasubhadrāṃśo viśvarupo maṇiryathā /
cintāmaṇirmahāratna iva sarvahitārthabhṛt //
kāmadhenuryathākāmaṃ bhogyaṃ saṃpattisaṃbharaḥ /
kalpavṛkṣo yathā bhadraśrīsamṛddhipradāyakaḥ //
bhagraghaṭo yathā sarvasattvavāṃchitapūrakaḥ /
lokeśvaraḥ sa sarveṣāṃ vāṃchitārthābhipūrakaḥ //
bodhisattvo jagadbhartā viśvanātho jagatprabhuḥ /
sarvadharmādhipaśśāstā sarvalokādhipeśśvaraḥ //
kiṃ vakṣyate 'sya māhātmyaṃ bodhiśrīguṇasaṃbhṛtaḥ /
śakyate na samākhyātuṃ sarvairapi munīśvaraiḥ //
tadyathāsau mahāsattvo durdāntānapi bodhayan /
bodhimārge pratiṣṭhāpya cārayati jagaddhite //
vajrakukṣiguhā khyātā jambūdvipe 'tra vidyate /
tatrānekasahastrāni vasanti sma suradviṣām //
tatra gatvā surāṇāṃ sa śāstṛrupeṇa saṃsaran /
saddharmaṃ samupādeṣṭuṃ paśyaṃstān samupācarat //
taṃ dṛṣṭvā samupāyātamācāryaṃ te 'surā mudā /
sarve te sahasopetya praṇatvaivaṃ babhāṣire //
svāgataṃ te samayāsi praṇatvaivaṃ babhāṣire //
svāgataṃ te samāyasi kaścit sarvatra kauśalam /
kṛpayā naḥ samālokya dharmamādeṣṭumarhasi //
bhavatā yadyathādiṣṭaṃ tattathā vayamādarāt /
śrutvā dhṛtvā cariṣyāmaḥ saṃsārasukhasādhane //
iti saṃprārthante sarve dānavāstaṃ guruṃ mudā /
sabhāsane pratiṣṭhāpya dharmaṃ śrotumupāśrayan //
Gkv 62
tān sarvān samupāsīnān dṛṣṭvā sa sugatātmajaḥ /
daityānāṃ dharmamārabhya saddharmaṃ samupādiśat //
bhavantaḥ śrūyatvā dharmeṃ saṃsārasukhasādhanam /
vakṣyate 'tra mayā yuṣmatsaṃsāraguḥkhamuktaye //
maitracitā bhavanto 'tra śāntacitā jitendriyāḥ /
dayācittāśca sattveṣu bhavadhyaṃ samācāriṇaḥ //
tataḥ satyasamācārāḥ pariśuddhāśayā mudā /
triratnaśaraṇaṃ gatvā caradhvaṃ poṣadhaṃ vratam //
dhṛtvā tadavratarājākhyaṃ saṃsārabhadrakāriṇaḥ /
śṛṇudhvaṃ cāpi kāraṇḍavyūhasūtrasubhāṣite //
ye śrutvedaṃ mahāyānasūtrarājaṃ subhāṣitam /
triratnaśaraṇaṃ gatvā caranti poṣadhaṃ vratam //
teṣāṃ sarvāṇi pāpāni paṃcānantaryakānyapi /
niḥśeṣaṃ parinaṣṭāni bhaviṣyanti sadā bhave //
ye ca śrutvānudanti śraddadhāsyanti cādarāt /
gṛhiṣyanti likhiṣyanti svādhyāsyanti pramoditāḥ //
ye ca likhāpayiṣyanti vācayiṣyanti sarvadā /
sadānucintayiṣyanti bhāvayiṣyanti cādarāta //
parebhyo vistareṇārthamupadeṣyanti sādarāt /
satkāraiḥ śraddhayā nityaṃ pūjayiṣyanti sarvadā //
te eva sukhitā dhanyāḥ saṃsārasukhabhāginaḥ /
na te durgatiduḥkhāni bhojyante 'pi kadācana //
sadāsadgatisaṃjātāḥ saṃsārasukhabhoginaḥ /
sadguṇaśrīmahatsapadṛddhimanto maharddhikāḥ //
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā svaparātmahitodyatāḥ /
kṛtvā sarvatra bhadrāṇi cariṣyanti sadā bhave //
prānte jātismarāste ca bodhipraṇihitāśayāḥ /
triratnaśaraṇaṃ gatvā sameṣyanti sunirvṛtim //
Gkv 63
yadā kāle samāyāte teṣāṃ nirvṛtivāṃchinām /
dvādaśā sugatāḥ prekṣya samupāgamya sammukham //
upasthitāḥ samālokya spṛṣṭvā puṇyasudhākaraiḥ /
saṃpaśyantaḥ samāśvāsya mānayantyevamādarāt //
mā bhaiṣīḥ kulaputrātra tiṣṭhālaṃ vyasudhīratām /
yanmahāyānakāraṇyūhasūtraṃ tvayā śrutam //
tatte nāsti bhayaṃ kiṃcidadurgateśca kadācana /
gamanāya sukhāvatyāṃ mārgeste pariśodhitaḥ //
yuṣmadarthe sukhāvatyāṃ divyālaṃkārabhūṣaṇam /
divyāmṛtasubhogyaṃ ca saṃsthāpitamahattamam //
ityāśvāsya munīndrāstān tyaktadehān sukhāvatim /
nītvāmitābhanāthasya sthāpayeyuḥ sabhāsane //
tatrāmitābhanāthasya pītvā dharmāmṛtaṃ mudā /
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā pracareyuḥ sadāpi te //
krameṇa bodhisaṃbhāraṃ pūrayitvā jagaddhite /
trividhāṃ bodhimāsādya samāpsyanti sunirvṛtim //
iatyevaṃ sugataiḥ sarvaiḥ samākhyātaṃ mayā śrutam /
tathā samuditaṃ śrūtvā yūyaṃ sarve 'numodata //
yadyevaṃ nirvṛtiṃ gantuṃ sarve yūyaṃ samicchatha /
triratnaśaraṇaṃ gatvā carata poṣadhavratam //
mahāyānasūtrarājaṃ kāraṇḍavyūhamuttamam /
śrutvā sadā samādhāya carate bodhisaṃvaram //
etatpuṇyānubhāvena sadāa bhuktvā mahāsukham /
niḥkleśā vimalātmānaḥ pariśuddhatrimaṇḍalāḥ //
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā saṃcaranto jagaddhite /
bodhisattvā mahāsatvāḥ sarvasaṃsārapālakāḥ //
tataḥ prānte sukhāvatyāṃ gatvā bhuktvā mahatsukham /
saddharmamitābhasya śrutvā śubhe cariṣyatha //
Gkv 64
tatrāpi bodhisaṃbhāraṃ pūrayitvā yathākramam /
trividhāṃ bodhimāsādhya saṃprāpsyatha sunirvṛtim //
etanmayā samākhyātaṃ yadi nirvṛtimicchatha /
śrutvā yathā mayoddiṣṭaṃ tathā carata sarvadā //
iti tena samādiṣṭaṃ śrutvā sarve 'pi te 'surāḥ /
tathetyabhyanumoditvā tathā caritumīcchire //
tataste dānavāḥ sarve nirvṛtisukhavāṃchinaḥ /
tamācāryaṃ punarnatvā prārthayannevamādarāt //
śāstarbhavatsamādiṣṭaṃ śrutvā vayaṃ prabodhitāḥ /
tathā caritumicchāmastatsamādeṣṭumarhati //
iti taiḥ prārthitaṃ śrutvā sa lokeśo 'surātmadhṛt /
sarvāṃstānasurān paśyan samāmantryaivamādiśat //
bho bhavanto 'surāḥ sarve śṛṇuta tanmayoditam /
śruvānumodanāṃ kṛtvā carataitad vrataṃ sadā //
ādau sarve mahāyānasūtrarājaṃ varottamam /
kāraṇḍavyūhamākarṇya prānumodya prabodhitāḥ //
prātastīrthajale snātvā śuddhaśīlā jinendriyāḥ /
triratnaśaraṇaṃ gatvā dhyānatvā lokeśvaraṃ prabhum //
yathāvidhi samabhyarcya japastotrābhivandanaiḥ /
saṃtosya prārthanāṃ kuryuḥ saṃbodhivratasādhanām //
evaṃ vrataṃ samāpyaiva paṃcāmṛtairnirāmiṣaiḥ /
bhojanaistṛtīye yāme kuryustatpālanaṃ mudā //
evaṃ nitvaṃ yathāśakti māse māse 'pi sarvadā /
aṣṭamyāṃ paṃcadaśyāṃ ca vrataṃ kuryuryathāvidhi //
carataitadavrataṃ nityaṃ māse māse 'pi sarvadā /
athaikavāramapyevaṃ varṣe caratkārtike //
kārtike yaykṛtaṃ karma tatfalaṃ bahusattamam /
aprmeyamasaṃkhyeyaṃ na kṣaṇuyāta kadācana //
Gkv 65
iti matvā samādhāya carataitadvrataṃ sadā /
evaṃ sa samupādiśya tadvidhiṃ samupādiśat //
tadācāryasamādiṣṭaṃ dhṛtvā sarve 'pi te 'surāḥ /
yathāvidhi samādhāya precirustadavrataṃ sadā //
tataste dānavāḥ sarve caturbrahmavihāriṇaḥ /
bodhisattvā mahāsattvā babhūvurbhadracāriṇaḥ //
evamasau mahābhijño durdāntānapi dānavān /
bodhayitvā prayatnena bodhimārge prayojayet //
evaṃ tasya jagacchāstuḥ puṇyaskandhaṃ mahadbahu /
aprameyamasaṃkhyeyaṃ ityākhyātaṃ munīśvaraiḥ //
evaṃ sa trijagannātho lokeśvaro jinātmajaḥ /
svayaṃ paśyan jagatsarvaṃ pālayati sadā bhave //
pāpiṣṭānapi durdāntānapi yatnaiḥ prabodhayan /
bodhimārge niyujyaivaṃ preṣayati sunirvṛtim //
tenāsau trijagacchāstā sarvalokādhipeśvaraḥ /
bhajanīyaḥ sadā bhaktyā saṃbodhijñānavāṃchibhiḥ //
tasya nāma samuccārya smṛtvā dhyātvā bhajanti ye /
te nūnaṃ bodhimāsādhya nirvṛtiṃ samavāpnuyuḥ //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa ratnapāṇirniśamya saḥ /
prabodhitaḥ prasannātmā prābhyanandat sa pārṣadaḥ //
ityevaṃ śikhinādiṣṭaṃ saṃbuddhena mayā śrutam /
lokeśvarasya māhātmyaṃ puṇyaskandhaṃ mahattaram //
iti tasya jagadbhartuḥ puṇyaskandhaṃ mahattaram /
smṛtvā nāma samuccārya dhyātvāpi bhajatāṃ sadā //
tasya nāma samucccārya smṛtvā dhyātvā bhajanti ye /
te sarve vimalātmānaḥ saṃyāsyanti sukhāvatīm //
tatrāmitābhanāthasya pītvā dharmāmṛtaṃ sadā /
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā saṃcaranto jagaddhite //
bodhisattvā mahābhijñāḥ pariśuddhatrimaṇḍalāḥ /
trividhāṃ bodhimāsādhya nirvṛtipadamāpnuyuḥ //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa śrīghanena sa pārṣadaḥ /
śrutvā sarvanīvaraṇaviṣkambhī prābhyanandata //
// iti śrīsarvākārasarvaprabodhanasaddharmasaṃcāraṇaṃ prakaraṇam //
6. durdānta dānava prabodhana bodhicaryāvatāraṇa prakaraṇam
atha sarvanīvaraṇaviṣkambhī sa jinātmajaḥ /
bhagavantaṃ munīndraṃ taṃ punarnatvaivamabravīt //
durklabhaṃ bhagavanstasya lokeśvarasya darśanam /
saddharmaśravaṇaṃ cāpi sadā traidhātukeṣvapī //
kadāsau trijagannātho lokeśvara ihāvrajet /
draṣṭumicchāmyahaṃ śāstastaṃ sarvādhipatiṃ prabhum //
iti tenoditaṃ śrutvā bhagavān sa munīśvaraḥ /
viṣkambhinaṃ mahāsattvaṃ tamālokyaivamādiśat //
bhūyastasya jagadbhartuḥ lokeśsya mahātmanaḥ /
saddharmaguṇamāhātmyaṃ vakṣye tacchraṇutādarāt //
asmin dvīpe 'sti kāṃcanyamayī bhūmirmanoramā /
tatrānekasahasrāṇi vasanti smāmaradviṣām //
tatrāsau trijagannātho lokeśvaro vilokayan /
durdantān danujān duṣṭān samuddhartumupācarat //
dadarśa tān mahāduṣṭān daśākuśale saṃcaratān /
madamānātirdarpāndhān kleśāgnitāpitāśayān //
saṃpaśyan karuṇātmā sa maitrīkāruṇyacoditaḥ /
puṇyaraśmiṃ samutsṛjya prabhāsayannupācarat //
tadraśmiparisaṃspṛṣṭāḥ sarve te sukhatānvitāḥ /
atyadbhutasamāghrātacittā evaṃ vyacintayan //
aho kuta iyaṃ kāntiḥ prāyāteha prasāritā /
yayā spṛṣṭā vayaṃ sarve mahatsaukhyasamanvitāḥ //
Gkv 67
iti cintayatāṃ teṣāṃ sa lokeśśo jinātmajaḥ /
pura ācāryarupeṇa saṃpaśyan samupācaran //
tamevaṃ samupāyātaṃ dṛṣṭvā sarve 'pi te 'surāḥ /
suprasannāḥ samāgamya praṇatvaivaṃ babhāṣire //
svāgataṃ te śivaṃ kaścidvijayasvātra sadguro /
praviśehāsane śāstaryatkāryaṃ tatsamādiśa //
iti taiḥ prārthitaṃ śrutvā samāśritya sa āsane /
sarvāṃstān samupāsīnān samālokyaivamabravīt //
kasyeyaṃ kāntirāyātā yatpṛṣṭe no mahatsukham /
manyadhvaṃ kiṃ bhavadbhistadbhutamiha jāyate //
iti tenoditaṃ śrutvā sarve te dānavā api /
śāstāraṃ taṃ samālokya pratyūcurevamādarāt //
na jānīmo vayaṃ śāstaḥ kasyeyaṃ kāntirāgatā /
tadbhavānnaḥ samādiśya prabodhayitumarhati //
iti taiḥ prārthitaṃ śrutvā sa ācāryo vilokya tān /
sarvāṃstadadbhutaṃ praṣṭukāmānevamabhāṣata //
śṛṇvantu tadahaṃ vakṣye yadiyaṃ kāntirāgatā /
śrutvā mayā yathākhyātaṃ tathā caritumarhatha //
iti tena samādiṣṭaṃ śrutvā sarve 'pi te 'surāḥ /
suprasannāśayā natvā taṃ gurumevamabruvan //
śāstarbhavān yadamākamācāryo dharmadeśakaḥ /
tadetadadbhutaṃ jātaṃ samupādeṣṭumarhati //
iti taiḥ prārthyamānaḥ sa ācāryastān prasāditān /
sarvān vismayasaṃpannān samālokyaivamādiśat //
śṛṇudhvamādadyūyaṃ sarvaṃ tatra mamoditam /
tadevamadbhutaṃ jātaṃ bodhayituṃ pravakṣyate //
tadyathā yo jagannāthaḥ sarvatraidhātukādhipaḥ /
jagacchāstā jagadbhartā bodhisattvo jinātmajaḥ //
Gkv 68
mahāsattvo mahābhijña āryāvalokiteśvaraḥ /
maitrīkṣamāprasannātmā karuṇāmaya īśvaraḥ //
sa trailokeśvaraḥ śrīmān saddharmapuṇyabhāskaraḥ /
sarvān sattvān samuddhartuṃ carate tribhaveṣvapi //
sarvatra sa samālokya sarvān sattvān prabodhayan /
bodhimārge pratiṣṭhāpya preṣayati sukhāvatīm //
sa evaṃ sarvalokeṣu sarveṣu nārakeṣvapi /
nimagnān pāpino duṣṭānapi sattvān vilokayan //
puṇyasudhākaraiḥ spṛṣṭvā samuddhṛtya prabodhayan //
bodhimārge pratiṣṭhāpya preṣayati sukhāvatīm //
dine dine sa ālokya samuddhṛya prabodhayan /
apremeyānasaṃkhyeyān sattvān preṣayati sadgatau //
evaṃ kṛtvā sa lokeśoo mahatpuṇyaiḥ samanvitaḥ /
sarvadharmādhipaḥ śāstā dharmarājo jagatprabhuḥ //
bodhisattvo mahāsatvaḥ sarvasattvahitārthabhṛt /
sarvavidyādhipo dhīraḥ saṃbodhijñānabhāskaraḥ //
ihāpi sa samāgatya sarvān sattvān prabodhayan /
bodhimārge pratiṣṭhāpya saṃpreṣayet sukhāvatīm //
ityevaṃ sa ihāgantuṃ puṇyaraśmi samutsṛjan /
prabhāsayan jagallokaṃ saṃcaratve jinālayān //
tasya puṇyaprabhākāntirihāpīyaṃ prasāritā /
tayā yūyaṃ parispṛṣṭā mahatsukhasamanvitāḥ //
tattasya śaraṇaṃ kṛtvā dhyātvā smṛvāpi sarvadā /
nāmāpi ca samuccārya natvā bhajitumarhatha //
ye tasya śaraṇaṃ kṛtvā dhyātvā smṛtvā samādarāt /
śraddhayā nāma proccārya stutvā natvā bhajantyapi //
sarve 'pi te na jāyante durgatīṣu kadācana /
sadā sadgatisaṃjātāścaranti sarvadā śubhe //
Gkv 69
viratamārasaṃcārāḥ saddharmaguṇalālasāḥ /
sarvasattvahitādhānasaṃbodhivratakāminaḥ //
triratnabhajanotsāhāścaturbrahmavihāriṇaḥ /
bhadraśrīguṇasaṃpattisamuddhāḥ sadguṇāratāḥ //
yāvajjīvaṃ sukhaṃ bhuktvā svaparātmahitodyatāḥ /
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā saṃcareran jagacchubhe //
tato 'ntaḥsamaye teṣāṃ lokeśvaraḥ sa saṃmukham //
upāgatya samāśvāsaṃ dadyādevaṃ vadatpuraḥ //
mā bhaiṣīḥ kulaputrātra kiṃcinnā te bhayaṃ kvacit //
triratnabhajanaṃ kṛtvā saddharmaṃ yat tvayārjitam /
na tvaṃ yāyāḥ punaḥ kvāpi durgatiṣu kadācana /
sadā sadgutisaṃjātāḥ saddharmaśrīsukhānvitaḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā saṃcarethāḥ susaṃvare //
tathā yāvadbhuvaṃ loke bodhicaryāvrataṃ caran /
kṛtvā sattvahitaṃ saukhyaṃ bhuktvā prānte vrajeddivi //
tatrāpi tvaṃ mahāsaukhyaṃ bhuktvā caretsadā śubhe //
evaṃ matvā samādhāya smṛtvā ratnatrayaṃ sadā /
tiṣṭhāmo 'tra viṣīda tvaṃ mṛto 'pi satsukhaṃ labheḥ //
sarveṣāmapi jantūnāṃ sasāre maraṇaṃ dhruvam /
tvaṃ sukhenaiva muktvemaṃ kāyaṃ divyamavāpsyasi //
yāvajjīvaṃ yathākāmaṃ bhuktvā svarge 'maraiḥ saha /
tataścāpi sukhenaiva yāyādante sukhāvatīm //
tatra gatvāmitābhasya triśāstuḥ samupāśritaḥ /
sadā dharmāmṛtaṃ pītvā saṃcarethāḥ susaṃvare //
tatraivaṃ suciraṃ bhuktvā saddharmaśrīsukhotsavam /
prānte bodhiṃ samāsādya samāpnuyāḥ sunirvṛtim //
ityante samaye teṣāṃ lokanāthaḥ sa saṃmukham /
samāgatya samāśvāsaṃ datvābhayaṃ samarpayet //
Gkv 70
iti satyaṃ samākhyātaṃ sarvairapi munīśvaraiḥ /
śrutaṃ mayā tathākhyātaṃ śruvānumodya caryatām //
evaṃ matvāsya trailokanāthasya śaraṇaṃ gatāḥ /
smṛtvā nāma samuccārya dhyātvā bhajata sarvadā //
tathā vaḥ sarvadā bhadraṃ nirutpātaṃ bhaved dhruvam /
yāvajjīvaṃ sukhaṃ bhuktvā yāyāntānte surālayam //
tatrāpi suciraṃ bhuktvā divyakāmaṃ sukhotsavam /
tato 'ntasamaye cyutvā saṃyāsyatha sukhāvatīm //
tatra gatvāmitābhasya sarvadā samupasthitāḥ /
pītvā dharmāmṛtaṃ puṇyaṃ mahotsāhaiścariṣyatha //
tatrāpi suciraṃ bhuktvā saddharmaśrīmahotsavam /
prānte saṃbodhimāsādya samavāpsyatha nirvṛtim /
iti tena samādiṣṭaṃ śrutvā sarvai 'pi te 'surāḥ /
tatheti prativijñāpya prabodhitāścaivamabruvan //
śāstastathā kariṣyāmaḥ yathādiṣṭaṃ tvayādhunā /
adyārabhya sadā tasya nāthasya śaraṇaṃ gatāḥ //
smṛtvā dhyātvā samuccārya nāmāpi prabhajāmahe /
tadasmākaṃ hitārthena bhavāṃstasya jagatprabhoḥ //
vratasyāpi vidhānaṃ ca samupādeṣṭumarhati /
iti taiḥ prārthitaṃ śrutvā sa ācāryo 'prabodhitān /
sarvāṃstān dānavān dṛṣṭvā punarevamupādiśat /
śṛṇudhvamasya vakṣyāmi vratavidhiṃ samāsataḥ //
ādau tīrthe jale snātvā śuddhaśīlā jinendriyāḥ / brahmavihāriṇo bhūtvā caritvā poṣadhaṃ vratam / triratnaśaraṇaṃ gatvā dhyātvā taṃ sugatātmajam /
lokeśvaraṃ samāvāhya samabhyarcya yathāvidhi /
jagastotrādibhiḥ stutvā kṛtvā cāpi pradakṣiṇām /
jagastotrādibhiḥ stutvā kṛtvā cāpi pradakṣiṇām /
aṣṭāṃgai praṇatiṃ kṛvā smṛtvā cāpi samādarāt //
Gkv 71
nāmāni ca samuccārya dṛṣṭvā śrutvāpi tadguṇān /
praśaṃsāmapi bhāṣitvā prakāśitvā ca sarvataḥ //
satkṛtya śraddhayā sarvairupakaṇavastubhiḥ /
yathāśakti samabhyarcya vanditvā bhajatābhavam /
evaṃ nityaṃ samādhāya catussaṃdhyaṃ dine dine /
yathāśakti bhajadhvaṃ taṃ dhyātvā smṛtvāpi bhāvataḥ //
pratyahamekavāraṃ vā māse māse 'pi vā site /
aṣṭamyāṃ pūrṇamāsyāṃ vā bhajadhvaṃ sarvadā tathā //
evaṃ vidhāya sarve 'pi yūyametad guṇānvitāḥ /
yathoktaṃ tatfalaṃ prāpya nūnaṃ yāsyatha nirvṛtim //
iti tena samādiṣṭaṃ śrutvā sarve 'pi te 'surāḥ /
prabodhitāḥ pramodantastathā caritumicchire //
tataste dānavāssarve durdāntā madamāninaḥ /
apyetatpuṇyasatsaukhyaprakāmamuditāśayāḥ //
śuddhaśīlāḥ prasannāśca saddharmaguṇalālasāḥ /
viratopāyasaṃcārāścaturbrahmvihāriṇaḥ //
tena śāstrā yathādiṣṭaṃ tathādhāya samādarāt /
tasya trailokanāthasya prakṛtvā śaraṇaṃ mudā //
dhyātvā smṛtvā sadā nāma samuccārya yathāvidhi /
poṣadhaṃ ca vrataṃ dhṛtvā prācaranta samāhitāḥ //
yathāśakti samabhyarcya sarvopakaṇairapi /
kṛtvā pradakṣiṇānyeva kṛtvā ca praṇatiṃ muhuḥ /
aṣṭāṃgaiścāpi vanditvā prabhajantaḥ samācaran //
evaṃ te dānavāḥ sarve śāntacaryā jitendriyāḥ /
śuddhaśīlāḥ śubhācārāścatarbravihāriṇaḥ //
parasparaṃ hitaṃ kṛtvā saddharmaguṇabhāṣiṇaḥ /
bodhicaryāvratāraktā babhūvurbodhibhāginaḥ //
evaṃ tān dānavān sarvānācāryaḥ sa prabodhayan /
bodhimārge pratiṣṭhāpya samāmantrya tato 'carat //
Gkv 72
tataḥ so 'ntarhitaḥ khe sthaḥ prabhāsayan samantataḥ /
dhṛtvā lokeśvaro mūrtiṃ sarvāṃstān samadarśayat //
tamākāśe prabhāsantaṃ lokeśvaraṃ jinātmajam /
dṛṣṭvā te dānavāssarve babhūvurvismayānvitāḥ //
tatra te praṇatiṃ kṛtvā gatvā taṃ śaraṇaṃ mudā /
japastotrādibhiḥ stutvā vanditvā prāvadaṃstathā //
namaste bhagavannātha sadā te śaraṇaṃ sthitāḥ /
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā carāma tatprasīdatu //
yadasmadaparādhaṃ tat kṣantavyaṃ bhavatā sadā /
evamasmān samālokya saṃpālayitumarhati //
ityevaṃ te 'surāḥ sarve prārthayitvā samādarāt /
aṣṭāṃgairapi taṃ natvā paśyanta eva tasthire //
tataḥ sa trijagannātho datvā tebhyo jayāśiṣam /
tataścāntarhito 'yatra sattvānuddhartumācarat //
tataste dānavāḥ sarve bhūyo 'tidharmalālasāḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā saṃpraceruḥ sadā śubhe //
evaṃ sa trijagannātho nānārupeṇa bodhayan /
durdāntānapi saddharme niyojayati yatnataḥ //
tenāsya trijagadbhartuḥ puṇyaskandhaṃ mahattaram /
aprameyamasaṃkhyeyamityākhyātaṃ munīśvaraiḥ //
ityasau trijagacchāstā sarvalokādhipeśvaraḥ /
sarvajñaiḥ sugataiḥ sarvaiḥ praśaṃsitaḥ sadādarāt //
iti tasya jagallokaiḥ puṇyamāhātmyasatkathām /
śrutvānumodanāṃ kṛtvā praśaṃsya te samantataḥ //
iti matvā sadā tasya lokeśasya jagatprabhoḥ /
śraddhayā śaraṇe sthitvā bhaktavyaṃ saḥ sukhārthibhiḥ //
ityevaṃ śikhinākhyātaṃ saṃbuddhena mayā śrutam /
tathātra vaḥ samākhyātaṃ śrutvānupratibudhyatām //
evaṃ matvāsya māhātmyaṃ saddharmaguṇavāṃchibhiḥ /
kartuvyāḥ sarvadā bhaktyā dhyātvā smṛtvāpi bhāvataḥ //
ye tasya śaraṇe sthitvā dhyātvā smṛtvāpi bhāvataḥ /
nāmāpi ca samuccārya bhajanti sarvadā mudā /
te sarve vimalātmānaḥ saṃbuddhaśrīguṇākarāḥ //
bodhisattvā mahāsatvā bhaviṣyanti jinātmajāḥ /
iti śāstrā munīndreṇa samādiṣṭaṃ niśamya te //
viṣkambhipramukhāḥ sarve prābhyanandan prabodhitāḥ //
// iti durdāntadānavaprabodhana bodhicaryāvatāraṇaprakaraṇam //
7. adhomukha sattvoddhāraṇa prakaraṇam
athāsau bhagavāṃcchāstā śrīghanastrijagadguruḥ /
viṣkambhinaṃ mahāsattvaṃ saṃpaśyaṃścaivamabravīt //
bhūyo 'pi kulaputrāsya lokeśasya mahadguṇam /
śrutaṃ mayā tathā vakṣye tacchṛṇuta samādarāt //
tadyathābhut purā śāstā tathāgato munīśvaraḥ /
sarvajño 'rhanmahābhijño dharmarājo vināyakaḥ //
sarvadharmādhipo nāthaḥ sarvavidyādhipeśvaraḥ /
viśvabhūrnām saṃbuddho bhagavān sugato jinaḥ //
tadāhaṃ kulaputrāsaṃ kṣāntivādīti viśrutaḥ /
maharṣistāpaso dhīmān saṃyamī vijitendriyaḥ //
giriguhāṃ samāśritya saṃbodhidharmasādhakaḥ /
vyaharan sattvahitaṃ kṛtvā caturbrahmavihārikaḥ //
tadāpyasya jagacchāsturlokeśasya mahattaram /
guṇaprabhāvamākhyātaṃ viśvabhuvā śrutaṃ mayā //
Gkv 74
tadyathāsau jagacchāstā viśvarbhūbhagavān jinaḥ /
tadvanopāśrame ramye vijahāra sasāṃghikaḥ //
tadā sa bhagavāṃstatra sarvalokasabhāśritaḥ /
saddharmaṃ samupādiśya sattvān bodhau vyanodayan //
yadaikasamaye tatra bhagavān sa munīśvaraḥ /
āryadharmamupādeṣṭuṃ sabhāsane samāśrayat //
tadā tatra mahān raśmiravabhāsya samantataḥ /
sarvatra maṃgalaṃ kṛtvāhlādayantī samāsarat //
tadraśmisaṃparispṛṣṭāḥ sarvasattvāḥ sukhānvitāḥ /
tadadbhutaṃ samālokya vismayaṃ samupāyayuḥ //
tadā gaganagaṃjākhyo bodhisattvo mahāmatiḥ /
sarvāṃstān vismayāpannān lokān paśyan samutthitaḥ //
udvahannuttarāsaṃgaṃ sāṃjaliḥ purato 'grataḥ /
viśvabhuvaṃ munīndraṃ taṃ natvaivaṃ paryapṛcchata //
bhagavan puṇyaprabhākāntiḥ kasya heyaṃ samāgatā /
yayā spṛṣṭā ime lokā mahatsukhasamanvitāḥ //
vismitāstatsamālokya bhagavantaṃ munīśvaram /
taddhetuṃ śrotumicchantaḥ sarve tasthuḥ samāhitāḥ //
tedaṣāṃ hadayāntaḥsthaṃ mahadadbhutakautukam /
vinoditumimaṃ hetuṃ kasyeti tadupādiśa //
iti tenoditaṃ śrutvā viśvabhūḥ sa munīśvaraḥ /
vilokya taṃ mahāsattvaṃ gaganagaṃjamabravīt //
śṛṇu tvaṃ kulaputrātra yadidaṃ kāntirāgatā /
tadahaṃ saṃpravakṣyāmi śrutvedamanumodata //
yā kāṃcanamayīḥ bhūmirjambudvipe 'tra vidyate /
tasyāmadhomukhāḥ satvā nivasantyapramoyikāḥ //
tān sarvān pāpino duṣṭān paśyan sa sugatātmajaḥ /
lokeśvaraḥ samaddharttuṃ sukhāvatyā ihāgataḥ //
Gkv 75
teṣāṃ pāpaviśodhārthaṃ puṇyaraśmiṃ samutsṛjan /
bhāsayan sa jagallokāṃstatra yāti kṛpānidhiḥ //
tatprabhāparisaṃspṛṣṭāḥ sarve te satsukhānvitāḥ /
kimetaditi saṃvikṣya tiṣṭhanti vismitāśayāḥ //
tadā tatra sa lokeśa ṛṣirupeṇa bhāsayan /
sarvānadhomukhān sattvānupaiti tān vilokayan /
tamṛṣiṃ saṃprabhāsantaṃ samāyātaṃ vilokya te //
sarve 'pyadhomukhāḥ sattvāḥ samupāyānti saṃmukham /
tatra sarve 'pi te sattvāḥ praṇatvā taṃ muniṃ mudā //
śraddhāsane pratiṣṭhāpya prārthayantyevamādarāt /
maharṣe yadihāyāsi tadasmadbhāgyayogataḥ //
tadbhavān kṛpayāsmākaṃ daivamākhyātumarhati /
kiṃ karma pātakaṃ ghoramasmābhiḥ prakṛtaṃ purā //
yenāsmo 'dhomukhā sarve vayaṃ jātā ihedṛśāḥ //
iti taiḥ prārthitaṃ śrutvā sa maharṣirvilokya tān /
sarvānadhomukhān sattvān samādiśati bodhayan //
śṛṇuśvaṃ yatpurā karma yuṣmābhiḥ prakṛtaṃ yathā /
tatsamupadiśāmyatra śrutvā tatparibudhyatām //
yattrirantaṃ pratikṣipya maderṣyāmānagarvitāḥ /
adṛśyamiti bhāṣanto carannadhomukhāḥ purā //
tenaitaddaivayogena yūyaṃ sarve 'pyadhomukhāḥ /
duḥkhāni vividhānyatra bhuktvā vasatha sāmpratam //
tadatra śraddhayā yūyaṃ triratnaśaraṇaṃ gatāḥ /
dhyātvā smṛtvā samuccārya nāmāpi bhajatādarāt //
poṣadhaṃ ca vrataṃ dhṛtvā caturbrahmavihāriṇaḥ /
svaparātmahitaṃ kṛtvā saṃcaradhvaṃ sadā śubhe //
tataḥ saṃbodhicittena dhṛtvā bodhivrataṃ sadā /
triratnabhajanotsāhaiḥ saṃcaradhvaṃ jagaddhite //
Gkv 76
tato yūyaṃ vikalmaṣāḥ pariśuddhatrimaṇḍalāḥ /
niḥkleśā bodhimāsādya nirvṛtisukhamāpsyatha //
iti tena samādiṣṭaṃ śrutvā sarve 'pi te mudā /
tasya pādau punarnatvā puraḥsthitvaivamabruvan //
nātho 'si tvaṃ jagalloke saddharmasukhasaṃbharaḥ /
āśvāsaya tadasmākamandhānāṃ pāpacāriṇām //
tamo 'bhibhūtadṛṣṭīnāṃ praṇaṣṭapathacāriṇam /
anāthānāmamitrāṇāṃ dīnānāṃ mūḍhacetasām //
trāṇaśaraṇyaśūnyānāṃ mandānāṃ duḥkhabhāginām /
dharmadīpaṃ samujjvālya darśaya nirvṛteḥ pathaḥ //
datvā satsukhasampattirnnātho bhava śubhārthabhṛt /
datvā puṇyārjanopāyaṃ sanmitro bhava sanmatiḥ //
durgatitaraṇopāyaṃ pradatvā bhavasadgatiḥ /
sadgatigamanopāyaṃ datvā śāstvā gururbhava //
nirvārya pāpasaṃgebhyastrātā kleśāpaho bhava /
durvṛttikleśasaṃtāpaṃ hatvā bhavaśaraṇyakaḥ //
saddharmasādhanotsāhaṃ datvā bhava vināyakaḥ /
sadguṇasukhasaṃpattīrdatvā bhava suhatprabhuḥ //
saddharmaṃ samupādiśya cārayāsmān susaṃvare /
vimuktisādhanopāyaṃ datvā preṣaya nirvṛtim //
dhanyāste sukhitā yete satataṃ śaraṇe sthitvā /
smṛtvā nāma samuccārya dhyātvā bhajanti sarvadā //
īdṛgduḥkhaṃ na te kvāpi yāsyanti bhavacāraṇe /
yādṛgvayamidaṃ duḥkhamanubhāvāmahe sadā //
te sadbhāgyā mahāsattvā ye sadā te upasthitāḥ /
ādimadhyāntakalyāṇaṃ dharmaṃ śrutvā caranti vai //
vayamapi tathā sarve sadā te śaraṇe sthitāḥ /
dharmaṃ śrutvā sukalyāṇamicchāmaścarituṃ vratam //
Gkv 77
tatprasīda maharṣe tvamasmākaṃ sadgururbhava /
saddharmaṃ samupādiśya cārayāsmān susaṃvare //
iti taiḥ prārthitaṃ śrutvā sa maharṣiḥ prasāditān /
tān sarvāna samupāmantrya samālokyaivamādiśat //
śṛṇudhvaṃ sādaraṃ yūyaṃ sadā bhagraṃ yadīcchatha /
hitārthaṃ vaḥ pravakṣyāmi saddharmabodhisādhanam //
ityādiśya sa kāraṇḍavyūhasūtraṃ subhāṣitam /
uccārya śrāvayan bodhicaryāyāṃ yojayatyapi //
tataste pureṣāḥ sarve saddharmasādhanodyatāḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā saṃcarante susaṃvare //
tataste vimalātmānaḥ pariśuddhatrimaṇḍalāḥ /
bodhicaryāvrataṃ dhṝtvā saṃcarante jagaddhite //
sarve 'pi te mahāsattvā bodhisattvā maharddhikāḥ /
paramasukhābhartāro bhavantyapyanivartinaḥ //
evaṃ sa trijagannātha ṛṣirupeṇa bodhayan /
sarvānstāna bodhicaryāyāṃ niyujya cārayatyapi //
evaṃ tān bodhimārge 'sau maharṣiḥ sarvānniyujya ca /
tato 'ntarhita ākāśe yāti vahnirivojjvalan //
tamākāśagataṃ dṛṣṭvā sarve te 'pyativismitāḥ /
praṇatvā cānuśaṃsataḥ saṃcarante samādarāt //
tasya lokeśvarasyeyaṃ puṇyakāntiḥ śubhā prabhoḥ /
avabhāsya jagallokamihāpi saṃprasāritā //
evaṃ sa trijagannātho lokeśvaro jinātmajaḥ /
sarvasattvahitaṃ kṛtvā pracaranti samantataḥ //
tena tasya mahatpuṇyaskandhaṃ bahusamuttamam /
aprameyamasaṃkhyeyaṃ ityādiṣṭaṃ munīśvaraiḥ //
evaṃ vijñāya sarve 'sya lokeśasya sadādarāt /
smṝtvā dhyātvā samuccārya nāmāpi bhaktumarhatha //
Gkv 78
ye tasya śaraṇaṃ gatvā smṛtvā dhyātvāpi sarvadā /
nāmāpi ca samuccārya bhajanti śraddhayā mudā //
durgatiṃ te na gacchanti saṃjātāssadgatau sadā /
dharmaśrīguṇasaṃpattirbhuktvā yānti sukhāvatīm //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa viśvabhuvā niśamya te /
sarve sabhāśritā lokāḥ prābhyanandan prabodhitāḥ //
ityevaṃ lokanāthasya puṇyaprabhāvamuttamam /
viśvabhuvā munīndreṇa samādiṣṭaṃ mayā śrutam //
evaṃ sukṛtamāhātmyaṃ lokeśvarasya sadguroḥ /
vijñāya śaraṇaṃ gatvā bhajantu bodhivāṃchina //
ye tasya śaraṇaṃ gatvā bhajanti śraddhayā sadā /
saddharmaguṇasaukhyaṃ bhuktvā yāyuḥ sukhāvatīm //
tatra gatvāmitābhasya saddharmāmṛtamuttamam //
pītvā saṃbodhimāsādya prānte yāyuḥ sunirvṛtim //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa śrīghanena niśamya te /
sarve sabhāśritā lokāḥ prābhyanandan prabodhitāḥ //
// ityadhomukhasattvoddharaprakaraṇam //
8. rūpamayī bhūmi catuṣpāda puruṣoddhāraṇa prakaraṇam
athāsau bhagavāṃśchāstā śākyamunirīśvaraḥ /
viṣkambhinaṃ tamālokya punarevaṃ tamādiśat //
śṛṇu ca kulaputrāsya lokeścarasya sadguroḥ /
saddharmaguṇamāhātmyaṃ śrutaṃ mayā tadcyate //
tadā gaganagaṃjo 'sau bhagavantaṃ munīśvaram /
viśvabhuvaṃ tamānamya punarevamapṛcchata //
bhagavan sa mahābhijño lokeśvaro jinātmajaḥ /
punaḥ sattvān samuddhartuṃ kutrānyatrābhigatchati //
Gkv 79
punastacchromicchāmi yadanyatra sa saṃsaran //
sattvān paśyan samuddhṛtya dharme yunakti tadādiśa //
iti tenoditaṃ śrutvā bhagavan sa munīśvaraḥ /
gaganagaṃjamālokya taṃ punarevamādiśat //
śṛṇuṣva kulaputrāsya lokeśasya jagatprabhoḥ /
vakṣye sadguṇamāhātmyaṃ śrotuṃ tvaṃ ca yadīcchasi //
tadyathāsau mahāsattvo lokeśvaro jinātmajaḥ /
tato rupamayīṃ bhūmīṃ gacchati saṃprabhāsayan //
tatra sattvān manuṣyān gāṃścatuṣpādān vilokya saḥ /
lokeśvaro divyarupaḥ samupāsṛtya tiṣṭhati //
taṃ divyarupamālokya sarve te vismayānvitāḥ /
purataḥ samupāśritya natvaivaṃ prārthayan mudā //
ahobhāgyaṃ tadasmākaṃ yadbhavāniha dṛśyate /
tadasmām kṛpayālokya samuddharttumihārhati //
iti taiḥ prārthyamāno 'sau lokeśvaraḥ kṛpātmakaḥ /
tān sarvān samupāmantrya samālokyaivamādiśat //
bhagavanto 'tra samādhāya śṛṇudhvaṃ yūyamādarāt /
vakṣyāmi yanmahatsiddhaṃ dharmanirvṛtisādhanam //
tadyathā yajjagacchreṣṭhaṃ triratnaṃ bhadrakārakam /
tatsmṛtvā śaraṇaṃ gatvā bhajadhvaṃ sarvadādarāt //
ye teṣāṃ śaraṇaṃ gatvā na te gachanti durgatim /
sadā sadgatisaṃjātāścaranti bodhisaṃvare //
etatpuṇyānubhāvena sarve te puruṣottamāḥ /
bodhisattvā mahāsattvāḥ saṃcarevaṃ jagaddhite //
tataste bodhisaṃbhāraṃ pūrayitvā yathākramam /
sarvasattvahitaṃ kṛtvā saṃyāsyanti sukhāvatīm //
tatra gatvāmitābhasya jitendrasya sabhāśritāḥ /
saddharmāmṛtamābhujya saṃrameyuryahotsavaiḥ //
Gkv 80
evaṃ te suciraṃ tatra bhuktvā saukhyaṃ śubhotsavam /
tato 'nte trividhāṃ bodhiṃ prāpya yāsyanti nirvṛtim //
evaṃ matvā triratnānāṃ śraddhayā śaraṇe sthitāḥ /
smṛtvā dhyātvā samuccāryya nāmāpi bhajatādarāt //
tadaitatpuṇyaliptāṃgāḥ śuddhāśayā jitendriyāḥ /
niḥkleśā vimalātmāno bodhisattvā bhaviṣyatha //
tataḥ sattvahitārthena bodhicaryāvratodyatāḥ /
sarvatra bhadratāṃ kṛtvā gamiṣyatha sukhāvatīm //
tatrāmitābhanāthasya pītvā dharmāmṝtaṃ sadā /
saddharmamaṃgalotsāhai ramiṣyatha susaṃvare //
evaṃ tatra ciraṃ bhuktvā saukhyaṃ bhadramahotsavam /
prānte saṃbodhimāsādya samāpsyatha sunirvṛtim //
evaṃ matvā sadā buddharatnasya śaraṇaṃ gatāḥ /
smṛtvā dhyātvā samuccārya nāmāpi bhagatadarāt //
dharmaratnasya māhātmyaṃ śrutvāpi śaraṇe sthitāḥ /
smṛtvā dhyātvā samuccārya nāmāpi bhajatādarāt //
evaṃ ca saṃgharatnānāṃ satkāraiḥ samupasthitāḥ /
smṛtvā dhyātvā samuccārya nāmāpi bhavatābhavam //
etatpuṇyaṃ mahatkhyātamasaṃkhyeyaṃ bahūttamam /
aprameyaṃ samākhyātaṃ sarvairapi munīśvaraiḥ //
evaṃ matvā triratnānāṃ śaraṇe samupasthitāḥ /
smṛtvā dhyātvā samuccārya nāmāpi sevyatābhavam //
etatpuṇyānubhāvena yūyaṃ sarve vikalmaṣāḥ /
niḥkleśā nirmalātmānaḥ saṃyāsyatha sukhāvatīm //
tatra gatvāmitābhasya munīndrasyopasaṃśritā /
sadā dharmāmṛtaṃ pītvā ramiṣyatha śubhotsavaiḥ //
evaṃ tatra ciraṃ bhuktvā mahānandamayaṃ sukham /
prānte sambodhimāsādya saṃyāsyatha sunirvṛtim //
Gkv 81
iti tenoditaṃ śrutvā sarve te puruṣā mudā /
tatheti pratisaṃśrutva vadantyevaṃ ca moditāḥ //
mārṣa bhavati no 'ndhānāṃ sanmāargamupadarśakaḥ /
atrāṇānāmapi trāṇaṃ śaraṇyaṃ śaraṇārthinām //
anāthānāṃ pitā mātā nāthaśceṣṭaḥ suhṛtpatiḥ /
agatīnāṃ gatiścāpi mitraśca vyasanāpahṛt //
tamaḥpraṇaṣṭamārgāṇāṃ mahādīpo bhavānapi /
mūrkhānāṃ ca pramattānāṃ śāstā saddharmadeśkaḥ //
tadvayaṃ sarvadā sarve bhavatāṃ śaraṇe sthitāḥ /
ājñāṃ dhṛtvā śubhe dharme saṃcariṣyāmahe dhruvam //
sukhitāste māhābhāgā ye bhavaccharaṇe sthitāḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā saṃcarante śubhe sadā //
na teṣāmidṛśaṃ duḥkhaṃ bhaviṣyati kadācana /
yādṛgidaṃ mahaṭkaṣṭamanubhāvamahe bhave //
tadbhavān kṛpayāsmākaṃ nirvṛtisukhasādhanam /
saddharmaṃ samupādiśya sadeha sthātumarhati //
iti taiḥ prārthitaṃ śrutvā bodhisattvaḥ sa sarvavit /
tān prabodhitān sarvān vadatyevaṃ vilokayan //
nāhaṃ sadātra tiṣṭheyaṃ kāryāṇi hi bahūni me /
tanmayātra yathākhyātaṃ dhṛtvā carata sarvadā //
ityuktvā sa mahābhijñasteṣāṃ saṃbodhisadhanam /
samādiśati kāraṇḍavyūhasūtraṃ subhāṣitam //
tatsarveṣāṃ mahāyānasūtrāṇāṃ pravarottamam /
śrutvā te pureṣāḥ sarve prābhinandanti bodhitāḥ //
tataste puruṣāḥ sarve dhṛtvā tatsūtramādarāt /
triratnabhajanaṃ kṛtvā saṃcarante śubhe mudā //
etatpuṇyānubhāvena sarve te vimalāśayāḥ /
bodhisattvā mahāsattvā bhavanti brahmacāriṇaḥ //
Gkv 82
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā pracaranto jagaddhite /
saddharmacaraṇe yuktā bhavantyapyanivartinaḥ //
evaṃ te puruṣāḥ sarve pariśuddhatrimaṇḍalāḥ /
svaparātmahitotsāhaiḥ saṃcarante mahāsukham //
evaṃ sa trijagannātho lokeśvaro jinātmajaḥ /
sarvāṃstān puruṣān dharme niyojayati bodhayan //
tato 'nyatra sa lokeśaḥ sattvānuddharttumutsukaḥ /
antarhito jvaladagnirivākāśena gacchati //
evaṃ kṛtvā mahatpuṇyaskandhaṃ tasya jagatprabhoḥ /
aprameyamasaṃkhyeyaṃ samākhyātaṃ munīśvaraiḥ //
iti matvā sadā tasya śaraṇe samupasthitāḥ /
smṛtā nāmāpi coccārya dhyātvāpi bhajatābhavam //
ye tasya śaraṇe sthitvā śraddhayā samupasthitāḥ /
smṛtvā dhyātvāpi nāmāpi samuccāarya bhajanti vai //
durgatiṃ te na gacchanti kadācana kvacidbhave /
sadā sadgatisaṃjātā bhavanti dharmacāriṇaḥ //
dharmaśrīguṇasatsaukhyaṃ bhuktvā yānti sukhāvatīm /
tatra gatvāmitābhasya śaraṇe samupāśritāḥ //
sadā dharmāmṛtaṃ pītvā svaparātmahitodyatāḥ /
mahānandasukhotsāhaissaṃramante yathāsukham //
tatraiva suciraṃ bhuktvā pracaranto jagaddhite /
prānte bodhiṃ samāsādya nirvṛtipadamāpnuyuḥ //
iti satyaṃ parijñāya yūyaṃ bodhiṃ yadīcchatha /
tallokeśaṃ mahābhijñaṃ bhajadhvaṃ sarvadā bhave //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa viśvabhuvā niśamya saḥ /
gaganagaṃja autsukyaṃ prābhyanandat samārṣadaḥ //
ityevaṃ samupādiṣṭaṃ viśvabhuvā śrutaṃ mayā /
yūyamapi tathā tasya sarvadā bhajatādarāt //
yūyamapi tathā saukhyaṃ bhuktvā sadā śubhāratāḥ /
bodhiśrīguṇasaṃpannāḥ gamiṣyatha jinālayam //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa śrīghanena niśamya te /
sarvasāṃghikā lokāḥ prābhyanandan prabodhitāḥ //
// iti rupamayībhūmicatuṣpādaruṣoddhāraṇaprakaraṇam //
9. bali saṃbodhana bodhimārgāvatāraṇa prakaraṇam
atha sarvanīvaraṇaviṣkambhī so 'bhinanditaḥ /
bhūyastaṃ śrīghanaṃ natvā prārthayadevamādarāt //
bhagavachrotumicchāmi bhūyo 'pyasya jagatprabhoḥ /
saddharmaguṇamāhātmyaṃ tena śrutvā sa bhagavān punaḥ /
viṣkambhinaṃ mahāsattvaṃ tamālokyaivamādiśat //
tato 'sau trijagannātho lokeśvaro jinātmajaḥ /
sattvān paśyan samuddhartuṃ pātāle samupācarat //
tatra cāyomayī bhūmī rasatale surālayā /
tatrāpi sa mahābhijño bhāsayan samupācarat //
yatra rājā balirnāma sarvadaityādhipo 'pi yaḥ /
baddhaḥ sa vāmanaḥ sāntaḥpura jano 'dhitiṣṭhati //
durdāntaṃ taṃ mahāvīryaṃ trailokātibhayaṃkaram /
samuddhartuṃ samālokya tatrāviśat sa bhāsayan //
tatra sa raśmimutsṛjya sarvatra saṃprabhāsayan /
śanaiścaran samālokya baleḥ sada upācarat //
tatra taṃ samupāyātaṃ suvarṇabimbamivojjvalam /
durataḥ sa balirdṛṣṭvā nidhāyaivaṃ vyacintayat //
ko 'yamatra samāyāto divyakāntiḥ prabhasayan /
maheśvaro 'thavā sūryaścandro vāpi hutāśanaḥ //
Gkv 84
ko 'nya īdṛkprabhāśrīmān devo vā dānavo 'pi vā /
gandharvo kinnaro vāpi nāgo vā garuḍo 'pi vā //
īdṛgmaharddhikaḥ śrīmānnāsti traidhātukeṣvapi //
bodhisattvo 'thavārhan vā munīndro vā samāgataḥ //
ityevaṃ cintayan draṣṭuṃ sa vāmanāsuraiḥ saha /
sarvaparijanaiścāsau balistaṃ samupācarat //
paśyantaṃ sa balī rājā samīkṣyainaṃ jinātmajam /
lokeśvaraṃ mahāsattvaṃ vijñāya saṃpramoditaḥ //
sahasā samupāsṛtya kṛtāṃjalipuṭo mudā /
tasya pādāmbuje natvā saṃpaśyannevamabravīt //
adya me safalaṃ janma bhavatsaṃdarśanodbhove /
adhunā praṇidhānaṃ ca saṃsidhyate manoratham //
asya me śudhyate 'pyātmā mucyate sarvapāpataḥ /
mukto 'smi bandhanādadya prāptavān sugateḥ pathaḥ //
yadbhavān svayamālokya māmuddhartumihāgataḥ /
saṃdṛśyate maya hyadya tanme puṇyavipākataḥ //
bhavantaṃ ye 'pi paśyanti puṇyavanto narā hi te /
bhavanti śrīsukhāpannāḥ sarvakleśavivarjitāḥ /
te sattvāḥ sukhino loke pariśuddha vikalmaṣāḥ //
bhavacāraṇamuktā ye dṛśyante bhavato bhave /
bhavatāṃ darśanenaivaṃ mukto 'smi bhavabandhanāt /
kleśādayaḥ palāyante garuḍasyeva pannagāḥ /
bhavāneva jagannāthaḥ śāstā saddharmadeśakaḥ /
trātā bhartā śaraṇye 'pi nāstyanyo me suhṛdgatiḥ //
tadbhavān kṛpayālokya māmuddhṛtya bhavodadheḥ /
sanmārge saṃpratisthāpya saṃpālayitumarhati //
iti saṃprārthya daityendraḥ sa baliḥ sāṃjaliḥ punaḥ /
praṇatvā taṃ jagannāthaṃ sādarāt svapure 'nayat //
Gkv 85
tatra taṃ svapure nītvā mahotsavaiḥ pramodanaiḥ /
antaḥpure subhāsvarṇaratnapīṭhe nyaveśayat //
tatra taṃ saṃpratiṣṭhāpya rājā saṃmodito baliḥ /
sāntaḥpurajanaiḥ sārdhaṃ yathāvidhi samarcaryat //
mahadrāajarddhisatkāraiḥ satkṛtya prabhajan mudā /
pādābje praṇatiṃ kṛtvā prārthayadevamādarāt //
bhagavaṃstraidhātunātho 'si yadatra svayamāgataḥ /
tadasmān kṛtpayālokya sarvān saṃtrātumarhasi //
trātā na vidyate 'smākaṃ daśākulacāriṇām /
jarāmaraṇabhītānāṃ kleśāgnidahitātmanām //
bhavābdhaśramakhinnānāṃ nityamudvignacetasām /
anāthānāmabandhūnāṃ bhava mātā pitā suhṛt //
eṣāṃ bandhanabaddhānāṃ jātyandhānāṃ durātmanām /
mūḍhānāṃ ca śucittānāṃ bhava kleśāpaho gatiḥ //
nātho bhava jagannāthaḥ śāstā saddharmadeśakaḥ /
śaraṇyaṃ sadgururmitraṃ trātā bhartā hitārthabhṛt //
yathā bhavān jagallokaṃ nivārya pāpamārgataḥ /
dharmamārge pratiṣṭhāpya pālayati vilokayan //
tathāsmānapi pāpiṣṭhānnivārya pāpapaddhateḥ /
niyujya sahase paśyan pālayituṃ sadārhasi //
kṛpayāsmān durāsaktān samuddṛtya bhavodadheḥ /
saṃbodhisādhane dharme niyojayatu bodhayan //
iti saṃprārthitaṃ tena balinā bhadravāṃchinā /
śrutvā lokeśvaraścainaṃ baliṃ dṛṣṭvaivamādiśat //
sādhu śṛṇu samādhāya daityādhipa samādarāt /
hitārthaṃ te pravakṣyāmi yaddharmaṃ bodhisādhanam //
saṃsāre sarvadā bhadraṃ saukhyaṃ bhoktuṃ yadīcchasi /
triratnasmaraṇaṃ kṛtvā bhaja nityaṃ samāhitaḥ //
Gkv 86
triratnaśaraṇaṃ kṛtvā ye bhajanti sadā bhave /
durgatiparimuktāste gachanti sadgatiṃ sadā //
sadgatāveva saṃjātāḥ saddharmasādhanodyatāḥ /
puṇyaśrīguṇasatsaukhyaṃ bhuktvā yānti jinālayam //
triratnabhajanotpannaṃ puṇyafalaṃ mahadbahu /
aprameyasaṃkhyeyaṃ saṃbodhijñānasādhanam //
evaṃ vijñāya daityendra saṃbodhiṃ yadi vāṃchasi /
dharmadhātuṃ samabhyatcya bhaja nityaṃ samāhitaḥ //
dharmadhātuṃ samabhyarcya ye bhajanti sadādarāt /
vimuktapātakāḥ sarve gacchanti te jinālayam //
saddharmān ca sadā śrutvā satkṛtya śraddhayādarāt /
abhyarcya śaraṇaṃ kṛtvā bhaja nityaṃ samāhitaḥ //
saddharmaṃ ye sadā śrutvā satkṛtya śraddhayādarāt /
gatvā śaraṇamabhyarcya bhajanti saṃpramoditāḥ //
te sarve kleśanirmuktāḥ pariśuddhatrimaṇḍalāḥ /
bodhisattvā mahābhijñāḥ saṃyānti sugatālayam //
saṃgharatnāni ye 'bhyarcya śraddhayā śaraṇaṃ gatāḥ /
satkāraiḥ samupasthāya bhajanti sarvadā mudā //
te 'pi kleśavinirmuktāḥ śuddhāśayāḥ śubhodyatāḥ /
mahāsattvāḥ śubhotsāhaṃ bhuktvā yānti sukhāvatīm //
śraddhayā yo 'rhate piṇṣapātrāmekaṃ prayacchati /
tasya puṇyamasaṃkhyeyamaprameyaṃ jagurjināḥ //
sarveṣāmapi puṇyānāṃ śakyate mayā /
etatpuṇyapramānaṃ tu śakyate na jinairapī //
sarvatraidhātukotpannāḥ sattvāścetsugatātmajāḥ /
te 'pyetatpuṇyasaṃkhyānāṃ pramātuṃ naiva śaknuyuḥ //
prāgevāhamihaiko 'smin tatkathaṃ śaknuyāmidam /
puṇyaskandhaṃ samākhyātuṃ yanna śakyaṃ jinairapi //
Gkv 87
cūrṇīkṛtya mahīṃ sarvāṃ kṛtvā cānurajomayam /
tatsarvaṃ gaṇituṃ śakyaṃ sarvaibuddharmayāpi ca /
natu triratnasatkāre puṇyaskandhaṃ kadācana /
pramātuṃ śakyate sarvairmunīśvarairmayāpi ca //
sarveṣāmudadhīnāṃ ca nadīnāṃ ca jalānyapi /
bindusaṃkhyāpramāṇena gaṇituṃ śakyate mayā //
merupramāṇabhūrjeṣu saṃpūrṇamakṣaraṃ likhet /
tadakṣarāṇi sarvāṇi saṃkhyātuṃ śakyate mayā //
sarvesvapi samudreṣu sarvāsvapi nadīṣu ca /
yāvatyo vālukāstāsāṃ saṃkhyātuṃ śakyate mayā //
sarveṣāmapi jantūnāṃ caturdvipanivāsinām /
dehajāni ca lomāni saṃkhyātuṃ śakyate mayā //
sarveṣāmapi vṛkṣāṇāṃ caturdvīpamahīruhām /
śasyānāmapi patrāṇi saṃkhyātuṃ śakyate mayā //
pravarṣajjaladharāṇāṃ varṣaikasya nirantaram /
tadbinduparisaṃkhyābhiḥ pramātuṃ śakyate mayā //
natu triratnasatkārapiṇḍapātrādidānajam /
puṇyaskandhamasaṃkhyeyaṃ pramātum śakyate mayā //
yadi sarve 'pi sattvāśca daśabhūmipratiṣṭhitāḥ /
bodhisattvā mahāsatvā bhaveyurbrahmacāriṇaḥ //
yāvatteṣāṃ mahatpuṇyaṃ saṃbodhiġyānasādhanam /
tato 'pi hi mahatpuṇyaṃ triratnaṃ saṃprādānajam //
kimevaṃ bahunā proktā sarverapi munīśvaraiḥ /
yatsaṃkhyātuṃ pramātuṃ ca śakyate na kadācana //
tatkathamahameko 'tra saṃkhyātuṃ śaknuyāmapi //
apremeyamasaṃkhyeyamityevaṃ paribudhyatām //
etadeva mahatpuṇyaṃ na kṣiṇoti kadācana /
sarvasattvahitādhānasaddharmaguṇasādhanam //
Gkv 88
bhadraśrīsukhasaṃpattisaṃsthitisaṃpradāyakam /
sarvakleśāgnisaṃtāpaharaṃ saṃbodhisādhanam //
evaṃ mahatfalaṃ matvā triratnaṃ sarvadā smaran /
dhyātvā stutvā praṇatvāpi bhaja nityaṃ samāhitaḥ //
ye triratnaṃ sadā nityaṃ śraddhayā samupāśritāḥ /
smṛtvā dhyātvāpi tuṣṭāśca praṇatvāpi bhajantyadi //
sarve te vimālātmānaḥ pariśuddhendriyāśayāḥ /
niḥkleśāḥ sadguṇādhārāścaturbrahmavihāriṇaḥ //
dharmaśrīguṇasaṃpattiśubhotsāhasukhāratāḥ /
bodhisattvā mahāsattvā bhaviṣyanti jinātmajāḥ //
tataḥ pāramitāḥ sarvāḥ pūrayitvā yathākramam /
jitvā māragaṇān sarvānniḥkleśā vimalendriyāḥ //
arhantaḥ trijagatpūjyā mahābhijñā vināyakāḥ /
trividhāṃ bodhimāsādya sambuddhapadamāpnuyuḥ //
iti satyaṃ samākhyātaṃ sarvairapi munīśvaraiḥ /
matvā tasmāttriratnasya bhaja bodhiṃ yadīcchasi //
iti tena jagacchāstā samādiṣṭaṃ niśamya saḥ /
balirdaityādhipaḥ paśyan vismayaṃ samupāyayau //
athāsau citayan yajñadānādiprakṛtaṃ svakam /
galadaśrumukhaḥ paśyaṃllokeśvaraṃ tamabravīt //
bhagavan kīdṛśaṃ karma mūḍhena prakṛtaṃ mayā /
yenehāpi mayā prāptaṃ bandhanaṃ svajanaiḥ saha //
hā mayā kudhiyā yajñaṃ tīrthikasaṃmataṃ kṛtam /
yatfalenāhamatraivaṃ bandhitaḥ sajano 'dhasi //
aho bauddheṣu yaddānaṃ prakṛtaṃ tatphalaṃ śubham /
yeneha bhadrasaṃpattīrbhuktvānte yāti nirvṛtim //
hā mūḍhena kṛta tīrthikaśāsane mayā /
yenehaivaṃ mahadduḥkhaṃ prāptaṃ svajanaiḥ saha //
Gkv 89
yadā mayā jagannātha samārabhya mahanmaham /
sarvārthibhyaḥ sasatkāraṃ dānaṃ dattaṃ yathepsitam //
tadā vāmana āgatya brahmacārī mamāgrataḥ /
dvipadamātrasaṃsthānaṃ pṛthivyāṃ samayācayat //
tacchrutvā dānaraktetana mayā mānātimāninā /
tṛtīye padasaṃsthānaṃ dattaṃ tasmai mahītale //
mayā pradattamādāya svastivākyamudīrayan /
vāmanaḥ sa mahanmūrttiṃ dhṛtvātiṣṭhat puro mama //
sa tripādo mahadbhūto bhīmarupo maharddhimān /
dhṛtvā traivikramīṃ mūrttiṃ paśyan māmevamabravīt //
dehi me yattvayā dattaṃ tṛtīyasya padasya me /
sthānaṃ na vidyate kutra sthāpayeyamidaṃ vada //
ekaṃ nyastaṃ mayākāśe dvitīyaṃ ca mahītale //
tṛtīyaṃ me padaṃ kutra sthāpayethā tdaṃ vada //
iti tenoditaṃ śrutvā lajjito praviṣarṇadhiḥ /
kiṃcidvaktuśakto 'hamatiṣṭhaṃ mūḍhamānasaḥ //
tadā sa viṣṇurālokya māmavamavadatpunaḥ /
yatrāhaṃ sthāpayiṣyāmi tatra saṃsthāpayed dhruvam //
iti taduktamākarṇya tadāhamavadaṃstathā //
tvayā saṃsthāpyate yatra tatra saṃsthāpayāmyaham //
iti satyaṃ mayā proktaṃ śrutvā sa saṃpraharṣitaḥ /
mūrdhani me tṛtīyena pādenākramya vikramī //
māmihādhasi pātāle sāntaḥpurajanānvitam /
sabandhusānugaṃ cāpi bandhane sthāpayatyasau //
yanmahādāruṇaṃ pāpaṃ nirdayena mayā kṛtam /
tenātra bandhanaṃ prāptaṃ sāntaḥpurajanaiḥ saha //
datvārthibhyo 'pi sarvebhyaḥ sarvopakaraṇānyapi /
yathābhivāṃchitaṃ dravyaṃ gajāśvarathavāhanam //
Gkv 90
kukṣatre yatkṛtaṃ dānametatphalamihāśyate /
hā mayā kiṃ kṛtaṃ śrutvā tīrthikaśāsanam //
evaṃ bhadrafalaṃ puṇyaṃ triratnabhajonodbhavam /
mayā na śrūyate kvāpi jñāyate naivamuttamam //
hāhaṃ tīrthikairduṣṭaivaśīkṛtvābhivāṃchitaḥ /
pratārito 'pyasaddharme prāpito 'trāpi bandhane //
īdṛśaṃ satfalaṃ puṇyaṃ bhadraśrībodhisādhane /
sukṣatre dānasaṃbhūtaṃ naśrutaṃ na mataṃ mayā //
yadīdṛśaṃ mahatpuṇyaṃ bhadraśrībodhisaṃpradam /
na jñātaṃ tattriratnānāṃ prābhajiṣyan sadā bhave //
tanmayā bhagavan jñātaṃ śrutvedaṃ bhavatoditam /
tatsadaiva triratnānāṃ śaraṇastho bhajāmyaham //
tadbhavān samupākhyātu triratnabhajane vidhim /
adyārabhya sadāpyevaṃ cariṣyāmyahamābhavam /
tathāhaṃ bhagavan buddharatnasya śaraṇe sthitaḥ /
yathāvidhi samabhyarcya bhajāni sarvadābhavam //
tathā ca dharmaratnānāṃ śaraṇe samupasthitaḥ /
satkṛtya śraddhayā gauṇyaṃ śrutvā bhajāni sarvadā //
tathā ya saṃgharatnānāṃ śaraṇe sarvadā sthitaḥ /
tathārhabhojanaiścāpi satkṛtya prabhajāmyaham //
yathātra bhavatādiṣṭaṃ saṃcariṣye tathā khalu /
saṃbodhisādhanaṃ dharmaṃ samupādeṣṭumarhati //
iti taduktamākarṇya lokeśvaraḥ sa sarvavit /
prabodhitaṃ tamālokya daityendramevamādiśat //
sādho bale 'surendro 'si tacchriṇuṣva samāhitaḥ /
hitārthaṃ te pravakṣyāmi yadi saddharmamicchasi //
ādau viramya pāpebhyo duṣṭamitrāddūragataḥ //
sanmitraṃ samupāśritya cara bhadra samāhitaḥ //
Gkv 91
tataḥ śraddhāśayo dhīraścaturbrahmavihārikaḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā bodhicaryāvrataṃ cara //
saugatebhyastathārthibhyaḥ śraddhayā mānayan mudā /
saṃbodhipraṇidhānena kuruṣva dānamīpsitam //
saṃbodhipraṇidhānena yaddhānaṃ śraddhayā kṛtam /
tatfalaṃ hi mahatsiddhaṃ saṃbuddhapadasādhanam //
tato 'nyatpraṇidhānena yaddānaṃ prakṛtaṃ mudā /
tatkalaṃ śrīmahatsaukhyaṃ dadyān naiva tu saugatam //
tattriratnamanusmṛtvā saṃbodhinihitāśayaḥ /
dadasva śraddhayā dānaṃ bauddhaṃ padaṃ yadīcchasi //
evaṃ datvā sadā dānaṃ bodhicitto jitendriyaḥ /
śuciśīlasamācāraścarasva poṣadhaṃ vratam //
vrataṃ vinā na śudhyeta trikāyaṃ mahatāmapi /
tadbodhipraṇidhānena caraṣva saugataṃ vratam //
evaṃ vrataṃ sadā dhṛtvā caturbrahmavihāradhṛk /
saṃbodhipraṇidhānena kṣāntivrataṃ samācara //
kṛta kalpasahastrairyaddānaṃ triratnasādhanam /
kleśotthito jagadduṣṭaḥ kradho hanti kṣaṇena tat //
tatkleśārīn jagadduṣṭān krodhamūlān vinirjayan /
saṃbodhipraṇidhānena sattve kṣamāvrataṃ cara //
kevalaṃ kṣamayā naiva saddharmaguṇasādhanam /
vinā vīryasamutsāham sidhyate bodhisaṃvaram //
tatkaudhīdyaṃ samutsṛjya saṃbodhinihitāśayaḥ /
dhṛtvā vīryasamutsāhaṃ cara bhadrārthasādhane //
na hi vīryaṃ vinākāryaṃ sidhyate sudhiyāmapi /
tasmādvīryaṃ samādhāya saṃbodhikṛtaniścayaḥ //
svaparāmahitādhānaṃ saddharmaratnamarjaya /
durbuddherhi mahotsāhaṃ vīryaṃ na sādhayecchubham //
Gkv 92
svaparātmahitotpātameva kuryāt sadārivat /
taddhairyasumatiṃ dhṛtvā saṃbodhidhyānaniṣṭhitaḥ //
sarvasattvahitādhānaṃ saddharmaratnamarjaya /
prajñāvirahito naiva dhyānāhito 'pi sidhyate /
tatsatprajñāmahāratnamarjaya trijagaddhite //
etaddhi paramopāyaṃ saṃbodhijñānasādhane /
vijñāya tvaṃ sadā sattvahitārthe cara sadvratam //
tadā tvaṃ bodhisattva syāḥ sarvasattvahitārthabhṛt /
bhadracārī mahāabhijño mahāsattvo jinātmajaḥ //
iti bauddhapadaṃ prāptuṃ yadīcchasi jagaddhite /
bodhicittaṃ mahāratnaṃ prāptuṃ ratnatrayaṃ bhaja //
triratnabhajanotpatrapuṇyaratnānubhāvataḥ /
bodhicittaṃ mahāratnaṃ prāpsyate jagaddhite //
iti tena jagacchāstrā samādiṣṭaṃ niśamya saḥ /
baliḥ prabodhito bodhicaryāvrataṃ samaicchata //
tataḥ sa balirālokya taṃ lokeśaṃ jinātjam /
sāṃjaliḥ praṇatiṃ kṛtvā prārthayaccaivamādarāt //
bhagavaṃstrijagannātho bhavāneva jagadguruḥ /
samuddhartā suhṛnmitraṃ kaścinnaivāparo mama //
tadājñāṃ bhavatāṃ dhṛtvā śirasāhaṃ samāhitaḥ /
triratnabhajanaṃ kṝtvā saṃcariṣye susaṃvaram //
taccittaratnasaṃprāptyai sarvān buddhān munīśvarān /
dharmaratnaṃ ca saṃghāṃśca śaraṇaṃ gacchāmi sarvadā //
teṣāṃ pūjāṃ kariṣyāmi śraddhayā samupasthitaḥ /
dharmeṃ śrutvā ca saṃghānāṃ dāsye yathārhaṃ bhojanam //
adyārabhya sadā teṣāṃ munīndrāṇāmupāsakaḥ /
yathāvidhi vrataṃ dhṛtvā cariṣyāmi jagaddhite //
saccittaratnagrahaṇāya samyakpūjāṃ karomyeṣa tathāgatānām /
saddharmaratnasya ca nirmalāsya buddhātmajānāṃ ca guṇākarāṇām //
Gkv 93
yāvanti puṣpāṇi falāni cauvaṃ bhaiṣajyajātāni ca yānio santi /
ratnāni yāvanti ca santi loke jalāni ca svacchamanoramāṇi //
mahīdharā ratnamayāstathānye vanapradeśāśca vivekaramyāḥ /
latāḥ supuṣpābharaṇojjvalāśca dumāśca ye satfalanamraśākhāḥ //
devādilokeṣu ca gandhadhūpāḥ kalpadrumā ratnamayāśca vṛkṣāḥ /
sarāṃsi cāmbhoruhabhūṣanāni haṃsasvanātyantamanoharāṇi //
akṛṣṭajātāni ca śasyajātānyanyāni vā pūjyavibhūṣaṇāni /
ākāśadhātiprasarāvadhīni sarvānyapīmānyaparigrahāni //
ādāya buddhayā munīpuṃgavebhyo niryātayāmyeṣa saputrakebhyaḥ /
gṛhṇantu tanme varadakṣiṇīyā mahākṛpā māmanukampamānāḥ //
apuṇyavānasmi mahādaridraḥ pūjārthamanyanmama nāsti kiṃcit /
ato mamārthaya parārthacintā gṛṇantu nāthā idamātmaśaktyā //
dadāmi cātmānamahaṃ jinebhyaḥ sarveṇa sarvaṃ ca tadātmajebhyaḥ /
parigrahaṃ me kurutāgrasattvā yuṣmāsu dāsatvamupaimi bhaktyā //
parigraṇāsmi bhavatkṛtena nibhīrbhave sattvahitaṃ karomi /
pūrvaṃ ca pāpaṃ samatikramāmi nānyacca pāpaṃ prakaromi bhūyaḥ //
sabuddhadharmasaṃgheṣu caityeṣu pratimāsu ca /
puṣparatnādivarṣāśca pravartantāṃ nirantaram //
bodhisattvā mahāsattvāḥ pūjayanti yathā jinān /
tathā sarvān munīndrāṃstān saputrān pūjayāmyaham //
svarāṃgasāgaraiḥ strotraiḥ staumi cāhaṃ guṇodadhīn /
stutisaṃgītimeghāśca saṃbhavantyeṣvananyathā //
sarvakṣatrāṇusaṃkhyaiśca praṇāmaiḥ praṇamāmyaham /
sarvāṃstryadhvagatān buddhān sahadharmagaṇottamān //
sarvacaityāni vande 'haṃ bodhisattvāśrayānapi /
namaskaromyupādhyāyānabhivandyān yatīṃstathā //
buddhaṃ gacchāmi śaraṇaṃ yāvadābodhimaṇdataḥ /
dharmaṃ gacchāmi śaraṇaṃ bodhisattvagaṇāṃstathā //
Gkv 94
vijñāpayāmi saṃbuddhān sarvadikṣu vyavasthitān /
mahākāruṇikāṃścāpi bodhisattvān kṛtāṃjaliḥ //
anādigatisaṃsāre janmanyatraiva vā punaḥ /
yanmayā paśunā pāpaṃ kṛtaṃ kāritameva vā //
yaccānumoditaṃ kiṃcidātmaghātāya mohinaḥ /
tadatyayaṃ deśayāmyatra paścāttāpena tāpitaḥ //
ratnatraye 'pakāro yo mātāpitṛṣu vā mayā /
guruṣvanyeṣu vā kṣopātkāyavāgbuddhibhiḥ kṛtaḥ //
anekadoṣaduṣṭena mayā pāpena mohanā /
yatkṛtaṃ dāruṇaṃ pāpaṃ tatsarvaṃ deśayāmyaham //
kathaṃ ca niḥsarāmyasmāt nityodvigno 'smi sāmpratam //
mā bhūnme mṛtyuracirādakṣīṇe pāpasaṃcaye //
kṛtākṛtoparīkṣo 'yaṃ mṛtyurviśrambhaghātakaḥ /
svasthāsvasthairaviśvāsya āhasmikamahāśaniḥ //
priyāpriyanimittena pāpaṃ kṛtamanenekadhā /
sarvamutsṛjya gantavyaṃ mayā na jñātamīdṛśam //
apriyā na bhaviṣyanti bhaviṣyanti na me priyāḥ /
ahaṃ ca na bhaviṣyāmi sarvaṃ ca na bhaviṣyati //
tattatsmaraṇatāṃ yāti yadyadvastvanubhūyate /
svapnānūbhūtavat sarveṃ gataṃ na punarīkṣyate //
ihaiva tiṣṭhatastāvadgatānekapriyāpriyāḥ /
tannimittaṃ kṛtaṃ pāpaṃ me puraḥsthitam //
evamāgantuko 'mītī mayā naiva samīkṣyate /
mohanunayāvidveaṣaiḥ kṛtaṃ pāpamanekaśaḥ //
rātriṃdivamaviśrāmamāyuṣo vardhate vyayaḥ /
āyasyajyāgamo māsti na mariṣyāmyahaṃ katham //
iha śayyāgatenāpi bandhumadhye 'pi tiṣṭhatā /
mayaivaikena soḍhavyā marmachedādivedanā //
Gkv 95
yamadūtairgṛhītasya kuto bandhusuhṛtsakhāḥ /
puṇyamekaṃ tadā trāṇaṃ mayā tatraiva saṃcitam //
anityajīvītāsaṃgāditthaṃ bhayamajānatā /
pramattena madāndhena bahupāpaṃ mayārjitam //
aṃgachedārthamapyanyo nīyamāno viśuṣyati /
pipasito dīnadṛṣṭiranyadevekṣate jagat //
kiṃ duṣṭairbhairavākārairyamadūtairadhiṣṭhitaḥ /
mahātrāsaṃkaragrastaḥ purīṣotsargaveṣṭitaḥ //
kātarairnatravikṣopaistrāṇānveṣī caturdiśam /
ko me mahābhayādasmāt sādhustrātā bhavediha //
trāṇaśūnyā diśo dṛṣṭvā punaḥ saṃmohamāgataḥ /
tadāhaṃ kiṃ kariṣyāmi tasmin sthāne mahābhaye //
adhaiva śaraṇaṃ yāmi jagannāthān mahābalān /
jagadrakṣārthamudyuktān sarvatrāsaharān jinān //
taiścādhigataṃ dharmaṃ saṃsārabhayanāśanam /
śaraṇaṃ yāmi bhāvena bodhisattvagaṇaṃ tathā //
samantabhadrāyātmānaṃ dadāmi bhayavihvalaḥ /
viraumyārtaravaṃ bhīto bhayaṃ nāśayate drutam //
tatra sarvajñanāthasya sarvapāpāpahāriṇaḥ /
vākyamullaṃghayāmīti dhigmāmatyantamohitam //
tiṣṭhāmyatyapramatto 'haṃ prayāteṣvitareṣvapi /
kimu yojanasāhasre prapāte dīrghakālike //
adyaiva maraṇaṃ naiti na yukta me sukhāsikā /
avaśyaṃ na bhaviṣyāmi kasmānme susthinaṃ manaḥ //
pūrvānubhūte naṣṭebhyaḥ kiṃ me sāramavasthitam /
yeṣu me 'bhiniviṣṭena guruṇāṃ laṃghinaṃ vacaḥ //
jīvalokamimaṃ tyaktvā bandhūn paricitānapi /
ekākī kvāpi yāsyāmi kiṃ me sarvaiḥ priyāpriyaiḥ //
Gkv 96
iyameva tu me cintā yuktā rātraṃdivaṃ sadā /
aśubhānniyataṃ duḥkhaṃ niḥsareyaṃ tataḥ katham //
mayā duṣṭena mūḍhena yatpāpaṃ prakṛtaṃ purā /
prakṛtyā deśayāmyeṣa nāthānāmagrato 'dhunā /
kṛtāṃjalirduḥkhabhītaḥ praṇipatya punaḥ punaḥ //
atyayamatyayatvena pratigṛhṇantu nāyakāḥ /
abhadrakaṃ punarnāthā na kariṣyāmi sarvadā //
apāyaduḥkhaviśrāmaṃ sarvasattvaiḥ kṛtaṃ śumam /
anumode pramodena sukhaṃ tiṣṭhantu duḥkhitāḥ //
saṃsāre duḥkhavaimokṣamanumode śarīrinām /
bodhisattvatvabuddhatvamanumode ca tāyinām //
cittotpādasamudrāṃśca sarvasattvasukhāvahān /
sarvasattvahitādhānānanumode ca śāsinām //
sarvadiksaṃsthitān buddhan prārthayāmi kṛtāṃjaliḥ /
dharmapradīpaṃ kurvantu mohādduḥkhaprapātinām //
jinān nirvātukāmāṃśca yācayāmi samādarāt /
kalpo 'nanalpānstiṣṭhantu mā bhūdandhamidaṃ jagat //
ityukte balinā tena lokeśvaro niśamya niśamya saḥ /
sādhu sādhviti saṃrādhya taṃ baliṃ caivamabravīt //
kṣaṇasaṃpadiyaṃ sudurlabhā pratilabdhā puruṣārthasādhanī /
yadi nātra vicintyate hitaṃ punarapyeṣa samāgamaḥ kutaḥ //
rātrau yathā meghaghanāndhakāre vidyutkṣaṇaṃ darśayati prakāśam /
buddhānubhāvena tathā kadācillokasya puṇyeṣu matiḥkṣaṇaṃ syāt //
tasmācchubhaṃ durbalameva nityaṃ balaṃ tu pāpasya mahatsughoram /
tajjīyate 'yena śubhena kena saṃbodhicittaṃ yadi nāma na syāt //
kalpānanalpān praticiṃtayadbhirdṛṣṭaṃ munīndraiḥ hitametadeva /
yataḥ sukhenaiva sukhaṃ pravṛddhamutplāvayatyamitān janaughān //
Gkv 97
bhavaduḥkhaśatāni tartukāmairapi sattvavyasanānio hartukāmaiḥ /
bahusaukhyaśatāni bhoktukāmairna vimocyaṃ hi sadaiva bodhicittam //
bhavacārakabandhano varo kaḥ sugatānāṃ suta ucyate kṣaṇena /
sanarāmaralokavandanīyo bhavati syādita eva bodhicitte //
aśucipratimāmimāṃ gṛhītvā jinaratnapratimāṃ karotyanarghām /
rasajātamatīva vedhanīyaṃ sudṛḍhaṃ gṛhṇīṣva bodhicittaratnam //
suparīkṣitamaprameyadhībhīrbahumūlyaṃ jagadekasārthavāhaiḥ /
gatipattanavipravāsaśīlāḥ sudṛḍhaṃ gṛhṇantu bodhicittaratnam //
kadalīva falaṃ vihāya yāti kṣayamanyatkuśalaṃ hi sarvameva /
satataṃ falati kṣayaṃ na yāti prasavatyeva hi bodhicittavṛkṣaḥ //
kṛtvāpi pāpāni sudāruṇāni yadāśrayāduttarati kṣaṇena /
śūrāśrayeṇaiva mahābhayāni nāśrīyate tatkathamajñasattvaiḥ //
yugāntakālānalavanmahānti pāpāni yannirdahati kṣaṇena /
yasyānuśaṃsānamitān uvāca maitreyanāthaḥ sudhanāya dhīmān //
tadbodhicittaṃ dvividhaṃ vijñātavyaṃ samāsataḥ /
bodhipraṇidhicittaṃ ca bodhiprasthānameva ca //
gantukāmaśca gantuśca yathābhedaḥ pratīyate /
tadvad bhedā 'nayorjñeyo yathāsaṃkhyena paṇḍitaiḥ //
bodhipraṇidhicittasya samsāre 'pi mahatfalam /
na tvavicchinnapuṇyatvaṃ yathāprasthānacetasaḥ //
yataḥ prabhṛtyaparyantasattvadhātupramokṣaṇe /
samādadāti taccittamanivartena cetasā //
tataḥ prabhṛti suptasya pramattasyāpyanekaśaḥ /
avicchinnāḥ puṇyadhārāḥ pravartante nabhaḥsamāḥ //
jagadānandabījasya jagadduḥkhauṣadhasya ca /
cittaratnasya yatpuṇyaṃ tatkathaṃ hi pramīyate //
hitāśaṃsanamātrena buddhapūjā viśiṣyate /
kiṃ punaḥ sarvasattvānāṃ sarvasaukhyārthamudyamāt //
Gkv 98
duḥkhamevābhidhāvanti duḥkhaniḥsaraṇāśayāḥ /
sukhecchayaiva saṃmohāt svasukhaṃ ghnanti śatruvat //
yasteṣāṃ sukharaṃkāṇāṃ pīḍitānāmanekaśaḥ /
tṛptaṃ sarvasukhaiḥ kuryāt sarvāḥ pīḍāśchinatti ca //
nāśayatyapi saṃmohaṃ sādhustena samaḥ kutaḥ /
kuto vā tādṛśaṃ mitraṃ puṇyaṃ vā tādṛśaṃ kutaḥ //
kṛte yaḥ pratikurvīta so 'pi tāvatpraśasyate /
avyāpāritaḥ sādhustu bodhisattvaḥ kimucyate //
iti mantrayatau jinasya putre kaluṣaṃ svahṛdaye karoti yaḥ /
kaluṣodayasaṃkhyayā sakalpānnarakeṣvāsatīti nātha āha //
atha yasya manaḥ prasādameti prasavettasya tato 'dhikaṃ falam //
tasmād gṛhītvā sudṛḍhaṃ bodhicittaṃ jinātmajaḥ /
śikṣānatikrame yatnaṃ kuryānnityamatandritaḥ //
tvayāpi ca yathāśaktistatra kiṃ parilambyate /
nādya cet kriyate yatnaṃ talenāpi talaṃ vrajeḥ //
yadi caivaṃ pratijñāya sādhayenaiva karmaṇā /
eatān sarvān visaṃvādya kā gatiste bhaviṣyati //
manasā cintayitvā tu yo na dadyāt punarnaraḥ /
sa preto bhagavatītyuktamalpamātre 'pi vastuni //
kimutānuttaraṃ saukhyamuccairudghuṣya bhāvataḥ /
yasmādāpadyamāno 'sau sarvasattvārthahānikṛt //
yo 'pyanyaḥ kṣaṇamapyasya puṇyavighnaṃ kariṣyati /
tasya durgatiparyantaṃ nāsti sattvārthaghātinaḥ //
ekasyāpi hi sattvasya hitaṃ hitvā hato bhavet /
aśoṣākāśaparyantavāsināṃ kimu dehinām //
apremeyāgatā buddhāḥ sarvasattvagaveṣakāḥ /
tvameṣāṃ na svadoṣeṇa cikitsāagocaraṃ gataḥ //
na hīdṛśaistvaccaritraiḥ sadgutirlabhyate punaḥ /
sadgatāvalabhyamānāyāṃ pāpameva kutaḥ śubham //
Gkv 99
yadā kuśalayogyo 'pi kuśalaṃ tvaṃ karoṣi na /
apāyāduḥkhasaṃmūḍha kiṃ kariṣyasi tadā śubham //
akurvataśca kauśalyaṃ pāpamevopacinnataḥ /
hataḥ sugatiśabdo 'pi kalpakoṭiśatairapi //
eke kṣaṇakṛtāt pāpādavīcau kalpamāsyate //
anādikālopacitāt pāpāt kā sugatau kathā //
yadīdṛśaṃ kṣaṇaṃ prāpya punaḥ sīdasi mohitaḥ /
śociṣyasi ciraṃ bhūyo yamadūtaiḥ pracoditaḥ //
ciraṃ dhakṣyati te kāyam nārakāgni suduḥsahaḥ /
paścāttāpānalacittaṃ ciraṃ dhakṣyatyaśikṣitam //
hastapādādirahitāstṛṣṇādveṣādiśatravaḥ /
na śurā naiva te prājñāḥ kathaṃ dāsīkṛto 'si taiḥ //
tvaccitāvasthittā eva ghnanti tvāmeva susthitāḥ /
atra te cetanā nāsti mantrairiva vimohitaḥ //
sarve devā manuṣyāśca yadi syustava śatravaḥ /
te 'pi nāvīcikaṃ vahniṃ samudānayituṃ kṣamāḥ //
sarve hitāya kalpyante svānukūlyena sevitāḥ /
sevyamānastvamī kleśāḥ sutarāṃ duḥkhakārakāḥ //
bhavacārakapālakā ime narakādiṣvapi vadhyaghātakāḥ /
mativeśmani lobhayan jale yadi tiṣṭhanti kuta sukhaṃ tava //
akāraṇenāpi ripukṣatāni gātreṣvalaṃkāradudvahanti /
mahārthasiddhyai tu samudyatasya duḥkhāni kasmāttava bādhakāni //
svajīvikāmātranibaddhacittāḥ kaivartacaṇḍālakṛṣīvalādyāḥ /
śītātapādivyasanaṃ sahante jagaddhitārtham sahase kathaṃ na //
durgāputrakakarṇāḍhyā dāhachedādivedanām /
mudhā sahante muktyarthaṃ kasmāttvamasi kātaraḥ //
muktyarthinaśca yaktaṃ te lobhasatkārabandhanam /
ye mocayanti bandhāttvāṃ dveṣasteṣu katham tava //
spṛṣta uṣnodakenāpi sukumāraḥ pratapyase /
kṛtvā ca nārakaṃ karma kimevaṃ svasthamāsyate //
na kiṃcidasti tadvastu tadabhyāsasya duṣkaram /
tasmāamṛduvyathābhyāsāt soḍhavyāpi mahāvyathā //
duḥkhaṃ necchasi duḥkhasya hetumicchasi durmate /
svāparādhāgate duḥkhe kasmādanyatra dūṣyate //
muktvā dharmaratiṃ śreṣṭhāmanantasukhasantatim /
ratirāddhatyahāsādau duḥkhahetau kathaṃ tava //
Gkv 100
spṛṣṭa uṣṇodakenāpi sukumāraḥ pratapyase /
kṛtvā ca nārakaṃ karma kimevaṃ svasthamāsyate //
na kiṃcidasti tadvastu yadabhyāsasya duṣkaram /
tasmāamṛduvyathābhyāsāt soḍhavyāpi mahāvyathā //
duḥkhaṃ necchasi duḥkhasya hetumicchasi durmate /
svāparādhāgate duḥkhe kasmādanyatra dūṣyate //
muktvā dharmaratiṃ śreṣṭhāmanantasukhasantatim /
ratirāddhatyahāsādau duḥkhahetau kathaṃ tava //
bodhicchandaviyogena paurvakena tavādhunā /
vipattirīdṛśī jātā tasmādbodhiṃ prasādhaya //
mithyā kalpanayā citte pāpāt kāye vyathā yataḥ /
tasmāt kāryaṃ śubhe chandaṃ bhāvayitvaivamādarāt //
na prāptaṃ bhagavanpūjāmahotsāhasukhaṃ tvayā /
na kṛtā śāsane kārā daridrāśā na pūritā //
bhītebhyo nābhayaṃ dattamārtā na sukhinaḥ kṛtāḥ /
kevalasvātmasaukhyārthaṃ yajñadānaṃ kṛtaṃ tvayā //
abhilāṣavighātāśca jāyante pāpakāriṇām /
duḥkhāni daurmanasyāni bhayāni vividhānyapi //
pāpakārī sukhecchaśca yatra yatrābhigacchati /
tatra tatraiva tatpāpairduḥkhaśastraiahanyate //
manorathaṃ śubhakṛtāṃ yatra yatraiva gacchati /
tatra tatrāpi tatpuṇyaiḥ phalārghyenābhipūjyate //
vipulasugandhiśītalasaroruhagarbhagatāḥ /
madhurajinasvarāśanakṛtopacitadyutayaḥ //
munikarabodhitāṃ vraja vinirgatasadvapuṣaḥ /
sugatasutā bhavanti sugatasya puraḥ kuśalaiḥ //
yamapuṣāpanītasakalachavirārtaravo hutavahatāpavidrutakatāmraniṣiktatanuḥ /
Gkv 101
jvaladasiśaktighātaśataśātitamāṃsadalaḥ patati sutaptalohadharaṇīṣvaśubhairbahuśaḥ //
janmāntare 'pi so 'bhyāsaḥ pāpādduḥkhaṃ vardhate /
anyacca kāryaṃ kālaṃ ca hīnaṃ tattanasādhitam //
āpadā bādhate 'lpāpi manaste yadi durbalam /
viṣādakṛtaniśceṣṭa āpadaḥ sukarā nanu //
vyutthitaśceṣtamānastu mahatāmapi durjayaḥ /
tadeṣa māno voḍhavyo jinasiṃhasuto hyaham //
ye bhogyamānavijitā varākāste na māninaḥ /
māni śatruṃ vaśaṃ neti mānaśatruvaśāstu te //
mānena durgatiṃ nītā mūrkhā durdarśanāḥ kṛśāḥ /
hatāśāḥ paribhūtāśca mānuṣye 'pi hatotsavāḥ //
te mānino vijayinaśca ta eva śūrāḥ ye mānaśatruvijayāya vahanti mānam /
ye taṃ sphurantamapi mānaripuṃ nihatya kāmaṃ jane jayafalaṃ pratipādayanti //
kāmairna tṛptiḥ saṃsāre kṣuradhārāmadhūpamaiḥ /
puṇyāmṛtaiḥ kathaṃ tṛptirvipākamadhuraiḥ śivaiḥ //
kasyānityeṣvanityasya sneho bhavitumarhati /
yena janmasahasrāṇi draṣṭavyo na punaḥ priyaḥ //
avaśyaṃ na dhṛtiṃ yāti samādhau na ca tiṣṭhati /
naca tṛpyati dṛṣṭvāpi pūrvad bādhyate tṛṣā //
na paśyati yathābhūtaṃ saṃvegādavahīyate /
dadyate tena śokena priyasaṃgamakāṃkṣayā //
taccintayā mudhā yāti hrasvamāyurmuhurmuhuḥ /
aśāśvatena mitreṇa dharmo bhraśyati śāśvataḥ //
bālaiḥ sa bhāgacarito niyataṃ yāti durgatim /
neṣyate visabhāgaśca kiṃ prāptaṃ balasaṃgamāt //
Gkv 102
kṣaṇādbhavanti suhṛdo bhavanti ripavaḥ kṣaṇāt /
toṣasthāne prakupyanti durārādhyāḥ pṛthagjanāḥ //
hitamuktāḥ prakupyanti vārayanti ca te hitāt /
atha na śrūyate teṣāṃ kupitā yānti durgatim //
īrṣyotkṛṣṭāt samādvandvo hīnātmānaḥ stutermadaḥ /
avarṇāt pratighaśceti kadā bālāddhitaṃ bhavet //
ātmotkarṣaḥ parāvarṇaḥ saṃsāraratisaṃkathā /
ityādyavaśyamaśubhaṃ sarvathā bālasaṃgamāt //
tasmāt prājño na tāmicchedicchāto jāyate bhayam /
nānādhimuktikāḥ sattvā jinairapi na toṣitāḥ //
bahavo lābhino 'bhūvan bahavaśca yaśasvinaḥ /
sahalābhayaśobhistena jñātāḥ kva gatā iti //
kāmā hyanarthajanakā ihaloke paratra ca /
iha bandhavadhachandairnārakādau paratra ca //
yadarthaṃ dūtadūtīināṃ kṛtoṃ 'jaliranekadhā /
na ca pāpamakīrttirvā yadarthaṃ gaṇitā purā //
prakṣiptaśca bhaye 'pyātmā draviṇaṃ ca vyayīkṛtam /
yānyeva ca pariṣvajya babhūvottamanirvṛtiḥ //
tānyevāsthīni nānyāni svādhīnānyamamāni ca /
prakāmaṃ saṃpariṣvajya kiṃ na gacchati nirvṛtim //
ekasmādaśanādāsāṃ lālāmedhyaṃ ca jāyate /
tatrāmedhyamaniṣṭhaṃ te lālāpānaṃ kathaṃ priyam //
yadi na te 'śucau rāgaḥ kasmādāliṃgase param /
māṃsakardamasaṃliptaṃ snāyubaddhāsthipaṃjaram //
amedhyabhavamalpatvānna vāṃchasyaśuciṃ kṛmim /
bahvamedhyamayaṃ kāyamamedhyajamapīcchasi //
śmaśāne paritān ghorān kāyām paśyāparānapi /
kathaṃ jñātvāpi tatraiva punarutpadyate ratiḥ //
Gkv 103
mānārthaṃ dāsatāṃ yānti muḍhāḥ kāmavidambitāḥ /
dahyante chidyamānāśca hanyamānāśca śaktibhiḥ //
arjanarakṣaṇenātha viṣādairarthamanantamavehi /
vyagratayā dhanasattamatīnāṃ nāvasaro bhavaduḥkhavimuktyai //
māyayā nirmitaṃ sarvaṃ hetubhiryacca nirmitam /
āyāti tatkutaḥ kutra yāti ceti nirupyatām //
svapnopamāstu gatyo vicāre kadalīsamāḥ /
nirvṛtānirvṛtānāṃ ca viśeṣo nāsti vastutaḥ //
evaṃ śūnyeṣu bhāveṣu kiṃ labdhaṃ kiṃ hṛtaṃ bhavet /
satkṛtaḥ paribhūto vā kena kaḥ saṃbhaviṣyati //
kutaḥ sukhaṃ vā duḥkhaṃ vā kiṃ priyaṃ vā kimapriyam /
kā tṛṣṇā kutra sā tṛṣṇā mṛgyamānā svabhāvataḥ //
vicāre jīvaloke hi ko nāmātra mariṣyate /
ko bhaviṣyati ko bhūtaḥ ko bandhuḥ kasya kaḥ suhṛt //
sarvamākāśasaṃkāśaṃ parigṛhṇīṣva tattathā /
prakupyanti prahṛṣyanti kalahotsavahetubhiḥ //
śokāyāsauviṣādaiśca mithaśchedanabhedanaiḥ /
yāpayanti sukṛcchreṇa pāpairātmasukhecchavaḥ //
mṛtāḥ patantyapāyeṣu dīrghatīvravyatheṣu ca /
āgattyāgatya sugatiṃ bhūtvā bhūtvā sukhocitāḥ //
bhave bahuprapātaśca tatra vā tattvamīdṛśam /
tatrānyonyavirodhaśca na bahvettattvamīdṛśam //
tatra cānupamāstīvrā anantā duḥkhāsāgarāḥ /
tatraivamalpabalatā tatrāpyalpatvamāyuṣaḥ //
tatrāpi jīvitārogyavyāpāraiḥ kṣutklamaśramaiḥ /
nidrayopadravairbālaiḥ satsaṃgainiṣfalaistathā //
vṛthaivāyurvahatyāśu vivekastu sudurlabhaḥ /
tatrāpyabhyastavikṣepanivāraṇagatiḥ kutaḥ //
Gkv 104
tatrāpi yatate māro mahāpāyaprapātane /
tatrāsanmārgabāhulyaṃ vicikitsā ca durjayā //
punaśca kṣaṇadaurbalyaṃ buddhotpādo 'tirlabhaḥ /
kleśaugho durnivāraścetyaho duḥkhaparamparā //
aho batātiśocyatvameṣāṃ duḥkhaughavartinām /
yenekṣante svadauḥsthityamevamapyatiduḥkhitāḥ //
snātvā snātvā yathā kaścidviśed vahniṃ muhurmuhuḥ /
svasausthityaṃ na manyanta evamapyatiduḥsthitāḥ //
ajarāmaraśīlānāmevaṃ viharatāṃ satām /
āyāsyantyāpado ghorā kṛtvā maraṇamagrataḥ //
evaṃ duḥkhātaptānāṃ śāntyai bodhivrataṃ cara /
bodhivrataṃ mahatpuṇyaṃ saṃbodhijñānasādhanam //
puṇyameghasamudbhūtaiḥ sukhopakaraṇaiḥ svakaiḥ /
sadopalambhadṛṣṭibhyo buddhādeśaya śūnyatām //
saṃvṛtyānupalambhena puṇyasaṃbhāramācara /
tasmādyathārttiśokāderātmānaṃ goptumicchasi //
rakṣācittaṃ dayācittaṃ jagatyabhyasyatāṃ tathā /
duṣkarān mā nivartasva tasmāsabhyāsaśaktitaḥ /
yasyaiva śravaṇāt trāsastaireva na vinā ratiḥ //
ātmānaṃ ca parāṃścaiva yaḥ śīghra trātumicchati /
sa caret paramaṃ guhyaṃ parātmasamavartanam //
yasminātmanyatisnehādalpāsapi bhayādbhayam /
na dviṣet kastamātmānaṃ śatruvadyo bhayāvahaḥ //
yo mānyakṣuptipāsādipratīkāracikīrṣayā /
pakṣimatsyamṛgān hanti paripanthaṃ ca tiṣṭhati //
yo lābhasatkriyāhatoḥ pitarāvapi mārayet /
ratnatryasvamādadyādyenāvīcindhano bhavet //
kaḥ paṇḍitastamātmānamicchedrakṣet prapūjayet /
na paśyecchatruvaccainaṃ kaścaivaṃ pratimānayet //
Gkv 105
yadi dāsyāmi kiṃ bhojye ityātmārthe piśācatā /
bhokṣye cetkiṃ dadāmīti parārthe devarājatā //
ātmārthaṃ pīḍayitvānyannarakādiṣu pacyate /
ātmānaṃ pīḍayitvā tu parārthe sarvasaṃpadaḥ //
durgatirnīcatā saukhyaṃ yayevātmonnatīcchayā /
tāmevānyatra saṃkrāmya sugatiḥ satkṛtirmatiḥ //
ātmārthaṃ paramājñāpya dāsatvādyanubhūyate /
parārthaṃ svayamājñāpya svāmitvādyanubhūyate //
ye kecidduġkhitā loke sarve te svasukhecchayā /
ya kecitsukhitā loke sarve te 'nyasukhecchayā //
bahunātra kimuktena dṛśyatāmidamantaram /
svārthārthinaśca bālasya muneścānyārthakāriṇaḥ //
na nāmasādhyaṃ buddhatvaṃ saṃsāre 'pi kutaḥ sukham /
svasukhasyānyaduḥkhena parivarttamakurvataḥ //
āstām tāvatparo loko dṛṣṭo 'pyartho na sidhyati /
bhṛtyasyākurvataḥ karma svāmino 'dadato bhṛtim //
tyaktvānyonyasukhotpādaṃ dṛṣṭvādṛṣṭasukhotsavam /
anyonyadūṣaṇād ghoraṃ duḥkhaṃ gṛhṇanti mohitāḥ //
upadravā ye ca bhavanti loke yāvanti duḥkhāni bhayāni caiva /
sarvāṇi tānyātmaparigraheṇa tatkiṃ tava svātmaparigraheṇa //
ātmānamaparityajya duḥkhaṃ tyaktuṃ na śakyate /
yathāgnimaparityajya dāhastyaktuṃ na śakyate //
tasmāt svadukha śāntyarthaṃ paraduḥkhaśamāya ca /
dadasvānyebhya ātmānaṃ parān gṛhṇīṣva cātmavat //
anyasaṃbandhito 'smīti niścayaṃ kuru saṃmate /
sarvaṃ sattvārthamutsṛjya nānyaccintyaṃ tvayādhunā //
sarvametat sucaritaṃ dānaṃ sugatapūjanam /
kṛtaṃ kalpasahasrairyatpratighaḥ pratihanti tat //
Gkv 106
na ca dveṣasamaṃ pāpaṃ na ca kṣāntisamaṃ tapaḥ /
tasmāt kṣāntiṃ prayatnena bhāvayedvividhairnayaiḥ //
manaḥ śamaṃ na gṛhṇāti na prītisukhamaśrūte /
na nidrāṃ na dhṛtiṃ dvesaśalye hṛdi sthite //
pūjayatyarthamānairyānye 'pi cainaṃ samāśritāḥ /
te 'pyenaṃ hantumicchanti svāminaṃ dveṣadurbhagam //
suhṛdo 'pyudvijante 'smāddadāti cenna sevyate /
saṃkṣepānnāsti tatkiṃcitkrodhano yena susthitaḥ //
na dviṣantaḥ kṣayaṃ yānti durjanā gaganopamāḥ /
mārite krodhacitte tu naśyante sarvaśatravaḥ //
vikalpedhanadiptena jantuḥ krodhāgninā kila /
dahatyātmānamevādau paraṃ dhakṣyati vā na vā //
jarā rupavatāṃ krodhaḥ tamaścakṣuṣmatāmapi /
vadho dharmārthakāmānāṃ tasmāt krodhaṃ nivārayet //
aniṣṭakaraṇājjātamiṣṭasya ca vighātanāt /
kodhaṃ yo hanti nirbandhāt sa sukhīha paratra ca //
atyaniṣṭhāgamenāpi na kṣobhyā muditā tvayā /
daurmamanasye 'pi nāstīṣṭaṃ kuśalaṃ tvavahīyate //
yadyastyeva pratīkāro daurmanasyena tatra kim /
atha nāsti pratīkāro daurmanasyena tatra kim //
guṇo 'paraśca duḥkhasya yatsamvegānmadacyutiḥ /
saṃsāriṣu ca kāruṇyaṃ pāpādbhītīrjine spṛhā //
ye kecidaparādhāstu pāpāni vividhāni ca /
tatsarvaṃ pratyayabalāt svatantrastu na vidyate //
tasmānmitramamitraṃ vā dṛṣṭvāpyanyāyakāriṇaṃ /
īdṛśāḥ prayayā asyetyevaṃ matvā sukhī bhava //
tvatkarmacoditā eva jātāstvayyapakāriṇaḥ /
yena yāsyanti narakān tvayaiva te hatā nanu //
Gkv 107
etānāśritya te pāpaṃ kṣīyate kṣamatā bahu /
tvāmāśriya tu yāntyete narakān dīrghavedanān //
tvamevāsyapakāryeṣāṃ tavaite cāpakāriṇaḥ /
mohādike parādhyante kupyantyanye 'pi mohitāḥ //
evaṃ budhvā tu sattveṣu kṣāntiṃ dhṛtvā śubhe cara /
yena sarve bhaviṣyanti maitracittāḥ parasparam //
stutiyaśo 'rthasatkārā na puṇyā yatarcaṣuṣve /
na balārthaṃ na cārogyena ca kāyasukhāya te /
stutyādayaśca te kṣemaṃ saṃvegaṃ nāśayantyapi /
guṇavatsvapi mātsaryaṃ sampatkopaṃ ca kurvate //
tasmāt stutyādighātāya ye tava pratyupasthitāḥ /
apāyapātarakṣārthaṃ pravṛttāstadviṣastava //
duḥkhapraveṣṭukāmasya ye kapāṭatvamāgatāḥ /
buddhādhiṣṭhānata jātā iva dveṣasteṣu katham //
puṇye vighnaḥ kṛto 'nenetyatra ko yo na yujyate /
kṣāntyā samaṃ tapo nāsti na tvetattadupasthitam //
atha tvamātmadoṣeṇa na karoṣi kṣamāmiha /
tvayaivātra kṛto vighnaḥ puṇyahetāvupasthite //
na kālopapannena dānavighnaḥ kṛto 'thinā /
na ca prāvrājake prāpte pravrajya bighna ucyate //
sulabhā yācakā loke durlabhāstvapakāriṇaḥ /
yataste 'naparāddhasya na kaścidaparādhyati //
aśramopārjitastasmādgṛhe nidhirivotthitaḥ //
bodhicaryāsahāyatvāt spṛhaṇīyassadā ripuḥ /
apakārāśayo 'se 'tiśatruryadi na pūjyate //
anyathā te kathaṃ kṣāntirbhiṣagjīvahitodyate /
tadduṣṭāśayamevātaḥ pratītyotpadyate kṣamā /
sa evātaḥ kṣamāhetuḥ pūjyassa dharmavatsadā //
Gkv 108
sattvakṣetraṃ jinakṣetramityato muninoditam /
etānārādhya bahavaḥ sampatpāraṃ yato gatāḥ //
sattvebhyaśca jinebhyaśca buddhadharmāgame same /
jineṣu gauravaṃ yadvanna sattveṣviti kaḥ kramaḥ //
maitryāśayastu yatpūjyaḥ sattvamāhātmyameva tat /
buddhaprasādādyatputyaṃ buddhamāhātmameva tat //
buddhadharmāgamāṃśena tasmāt sattvā jinaiḥ samāḥ /
na tu buddhaiḥ samāḥ kecidanantāṃśairgaṇārṇavaiḥ //
guṇasāraikarāśīnāṃ guṇo 'ṇurapi cet kvacit /
dṛśyate tasya pūjārthaṃ trailokyamapi na kṣamam //
buddhadharmodayāṃśaśca śreṣṭhaḥ sattveṣu vidyate /
etadaṃśānurupeṇa buddhapūjā kṛtā bhavet //
kiṃ ca niścchadmabandhūnāmaprameyopakāriṇām /
sattvārādhanamutsṛjya niṣkṛtiḥ kāparā bhavet //
yeṣāṃ sukhe yānti mudaṃ munīndrā yeṣāṃ vyathāyāṃ ca praviśanti manyum /
tattoṣaṇāt sarvamunīndratuṣṭistatrāpakāreṣvakṛtaṃ munīnām //
ādīptakāyasya yathāsamantānna sarvakāmairapi saumanasyam /
sattvavyathāyāmapi tadvedevamaprītyupāyo 'sti dayāmayānām //
ātmīkṛtaṃ sarvamidaṃ jagattaiḥ kṛpātmabhirnaiva hi saṃśayo 'sti /
dṛśyante ete nanu sattvarupāsta eva nāthāḥ kimanādaro 'tra //
tathāgatārādhanametadeva svārthasya saṃsādhanametadeva /
lokasya duḥkhāpahametadeva tasmāttavāstu vratametadeva //
āstāṃ bhaviṣyabuddhatvaṃ sattvārādhanasambhavam /
ihaiva saubhāgyayaśaḥ sausthityaṃ kinna paśyasi //
prāsādikatvamārogyaṃ prāmodyaṃ cirajīvitam /
cakravarttisukhaṃ sfītaṃ kṣamī prāpnoti saṃsaran //
evaṃ kṣamo bhajedvīryaṃ vīryaṃ bodhiryataḥ sthitā /
na hi vīryaṃ vinā puṇyaṃ yathā vāyuṃ vina gatiḥ //
Gkv 109
vīryaṃ hi sarvaguṇaratnanidhānabhūtaṃ sarvāpadastarati vīryamahāplavena /
naivāsti tajjagati vastu vicintyamānaṃ nāpnuyādyadiha vīryarathādhiruḍhaḥ //
yuddheṣu yakarituraṃgapadātimatsu nārācatomaraparaśvadhasaṃkuleṣu /
hatvā ripūn jayamanuttamamāpnuvanti viṣṇurjitaṃ tadaha vīryamahāhaṭasya //
ambhonidhīn makaravṛndavighaṭṭitābutuṃgākulākulataṃragavibhaṃgabhīmān /
viryeṇa goṣpadamiva pravilaṃghya śūrāḥ kurvantyanarghaguṇaratnadhanārjanāni //
rāgādīnūragānivogravapuṣo viṣṭabhya dhairyānvitāḥ /
śīlaṃ sajjanacittanirmalataraṃ samyaktamādāpayet //
martyāḥ kāntatareṣu meruśikharopānteṣu vīryānvitāḥ /
modante surasundarībhujalatāpāśopaguḍhāściram //
yaddevo viyati vimānbavāsino ye nirdvandvāḥ samanubhavanti saumanasyam /
atyantaṃ vipulafalaprasūtiheto vīryasthiravihitasya sā vibhūtiḥ //
kleśārivargaṃ tvabhibhūya dhīrāḥ saṃbodhilakṣmīpadamāpnuvanti /
bodhyaṃgadānaṃ pradiśanti sadbhyo dhyānaṃ hi tatra pravadanti hetum //
janmaprabandhakaraṇaikanimittabhūtān rājādidoṣanicayān vidārya sarvān /
ākāśatulyamanasaḥ samaloṣṭahemādhyānādbhavanti manujā guṇahetubhūtāḥ //
prajñādhanena vikalaṃ tu narasya rupamālekhya rupamiva sāravihīnamantaḥ /
buddhayānvitasya falamiṣṭamudeti vīryādvīryantu buddhirahitaṃ svavadhāyaśatruḥ //
yadbuddho martyaloke malatimiragaṇaṃ dārayitvā mahāntam /
jñānālokaṃ karoti praharati ca sadā doṣavṛndaṃ narāṇām //
ādeṣṭya cendriyāṇāṃ paramanujamano vetti sarvaiḥ prakāraiḥ /
prajñāṃ tatrāpi nityaṃ śubhavarajananīṃ hetumatkīrtayanti //
kāryārṇave vāpi dṛḍhaṃ nimagnāḥ saṃgrāmamadhye manujāḥ pradhānāḥ /
prajñāvaśātte vijayaṃ labhante prajñā hyataḥ sā śubhahetubhūtā //
tasmātsarvaguṇārthasādhanakarī prajñaiva saṃvardhyatām /
na prajñā vikalā vibhānti puruṣāḥ prātāḥpradīpā iva //
svargāpavargaguṇaratnanidhānabhūtā etāḥ ṣaḍeva bhuvi pāramitā narāṇām /
jñātvā bhavasva hitasādhanatatparastvaṃ kuryā ataḥ satatameva śubhe prayatnam //
Gkv 110
saddharmasādhanaṃ kāyamitarārthaṃ na pīḍayeḥ /
evaṃ budhvā hi sattvānāmāśāmāśu prapūrayeḥ //
ācāro bodhisattvānāmaprameya udāhṛtaḥ /
cittaśodhanamācāraṃ niyataṃ tāvadācara //
yā avasthāḥ prapadyante svayaṃ paravaśo 'pi vā /
tāsvavasthāsu yāḥ śikṣāḥ śikṣettā eva yatnataḥ //
na hī tadvidyate kiṃcidyanna śikṣyaṃ jinātmajaiḥ /
na tadasti na yatpuṇyamevaṃ viharataḥ sataḥ //
pāramparyeṇa sākṣādvā sattvārthātmān sadā cara /
sattvānāmeva cārthāya sarvaṃ bodhāya nāmaya //
sadākalyāṇamitraṃ ca jīvitārthe 'pi mā tyaja /
bodhisattvavratadharaṃ mahāyānārthakovidam //
ityevaṃ lokanāthena samādiṣṭaṃ niśamya saḥ /
baliraśruvirukṣāsyo ruditvā caivamabavrīt //
ākṛtaṃ kiṃ mayā nātha yajñaṃ tīrthikasammatam /
yasyeha falaṃ bhuṃjāno vasāmyatra janaiḥ saha //
trāhi māṃ bhagavannatha pāpinaṃ mūḍhamānasam /
sajano 'haṃ sadā śāstarbhavatāṃ śaraṇaṃ vraje //
namo 'stu bodhisattvāya śubhapadmadharāya te /
padmaśrībhūṣitāṃgāya jaṭāmakuṭadhāriṇe //
jinarājaśiraskāya sattvāśvāsapradāya ca /
hīnadīnānukampāya dinakṛdvaracakṣuṣe //
pṛthivīvaranetrāya bhaiṣajyarājakāya ca /
suśuddhasattvanāthāya paramayogadhāriṇe //
mokṣapravaradharmāya mokṣamārgopadarśine /
cintāmaṇiprabhāsāya dharmagaṃjābhipāline //
ṣaṇṇāṃ pāramitānāṃ ca nirdeśanakarāya ca /
bodhimārgopadiṣṭāya sucetanakarāya ca //
Gkv 111
evaṃ stutvā sa daityendro lokanāthaṃ tamīśvaram /
sāṃjalirmudito natvā punarevamabhāṣata //
rakṣa māṃ durmatiṃ nātha samuddhara bhavodadheḥ /
bodhimārge pratiṣṭhāpya niyojaya śubhe vṛṣe //
adyārabhya sadā nātha triratnaśaraṇaṃ gataḥ /
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā saṃcareyaṃ jagaddhite //
sarvadikṣu sthitān nāthān saṃbuddhāṃśca munīśvarān /
kṛtāṃjaliḥ sadā smṛtvā namāmi śaraṇe sthitaḥ //
yacca dharmaṃ jinaiḥ sarvaiḥ samādiṣṭaṃ jagaddhite /
tatsaddharmamahaṃ dhṛtvā saṃcariṣye sadā śubhe //
sarvāllokadhipān nāthān bodhisattvān jinātmajān /
tānapyahaṃ sadā smṛtvā bhajāni śaraṇe sthitaḥ //
evaṃ tadbhajanaṃ kṛtvā yanmayā sādhitaṃ śubham /
tena syāṃ sarvasattvānāṃ sarvaduḥkhapraśāntikṛt //
glānānāmasmi bhaiajyaṃ bhaveyaṃ vaidya eva ca /
tadupasthāyakaścāpi yāvadrogī punarbhave //
kṣutpipāasāvyathāṃ hanyāmannapānapravarṣaṇaiḥ /
durbhikṣāntarakalpeṣu bhaveyaṃ pānabhojanam //
daridrāṇāṃ ca sattvānāṃ nidhiḥ syāmahamakṣayaḥ /
nānopakaraṇākārairupatiṣṭheyamagrataḥ //
ātmabhāvāṃstathā bhogan sarvaṃ tryadhvagataṃ śubham /
nirapekṣastyajāmyeṣa sarvasattvārthasiddhaye //
sarvatyāgaśca nirvāṇaṃ nirvānārthi ca me manaḥ /
tyaktavyaṃ cenmayā sarvaṃ varaṃ sattveṣu dīyate //
yathāsukhīkṛtaścātmā kartavyo jayatāṃ mayā /
ghnantu nindantu vā nityamākirantu ca pāṃśubhiḥ //
krīḍantu mama kāyena hasantu vilasantu ca /
dattastebhyo mayā kāyaścintayā kiṃ mamānyathā //
Gkv 112
kārayantu ca karmāṇi yāni teṣāṃ sukhāvahe /
anarthaḥ kasyacinmā bhūnmāmālambya kadācana //
yeṣāṃ kruddhā prasannā vā māmālambya matirbhavet /
sa eva teṣāṃ hetuḥ syānnityaṃ sarvārthasiddhaye //
atyākhyāsyanti māṃ ye ca ye cānye 'pyapakāriṇaḥ /
utprāsakāstathānye vā sarve syurbodhibhāginaḥ //
anāthānāmahaṃ nāthaḥ sārtharvāhaśca jāyinām /
pārepsunāṃ ca naubhūtaḥ setuḥ saṃkrama eva ca //
dīpārthināmahaṃ dīpaḥ śayyā śayyārthināmaham /
dāsārthināmahaṃ dāso bhaveyaṃ sarvadehinām //
cintāmaṇirbhadradhaṭaḥ siddhavidyāmahauṣadhiḥ /
bhaveyaṃ kalpavṛkṣaśca kāmadhenuśca dehinām //
pṛthivyādīini bhūtāni niḥśeṣākāśavāsinām /
sattvānāmaprameyāṇāṃ yathābhoogyanyanekadhā //
evamākāśaniṣṭhasya sattvadhātoranekadhā /
bhaveyamupajīvyo 'haṃ yāvatsarve na nirvṛtāḥ //
yathā gṛhitaṃ sugatairbodhicittaṃ purātanaiḥ /
te bodhisattvaśikṣāyāmānupūrvyā yathāsthitāḥ //
tadvadutpādayāmyeṣa bodhicittaṃ jagaddhite /
tadvadeva ca tāḥ śikṣāḥ śikṣisyāmi yathākramam //
adya me safalaṃ janma sulabdhāḥ sārasaṃpadaḥ /
adya buddhakule jāto buddhapatro 'smi sāmpratam //
tathādhunā mayā kāryaṃ svakulocitakāriṇā /
nirmalasya kule 'syāsya kalaṃko na bhavedyathā //
andhaḥ satkālakūṭebhyo yathāa ratnamavāpnuyāt /
tathā kaṃkhacidapyetadbodhicittaṃ mamoditam //
jaganmṛtyuvināśāya jātametadrasāyanam /
jagaddāridrayaśamanaṃ nidhānamidamakṣayam //
Gkv 113
jagad vyādhipraśamanaṃ bhaiṣajyamidamuttamam /
bhavābdhabhramaṇaśrāntajagadviśrāmapādapaḥ //
durgatyuttaraṇe setuḥ sāmānyaḥ sarvapāpinām /
jagatkleśoṣmaśamana uditaścittacandramāḥ //
jagadajñānatimiraprotsāraṇamahārabiḥ /
saddharmakṣīramathanānnavanītaṃ samutthitam //
sukhabhogabubhukṣitasya vā janasārthasya bhavābdhacāriṇaḥ /
sukhastramidaṃ hyupasthitaṃ sakalābhyāgatasattvatarpaṇam //
jagadadya mayā nimantritaṃ sugatatvena sukhena cāntarā /
purataḥ khalu sarvatāyināmabhinandantu surāsurādayaḥ //
tasmānmayā yajjanaduḥkhadena duḥkhaṃ kṛtaṃ sarvamahākṛpānām /
tadadya pāpaṃ pratideśayāmi yatkheditāstanmunayaḥ kṣamantām //
ārādhanā yādya tathāgatānāṃ sarvātmana dāsamupaimi loke /
kurvantu me mūrdhni padaṃ janaughā nighnantu vā tuṣyatu lokanāthaḥ //
tvāmevāhamṛṣiṃ vrajāmi śaraṇaṃ prāṇairapi prāṇinām
ekaṃ bāndhavamekeva suhadaṃ śāstāramekaṃ gurum /
trānaṃ traibhuvārttigahvaradarīvyāvarttināṃ prāṇinām
ācāryaṃ paramarthatattvaviṣaye bhūtārthanāthaṃ vibhum //
manye pūtamivātmabhāvamadhunā śāstuḥ praṇāmodbhavaiḥ
puṇyambhobhirakhaṇḍamaṇḍalaśaśijyotsnāvalī nirmalaiḥ /
ko vā tvaṃ praṇipatya sāndrakaruṇāṃ prahlāditādhyāśayaṃ
tīvrāpāyavatīṃ viṣādanakarīṃ tīrṇāṃ na duḥkhāpagām //
svābhiprāyamato bravīmi sakalaṃ saṃsāramapyutsahe
vastuṃ bhīmabhayānake lokeśvarālaṃkṛte /
na tvevaikapi kṣaṇaṃ surapure saṃbuddhaśūnye jagaty
udvṛttakṣatavṛttarākṣasagaṇavyāluptapuṇyotsave //
tadyāvanna patati sarva eva loko durdṛṣṭivratavivṛte pramādakūpe sarvajñapravacanabhāskare gate 'staṃ tattāvadvacanarasāyanairniṣevyam /
Gkv 114
pāpābhyāsakalaṃkitānyapi yataḥ kalyāṇamitrāśrayāt toyānīva ghanātyaye vimalatāṃ cetāṃsi gacchantyataḥ /
samyak mitrasamāgamotsavasukhānyāśritya tasmātsadā
sevyāḥ satpuruṣā niratyayaguṇaśrīsampadaṃ vāṃchatā /
evaṃ viniścitya karomi yatnaṃ yathoktaśikṣāpratipattihetoḥ
vaidyopadeśāccalataḥ kuto 'sti bhaiṣajyasādhyasya nirāmayatvam //
iti tenāsurendreṇa samākhyātaṃ niśamya saḥ /
lokeśvaraḥ samālokya taṃ baliṃ caivamabravīt //
sādhu sādhu mahārāja yadyevaṃ vratamicchasi /
tāvaccittaṃ samādhāya śikṣāṃ rakṣa prayatnataḥ //
śikṣāṃ rakṣitukāmena citta rakṣayaṃ prayatnataḥ /
na śikṣā rakṣituṃ śakyā calaṃ cittamarakṣatā //
adāntā mattamātaṃgā na kurvantīha tāṃ vyathām /
karoti yāmavīcyādau muktaścittamataṃgajaḥ //
baddhaśceccittamātaṃgaḥ smṛtirajjvā samantataḥ /
bhayamastaṃ gataṃ sarvaṃ sarvaṃ kalyāṇamāgatam //
vyāghrāḥ sihāṃ gajā ṛkṣāḥ sarpāḥ sarve ca śatravaḥ /
sarve narakapālāśca ḍākinyo rākṣasāstathā //
sarve baddhā bhavantyete cittasyaikasya bandhanāt /
cittasyaikasya damanāt sarve dāntā bhavantyapi //
yasmādbhayāni sarvāṇi duḥkhāni vividhānyapi /
cittādeva bhavantīti proktaṃ sarvamunīśvaraiḥ //
tasmāccittaṃ samādhāya smṛtvā rakṣan prayatnataḥ /
cittādeva hi sarvatra bhayaṃ bhadraṃ ca jāyate //
śastrāṇi narake kena ghaṭṭitāni prayatnataḥ /
taptāyaḥkuṭṭimaṃ kena kuto jātāśca tā striyaḥ //
pāpacittasamudbhūtaṃ taṃ tu sarvaṃ jagurjināḥ /
tasmātkaścinna trailokye cittādanyo bhayānakaḥ //
Gkv 115
adraridraṃ jagatkṛtā dānapāramitā yadi /
jagaddaridramadyāpi sā kathaṃ pūrvatāyinām //
phalena saha sarvasvatyāgacitte jane 'khile /
dānapāramitā proktā tasmāt sā cittameva hi //
matsyādayaḥ kva nīyantāṃ mārayeyuryato natān /
labdhe viraticitte tu śīlapāramitā matā //
kiyato mārayiṣyāmi durjanān gaganopamān /
mārite krodhacitte tu māritāḥ sarvaśatravaḥ //
bhūmiṃ chādayituṃ sarvāṃ kutaḥ carma bhaviṣyati /
upānaccarmamātreṇa channā bhavati medinī //
bāhyā bhāvāstathā sarvā na śakyā vārayituṃ kvacit /
svacittameva nivārya kimevānyairnivāritaiḥ //
sahāpi vā ccharīlābhyāṃ mandavṛttena tatfalam /
yatpaṭorekakasyāpi cittasya brahmatādikam //
japāstapāṃsi sarvāṇi dīrghakālakṛtānyapi /
anyacittena mandena vṛthaivetyāha sarvavit //
duḥkhaṃ hantuṃ sukhaṃ prāptuṃ bhramanti te mudhāmbare /
yaiścaitaddharmasarvasvaṃ cittaguhyaṃ na bhāvitam //
tasmātsvādhiṣṭhitaṃ cittaṃ sadā kāryaṃ surakṣitam /
cittarakṣāvrataṃ muktvā kimanyairbahubhirvrataiḥ //
yathā capalamadhyastho rakṣati vraṇamādarāt /
evaṃ durjanamadhyastho rakṣeścittavraṇaṃ sadā //
lābhā naśyantu te kāmaṃ satkāraḥ kāyajīvitam /
naśyatvanyacca kuśalaṃ mā tu cittaṃ kadācana //
asaṃprajanyacittasya śrutacintatabhāvitam /
sachidrakumbhajalavanna smṛtāvavatiṣṭhate //
aneke śrutavanto 'pi śraddhāyatnaparā api /
asaṃprajanyadoṣena bhavantyāpattikaśmalāḥ //
Gkv 116
asaṃprajanyacaureṇa smṛtimoṣānusāriṇaḥ /
upacityāpi puṇyāni muṣitā yānti durgatim //
kleśataskarasaṃgho 'yamavatāragaveṣakaḥ /
prāpyāvatāraṃ muṣṇāti hanti sadgatijīvitam //
tasmāt smṛtirmanodvārānnāpaneyā kadācana /
gatāpi pratyupasthāpyā saṃsmṛtvā pāpikīṃ vyathām //
buddhāśca bodhisattvāśca sarvatrāvyāhatakṣaṇāḥ /
sarvamevāgratasteṣāmahaṃ cāpi puraḥsthitaḥ //
iti dhyātvā tathā tiṣṭhan trapādarabhyānvitaḥ /
buddhānusmṛtirapyeva bhavettava muhurmuhuḥ //
saṃprajanyaṃ tadāyāti naiva yātyāgataṃ punaḥ /
smṛtiryadā manodvāre rakṣārthamavatiṣṭhate //
ityevaṃ tvaṃ mahārāja bodhicaryāvrataṃ cara /
triratnaṃ śaraṇaṃ kṛtvā bhaja nityamanusmaran //
etatpuṇyavipākena pariśuddhatrimaṇḍalaḥ /
bodhisattvo mahāsattvo mahābhijño bhaved dhruvam //
tataḥ pāramittāḥ sarvāḥ pūrayitvā yathākramam /
duṣṭamārān vinirjitya saddharmaguṇarāḍ bhaveh //
saddharmaśrīguṇādhāraḥ sarvasattvahitārthabhṛt /
ṣaḍakṣarīmahāvidyāṃ prāpya bhaveḥ samṛddhimān //
tato māragaṇān sarvān jitvārhadvijitendriyaḥ /
prājñaḥ sambodhimāsādya sambuddhapadamāpnutyāḥ //
tadā tvamasurendraśrīnārma tathāgato jinaḥ /
dharmarājo jagannāthaḥ sarvajñorhanmunīśvaraḥ //
sarvavidyādhipaḥ śāstā mahābhijño vināyakaḥ /
samantabhadrakṛcchrīmān guṇākaro bhaviṣyasi //
ime sarve surāstatra śrāvakāste jitendriyāḥ /
niḥkleśā vimalātmāno bhaviṣyanti śubhaṃkarāḥ //
Gkv 117
tadā tava munīndrasya buddhakṣatre samantataḥ /
kleśānāṃ samudācārā bhaviṣyanti kadāpi na //
ityevaṃ tvaṃ parijñāya samādhāyāsurādhipa /
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā saṃcarasva jagaddhite //
bodhicaryāsamudbhūtaṃ puṇyaṃ naiva kṣiṇotyapi /
sadāpi satfalaṃ dadyādyāvatsaṃbodhinirvṛtim //
boddhicaryādbhavaṃ puṇyaṃ sarvairapi munīśvaraiḥ /
pramātuṃ śakyate naiva mayaikena kathaṃ khalu //
tasmāt sarvaprayatnena viramya kleśasaṃgateḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā bodhicaryāvrataṃ cara //
yadyevaṃ carase rājan kvāpi na durgatiṃ vrajeḥ /
sadā sadgatisaṃjāto bodhisattvaḥ samṛddhimān //
svaparātmahitaṃ kṛtvā bhuktvā saukhyaṃ sadā bhaveḥ /
saddharmaśrīguṇāpannasatsaukyābhinanditaḥ //
ante gatvā sukhāvatyāmamitābhaṃ jineśvaram /
saṃpaśyaṃśccharaṇaṃ gatvā bhajiṣyasi sadādarāt //
tatsaddharmāmṛtaṃ pītvā saṃbuddhaśrīguṇālayaḥ /
saṃbuddhapadamāsādya sunirvṛtimavāpsyati //
ityādiṣṭaṃ jagacchāstrā lokeśvareṇa saddhiyā /
śrutvā so 'surendro 'pi mumoda bodhisādhane //
atha baliḥ sa daityendrastaṃ lokādhipatīśvaram /
mahārājarddhisatkāraiḥ samārcayat pramoditaḥ //
tataḥ pādāmbuje natvā sāṃjaliḥ saṃprasāditaḥ /
saṃbodhipraṇidhiṃ dhṛtvā punarevamabhāṣata //
aho guṇamayaṃ kṣetraṃ sarvadoṣavivarjitam /
yatrādya ropitaṃ bījamadya saṃpadyate falam //
yāvatra prāṇinaḥ sarve bodhisattvā bhavantyapi /
tāvatsattvahitārthāya care 'haṃ bodhisaṃvaram //
Gkv 118
utpādayāmi saṃbodhau cittaṃ nātha jagaddhite /
nimantraye jagatsarvaṃ dāridrayānmocayāmi tat /
vyāpādākhilacittaṃ tadīrṣyāmātsaryadurmatim /
nādyāgreṇa dhariṣyāmi yāvannāpsyāmi nirvṛtim //
brahmacaryaṃ cariṣyāmi kāyānstyakṣyāmi pāpakān /
buddhānāmanuśikṣye 'haṃ śīlasaṃyamasaṃvaram //
no 'haṃ tvaritarupeṇa bodhiṃ prāptuṃ samutsahe /
bhavāntakoṭimicchāmi sthātuṃ sattvasya kāraṇām //
kṣetrān viśodhayiṣyāmi cāprameyān samantataḥ /
nāmadheyaṃ kariṣyāmi daśasu dikṣu viśrutam //
kāyavācomanaskarma śodhayiṣyāmi sarvathā /
bodhimārge pratiṣṭhāpya cārayiṣye jagacchubhe //
triratnabhajanaṃ kṛtvā yāvatra nirvṛtiṃ gataḥ /
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā kariṣyāmi jagaddhitam //
iti me niścayaṃ śāstastadbhavān saṃprasīdatu /
bhavatprasādamāsādya bodhisattvo 'smi sāmpratam //
iti taduktamākarṇya lokeśvaraḥ prasāditaḥ /
taṃ baliṃ bodhitaṃ paśyan punarevamupādiśat //
yadyevaṃ te mano bodhicaryāvrate suniścitam /
hitārthaṃ te pravakṣyāmi tacchṛṇuṣva samāhitaḥ //
yasya puṇye 'bhilāṣo 'sti tena pūjyā jināssadā /
tena saṃlabhyate puṇyaṃ saṃbodhiguṇasādhanam //
yasya jñāne rucistena śrotavyaṃ yogamuttamam /
tataḥ saṃprāpyate jñānaṃ saṃbodhipadasādhanam //
yasya bhogye rucistena kartavyaṃ dānamīpsitam /
tato 'bhivāṃchitaṃ bhogyaṃ prāpyate śrīguṇānvitam //
yasya svarge 'bhilāṣo 'sti suśīlaṃ tena dhāryatām /
tato divyamahatsaukhyaṃ labhyate śrīguṇāspadam //
Gkv 119
pratibhāṇārthikenāpi kartavyaṃ gurugauravam /
tena saṃprāpyate nūnaṃ pratibhāṇaṃ mahattaram //
saṃdhāraṇārthikenāpi bhāvanīyā nirātmatā /
tenābhilabhyate muktirbhavacāraṇabandhanāt //
sukhārthikena tyaktavyā pātakābhiratirmatiḥ /
tena saṃlabhyate saukhyaṃ subhadraṃ nirupadravam //
sattvahitārthikenāpi dhartavyaṃ bodhimānasam /
tena sattvahitaṃ kṛtvā prāpyate bodhiruttamā //
maṃjusvarārthikenāpi vaktavyaṃ satyameva hi /
tena maṃjusvaro satyavādī bhavati sanmatiḥ //
śuddhaguṇārthikenāpi sevitavyaḥ susadguruḥ /
tena sadguṇasaṃpattiśrīsamṛddho bhavatyapi //
śamathe rucyate tena kāryā satsaṃgacāraṇā /
vipaśyanārthikenāpi pratyavekṣyātmaśūnyatā //
tathā hi sarvadoṣāṇāaṃ vyuopaśantirbhaved bhave //
brahmalokārthikenāpi dhāryā brahmavihāritā /
tayā brahma samāsādya parā gatiravāpyate //
nṛdevaśryarthikenāpi dhartavyaṃ daśakauśalam /
tena surendrasampattitvamchrīḥ saṃprāpyate dhruvam //
sunirvāṇārthikenāpi kāryaṃ jñānabhiyojanam /
teneva sakalān mārān jitvā saṃbodhimāpnuyāt //
bodhiguṇārthikenāpi sevitavyaṃ triratnakam /
tena bodhimatiṃ prāpya nirvṛtipadamāpnuyāt //
evaṃ vijñāya daityendra saddharmasukhasādhanam /
mayā te hitamākhyātaṃ budhvā dhartuṃ yadīcchasi //
viramya tīrthikāsaṃgāt triratnaśaraṇaṃ gataḥ /
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā saṃcarasva jagaddhite //
evaṃ kṛtvāsurendra tvaṃ bodhisattvo jinātmajaḥ /
mahāsattvo mahābhijño sarvalokādhipo bhaveḥ //
Gkv 120
evaṃ yo carate nātra kleśavyākulitāśayaḥ /
māracaryāguṇasakto 'satpathe saṃcariṣyate //
tato 'tikleśitātmā sa daśākuśalasaṃrataḥ /
bhūyo 'tipātake ghore nirviśaṃkaścariṣyati //
tato 'tiduritātmā sa dāruṇaduḥkhatāpitaḥ /
duḥsahakleśarāgāgnidagdhāṃgaḥ paritapyate //
tadā tasya suhatatrātā kaścideko 'pi naiva hi /
tathāticirarogārttaḥ kṛcchreṇa sa mariṣyata //
tataḥ sa yamadūtena badhvā saṃtarjya neṣyate /
tatra paśyan sa sarvatra sarvān duṣṭān bhayaṃkarān //
paśyed vṛkṣān pradīptāgnijvālāmālātibhīṣaṇān /
pūyaśoṇitasaṃpūrṇāṃ bhīmāṃ vaitaraṇīṃ nadim //
tān dṛṣṭvā sa paritrasto vikalo dīnamānasaḥ /
vimohito viṣaṇṇātmā tiṣṭhet trāsaviṣārditaḥ //
tataste yamadūtāstaṃ kālapāśairnibadhya ca /
kṣuradhārocite mārge krāmayeyurbalād drutam //
tatpādaśīrṇamāṃsāni kākagṛdhrolūkādayaḥ /
pakṣiṇaḥ śvaśṛgālāśca bhakṣeyu rudhirāṇyapi //
punerevaṃ samudbhūto bhaviṣyato viśīrṇito /
evaṃ sa mahatīṃ pratyanubhavennarake vyathām //
tato 'vatārya bhūyastaṃ badhvā te yamakiṃkarāḥ /
tīkṣṇakaṇṭācitte mārge krāmayeyuritastataḥ //
ekaikāṃghritale tasya paṃcapaṃcaśatānyapi /
kaṇṭakānyatitīkṣṇāni pravekṣyanti samantataḥ //
tatra sa caṃkramāśaktātattīvravedanārditaḥ /
kiṃ mayā prakṛtaṃ pāpamityuktvābhirudanakramet //
tacchrutvā yamadūtāste raktākṣā bhīiṣaṇananāḥ /
tato 'vatārya taṃ duṣṭaṃ vadeyurevemagrataḥ //
Gkv 121
are pāpina kimatraivamidānīmanuśocase /
avaśyaṃ yatkṛtaṃ karma bhogyameva hi tatfalam //
yattvayā prakṛtaṃ pāpaṃ tatfalaṃ bhuktamatra hi /
yadi na prakṛtaṃ pāpaṃ bhuṃjyānaivātra tatfalam //
dharmaste vidyate naiva tattrātā nātra kaścana /
dharma eva suhattrātā sarveṣāṃ bhavacāriṇām //
yattvaya kāmaraktena vilaṃghya sadgurorvacaḥ /
asanmitrānurāgeṇa prakṛtaṃ pātakaṃ bahu //
hatvāpi prāṇino 'nekā bhuktāstvayā pramodinā /
adattamapi cāhṛtya bhuktam dravyaṃ tvayā balāt //
adharmaratirogeṇa bhuktāścāpi parayiyaḥ /
yaśojīvitadravyārthe prabhāṣitaṃ mṛṣā vacaḥ //
paiśunyavacasā bhedaṃ suhṛdāṃ ca kṛtaṃ tvayā /
loke bhinnapralāpena prakṛtaṃ vairavigraham //
pāruṣyavacasākruṣya santo 'pi paribhāṣitāḥ /
parasvaviṣaye lobhāttṛṣṇākliṣṭaṃ manastava //
sādhūnāmarhatāṃ cāpi vyāpādamapi cintitam /
mithyādṛṣṭipramādena svaparātmāhitaṃ kṛtam //
evam nānāvidhānena kleśābhimāninā tvayā /
prabhuktvaiva yathākāmaṃ saṃcaritvā yathecchayā /
sādhitaṃ pāpamevaivaṃ dharmaṃ kiṃcinna sādhitam //
bhuktvaiva kevalaṃ bhogyaṃ yathākāmaṃ pramodinā /
krīḍītvā paśunevaivaṃ dukha hetu tvayārjitam //
saddharmasādhanaṃ cittamutsāhitaṃ na te kvacit /
tenātraivaṃ mahaddukhaṃ tvayā durātmanā //
nāpi kiṃcit tvayā dattamarthibhyaḥ dravyamīpsitam /
dṛṣṭvāpi paradehāni manaste roṣadūṣitam //
Gkv 122
śīlaṃ te vidyate naiva kiṃcidapi ca saṃyame /
kṣāntirna bhāvitā naiva sattveṣu duḥkhiteṣvapi //
na kṛtaṃ śāsane bouddhe satkārabhajanotsavam /
triratnasmaraṇaṃ kṛtvā dhyānaṃ nāpi jagaddhitam //
prajñāpi sādhitā naiva saddharmaguṇasādhanī /
triratnastūpabimbānāṃ dṛṣṭvāpi nānumoditam /
satkāraṃ bhajanaṃ naiva kiṃcidapi kṛtaṃ tvayā //
pradakṣiṇāni kṛtvāpi vandipvāpi kadācana /
smṛtvā nāma gṛhītvāpi na hi saṃsādhitaṃ śubham //
saddharmabhāṣitaṃ kvāpi śrutaṃ tvayā kadāpi na /
sāṃghikānāṃ ca satkāraṃ kṛtaṃ nāpi kadācana //
dharmagaṇḍīninādaṃ ca śrutaṃ tvayā kadāpi na /
kiṃcidapi na te dharme mano 'bhilaṣate kvacit //
tenātra dāruṇaṃ duḥkhaṃ tvayāptaṃ sāmprataṃ dhruvam /
yenaiva yatkṛtaṃ karma tenaiva bhujyate falam //
iti tairgaditaṃ śrutvā sa pāpī paritāpitaḥ /
teṣāṃ puro rudannaivaṃ brūyācca niḥśvasan śanaiḥ //
aśrāddho 'haṃ tadā dharme triratnaguṇaniḥspṛhaḥ /
asanmitropadeśena prāramandurite sadā //
tadbhavadbhiḥ kṛpābuddhayā kṣantavyā me 'parādhatā /
rakṣitavyāhamātrāpi yuṣmābhirapi sarvathā //
iti tatprārthitaṃ śrutvā sarve te yamakiṃkarāḥ /
taṃ badhvā yamarājasya purataḥ sahasā nayet //
taṃ dṛṣṭvā yamarājo 'pi samupānītamagrataḥ /
tān sarvān kinnarān paśyan sahasaivamupādiśet //
kimatra me upānītaḥ pāpiṣṭho 'yaṃ hi durmatiḥ /
yadasya pāpino draṣṭumapi necchāmyahaṃ mukham //
gacchataivaṃ nibadhvāpi darśayata svakarmatām /
yatra karmafalaṃ bhogyaṃ tatrainaṃ nayata drutam //
Gkv 123
iti rājñā samādiṣṭaṃ śrutvā te yamakinnarāḥ /
taṃ badhvā sahasā nītvā kālasūtre 'tidāruṇe /
kṣiptvā śaktiśataiḥ kāye prahareyuranekadhā //
tathā sa vidhyamāno 'pi śaktiśatairanekadhā /
duḥsahavedanāṃ bhuktvā jīvannaiva tyajedasūn //
tathāpi taṃ mahāduṣṭaṃ jīvantaṃ taṃ samīkṣya te /
badhvā cāgnikhadāmadhye kṣiptvā kuryurvidāhitam //
tathāpi jīvito naiva tyajet prāṇaṃ sa kilviṣī /
sarvāṃgadagdhitaścāpi tiṣṭhet praśvasya mohitaḥ //
tathāpi tamamuktāsuṃ dṛṣṭvā te yamakiṃkarāḥ /
kṣiptvā tasya mukhe taptaṃ bhakṣayeyurayoguḍam //
tena tasya mukhamoṣṭhau jihvā dantā ca kaṇṭhakam /
hadayamantraguṇā dagdhā sarvāṃgo 'pyabhidhakṣyate //
tato nidagdhakāyo 'sau pāpī tyaktvā tadāśrayam /
anyatra narake janma labdhvaivaṃ duḥkhamāpsyate //
evameva mahārāja daśākuśalacāriṇaḥ /
sarve te pāpino duṣṭā bhuṃjante narake vyathām //
kaścittrātā tadā teṣāṃ nāstyeva tatra nārake /
yāvanna kṣīyate karma tāvadduḥkhaṃ samantataḥ //
puṇyameva suhṛttrātā sarvabhavacāriṇaḥ /
pāpino narakāsīnāḥ svargāsīnā hi puṇyinaḥ //
tasmādrājanviditvaivaṃ saṃsārabhadravāṃchibhiḥ /
duḥkhaṃ hantuṃ sukhaṃ prāptuṃ kartavyaṃ puṇyameva hi //
puṇyena jāyate kvāpi durgatau na kadācana /
sadā sadgatisaṃjātā bhavanti śrīguṇālayāḥ //
puṇyavāṃllakṣmīmāṃchrīmān guṇavān buddhimān kṛtī /
sarvavidyākalābhijñaḥ sarvasattvārthabhṛdbhavet //
suśīlo saṃyamī dhīraḥ kṣāntimān vīryavān balī /
samādhiguṇavān prājñaḥ sarvadharmādhipo bhavet //
Gkv 124
bodhicittamapi prāpya sarvasāttvahitārthabhṛt /
bodhisattvo mahāsattvaḥ saṃbuddhaguṇasādhakaḥ //
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā saṃcareta jagaddhite //
tato 'bhisuhṛt kṛpātmā sa pariśuddhatrimaṇḍalaḥ /
niḥkleśo 'rhat tridhāṃ bodhiṃ prāpya nirvṛtimāpnuyāt //
iti vijñāya rājendra yadi saṃbodhimicchasi /
viramya tīrthikāsaṃgād bodhicaryāvrataṃ caran //
sarvasattvahitaṃ kṛtvā caturbrahmavihāradhṛk /
triratnabhajanaṃ kṛtvā sādhaya puṇyasanmaṇim //
yadyevaṃ sādhyate puṇyaṃ bhaverevaṃ maharddhimān /
saddharmaratnamāsādya trilokādhipatirbhavet //
ityevaṃ samupādiṣṭaṃ lokeśena niśamya saḥ /
balistatheti vijñapya prābhyanandanprabodhitaḥ //
tataḥ sa daityarājendrastaṃ trailokādhipaṃ gurum /
mahadrājarddhisatkāraiḥ samabhyarcya pramoditaḥ //
divyaratnamayojjvālaṃ maulikuṇḍalabhūṣaṇam /
muktikāhāratnādin dakṣiṇān samaḍhaukayet //
tataḥ pradakṣiṇānkṛtvā sāṃjaliḥ saṃpramoditaḥ /
tatpādāmburuhe natvā samālokyaivamabravīt //
bhagavaṃllokarājendra bhavatkṛpāprasādataḥ /
pavitrībhūtamātmānaṃ bhavati me 'dhunā dhruvam //
sarvadāhaṃ jagannātha bhavatāṃ śaraṇāśritaḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā saṃcare bodhisaṃvare //
tanme 'nugrahamādhāya sadaivaṃ draṣṭumarhati /
kṣamitvā cāparādhatvaṃ putravat pālayasva mām //
bhavānatraivamāśritya saddharmaṃ samupādiśat /
asmadanugrahaṃ kṛtvā vijayituṃ sadārhati //
ityevaṃ prārthine tena balinā sa jagatprabhuḥ /
lokeśvaro mahāsattvastaṃ vilokyaivamādiśat //
Gkv 125
nāhaṃ sadātra tiṣṭheyaṃ bahu kāryaṃ mamāsti hi /
tato 'haṃ jetakodyāne vihāre sugatāśrame /
sadevāsuralokānāṃ sannipātā bhavatyapi //
tatra taṃ trijagannāthaṃ viśvabhuvaṃ munīśvaram /
saṃbuddhaṃ draṣṭumicchāmi tadgamiṣyāmi sāmpratam //
tattvaṃ yathā parijñātaṃ tathā kṛtvā samāhitaḥ /
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā sukhaṃ cara sadā śubhe //
iti śāstā samādiṣṭaṃ śrutvā sa balirādarāt /
tatheti prativanditvā prābhyanandattamīśvaram //
evaṃ sa trijagannātho lokeśvaro jinātmajaḥ /
taṃ baliṃ samanuśāsya pratasthau bhāsayanstataḥ //
saṃcarantaṃ tamālokya sajanaḥ so 'surādhipaḥ /
dūrataḥ sāṃjalīrnatvā saṃpaśyan svālayaṃ yayau //
tadārabhyāsurendro 'sau bodhicaryāvrataṃ dadhat /
triratnabhajanaṃ kṛtvā sadārajjagaddhite //
sarve tasya janāścāpi triratnabhajane ratāḥ /
tathā bodhivrataṃ dhṛtvā prācaranta sadā śubhe //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sarve sabhāśritāḥ /
lokāḥ saddharmaṃ vāṃchantaḥ prābhyanandan prabodhitāḥ //
// iti balisaṃbodhanabodhimārgāvatāraṇaprakaraṇam //
10. tamondhakāra bhūmi yakṣa rākṣasa paribodhana saddharmāvatāraṇa prakaraṇam
atha sarvanīvaraṇaviṣkambhī sugatātmajaḥ /
bhagavantaṃ pūnarnatvā sāṃjalirevamabravīt //
bhagavan sa mahābhijño lokeśvaro jinātmajaḥ /
kadeha samupāgacchet saṃdrakṣyate mayā katham //
Gkv 126
naivāsmi toṣitaḥ śāstaḥ pītvāpi tadguṇāmṛtam /
yatsākṣāddraṣtumicchāmi kadeha sa samācaret //
yattrailokādhipatīśo 'sau durdāntānapi dānavān /
bodhayitvā prayatnena bodhimārge nyayojayat //
tattasyeva mahadvīryaṃ kasyāpi vidyate na hi /
munīndrairapi sarvairyatpramātuṃ naiva śakyate //
bhūyo 'pi pātumicchāmi tadguṇāmṛtamuttamam /
tadbhavānsamupādiśya tuṣṭo 'ntaḥ kartumahati //
iti saṃprārthite tena bhagavān sa munīśvaraḥ /
viṣkambhinaṃ tamālokya punarevaṃ samādiśat //
śṛṇu sādho mahāsattva lokeśasya mahadguṇam /
bhūyo 'haṃ saṃpravakṣyāmi sarvasttavaśubhārthataḥ //
tato niṣkramya daityendrabhavanāt sa jinātmajaḥ /
anyatrāpi samuddhartuṃ sattvān saṃbhāsayan yayau //
tataścāsau mahābhijño lokeśvaraḥ svapuṇyajān /
nānāraśmīn samutsṛtya jagallokamabhāsayat //
tadraśmayo jagallokānabhāsya prasāritāḥ /
jetodyāne munīndrasya viśvabhuvaḥ puraḥ sthitāḥ //
jetodyāne tadā tatra prādurbhūtāḥ sarovarāḥ /
aṣṭāṃgaguṇasaṃpannajalapūrṇā manoharāḥ //
divyasauvarṇapadmādiparipūrṇābhiśobhitāḥ /
aneke kalpavṛkṣāśca sarvālaṃkāralambitāḥ /
saratnamaṇimuktādihāralambitaśobhitāḥ //
kāśikaduṣyapaṭṭādivastrālaṃkāralambitāḥ /
pravālohitastambāḥ suvarṇarupyapatrakāḥ //
aneke puṣpavṛkṣāśca falavṛkṣādayo 'pi ca /
sarvāścāpi mahauṣadhyaḥ prādurbhūtāssamantataḥ //
tatrārāme vihāre ca sugandhikusumāni ca /
divyasuvarṇapuṣpāṇi nipeturviyatastadā //
Gkv 127
evaṃ tanmaṃgalodbhūtanimittaṃ mahadadbhutam /
samudbhūtaṃ samālokya tasthuḥ sarve savismayāḥ //
atha gaganagaṃjākhyo bodhisattvo 'pi vismitaḥ /
tanmahadbhadranaimityaṃ parispraṣṭuṃ samutthitaḥ //
viśvabhuvo munīndrasya purataḥ samupasthitaḥ /
pādābje praṇatiṃ kṛtvā sāṃjalirevamabravīt //
kasya puṇyaprabhāraśmirbhagavannayamāgataḥ /
kuta iha samābhāsya karotyevaṃ śubhādbhutam //
tadbhavān samupādiśya sarvān sabhāśritānimān /
lokāan prabodhayan dharme vinodayitumarhati //
evaṃ saṃprārthite tena viśvabhūrbhagavān jinaḥ /
gaganagaṃjamālokya tamevaṃ punarabravīt //
asau lokeśvarastasmādbhavanānniścaran baleḥ /
tamo 'ndhakārabhūmyāṃ ca sattvān pātuṃ pragacchati //
tasya lokeśvarasyāyaṃ puṇyaraśmissamantataḥ /
avabhāsya jagallokamihāpi saṃprasāritaḥ //
tenadaṃ bhadranaimityaṃ kulaputra prajāyate /
tatra sattvān samuddhṛtya prāgacchet sa jagatprabhuḥ //
tadātra kulaputrastvaṃ trailokādhipatīśvaram /
tamāyātaṃ samālokya natvārādhaya sādaram //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa viśvabhuvā niśamya saḥ /
gaganagaṃja ālokya taṃ munīmevamabravīt //
kathaṃ sa bhagavān yāti tatrāndhatamase bhuvi /
sūryacandramasoryatra prabhā na jñāyate kvacit //
tatrāpi prāṇinaḥ santi yānuddhartuṃ sa gacchati /
kathaṃ kimarthamālokya viharet kva jinātmajaḥ //
iti tenodite śāstā viśvabhūḥ sa munīśvaraḥ /
gaganagaṃjamālokya taṃ punarevamādiśat //
Gkv 128
tatrāpi kulaputrāsti varado nāma sadguṇī /
cintāmaṇirmahāratnaḥ śrīkāntimān dineśavat //
tatrānekasahasrāṇi yakṣaṇāṃ rakṣasāmapi /
yathākāmaṃ sukhaṃ bhuktvā vasanti svairacāriṇaḥ //
tān kleśābhimāno duṣṭān paśyan sa karuṇānidhiḥ /
bodhayitvā prayatnena cārayituṃ susaṃvaram //
svapuṇyaraśmimutsṛjya saṃbhāsayan samantataḥ /
praviśati yathā pūrṇacandraḥ prahlādayan jagat //
tadraśmiparispṛṣṭāste sarve 'pi yakṣarākṣasāḥ /
mahāsaukhyasamāpannāḥ tiṣṭhanti vismayānvitāḥ //
tadā taṃ samupāyātaṃ śrīkāntisaṃprabhāsitam /
dṛṣṭvā te muditāḥ sarve purataḥ samupāgatāḥ /
kṛtāṃjalipuṭā natvā tasya pādāmbuje mudā /
purataḥ samupāśritya saṃpṛcchantyevamādarat //
mā tvaṃ bhagavaṃcchrāntaḥ klānto va bhavatāṃ tanau /
kaccit sarvatra kauśalyaṃ dṛśyate sucirādbhavān //
iti tairuditaṃ śrutvā lokeśaḥ sa jinātmajaḥ /
tān sarvān samupāsīnān vadatyevaṃ vilokayan //
mamānekāni kāryāṇi sattvānāṃ hitasādhane /
tenāhaṃ sucireṇātra samāgacchāmi sāmpratam //
nātmabhāvo mayaikasya sattvasya kāryasādhane /
niṣpādito jagatsattvasaddharmasādhane 'pi hi //
sarve sattvā mayālokya bodhayitvā prayatnataḥ /
bodhimārge pratiṣṭhāpya preṣaṇīyāḥ sukhāvatīm //
tenāhaṃ sucireṇātra samāgacchāmi sāmpratam /
nātmabhāvo mayaikasya sattvasya kāryasādhane //
niṣpādito jagatsattvasaddharmasādhane 'pi hi /
sarve sattvā mayālokya bodhayitvā prayatnataḥ //
Gkv 129
bodhimārge pratiṣṭhāpya preṣaṇīyāḥ sukhāvatīm //
tenāhaṃ sucireṇāpi yuṣmākaṃ hitasādhane /
vilokya samupāyāmi nānyatheti hi manyata //
ityādiṣṭaṃ jagacchāstrā tena lokeśvareṇa te /
śrutvā sarve mudā tasya pura evaṃ vadanti ca //
jayo 'stu te sadā kārye sidhyatu te samīhitam /
sadaivaṃ kṛpayālokya sarvānnaḥ pātumarhati //
ityuktvā te prasannākṣāḥ sarve taṃ triguṇādhipam /
svarṇaratnāsane sthāpya prārthayanyevamānatāḥ //
bhagavannātha lokeśa satsaukhyaguṇasādhanam /
asmadanugrahe dharmaṃ samupādeṣṭumarhati //
iti samprārthite taiḥ sa lokeśvaro jinātmajaḥ /
tāna yakṣān rākṣasān sarvān samālokyaivamādiśat //
sādhu cittaṃ samādhāya śṛṇudhvaṃ yūyamādarāt /
kāraṇḍavyūhamaudāryasūtraṃ vakṣyāmi vo hite //
ye śroṣyanti mahāyānasūtrarājamidaṃ mudā /
ye śrutvā dhārayiṣyanti vācayiṣyanti ye sadā //
paryavāpsyanti ye cāpi likhiṣyanti ca ye tathā /
ye ca likhāpayiṣyanti bhāvayiṣyanti ye sadā //
ye ca pravartayiṣyanti śrāvayiṣyanti ye parān /
anumodya sadā smṛtvā praṇatvā ye bhajantyapi //
ye cāpi śraddhayā nityamarcayiṣyanti sarvadā /
sādaraṃ ye ca satkṛtya mānayiṣyanti sarvadā //
teṣāṃ puṇyamasaṃkhyeyamaprameyaṃ mahattaram /
sadgunaśrīmahatsaukhyasaṃbuddhapadasādhanam //
sarvajñāḥ sugatāḥ sarve munīndrā api sarvadā /
etatpuṇyapramāṇāni kartuṃ na cābhiśaknuyuḥ //
tadyathāpi ca caturdvipanivāsino 'pi mānavāḥ /
hemaratnamayaṃ stūpaṃ kuryurekaikamucchritam //
Gkv 130
teṣu stūpeṣu sarveṣu dhāturatnāvaropaṇam /
kūryuste mānavāḥ sarve caturdvīpanivāsinaḥ //
tesāṃ yāvanmahatpuṇyaskandhamaudāryasattamam /
tato 'dhikaṃ hi tatpuṇyaṃ kāraṇḍavyūhasūtrajam //
tadyathā ca mahānaghāḥ paṃcapūrṇajalāvahāḥ /
sahasraparivārāstāḥ saṃkramanti yathodadhim //
evameva mahatpuṇyaṃ kāraṇḍavyūhasūtrajam /
śravaṇabhajanādīnāṃ saṃprābhivahate sadā //
evametanmahatpuṇyaṃ matvā yūyaṃ yadīcchatha /
tyaktvā pāpamatiṃ sarve śṛṇutedaṃ subhāṣitam //
śrutvānumodya satkṛtya mānayata sadādarāt /
etatpuṇyābhiliptā hi bhaviṣyatha jinātmajāḥ //
iti tena jagacchāstrā samādiṣṭaṃ niśamya te //
sarve te rākṣasā yakṣā muditāścedamabruvan //
ye cāpīdaṃ mahāyānasūtrarājaṃ jagatprabhāḥ /
likhāpayanti teṣāṃ syātkiyatpuṇyaṃ samādiśa //
ityakte taiḥ sa lokeśo bodhisattvo jinātmajaḥ /
sarvāṃstān muditān matvā samālokyedamādiśat //
kulaputrā aprameyaṃ pujyaṃ teṣāṃ prajāyate /
likhantīdaṃ sūtrarājaṃ likhāpayanti ye 'pi ca //
caturaśītisaddharmaskandhasāhasrikāni taiḥ /
likhāpitāni sarvāṇi teṣāṃ puṇyaṃ mahattaram //
rājānaste bhaviṣyanti nṛpendrāścakravartinaḥ /
dharmiṣṭhā lokabhartāro virā dhīrā vicakṣaṇāḥ //
ye cāpyasya mahāyānasūtrarājasya sarvadā /
nāmānusmaraṇaṃ kṛtvā bhajanti saṃprasāditāḥ //
te sarve bhavaduḥkhebhyo vimuktā vimalāśayāḥ /
niḥkleśāḥ paripūrṇāṃgāḥ sugandhimukhavāsinaḥ //
Gkv 131
candanagandhitāṃgāśca suvīryabalaveginaḥ /
jātismarāśca dharmīṣṭhā bhaveyuḥ śrīguṇāśrayāḥ //
evaṃ matvā mahatpuṇyaṃ yadyetadguṇamicchatha /
viramya kleśasaṃgebhyaḥ pariśuddhāśayā mudā //
etatkāraṇḍavyūhasya sūtrarājasya sarvadā /
nāmānusmaraṇaṃ kṛtvā bhajata śraddhayādarāt //
tato yūyaṃ vinirmuktā bhavakleśātiduḥkhataḥ /
niḥkleśā vimalātmānaḥ sukhāvatīṃ gamiṣyatha //
tatrāmitābhanāthasya pītvā dharmāmṛtaṃ sadā /
bodhicaryāṃvrataṃ prāpya bhaviṣyatha jinātmajāḥ //
tataḥ sattvahitādhānaśrīsaṃpatsadguṇāśrayāḥ /
sarvasattvahitaṃ kṛtvā saṃbuddhapadamāpsyatha //
iti satyaṃ parijñāya śuddhāśayā jitendriyāḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā bhajana tatsubhāṣitam //
iti taduktamākarṇya sarve te yakṣarākṣasāḥ /
prabodhitā mahotsāhaiścarantyevaṃ samādarāt //
tataḥ kecin bhavantyetaddharmaśraddhānusāriṇaḥ /
kecicca śrotāapannāḥ sakṛdāgāmino 'pare //
anye 'nāgāminaḥ kecidbhavanti bodhisādhane /
tatassarve 'pi te yakṣā rākṣasāḥ saṃpramoditāḥ //
tadupadiṣṭamāsādya bhavanti brahmacāriṇaḥ /
parasya ca hitaṃ kṛtvā saṃcarante śubhe sadā //
tataste nanditāḥ sarve bhūyastaṃ triguṇādhipam /
kṛtājaṃlipuṭā natvā prārthayantyevamādarāt //
bhagavannubodhe naḥ saddharmaṃ samupādiśat /
viharasva sadātraiva kvacidanyatra mā vraja //
svarṇaratnamayaṃ stūpaṃ kṛtvā dāsyāmahe 'tra te /
rathacaṃkrayātrā ca kariṣyāmo jagatprabhoḥ //
Gkv 132
sadā te śaraṇe sthitvā pītvā dharmāmṛtaṃ mudā /
saddharmasādhanaṃ kṛtvā cariṣyāmaḥ sukhaṃ śubhe //
iti taiḥ prārthitaṃ sarvaiḥ śrutvā lokeśvaro 'tha saḥ /
sarvānstān rākṣasān yakṣān samālokyaivamādiśat //
nāhaṃ sadātra tiṣṭheyamantratrāpyevamācaran /
bodhayannaparān sattvān yojayeyaṃ susaṃvare //
tasmādyūyamime sarve upadiṣṭaṃ yathā mayā /
tathā dhṛtvā sadā dharme caritvā tiṣṭhatābhavam //
iti śāstrā samādiṣṭaṃ śrutvā te yakṣarākṣasāḥ /
tadviyogātiduḥkhārtā vadanyevaṃ parasparam //
gamiṣyati bhavanto 'yaṃ lokanātho jagatprabhuḥ /
tadbhaviṣyāmahe sarve saddharmarahitā vayam //
iti saṃbhāṣya sarve te tasya traidhātukaprabhoḥ /
pādābje praṇatiṃ kṛtvā tiṣṭhanti samupāśritāḥ //
tataḥ sa trijagannātho lokeśvaro jinātmajaḥ /
tān sarvān samupāmantrya carati prasthitastataḥ //
tatra te rākṣasā yakṣāssarve tasya jagatprabhoḥ /
rudantaḥ sneharāgārtā gacchanti pṛṣṭhato 'nugāḥ //
tān dṛṣṭvā tvāgatān sarvān sa lokeśo karuṇātmakaḥ /
prāyātān dūrato mārge samālokyaivamabravīt //
sudūramāgato yūyaṃ nivartadhvaṃ svamālayam /
māgacchata gamiṣyāmi śuddhāvāse surālaye //
ityādiṣṭe jagacchāstrā sarve te yakṣarākṣasāḥ /
lokeśvarasya pādābje natvā yānti svamālayam //
tatra te rākṣasā yakṣā dhṛtvājñāṃ trijagatprabhoḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā caturbrahmavihāriṇaḥ //
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā saṃbodhinihitāśayāḥ /
parasparaṃ hitaṃ kṛtvā saṃcarante sadā śubhe //
Gkv 133
evaṃ sa trijagannātho durbodhān yakṣarākṣasān /
api niyujya saddharme cārayati prabodhayan //
evaṃ sa trijagannāthaḥ sarvāsattvān prabodhayan /
bodhimāarge pratiṣṭhāpya pālayati sadā bhave //
tenāsya trijagadbhartuḥ puṇyaskandhaṃ mahattaram /
aprameyaṃ jinaiḥ sarvaiḥ pramātuṃ naiva śakyate //
tasmāttasya jagadbhartuḥ smṛtvāpi nāma sarvadā /
samudāhṛtya natvāpi kartavyaṃ bhajanaṃ mudā //
ye tasyoccārya nāmāpi bhajanti sarvadā mudā /
durgatiṃ te na gacchanti saṃprayāyuḥ sukhāvatīm //
tatrāmitābhanāthasya śaraṇe samupāśritāḥ /
sadā dharmāmṛtaṃ pītvā saṃcareran susaṃvare //
tato bodhivrataṃ dhṛtvā saṃcaritvā jagaddhite /
trividhāṃ bodhimāsādya sambuddhapadamāpnuyuḥ //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa viśvabhuvā niśamya te /
sarve lokāḥ sabhāsīnāḥ prābhyanandan prabodhitāḥ //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa śrīghanena niśamya te /
sarve sasāṃghikā lokā muhurmuhuḥ saṃprabodhitāḥ //
// iti tamo 'ndhakārabhūmiyakṣarākṣasaparibodhanasaddharmāvatāraṇaprakaraṇaṃ samāptam //
11. śuddhāvāsika sukuṇḍala devaputroddhāraṇa prakaraṇam
atha gaganagaṃjo 'sau bodhisattvaḥ kṛtāṃjaliḥ /
viśvabhuvaṃ munīndraṃ taṃ natvevaṃ punarabavīt //
bhagavan sa mahāsattvo lokeśvaro jinātmajaḥ /
kadeha samupāgacched drakṣyate sa kathaṃ mayā //
Gkv 134
tataḥ kutra prayāto 'sau samuddhartuṃ ca duḥkhitaḥ /
tadupādiśya naḥ sarvān prabodhayitumarhati //
iti saṃprārthite tena gaganagaṃjena saddhiyā /
viśvabhūrmunirājastaṃ samālokyaivamādiśat //
tato 'sau kutraputrāntarhitāgnivat prabhāsayan /
gatvā vihāyāsau śuddhavāsaloke 'bhigacchati //
tatra sa brāhmaṇaṃ rupaṃ dhṛtvā paśyan samantataḥ /
tatra devanikāyeṣu samupācarate dīnavat //
tatra sukuṇḍalo nāma devaputro daridritaḥ /
duḥkhitaḥ kleśābhinnātmā durbhago dīnamānasaḥ //
taṃ saṃpaśyan samuddhartuṃ sadṛśābhāvitāśayaḥ /
śanaistasya gṛhadvāre samupāśritya tiṣṭhati //
taṃ dvārasamupāsīnaṃ vilokya sa sukuṇḍalaḥ /
kastvaṃ kimarthamāyāta ityevaṃ paripṛcchati //
tenaivaṃ paripṛṣṭe 'sau brāhmaṇo 'rthi suduḥkhivat /
niśvasyaivaṃ śanaistasya saṃpaśyan vadate puraḥ //
brāhmaṇo 'haṃ mahābhāga dūradeśādihāgataḥ /
kṣutpipāsābhitapto 'smi tadbhojyaṃ me pradīyatām //
tenaivaṃ yācamāno 'sau devaputraḥ sukuṇḍalaḥ /
rudan dīnasvaraḥ paśyan vadatyevaṃ tamānataḥ //
brāhmaṇa kiṃ pradāsyate kiṃcidvastu na me gṛhe /
tatkṣamasvāparādhaṃ me prārthayānyamito vrajan //
iti tenoditaṃ śrutvā vadatyevaṃ dvijaḥ sa tam /
kiṃcidapi pradātavyaṃ kṣuttṛṣṇākheditasya me /
yadi na dīyate kiṃcidapyatra maraṇaṃ vraje //
iti taduktamākarṇya devaputraḥ sukuṇḍalaḥ /
kiṃcidvastu gṛhe draṣṭuṃ praviśya paśyate śvasan //
tadā tasya jagaddhartuḥ kṛpādṛṣṭyanubhāvataḥ /
tatra gṛhe samudbhūtā mahadaiśvaryasaṃpadaḥ //
Gkv 135
tadā tasya gṛhe tatra kāṣṭhāgāreṣu sarvataḥ /
bhāṇḍāni vividhai ratnaiḥ pūrṇāni sarvadhātubhiḥ //
annaiśca bhojanairdravyaiḥ pānairdivyāmṛtairapi /
divyacīvaravastrādisarvālaṃkārabhūṣaṇaiḥ //
sugandhidravyapuṣpaiśca paripūrṇāni sarvataḥ /
vilokya samudāścaryasamākulitamānasaḥ //
aho kimidamāścaryam svapnaṃ vā dṛśyate mayā /
iti saṃcintya bhūyo 'pi samīkṣyaivaṃ vicintayan //
nūnamayaṃ mahābhijñaḥ puruṣo madgṛhāgataḥ /
yasya darśanabhāvena lakṣmīrjātā mamedṛśī //
iti niścitya cittena devaputraḥ sa nanditaḥ /
sahasopetya tam vipraṃ bhāṣate evamādarāt //
namaste brāhmaṇaśreṣṭha kaścitte kauśalaṃ tanau /
praviśātra gṛhe 'smākamanugrahītumarhasi //
iti tenoditaṃ śrutvā brāhmaṇaḥ sa prasāditaḥ /
sahasotthāya tadgehaṃ praviśati vilokayan //
tatra sa suprasanātmā devaputraḥ sukuṇḍalaḥ /
brāhmaṇaṃ taṃ pratiṣṭhāpya svāsane cārcate mudā //
pravārya dūṣyapaṭṭādicīvaraiḥ śuṣmakomalaiḥ /
maṇḍayitvā ca sarvāgaṃ sarvālaṃkārabhūṣaṇaiḥ //
divyarasāgrasusvādairāhārairamṛtottamaiḥ /
varṇagandharasodārairbhojayati samādaram //
tatsatkāraṃ samālokya brāhmaṇaḥ sa prasāditaḥ /
bhuktvā bhogyaṃ yathākāmaṃ dadātyasmai śubhāśiṣam //
svasti te maṃgalaṃ bhūyātsarvadāpi samantataḥ /
tiṣṭhatu te gṛhe lakṣmīḥ sadā saddharmasādhinī //
bhavatu te sadā śuddhaṃ cittaṃ saddharmalālasam /
sidhyantu te 'bhilāṣaṃ ca samvṛtikāryasādhanam //
Gkv 136
sadaitacchrīsusaṃpattisukhaṃ bhuktvā hitārthabhṛt /
triratnabhajanaṃ kṛtvā tiṣṭha caran mudā śubhe //
ahaṃ gacchāmi jetarṣerudyane saugatāśrame /
viśvabhuvaṃ munīndraṃ saṃdraṣṭuṃ vanditumutsahe //
iti taduktamākarṇya devaputraḥ sa vismitaḥ /
brāhmaṇaṃ taṃ samālokya pṛcchate caivamādarāt //
kīdṛśaṃ tanmahodyānaṃ jetarṣeḥ saugatāśramam /
kīdṛśī ramaṇīyā sā bhūmī tadvada me dvija //
ityevaṃ devaputreṇa paripṛṣṭe niśamya saḥ /
brāhmaṇastaṃ samālokya vadatyevaṃ ca sādaram //
ramaṇīyaṃ tadudyānaṃ jetarṣaḥ saugatāśramam /
divyasauvarṇaratnādinānālaṃkāramaṇḍitam //
tatrainakasamudbhūtā kalpṛkṣā mahīruhāḥ /
sarvakusumavṛkṣāśca sarvasatfalaśākhinaḥ //
aṣṭāṃgaguṇasampannāḥ jalapūrṇamanoharāḥ /
anekāḥ puṣkariṇyo 'pi padmotpalādiśobhitāḥ //
tatrārhantaḥ śubhātmāno bhikṣavo brahmacāriṇaḥ /
śuddhaśīlā mahābhijñā dakṣiṇīyā vicakṣaṇāḥ //
viśvabhuvo munīndrasya śrāvakā bodhicāriṇaḥ /
aneke bodhisattvāśca mahāsattvā maharddhikāḥ //
bhikṣuṇyo brahacāriṇyaḥ śuddhaśīlā jitendriyāḥ /
cailakavratinaścāpi tathānye 'pi ca sāṃghikāḥ //
triratnabhajanāraktā upāsakā upāsikāḥ /
viśvabhuvo munīndrasya śāsane śaraṇāśritāḥ //
sadā dharmāmṛtaṃ pītvā viharanti samāhitāḥ /
evamanye 'pi lokāśca brāhmaṇastīrthikā api //
rājānaḥ kṣatriyāścaiva samantrijanapaurikāḥ /
śreṣṭhinaḥ sārthavāhāśca mahājanāḥ śubhārthinaḥ //
Gkv 137
tatrāgatya samāśritya śrutvā saddharmamādarāt /
triratnabhajanaṃ kṛtvā viharanti sadā śubhe //
tathā devāśca daityāśca gandharvā api kinnarāḥ /
yakṣāśca nāgarājāśca garuḍāśca mahoragāḥ //
siddhā vidyādharāścāpi sarve lokādhipā api /
sadā tatra samāgatya viśvabhuvo jagadguroḥ //
satkṛtyābhyarcya saddharmaṃ śrutvā tiṣṭhanti sādaram //
evaṃ tatra munīndro 'sau viśvabhūḥ saṃpradarśayan /
prātihāryāṇi saddharmaṃ samupādiśya tiṣṭhati //
evaṃ tajjetakārāmaṃ puṇyakṣetraṃ manoramam /
sarvairlokādhipaiścāpi saṃsevitaṃ praśāsitam //
tadatra sāmpratam sarve lokā devādhipā api /
saddharmaṃ śrotumāgātya tiṣṭhanti tatsabhāśritāḥ //
tavāpi yadi vāṃchāsti tatra gaccha samadarāt /
viśvabhuvo munīndrasya sabhāṃ paśca vṛṣaṃ śṛṇu //
tatsaddharmāmṛtaṃ pītpā saṃbodhinihitāśayaḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā bodhicaryāvrataṃ cara //
etatpuṇyaviśuddhatmā pariśuddhatrimaṇḍalaḥ /
trividhāṃ bodhimāsādya saṃbuddhapadamāpsyasi //
iti matvā samādhāya śrutvā saddharmamādarāt /
triratnabhajanaṃ kṛtvā tiṣṭha caran sadā śubhe //
iti tena samādiṣṭaṃ niśamya sa sukuṇḍalaḥ /
prabodhitastathetyuktvā pṛcchatyevaṃ dvijaṃ ca tam //
avasyaṃ satyamākhyātumarhasi me puraḥ dvija /
devo 'si mānavo vā tvaṃ daityendro vā maharddhimān //
kasyāpi vidyate nedṛkkṛpādharmānubhāvatā /
yathā tvamiha mām paśyan tathā ko 'nyo 'nupālayet //
iti tenoditaṃ śrutvā brāhmaṇaḥ sa prasāditaḥ /
devaputraṃ tamālokya vadatyevaṃ prabodhane //
Gkv 138
na devo mānavo naiva daityendro vāpi nāsmyaham /
bodhisattvo 'smyahaṃ sarvasattvahitārthasaṃbharaḥ //
boddhicaryāvrataṃ dhṛtvā paśyan sattvān suduḥkhitaḥ /
bodhayitvā prayatnena yojayitvā susaṃvare //
evaṃ sarvatra lokeṣu duḥkhinaḥ pāpino 'pyaham /
bodhayitvā svayaṃ paśyan yojayeyaṃ sadā śubhe //
tathahaṃ svayamālokya sarvān sattvān prabodhayan /
bodhimārge pratiṣṭhāpya gacche tatra jināśrame //
iti tena samādiṣṭaṃ niśamya saṃpramoditaḥ /
sa ratnadakṣiṇāṃ datvā tasyaivaṃ ca prabhāṣate //
aho guṇamayaṃ kṣetraṃ sarvadoṣavivarjitam /
yatrādya ropitaṃ vījamadya saṃpadyate falam //
dhanyāste puruṣāḥ sarve ye triratnasubhaktikāḥ /
sadā dharmāmṛtaṃ pītvā saṃcarante jagaddhite //
ahamapi gamiṣyāmi jetārāme jināśrame /
viśvabhuvaṃ munīndraṃ taṃ draṣṭumicche sasāṃghikam //
tadahaṃ bhavatā sārddhaṃ tatra gantuṃ samutsahe /
tanmāṃ nītvā munīndraṃ taṃ saṃdarśayitumarhati //
iti saṃprārthite tena brāhmaṇaḥ sa sukuṇḍalam /
devaputraṃ tamālokya pratibravīti bodhayan //
ahamanyatra loke 'pi sattvān paśyan prabodhayan /
bodhimārge niyujyaivaṃ gamiṣyāmi tadāśrame //
tvameva prathamaṃ gatvā tatra jetāśrame vane /
vihārasthaṃ munīndraṃ taṃ saṃdarśaya sasāṃghikam //
tatsaddharmāmṛtaṃ pītvā saṃbodhinihitāśayaḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā saṃcarasva sadā śubhe //
ityuktvā sa mahāsattvo brāhmaṇaḥ prasthitastataḥ /
antarhitaḥ kṣaṇādvahnirivāśe 'bhigacchati //
Gkv 139
tad dṛṣṭvā deavaputro 'sau mudāścaryakulāśayaḥ /
natvākāśe muhuḥ paśyaṃścireṇa gacchate gṛhe //
tatra sattvālayāsīnāḥ brāhmaṇaṃ tamanusmaran /
taddupadiṣṭamādhāya tiṣṭhate saṃcarecchubhe //
triratnabhajanaṃ kṛtvā saṃcarante sadā śubhe //
evaṃ sa trijagannatho lokeśvaro jinātmajaḥ /
devānapi prayatnena bodhayitvā pramodayan /
bodhimārge niyujyaivaṃ cārayati jagaddhite //
evaṃ tasya jagadbhartuḥ puṇyaskandhaṃ mahattaram /
aprameyamasaṃkhyeyamityākhyātaṃ munīśvaraiḥ //
tatrāsya trijagadbhartuḥ smṛtvāpi nāma sarvadā /
dhyātvāpi praṇatiṃ kṛtvā bhajantu bodhivāṃchinaḥ //
ye bhajanti mudā tasya na te gacchanti durgatim /
sadā sadgatisaṃjātāḥ prānte yānti sukhāvatīm //
tatrāmitābhanāthasya pītvā dharmāmṛtaṃ sadā /
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā saṃyāsyanti jinālayam //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sarve sabhāśritāḥ /
lokāstatheti vijñapya prābhyanandan prabodhitāḥ //
// iti śuddhāvāsikasukuṇḍaladevaputroddharaṇaprakaraṇaṃ samāptam //
12. siṃhaladvīpa rākṣasī paribodhanoddhāraṇa prakaraṇam
atha gaganagaṃjo 'sau bodhisattvo jinātmajaḥ /
viśvabhuvaṃ munīndraṃ taṃ punarnatvaivamabravīt //
adyāpi sa mahāsattvo nāyāti bhagavanniha /
kadeha samupāgacchet kutra gacchati sāmpratam //
Gkv 140
iti tenābhisaṃpṛṣṭe viśvabhūḥ sa sudhākhiraḥ /
gaganagaṃjamālokya tamevaṃ punarādiśat //
tataḥ saṃprasthito 'sau ca lokeśvaḥ prabhāsayan /
sihaṃladvīpa ālokya ca lokeśvara rākṣasīrabhigacchati //
divyātisundaraṃ kāmarupaṃ dhṛtvā sa bhāsayan /
tatrābhisarate cittaṃ rākṣasīnāṃ pramodayan //
tamāyātaṃ samupālokya prauḍhakāmātisundaram /
sarvāsāṃ rākṣasīnāṃ tatkāmarāgaṃ samutthitam //
tadā tāḥ pramadāḥ sarvā rākṣasya madanākulāḥ /
navayauvanakantāṃgā ratirupātisundarāḥ //
bhūtvā taṃ samupālokya purataṃ samupāśritāḥ /
tatpādāmburuhe natvā buvatyevaṃ samādaram //
svāgataṃ te bhavān hi kaccit sarvatra kauśalam /
saṃpaśyan tarpayāsmākamanugṛhītumarhasi //
asmākaṃ yauvanīnāṃ yatsvāmī bhartā patiḥ prabhuḥ /
kasyā api hi naiko 'pi vidyate hi kadācana //
tadāsmākaṃ bhavān svāmī bhartā patiḥ prabhuḥ suhṛt /
bhavatu nāgatiścāpi trātā dvīpaḥ parāyaṇaḥ /
śaraṇyaṃ ca sadā loke sanmārgadeśako 'ci ca //
sadā te śaraṇe sthitvā samādiṣṭaṃ tathā tvayā /
tathā sarvā vayaṃ dhṛtvā saṃcariṣyāmahe mudā //
santyatra vividhā bhogyā divyāmṛtarasottamāḥ /
vastrāṇi vividhānyevaṃ vividhabhūṣaṇāmyapi //
ramaṇīyāstaḍāgāśca krīḍodyānavanāni ca /
prāsādā ramaṇīyāśca dīrghikāśca manoramāḥ //
santi dravyāṇi sarvāṇi ratnāni vividhānyapi /
sarvopakaraṇavastūni supathyānyauṣadhānyapi //
etānīmāni sarvāṇi tvadadhīnāni sarvadā /
tadbhavān samupālokya svecchayā dātumarhati //
Gkv 141
yathākāmaṃ sukhaṃ bhuktvā sahāsmābhiḥ sadā raman /
svecchayā saṃcaraṃstiṣṭhan vasatvihaiva sarvadā //
bhavadvaśe samāśritya sarvā vayaṃ samāsarāt /
pūrayitvāpyabhiprāyaṃ cariṣyāmo yathāsukham //
tadasmākaṃ bhavān svāmī bhūtvātraiva sadā raman /
sthātumarhasi rājeva pālayannaḥ suduḥkhitāḥ //
bhavato bhajanaṃ kṛtvā kariṣyāmaḥ samīhitam /
tattiṣṭhatu sadehaiva mānyatra vrajatu kvacit //
evaṃ tābhiḥ samākhyātaṃ niśamya sa jagatprabhuḥ /
sarvāstāḥ pramadāḥ paśyan bravītyevaṃ puraḥ punaḥ //
yathā mayopadiṣṭaṃ hi yuṣmābhiḥ kriyate yadi /
tathā yuṣmadvaśe sthitvā cariṣyāmīha sarvadā //
yathākāmaṃ sukhaṃ bhuktvā yuṣmābhiḥ saha sarvadā /
raman sarvamabhiprāyaṃ pūrayiṣyāmi vo dhruvam //
iti tena samādiṣṭaṃ śrutvā tāḥ pramadā api /
sarvāstaṃ puruṣaṃ kāntaṃ saṃvīkṣyaivaṃ bruvanti ca //
tvadādiṣṭaṃ vayaṃ śrutvā na cariṣyāmahe katham /
avaśyaṃ te vaśe sthitvā kariṣyāmo yathoditam //
tadasmākaṃ vacaḥ śrutvā bhuktvāsmābhiḥ sukhaṃ saha /
yathākāmaṃ ramannatra saṃcaratāṃ yathecchayā //
iti tābhiḥ samākhyātaṃ niśamya sa jagatprabhuḥ /
sarvāstā rākṣasīḥ paśyan bravītyeva prabodhayan //
yadi yūyaṃ mayākhyātaṃ dhṛtvā sarvāścariṣyatha /
tacchṛṇudhvaṃ samādhāya deśitaṃ vo hitaṃ mayā //
viramya daśapāpebhyo dhṛtvā brahmavihārikam /
triratnabhajanaṃ kṛtvā caradhvaṃ poṣadhaṃ vratam //
yadyetadvratamādhāya caratha sarvadādarāt /
tadā yuṣmadvaśe sthitvā tiṣṭheyamiha saṃraman //
Gkv 142
iti tena samādiṣṭaṃ śrutvā tāḥ pramadā api /
sarvāstatheti vijñapya kurvantyevaṃ ca tatpuraḥ //
svāmin yathā tvayādiṣṭaṃ tathā vayaṃ caremahi /
tadetadvidhimasmākaṃ samupādeṣṭumarhasi //
iti saṃprārthitaṃ tābhinirśamya sa jinātmajaḥ /
tāḥ sarvāstā bodhitā matvā samīkṣyaivaṃ bravīti tat //
śṛṇudhvaṃ yadi vāṃchāsmin yuṣmākaṃ satsukhe sadā /
vratarājavidhānaṃ ca upadekṣyāmi vistaram //
ādau puṇyasukhotsāhaṃ dhṛtvā śuddhāśayā mudā /
tīrthe snātvā viśuddhāṃgā prāvṛtya śuddhacīvaraiḥ //
abhyarcya sadguruṃ natvā triratnaśaraṇaṃ gatāḥ /
śrīmallokeśvaraṃ dhyātvā samabhyarcya yathāvidhim //
tataścārghādikaṃ datvā saṃstutvā stutijalpanaḥ /
aṣṭāṃgaiḥ sādaraṃ natvā kṛtvā vāpi pradakṣiṇān //
sadhātudravyaratnādidakṣiṇān śraddhayādarāt /
upaḍhokya samālokya kṛtājaliputā mudā //
pāpānāṃ deśanāṃ kṛtvā dhṛtvā puṇyānumodanām /
saṃbodhiopraṇidhiṃ dhṛtvā prārthageta jagacchubhe //
evaṃ kṛtvā vrataṃ nityamahnāyāme tṛtīyake /
bhogyaṃ nirāmiṣaṃ bhuktvā kuruta vratapālanām //
evaṃ nityaṃ samādhāya kṛtvā vratamidaṃ sadā /
triratnaśaraṇaṃ kṛtvā saṃcaradhvaṃ jagaddhitaṃ //
etatpuṇyānubhāvena pariśuddhatrimaṇḍalāḥ /
sadā sadgatisaṃjātāḥ saddharmaśrīguṇāśayāḥ //
satsukhāni sadā bhuktvā niḥkleśā vijitendriyāḥ /
sarvatra bhadratāṃ kṛtvā gamiṣyatha sukhāvatīm //
tatrāmitābhanāthasya pītpā dharmāmṛtaṃ sadā /
trividhāṃ bodhimāsādya saṃbuddhapadamāpsyatha //
Gkv 143
evaṃ matvā mahatpuṇyaṃ poṣadhavratasaṃbhavam /
yadīcchatha sadā bhadraṃ taccaradhvaṃ sadā vratam //
ityevaṃ tatsamādiṣṭaṃ śrutvā tāḥ pramadā api /
rākṣasyo muditāḥ sarvā dhartumicchanti tad vratam //
tatastāḥ pramadāḥ sarvā rākṣasyo 'pi prabodhitāḥ /
yathāvidhi samādhāya caranti poṣadhaṃ vratam //
etatpuṇyānubhāvena sarvāstā vimalāśayāḥ /
vimuktakāmasaṃrāgā bhavanti brahmacārikāḥ //
tadā tāsāṃ ca sarvāsāṃ rākṣasīnāṃ manāṃsyapi /
kleśaduḥkhairna bādhyante 'pahāribhiḥ kadāpi ca //
tāsāmāghācittaṃ ca naivābhijāyate kvacit /
daśākuśalasaṃrāgaṃ kasyāścāpi na jāyate //
sarvā śraddhānusāriṇyaḥ saddharmaguṇasādhane /
tathā dharmānusāriṇyo bhavanti prāptasaṃvarāḥ //
catuḥsatyāgamapraptāḥ prāptamārgacatuṣṭayāḥ /
kāścicca śrotāapatifalaprāptāḥ prabodhitāḥ //
tathānyāḥ sakṛdāgāmifalaprāptāḥ kāścit saddharmasādhane //
kāścidarhatvasaṃprāptāḥ pariśuddhatrimaṇḍalāḥ /
pratyekāṃ bodhimanyāśca kāścitsaṃbodhilālasāḥ //
evaṃ tadupadeśamāsādya sarvāstāḥ pramadā api /
saddharmābhitā bhadrā bhavanti bodhimānasāḥ //
evaṃ tasya jagadbhartuḥ prasādāstāḥ pramoditāḥ /
śikṣāsaṃvaramāsādya pracaranti jagaddhite //
tatastā nanditāḥ sarvāḥ śāstāraṃ tamupasthitāḥ /
kṛtājalipuṭā natvā prārthayantyevamādarāt //
yadbhavān svayamālokya sarvānasmān durāratān /
kṛtyā bodhayan dharme niyojayati sadguro //
Gkv 144
tadasmākaṃ bhavāṃcchastā suhṛnmitraṃ ca sadguruḥ /
saddharmaṃ samupādiśya sadeha sthātumarhati //
vayaṃ sarvā bhavacchikṣāstadbhavaccharaṇe sthitāḥ /
bhavatā yadyathādiṣṭaṃ tatkariṣyāmahe tathā //
na purā rākṣasīvṛttiṃ kariṣyāmaḥ kadācana /
śikṣāsaṃvaramādhāya cariṣyāmo vrataṃ sadā //
jambūdvīpe yathā martyā viramya daśapāpataḥ /
saṃvṛtisukhabhuṃjānā jīvanti sadguṇāratāḥ //
tathā vayaṃ viramyātra daśakulamārgataḥ /
sadvṛtisukhabhuṃjānā jīvema sadguṇāratāḥ //
sadaitad vratamādhāya triratnabhajanāratāḥ /
sarvaṃ sattvahitaṃ kṛtvā saṃcariṣyāmahe śubhe //
tadasmān kṛpayā paśyannevaṃ cānugrahaṃ sadā /
kṛtvā saddharmamādiśya viharatviha mānyataḥ //
iti saṃprārthitaṃ tābhiḥ sarvābhiḥ sa jinātmajaḥ /
lokeśvaraḥ samākarṇya tā vīkṣya vadate punaḥ //
nāhaṃ sadeha tiṣṭheyaṃ sarvatrāpi suduḥkhinaḥ /
prāṇinaḥ svayamālokya samuddhartuṃ caremahi //
tadetatsaṃvaraṃ dhṛtvā yūyamevaṃ samāhitāḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā saukhyaṃ bhuktvābhitiṣṭhata //
kāle kāle 'hamāgatya yuṣmākaṃ hitasādhane /
deśayiṣyāmi saddharmasaṃbuddhapadasādhānam //
evaṃ saṃbodhayan sarvā rākṣasīstāḥ sa rākṣasaḥ /
lokeśvaro mahāsattvaḥ saṃprasthitastato drutam //
tato 'ntarhita ākāśe gatvenduriva bhāsayan /
prahlādayan jagallokaṃ carate satvahitotsukaḥ //
taṃ khe gataṃ prabhāsvantaṃ dṛṣṭvā tāḥ sakalā api /
rākṣasyo vismayotpannāstiṣṭhanti pratinanditāḥ //
Gkv 145
tataḥ prabhṛtī tāḥ sarvā rākṣasyo 'pi samāhitāḥ /
tacchikṣāsaṃvaraṃ dhṛtvā saṃcarante sadā śubhe //
evaṃ sa trijagannātho rākṣasīrapi bodhayan /
bodhimārge niyujyāpi cārayati sadā śubhe //
evaṃ tasya jagadbhartuḥ puṇyaskandhaṃ mahattaram /
aprameyasaṃkhyemityākhyātaṃ munīśvaraiḥ //
tattasya trijagadgartuḥ śaraṇaṃ samupāśritāḥ /
dhyātvāpyuccārya nāmāpi smṛtvāpi bhajatādbhavam //
ye tasya trijagadbhartuḥ śraddhayā śaraṇe sthitāḥ /
dhyātvāpyuccārya nāmāpi smṛtvā bhajanti sarvadā //
te sadā sadgatiṃ yāntiṃ na kadācana /
bhadraśrīguṇasaṃpattisamāpannā bhavantyapi //
sadā sattvahitādhāne saddharmasādhanāratāḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā saṃprayāyuḥ sukhāvatīm //
tatrāmitābhanāthasya pītvā dharmāmṛtaṃ sadā /
arhanto bodhimāsādya saṃbuddhapadamāpnuyuḥ //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa viśvabhuvā niśamya te /
sarve sabhāśritā lokāḥ prābhyanandan prabodhitāḥ //
// itisiṃhaladvīparākṣasīparibodhanoddharaṇa prakaraṇam //
13. vārāṇasī kṛmi kīṭoddhāraṇa prakaraṇa
atha gaganagaṃjo 'sau bodhisattvaḥ kṛtāṃjaliḥ /
viśvabhuvaṃ munīndraṃ ca praṇatvaivamavocata //
bhagavan sa mahāsattvo lokeśvaro jinātmajaḥ /
nādyāpiha samāyāti kadāgacchettadādiśa //
Gkv 146
iti tenoditaṃ śrutvā viśvabhūḥ sa munīśvaraḥ /
gaganagaṃjamālokya taṃ punarevamabravīt //
tataḥ saṃprasthitaścāsau lokeśvaro vilokayan /
vārāṇasyāṃ samuddhartuṃ sattvān samabhigatcchati //
dṛṣṭvā sa prāṇino 'nekānasaṃkhyeyān suduḥkhitān /
saviṇmūtramṛdālagnāṃstiṣṭhatyevaṃ vicintayan //
hā pāpaṃ kathametāni saviṇmutrāśrītānyaham /
kṛmyasaṃkhyasahastrāṇi proddhareyaṃ prabodhayan //
tatra sa cintayan matvā sattvān kṛpayā saṃvilokayan /
bhramararupamādhāya bharmate tadupācaran //
namo buddhāya dharmāya saṃghāyeti praṇoditam /
madhuraśabdamuccārya bhramate sa viyaccaran //
taṃ khe bhramantamālokya sarve te prāṇakā api /
tatkalārāvamākarṇya cintayanyevamutsukāḥ //
aho 'yaṃ sukhavān pakṣī bhramate khe 'tiyathecchayā /
kimanena kṛtaṃ puṇyaṃ carate sukham //
kimasmābhiḥ kṛtaṃ pāpaṃ yenāmedhyāśritā vayam /
iti vicintya te sarve kṛmayastatsukhecchitāḥ //
tadviṇvamanuśrutvā saṃtiṣṭhante tadunmukhāḥ //
tathā te kṛmayaḥ sarve tannāmasmṛtibhāvitāḥ /
tattriratnanamaskāraṃ dhṛtvā tiṣṭhanti cetasā //
tathā caivaṃ samuccārya triratnanāma cetasā /
smṛtvā kṛtvā namaskaraṃ tiṣṭhanti trimaṇermudā //
etatpuṇyaviliptāste sarve saṃjātapakṣakāḥ /
tata uḍḍīya gaṃgāyāṃ nipatantastyajantyasūn //
tataste vimalātmānaḥ saṃprayātāḥ sukhāvatīm /
sarve sugandhamukhā nāma bodhisattvā bhavantyapi //
te tatrāmitabhāsasya pītvā dharmāmṛtaṃ sadā /
trividhāṃ bodhimāsādya nirvṛpadamāpnuyuḥ //
Gkv 147
evamasau mahāsattvo lokeśvaraḥ kṛmīnapi /
prayatnena samuddhṛtya preṣayati sukhāvatīm //
tathā tasya jagacchāstuḥ puṇyaskandhaṃ mahattaram /
aprameyamasaṃkhyeyamityākhyātaṃ munīśvaraiḥ //
ye cāsya lokanāthasya śraddhayā śaraṇe sthitāḥ /
dhyātvā smṛtvā samuccārya nāma bhajanti sarvadā //
sadā te sadgatau jātā durgatau na kadācana /
saddharmaśrīsukhāpannāḥ saṃprayāyuḥ sukhāvatīm //
tatrāmitāabhanāthasya pītvā dharmāmṛtaṃ sadā /
trividhāṃ bodhimāsādya saṃprāpsyanti jinālayam //
iti matvā sadā bhadrasaukhyamicchanti ye bhave /
te 'sya trailokanāthasya bhajantu śaraṇe sthitāḥ //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa viśvabhuvā niśamya te /
sarve samāśritā lokāḥ prābhyanandan prabodhitāḥ //
// iti vārāṇasīkṛmikīṭoddhāraṇaprakaraṇaṃ samāptam //
14. māgadhika sattva prabodhanoddhāraṇa prakaraṇa
atha gaganagaṃjo 'sau bodhisattvaḥ pramoditaḥ /
viśvabhuvaṃ munīndraṃ taṃ praṇatvaivamuvāca ca //
bhagavan sa mahābhijñaḥ kadeha samupāsaret /
idānīṃ kva prayāto 'sau hyetadādeṣṭumarhati //
iti saṃprārthite tena viśvabhūḥ sa munīśvaraḥ /
bodhisattvaṃ tamālokya sabhāṃ cāpyevamabravīt //
tato 'sau trijagannātho vārāṇasyāṃ viniścaran /
sattvān paśyan samuddhartuṃ magadhe 'bhigato 'dhunā //
Gkv 148
tatra sa samupāśritya durbhikṣaparipīḍitān /
nṛmāṃsānyapi bhuṃjānān pibato rudhirāṇyapi //
parasparaṃ yudhyamānān mahāpātakacāriṇaḥ /
kleśāgnitāpitān duṣṭān saṃpaśyannanupṛcchati //
kasmādyūyamihānyonyaṃ yuddhaṃ kṛtvāvirodhitāḥ /
nṛmāṃsānyapi bhuktvaivaṃ pītvā nṛrudhirāṇyapi //
kleśāgnidahitātmāno mahāpātacāriṇaḥ /
bhūtayakṣā iva kṣurāśvarathaivamabhadrake //
iti tatpṛṣṭamālokya sarve te durjanā api /
tatpuṇyāṃśuparispṛṣṭā bhavanti damitāśayāḥ //
tataḥ sarve 'pi te tasya purataḥ samupāśritāḥ /
taṃ samīkṣya mahāsattvaṃ nivedayanti tadvṛtim //
sādho yadatra durbhikṣamahotpātaṃ pravartate /
tannātra vidyate kiṃcidannaṃ pānaṃ ca bhojanam //
viṃśativarṣaṃjāto sa dahatiḥ pravartitā /
tatkṣuttṛṣṇāgnisaṃdagdhāḥ sarve 'tikleśitā vayam //
yadevaṃ kleśasaṃtaptā duḥsahavedanāturāḥ /
niḥsnehā nirdayāḥ krūrāścāṇḍālavṛtticāriṇaḥ //
tadanyonyaṃ nihatyāpi yuddhaṃ kṛtvā divāniśam /
nṛmāṃsānyapi bhuṃjānāḥ pītvā nṛrudhirāṇyapi //
kṛtvātidāruṇaṃ karma mahāpātakacāriṇaḥ /
svātmānameva saṃtṛpya pālayantaścarāmahe //
viṃśativarṣaparyāptaṃ kāntāramiha vartate /
abhakṣyānyapi tadbhuktvā pālayāmaḥ svajīvitam //
tadbhavān yadi śaknoti durbhikṣaṃ śamayanniha /
kṛtvā subhikṣamasmākaṃ trātā bhavitumarhati //
iti taiḥ kathitaṃ śrutvā bodhisattvaḥ sa ṛddhimān /
gatvā khe vividhaṃ dravyaṃ pravarṣayati sarvataḥ //
Gkv 149
prathamamaudakaṃ varṣaṃ pravartitaṃ samantataḥ /
tad dṛṣṭvā te janāḥ sarve sāścaryaharṣitāśayāḥ //
tad mṛtaṃ sukhaṃ pītvā yathecchayā pramoditāḥ /
saṃtṛptarisantuṣṭā bhavanti prīṇītāśrayāḥ //
tataścāsau mahābhijño bhogyāni vividhāni ca /
supiṣṭādīni khādyāni varṣayati samantataḥ //
tāni dṛṣṭvā ca te sarve samāgṛhya yathecchayā /
prabhuktvā sukhamāsādya tiṣṭhanti vismayānvitāḥ //
yadāhāreaṇa saṃtṛptāḥ sarve te saṃpramoditāḥ /
tadā dhānyādisarvāṇi vrīhiśasyāni varṣayan //
vividhāni ca vastrāṇi dravyāṇi vividhānyapi /
sarvāṇi dhāturatnāni sarvāṇi bhūṣaṇāni ca //
varṣayaṃstatra sarvatra karoti tān pramoditān /
taddṛṣṭvā sakalā lokā bhavanti vismayānvitāḥ //
tāni sarvāṇi te sarve dṛṣṭvādāya yathecchayā /
pūrayitvā gṛhe koṣṭhe bhavanti pratinanditāḥ //
yadā teṣāmabhiprāyaṃ sarvesāmanusidhyate /
tadā te nanditāḥ sarve sametyekānta āśritāḥ //
parasparaṃ samālokya sāścaryaharṣitāśayāḥ /
aho kasyānubhāvo 'yamityuktvā samupāsthitāḥ //
tadāsau trijagacchāstā vṛddhamekaṃ mahallakam /
sudṛṣṭyā samadhiṣṭhāya preṣayanti tadantike //
tatra sa saṃcaran vṛddho jīrṇaḥ kubjo mahallakaḥ /
daṇḍaparāyaṇo gatvā śanaiḥ paścanniṣīdati //
tatra madhye niṣītvā sa vṛddhastān samupāśritān /
sarvāṃllokān samālokya kathayatyevamānataḥ //
kiṃ manyadhva idaṃ bhadraṃ jātaṃ kasyānubhāvataḥ /
kasyāpīdṛkprabhāvaṃ hi nāsti traidhātukeṣvapi //
Gkv 150
jñāyāaṃ hyanubhāvo 'yaṃ lokeśasya jagatprabhoḥ /
śrūyatāṃ vakṣyate tasya prabhāvo 'tra mayādhunā //
yo lokeśvaro nāma bodhisattvo jinātmajaḥ /
mahāsattvo mahābhijñastraidhātukādhipeśvaraḥ //
sa sarveṣāmapi trātā nāthaḥ śāstā hitārthabhṛt /
dharmaśrīguṇasaṃpattisukhabhartā guruṃ prabhuḥ //
andhānāmapi sanmārgaṃ darśayati pradīpavat /
sūryāditāpadagdhānāṃ chatrībhūtaḥ sudhāṃśuvat //
tṛṣitānāṃ nadībhūtaḥ kṣudhitānāṃ suradrumaḥ /
rogiṇāṃ śalyahṛdvaidyaḥ mātā pitā ca duḥkhinām //
narakābhyuopapannānāmuddhartā nirvṛtipradaḥ /
daridrānāṃ pradātā ca śaraṇyaṃ śaraṇārthinām //
agatīnāṃ gatirbandhumitraṃ dvipaḥ parāyaṇaḥ /
kimeva bahunākhyāya sarvadharmādhipo 'pyasau //
sukhitāste mahābhāgā bhadrāḥ saddharmalābhinaḥ /
ye 'sya traidhātunāthasya smṛtvā bhajanti sarvadā //
te 'pi dhanyā mahātmānaḥ saddharmaguṇalābhinaḥ /
ye 'sya nāma samuccārya bhajanti śraddhayā sadā //
te bhavaduḥkhanirmuktā niḥkleśā vimalāśayāḥ /
pūjāṃgaiḥ śraddhayābhyarcya bhajanti ye samādarāt //
ye cāsya maṇḍalaṃ kṛtvaṃ samabhyarcya yathāvidhi /
japastotrapraṇāmādyairbhajante śaraṇāśritāḥ //
te bhavanti mahārājā narendrāścakravartinaḥ /
dharmaśrīguṇasatkīrtisaptaratnasamanvitāḥ //
saumyāḥ sugandhikāyāśca pūrṇagātrāḥ śubhendriyāḥ /
jātismarāḥ subhadrāṃśāḥ saddharmaguṇasādhinaḥ //
evaṃ tasya jagattrātuḥ sadguṇaṃ varṇyate katham /
aprameyamasaṃkhyemityākhyātaṃ munīśvaraiḥ //
Gkv 151
evaṃ tasya mahatpuṇyaskandhamahattaraṃ varam /
yūyaṃ vijñāya nāmāpi smṛtvā bhajata sarvadā //
ye cāsya śraddhayā nityaṃ smṛtvā dhyātvā samāhitāḥ /
nāmāpi ca samuccārya bhajanti śaraṇāśritāḥ //
durgatiṃ te na gacchanti kadācidapi kutracit /
sadā sadgatisaṃjātā bhavanti śrīguṇāśrayāḥ //
kṛtvā bhadrāṇi sattvānāṃ bhuktvā saukhyāni sarvadā /
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā prānte yānti sukhāvatīm //
tatrāmitaruceḥ śāstuḥ pītvā dharmāmṛtaṃ sadā /
trividhāṃ bodhimāsādya nirvṛtipadamāpnuyuḥ //
iti tena samādiṣṭaṃ śrutvā sarve 'pi te janāḥ /
tatheti pratinanditvā vrajanti svagṛhaṃ tataḥ //
so 'pi mahallako vṛddhaḥ saddharmaguṇavistaram /
samākhyāya samutthāya saṃprayāti svamālayam //
tadā sarve 'pi te loka māgadhikāḥ prabodhitāḥ /
lokeścaramanusmṛtvā bhajanti sarvadā mudā //
tadārabhya sadā tatra subhikṣaṃ saṃpravartitam /
sarve sattvā yathākāmaṃ bhuktvā caranti sadvṛṣe //
sarve te vimalātmānaścaturbrahmavihāriṇaḥ /
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā saṃcarante śubhe sadā //
evaṃ sa trijagannātho lokeśvaro jinātmajaḥ /
sarvadharmādhipaḥ śāstā bodhisattvaḥ kṛpānidhiḥ //
svayaṃ sattvān samāalokya pāpino durjanānapi /
bodhayitvā prayatnena cārayati śubhe vrate //
evaṃ tasya jagadbhartuḥ puṇyaskandhaṃ mahattaram /
aprameyamasaṃkhyeyamityākhyātaṃ jinairapi //
tenāsau trijagannāthaḥ sarvatraidhātukādhipaḥ /
sarvarmābhisaṃbhartā bodhiśrīguṇaratnabhṛt //
Gkv 152
sarvairmunīśvaraiścāpi praśaṃsito 'bhisaṃṣṭutaḥ /
sarvairlokādhipaiścāpi nityaṃ smṛtvābhivanditaḥ //
ityevaṃ tasya saddharmaguṇamāhātmyamuttamam /
vijñāya smaraṇaṃ dhṛtvā bhajantu bodhivāṃchinaḥ //
ye tasya śaraṇe sthitvā smṛtvā dhvātvāpi cetasā /
nāmoccāryābhivanditvā stutvā bhajanti sarvadā //
durgatiṃ te na gacchanti kvacidapi kadācana /
sadā sadgatisaṃjātā bhavanti bodhicāriṇaḥ //
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā sarvasattvahitodyatāḥ /
bodhiśrīguṇasaṃpannāḥ saṃprayānti sukhāvatīm //
tatrāmitaruceḥ śāstuḥ pītvā dharmāmṛtaṃ sadā /
trividhāṃ bodhimāsādya saṃbuddhapadamāpnuyuḥ //
iti yūyamapi jñātvā smṛtvā taṃ triguṇādhipam /
dhyātvā smṛtvābhivanditvā bhajadhvaṃ sarvadādarāt //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa viśvabhuvā niśamya te /
sarve lokāstathetyuktvā prābhyanandan prabodhitāḥ //
// iti māgadhikasattvaprabodhanoddhāraṇaprakaraṇaṃ samāptam //
15. śrījetārāma viśvabhū darśana sukhāvatī pratyudgama prakaraṇam
atha sarvanīvaraṇaviṣkambhī sa jinātmajaḥ /
sāṃjaliḥ śrīghanaṃ natvā samālokyaivamabravīt //
bhagavan sa mahāsattvo lokeśvarastataścaran /
kutra sattvān samuddhartuṃ saṃprayātastadādiśa //
iti taduktamākarṇya bhagavan sa munīśvaraḥ /
sabhāṃ viṣkambhinaṃ taṃ ca samālokyaivamādiśat //
tato 'pyantarhitaścāsau lokeśvaro viyadgataḥ /
saṃbhāsayan jagallokaṃ sthitvā caivaṃ vyacintayat //
Gkv 153
jetārāme vihāre 'dya sarvadevāsurādayaḥ /
lokāḥ sametya saddharmaṃ śrotuṃ sabhāsamāśritāḥ //
ahamapi munīndraṃ taṃ viśvabhuvaṃ jagadgurum /
vandituṃ tasya dharmaṃ ca śrotuṃ gaccheyaṃ sāmpratam //
iti dhyātvā sa lokeśvaraḥ prabhāsayan samantataḥ /
prahlādayan jagallokaṃ jetārāmamupācarat //
tatra sa samupāviśya saṃpaśyanstaṃ munīśvaram /
sarvāvatīṃ sabhāṃ tāṃ ca saṃbhāsayannupāsarat //
taṃ dṛṣṭvā samupāyātaṃ gaganagaṃja utthitaḥ /
upetya taṃ muniṃ natvā sāṃjalirevamabravīt //
bhagavannayamāyātaḥ katamassugatātmajaḥ /
bodhisattvo jagallokaṃ prabhāsayan samāgataḥ //
iti tatpṛṣṭamālokya viśvabhūḥ sa munīśvaraḥ /
lokeśvaro 'yamāyāta iti paśyanstamabravīt //
tatropetya sa lokeśo bodhisattvo vilokayan /
tridhā pradakṣiṇīkṛtya viśvabhuvo jagadguroḥ /
sāṃjaliḥ praṇatiṃ kṛtvā vāmapārśve samāśrayat //
kaccite kuśalaṃ kāye śrāntaḥ klāntaśca māsyapi /
ityevaṃ kuśalaṃ pṛṣṭvāpṛcchat sa bhagavān punaḥ //
kulaputra tvayā kutera sattvāḥ samuddhṛtāḥ /
kiyanto bodhayitvā ca niyujya sthāpitā śubhe //
iti pṛṣṭe munīndrena lokeśvaraḥ sa āditaḥ /
vistareṇa munīndrasya pura evaṃ nyavedayat //
pretalokeṣu ye sattvāḥ pretāḥ sūcīmukhādayaḥ /
te 'pi sarve mayoddhṛtya saṃpreṣitāḥ sūkhāvatīm //
ye cāvīcau nimagnāste sarve mayā samuddhṛtāḥ //
kālasūtre ca ye sattvā ye cāpi rauravāśritāḥ /
hāhe ca tapane ye ca śītodake caye sthitāḥ //
Gkv 154
asicchade ca ye sattvāḥ saṃvṛte cāpi ye sthitāḥ /
evamanyatra sarvatra narakeṣu samāsthitāḥ //
te 'pi sarve mayoddhṛtya saṃpreṣitāḥ sukhāvatīm //
ye cāpi pāpino duṣṭāste 'pi mayā prayatnataḥ /
bodhayitvā pratiṣṭhāpya bodhimārge niyojitāḥ //
tathā kāṃcanabhūmyāṃ ca sattvā ye 'dhomukhāḥ /
api te sarve 'pi mayā yatnād bodhimārge niyojitāḥ //
tathā rupamayībhūmyāṃ sattvāḥ puruṣapuṃgalāḥ /
te 'pi mayā prayatnena bodhimārge niyojitāḥ //
tataścāyomayībhūmyāṃ pātāle nivasanti ye /
balipramukhadaityāśca durdāntā madamāninaḥ //
te 'pi sarve mayā yatnād bodhayitvā prasāditāḥ /
bodhimārge pratiṣṭhāpya cārayitvā jagaddhite //
tamo 'ndhakārabhūmyaṃ ca ye sattvā yakṣarākṣasāḥ /
te sarve bodhimārgeṣu bodhayitvā niyojitāḥ //
śuddhāvāse devaloke sukuṇḍalādayo 'marāḥ /
bodhayitvā prayatnena bodhimārge niyojitāḥ //
tataḥ siṃhaladvīpe ca rākṣasyo 'pi prayatnataḥ /
bodhayitvā bodhimārge sarvāḥ sthāpitā mayā //
vārāṇasyāṃ ca ye 'medhyanimagnāḥ kṛmayo 'pi te /
sarve mayā samṛddhṛtya saṃpreṣitāḥ sukhāvatīm //
tato māgadhikā lokā duṣṭā api prayatnataḥ /
bodhayitvā bodhimārge niyujya pālitā mayā //
evamanye 'pi sattvāśca duṣṭāḥ pātakino 'pi te /
sarve mayā samuddhṛtya saṃpreṣitāḥ sukhāvatīm //
evaṃ bhūtāḥ piśācāśca pretāścāpi niśācarāḥ /
sarve pāpino magnāḥ sarveṣu narakeṣvapi /
mayā samuddhṛtya saṃpreṣitāḥ sukhāvatīm //
Gkv 155
tiryaṃco 'pi sarve sadgatau sthāpitā mayā /
te 'pi mayā samuddhṛtya saṃpreṣitāḥ sukhāvatīm //
evaṃ nāgāśca daityāśca yakṣagandharvakinnarāḥ /
kumbhāṇḍā rākṣyaścāpi duṣṭā darpābhimāninaḥ //
te 'pi sarve prayatnena bodhimārge mayeritāḥ //
evaṃ ca mānavā duṣṭāḥ pāpiṣṭhā api yatnataḥ /
śodhayitvā samālokya bodhimārge niyojitāḥ //
evaṃ divyasukhāraktā devāścāpi prayatnataḥ /
bodhayitvā mayā sarve bodhimārge niyojitāḥ //
evaṃ sarve 'pi sattvāśca traidhātukanivāsinaḥ /
bodhimārge pratiṣṭhāpya preṣaṇīyāḥ sukhāvatīm //
evaṃ sarvān samālokya samuddhṛtya samantataḥ /
bhavatāṃ darśanaṃ kartumihāhamāgato 'dhunā //
bhavatāṃ darśanaṃ prāpya sāfalyaṃ me pariśramam /
ito 'haṃ bhagavaṃcchāstā gamiṣyāmi sukhāvatīm //
bhavāniha samāśritya puṇyābhairbhāsayan jagat /
saddharmam sarvadādiśya viharatu jagaddhite //
iti tena samākhyātaṃ śrutvā sa saṃpraharṣitaḥ /
gaganagaṃja ālokya lokeśamevamavravīt //
aho īdṛkmahābhijñaṃ dṛṣṭaṃ śrutaṃ na kasyacit /
saṃbuddhānāṃ na vidyante tatkasyānyasya vidyate //
ityuktvā sa mahāsattvo gaganagaṃja utthitaḥ /
tasya lokeśvarasyāgre sāṃjaliḥ samupācaran //
mā tvaṃ śrānto 'si lokeśa kaccitte kauśalaṃ tanau /
iti pṛṣṭvā padāmbhoje natvā paśyan samāśritaḥ //
ityevaṃ tena saṃpṛṣṭe lokeśvaro niśamya te /
gaganagaṃjamālokya sasmita evamabravīt //
nātrāhaṃ bhavatāṃ madhye śrāntaḥ kliṣṭo 'pi vā care /
bhavatāṃ darśanenāpi kauśalyaṃ mama sarvataḥ //
Gkv 156
iti tena samādiṣtaṃ niśamya saṃpramoditaḥ /
gaganagaṃja ālokya taṃ lokeśamabhāṣata //
sadātrāsmaddhite śāstarviharasva kṛpāmate /
bhavaddharmāmṛtaṃ pītvā kariṣyāmo jagaddhitam //
iti taduktamākarṇya lokeśvaro jinātmajaḥ /
gaganagaṃjamālokya taṃ punarevamabravīt //
nāhaṃ sadeha tiṣṭheyaṃ sarvatrāpi careya hi /
yathā mayā pratijñātaṃ kartavyaṃ tajjagaddhitam //
sarve sattvā mayālokya bodhayitvā prayatnataḥ /
bodhimārge pratiṣṭhāpya preṣaṇīyāḥ sukhāvatīm //
tatsattvān samuddhṛtya śodhayitvābhibodhayan /
bodhimārge pratiṣṭhāpya gamiṣyāmi sukhāvatīm //
tadbhantaḥ sadāpyevaṃ saṃbuddhaśaraṇāśritāḥ /
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā viharantu jagaddhite //
sadā vo maṃgalaṃ bhūyātkārye saṃbodhisādhane /
saṃsidhyatu jagadbhadrasādhanaśrīḥ samṛddhyatu //
ityādiṣṭaṃ jagadbhartrā śrutvā sa saṃpraharṣitaḥ /
gaganagaṃja enaṃ ca samālokyaivamabravīt //
bhavatāmapi sidhyantu kāryāṇi trijagaddhite /
maṃgalaṃ ca sadā bhūyāt saṃbodhiśrīḥ samṛddhyatu //
ityevaṃ tau mahāsatvau pṛṣṭvānyonyaṃ sakauśalam /
mithau bhadrāśiṣaṃ datvā tūṣṇībhūtvāvatiṣṭhatuḥ //
tadāsau bhagavāṃcchāstā viśvabhūstān sabhāśritān /
sarvāṃllokān samālokya saddharmaṃ samupādiśat //
śṛṇvantu kulaputrā yatsaṃbodhijñānasādhanam /
saddharmaṃ tanmayākhyātaṃ sattvānāṃ bhadrakāraṇam //
prathamaṃ bodhisattvena saṃbodhijñānasiddhaye /
saṃbodhiṃ praṇidhiṃ kṛtvā kartavyaṃ dānamīpsitam //
Gkv 157
tato viramya pāpebhyo daśabhyo 'pi samādarāt /
śuddhaśīlaṃ samādhāya caritavyaṃ susaṃvaram //
tataḥ kleśān vinirjitya caturbrahmavihāriṇaḥ /
kṣāntivrataṃ sadā dhṛtvā caritavyaṃ jagaddhitam //
tato dharmamahotsāhaṃ dhṛtvā sattvārthasādhane /
pāpamitrāratiṃ tyaktvā sādhanīyaṃ mahadguṇam //
tato duṣṭāśayaṃ tyaktvā kāmabhogyavirāginā /
sudhīracittamādhāya dhyātavyaṃ trijagaddhitam //
tato durmitrasaṃrāgaṃ tyaktvā saṃbodhirāginā /
prajñābdhau bodhisadratnaṃ sādhanīyaṃ jagacchubhe //
etāḥ pāramitāḥ ṣaḍ vā pūrayitvā yathākramam /
sarvān māragaṇān jitvā saṃbodhijñānamāpsyate //
tata evaṃ mahābhijñaśrīīsaṃpadvīryasadguṇaiḥ /
sarvasattvahitaṃ kṛtvā saṃbuddhapadamāpsyate //
evaṃ yūyaṃ parijñāya saṃbuddhatvaṃ yadīcchatha /
evaṃ pāramitāḥ sarvāḥ pūrayadhvaṃ yathākramam //
saṃbodhipraṇidhiṃ dhṛtvā caturbrahmavihāriṇaḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā saṃcaradhvaṃ jagaddhite //
etatpuṇyānubhāvena sarve yūyaṃ jitendriyāḥ /
arhantaḥ prāpya saṃbodhiṃ saṃbuddhapadamāpsyatha //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa viśvabhuvā niśamya te /
sarve lokāḥ sabhāsīnastathetyabhyanumoditāḥ //
viśvabhuvaṃ munīndraṃ taṃ tantralokādhipeśvaram /
kṛtāṃjalipuṭā natvā svasvālayaṃ yayurmudā //
tato lokeśvaro gatvā khe 'gnipiṇḍa ivojjavalan /
saṃbhāsayan jagallokaṃ drutaṃ sukhāvatīṃ yayau //
ityevaṃ trijagattrāturlokeśasya mahātmanaḥ /
viśvabhuvā samādiṣṭaṃ mahābhijñaṃ mayā śrutam //
Gkv 158
dṛṣṭaṃ cāpi tathā tasya lokeśasya jagatprabhoḥ /
mahābhijñānubhāvatvaṃ mayā tadvo nigadyate //
evaṃ tasya mahābhijñaṃ matvā yūyaṃ samādarāt /
dhyātvā smṛtvā samuccārya nāmāpi bhajatābhavam //
ye tasya śaraṇe sthitvā dhyātvā smṛtvāpi sarvadā /
nāmāpi ca samuccārya bhajanti bodhimānasāḥ //
durgatiṃ te na gacchanti kadācana kvacidbhave /
sadā sadgatisaṃjātāḥ saddharmaguṇasādhinaḥ //
bhadraśrīguṇasaṃpattisamṛddhisiddhibhāvinaḥ /
sadā loke śubhaṃ kṛtvā prānte yāyuḥ sukhāvatīm //
tatrāmitābhanāthasya pītvā dharmāmṛtaṃ sadā /
trividhāṃ bodhimāsādya saṃbuddhapadamāpnuyuḥ //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa śrīghanena niśamya te /
sarve lokāḥ sabhāsīnāḥ prābhyanandan prabodhitāḥ //
// iti śrījetārāmaviśvabhūdarśanasukhāvatīpratyudgamaprakaraṇaṃ samāptam //
16. siṃhala sārthavāhoddhāraṇa prakaraṇam
atha sarvanīvaraṇaviṣkambhī sa jinātmajaḥ /
śrīghanaṃ taṃ punarnatvā sāṃjalirevamabrabīt //
bhagavan yadasau śrīmadāryāvalokiteśvaraḥ /
bodhisattvo mahāsattvastraidhātukādhipeśvaraḥ //
sarvān sattvān svayaṃ paśyan tridhātubhuvaneṣvapi /
samuddhṛtyābhisaṃbodhya preṣayati sukhāvatīm //
pāpino 'pi samālokya svayamuddhṛya bodhayan /
bodhimārge pratiṣṭhāpya saṃcārayate saṃvaram //
tatkathaṃ sa mahāsattvaḥ samuddhṛtyābhiśodhayan /
kṛtvā śuddhendriyān sarvān preṣayati sukhāvatīm //
Gkv 159
kenopāyena pāpiṣṭhān duṣṭānapi prabodhayan /
bodhimārge niyujyāpi pracārayani saṃcaran //
kathaṃ suduḥkhinaḥ sarvān karoti satsukhānvitān /
daridrān durbhagān dīnān dhaninaḥ subhagān sataḥ //
durdāntān dānavān yakṣān rākṣasān rākṣasīrapi /
bodhimārge pratiṣṭhāpya cārayati kathaṃ vratam //
tadupāyaṃ samākhyātuṃ sattvānāṃ hitasādhanam /
yenopāyena sa sarvān karoti bodhibhāginaḥ //
iti saṃprārthite tena viṣkambhinā subhāvinā /
bhagavān sa tamālokya sabhāṃ cāpyevamādiśat //
kutraputra sa lokeśo mahopāyavidhānavit /
yena sattvān samuddhṛtya karoti bodhibhāginaḥ //
samāadhistasya prājñasya mahopāyo jagaddhite /
yena sa sahasoddhṛtya yojayati śubhe jagat //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sa vismitāśayaḥ /
viskambhī bhagavantaṃ taṃ prārthayadevamādarāt //
bhagavāṃstatsamādhiṃ me samupādeṣṭumarhati /
yena sahasoddhṛtya cārayate śubhe jagat //
iti saṃprārthite tena bhagavān sa munīśvaraḥ /
viṣkambhinaṃ tamālokya punarevaṃ samādiśat //
bahavastasya vidyante kulaputra samādhayaḥ /
yaiḥ sa sattvān samuddhṛtya preṣayati sukhāvatīm //
apremeyairasaṃkhyeyaiḥ sarvākārakarādibhiḥ /
samādhibhiḥ samāpanno bhavati sa jagatprabhuḥ //
dhāraṇīnāṃ ca vidyānāṃ paramāṇāṃ sahasrakaiḥ /
aprameyairasaṃkhyeyaiḥ samāpanno virājate //
eteṣāmanubhāvaiḥ sa samuddhṛtya bhavodadheḥ /
bodhimārge pratiṣṭhāpya pālayati jagattrayam //
Gkv 160
etatpuṇyānubhāvaiḥ sa lokeśvaro maharddhimān /
śodhayitvā jagatsattvaṃ cārayati susaṃvaram //
evaṃ tasya jagattrātuḥ puṇyaskandhaṃ mahattaram /
aprameyamasaṃkhyeyamityākhyātaṃ munīśvaraiḥ //
tenāsau trijagacchāstā sarvatraidhātukeśvaraḥ /
sarvadharmādhipo nātho jagattrāteti kathyate //
tena tasya bhaye duḥkhe rakṣā na kriyate kvacit /
sarvatrāpi sadā rakṣā kriyate sarvaprāṇinām //
nānopāyavidhānena samuddhṛtya prabodhayan /
bodhicaryāvrataṃ datvā prāpayati sukhāvatīm //
evamasau mahāsatvo bodhisattvo maharddhimān /
sarvasattvahittaṃ kṛtvā saṃcarate samantataḥ //
ahamapi purā tena saṃrakṣito mahābhayāt /
yanmamaitatpurāvṛttaṃ śṛṇudhvaṃ vakṣyate 'dhunā //
tadyathā siṃhakalpāyāṃ rājadhānāṃ vaṇikprabhoḥ /
siṃhasya sārthavāhasya putro 'bhūt siṃhalābhidhaḥ //
bālye 'pi sa mahāsattvaḥ sarvasattvahitāśayaḥ /
divyātisundaraḥ kāntaḥ sarvasattvamanoharaḥ //
kaumārye 'pi sa sarvāsāṃ vidyānāṃ pāramāgataḥ /
sarvasattvahitaṃ kṛtvā reme suhṛtsahāyakaiḥ //
datvārthibhyo yathākāmaṃ śrutvā nityaṃ subhāṣitam /
guruṇāṃ satkṛtiṃ kṛtvā kuladharmābhisaṃrataḥ //
svakuladevatādīn ca sarvān devān samarcayan /
mānayan sakalāṃllokān bhṛtyān dāsān ca toṣayan //
jñātibandhusuhṛnmitrasacivān cābhinandayan /
yathākāmaṃ sukhaṃ bhuktvā reme pitroranujñayā //
tato nūtanayauvanye prauḍhaḥ puṣṭāṃgikaḥ kṛtī /
śūro dhīraḥ samutsāhī vyavahāravicakṣaṇaḥ //
Gkv 161
medhāvī sadguṇāraktaḥ sarvavidyāviśāradaḥ /
yadupacāra ātmajñaḥ satyadharmayaśo 'rthabhṛt //
yathāmūlyaṃ samādāya dranyaṃ datvā vaṇigjanān /
sarvānvinīya saṃsthāpya svavaśe 'bhyanvamodayat //
sarveṣāmapi ratnānāṃ parīkṣāsu vicakṣaṇaḥ /
sārthavāhān vaṇignāthānapi sarvān vyanodayat //
evaṃ sa sakalāṃllokān dharmaśrīguṇavikramaiḥ /
jitvā rājeva sannītyā viharannabhyarājata //
tasyaitadguṇasaṃpattiṃ dṛṣṭverṣyālurvaṇikkudhīḥ /
rahasi taṃ samāgamya suhṛdvadevamabravīt //
sādho dhanyo 'si satputraḥ sarvalokābhinandanaḥ /
tatkularjitasaṃvṛttau caran dharmārthamarjaya //
iti tenoditaṃ śrutvā siṃhalaḥ sa vicakṣaṇaḥ /
ko kulārjitasaṃvṛttistadvaktuṃ me tvamarhati //
iti tenoditaṃ śrutvā sa īrṣyākulitāśayaḥ /
siṃhalaṃ taṃ samālokya bodhitumevabravīt //
janakaste mahābhāga sārthavāho vaṇikpatiḥ /
sadā ratnākare gatvā so dhayati susaṃpade //
dhanyāste eva satputrā ye kuladharmacāriṇaḥ /
anye kiṃpuruṣāste hi bhuktvaiva gṛhacāriṇaḥ //
piturdravyaṃ samādāya datvārthibhyo na te falam /
svārjitameva tandadyādyaśodharmārthasiddhaye //
tattvaṃ kulārjitāṃ vṛttiṃ dadhānaḥ śrīguṇotsāhaḥ /
abdhau ratnākare gatvā ratnadravyāṇi sādhaya //
tato gṛhaṃ samāgatya datvārthibhyo yathepsitam /
yathākāmaṃ sukhaṃ bhuktvā saṃcarasva yaśo 'nvitaḥ //
evaṃ śrīguṇasaṃpattiyaśodharmāsukhānvitaḥ /
svakulavṛttisaṃcāramahotsāhaiḥ sadā rama //
Gkv 162
evaṃ taduktamākarṇya siṃhalaḥ sa prabodhitaḥ /
samudraṃ gantumutsāhaṃ pravardhayan mudācarat //
tataḥ sa siṃhalo 'mbhodhiyātrāṃ gantuṃ samutsukaḥ /
sārthavāhātmajān sarvān samāmantryaivamabravīt //
bhavanto 'haṃ samicchāmi gantuṃ ratnākare 'dhunā /
bhavatāṃ yadi vāṃchāsti prāgacchantu mayā saha //
iti taduktamākarṇya sarve te vaṇigātmajāḥ /
tatheti pratinandataḥ saharṣamevamabruvan //
sārthavāha samicchāmo gantuṃ ratnākare vayam /
yadasmākaṃ bhavānnetā tadanvāhartumarhati //
iti taiḥ saha saṃbhāṣya sa siṃhalaḥ samunmanāḥ /
pituḥ pādāmbuje natvā sāṃjalirevamabravīt //
tato 'haṃ gantumicchāmi ratnākare mahāmbudhai /
tadbhavān sudṛśā mahyamanujñāṃ dātumarhati //
iti putroditaṃ śrutvā siṃhaḥ saḥ sārthabhṛtpitā /
svātmajaṃ taṃ samālokya sucintādevamabravīt //
putra śṛṇu hitaṃ vākyaṃ mayoditaṃ tvayātmaja /
yattāvat sukumāro 'si tatkathamambudhau vrajeḥ //
tāvanme 'sti mahāsaṃpanmayā kaṣṭairupārjitā /
sarvā etāstavādhīnā bhuktvā rama yathecchayā //
yāvajjīvāmyahaṃ putra tāvadgṛhe sukhaṃ raman /
yathākāmaṃ prabhujyaivaṃ saṃcarasva yathepsite //
tatraiva ca mahāmbhodhau tāvanmā vrajathāḥ kvacit /
mṛte 'pi mayi tatrābdhau gantuṃ neha kadācana //
yāvaddravye gṛhe pūrṇe tāvanmā gāḥ kuhāpi ca /
yadā kṣīṇe gṛhe dravyaṃ tadāpi svagṛhe 'rjaya //
sarvadāpi tvayā putra mahāmbudhai sudustare /
gantuṃ naivābhivāchāṃ te bhavedvāṃchāsti te yadi //
Gkv 163
kimeva bahubhirdravyaiḥ kleśa eva yadudbhavet /
kleśinā hi sadā duḥkhaṃ saṃsāre sukhatā kutaḥ //
bahudravyavatāṃ nityaṃ kleśaduḥkhamahadbhayam /
tannirarthaṃ bahudravyaṃ sādhane mā samudyama //
yadarjitaṃ bahudravyaṃ gṛhe 'sti tāvadātmaja /
etatsarvaṃ tavādhīnaṃ tatkimarthatvamarjitum //
etatasarvaṃ tvamādāya datvārthibhyo yathecchayā /
yathākāmaṃ svayaṃ bhuktvā yāvajjīvaṃ sukhaṃ cara //
iti pitrā samādiṣṭaṃ śrutvātnajassa siṃhalaḥ /
janakaṃ taṃ samālokya punarevaṃ nyavedayat //
satyameva tvayādiṣṭaṃ tathāpi śrūyatāṃ mama /
abhiprāyaṃ pravakṣyāmi śrutvānubudhyatāṃ pitaḥ //
vidhinā prerito yatra jātastadvṛttisādhitaiḥ /
dharmavidyāguṇadravyasaṃpadbhireva śobhate //
tadanyathārjitairetairdharmavidyāguṇādibhiḥ /
sarvadravyaiḥ samāpannaḥ pumānapi na śobhate //
yadahaṃ karmaṇā jātaḥ sārthavāhakule tathā /
tatkulavṛttivibhrāṇaḥ saṃcarituṃ samutsahe //
tadahaṃ svakulācāravīryotsāhābhimānabhṛt /
gatvā ratnākare 'pyabdhau ratnāyarjitumutsahe //
svayamevārjitaṃ dravyaṃ datvārthibhyo yathepsitam /
bhuktvaiva svajanān bandhūnapi saṃbhartumutsahe //
ityevaṃ sa kulācāravṛttidharmārthasādhinam /
svātmajaṃ māṃ samālokya prābhinanditumarhasi //
nivāraṇā na kāryātra mama dharmārthasādhane /
tvayānujñāpradānena nandanīyo 'hamātmajaḥ //
yadi daivādvipattiḥ syāt sarvatīrthādhipe 'mbudhau /
patitvā sarvamutsṛjya saṃprayāyāṃ surālayam //
Gkv 164
tathāpi māṃ mahatpuṇyakīrttiḥ saṃśodhayet kulam /
iti vijñāya me tāta hyanujñāṃ dātumarhati //
gṛhe 'pi no bhavedeva vipittirdaivayogataḥ /
avaśyaṃbhāvino vā bhaveyureva sarvataḥ //
iti śaṃkāviṣaṃ hitvā saddharmasmṛtimānasaḥ /
dharmārthasādhane nityaṃ mahotsāhī samācaret //
athāhaṃ kṣamakauśalyaṃ saṃpanno nirupadravaḥ /
ratnaśrīsukhasaṃyuktaṃ saṃprāyāṃ svagṛhe mudā //
tadā kimucyate saukhyaṃ yaśodharmotsavānvitam /
datvārthibhyo yathākāmaṃ bhuktvā śubhe caremahi //
tato 'smatkulajāścāpi dharmācārasamanvitāḥ /
datvārthibhyo yathākāmaṃ bhuktvā yāyuḥ surālayam //
etatsatyamiti jñātvā yadīcchasi hitaṃ mama /
sudṛśānugrahaṃ kṛtvā tadanujñāṃ pradehi me //
yadyanujñāṃ dadāsi na viyogo nau bhaveddhruvam /
mṛtyurhi sarvajantūnāṃ sarvatrāpi puraḥ sadā //
iti putroditaṃ śrutvā siṃhaḥ pitā sa bodhitaḥ /
ātmajaṃ taṃ samālokya siṃhamevamabravīt //
yadyevaṃ niścayaṃ putra samudre gantumicchasi /
tava nirbandhitaṃ citāṃ vārayituṃ na śakyate //
tadgaccha sasahāyastvaṃ mārge 'raṇye vane 'mbudhau /
mahābhayāni vidyante tatsamīkṣya samantataḥ //
śītavātātapādīni duḥkhāni duḥsahānyapi /
sahitvā dhairyamālambya śanairvrajābhilokayan //
sidhyatu te visaṃyātrā bhūyāt sarvatra maṃgalam /
yathā hi vāṃchitaṃ dravyaṃ gṛhītvāyāhyavighnataḥ //
iti pitrābhyanujñāte siṃhalaḥ saṃpramoditaḥ /
pitroḥ pādān praṇatvaiva sahasā gantumārabhet //
Gkv 165
tadā mātā samāliṃgya siṃhalaṃ taṃ priyātmajam /
rudantyaśrubhirliptāsyā vilapantyaivamabravīt //
hā putra māṃ parityajya kathaṃ gantuṃ tvamicchasi /
nānyo me vidyate kaścideka eva tvamātmajaḥ //
hā jivananandano me 'si vallabho hi na cāparaḥ /
hā prāṇa mātāri snehaḥ kathaṃ te vidyate na hi //
yadā garbhapraviṣṭo me tadārambha samādarāt /
mayā sadābhinandantyā saṃpālyase prayatnataḥ //
jāyamāno 'pi saṃdṛṣṭvā mayā saṃpālito mudā /
bālye 'pi ca sadālokya saṃpālya paripuṣyase //
kaumārye 'pi samārādhya sahānandena varddhitaḥ /
mayā saṃpālitaḥ prauḍhabhūto 'si navayauvanaḥ //
idānīṃ tvaṃ yuvā bhūtvā kathaṃ māṃ tyaktumicchasi /
putraḥ svāṃ mātaraṃ vṛddhāṃ rakṣadeva tyajenna tu //
idānīṃ kathamevaṃ tvaṃ niḥsnehaścarase mayi /
hā putra kathaṃ me ko māṃ jīrṇitāṃ tyaktumarhati //
yāvajjīvāmyahaṃ putra kutrāpi mā vrajo 'nyataḥ /
yathākāmaṃ sukhaṃ bhuktvā saṃcarasva gṛhe raman //
mṛtāyāṃ mayi te putra yatrecchā vartate tadā /
tatra gatvā yathākāmaṃ kuru dharmārthasādhanam //
iti mātroditaṃ śrutvā siṃhalaḥ sa vinoditaḥ /
mātaraṃ tāṃ vilapantīṃ samāśvasyaivamabratīt //
mā rautsīḥ kiṃ viṣādaṃ te dhairyamālambya mā śucaḥ /
vidhinā prerito yatra tatrāvaśyaṃ gatirbhave //
yadabhāvi bhavettatra sarvatrāpi bhave sadā /
bhāvi cedṛgbhavedeva naivānyathā kvacid bhavet /
avaśyaṃbhāvino bhāvā bhavantyeva hi nānyathā /
sarveṣāmapi jantūnāṃ ṣaḍgatibhavacāriṇām //
Gkv 166
sarveṣāṃścāpi jantūnāṃ sarvatra mṛtyuragrataḥ /
saṃpattiśca vipattiśca svasvadaivānuyogataḥ //
iti vijñāya kiṃ mātaviryogaduḥkhaśaṃkayā /
avaśyameva sarveṣāṃ viyogaṃ bhavacāriṇām //
iti me 'tra mahatkārye kuladharmārthasādhane /
ruditvaivaṃ nivārantī vighnaṃ kartuṃ na cārhasi //
yadi te 'sti mayi sneho paśyantī sudṛśaiva mām /
datvā bhadrāśiṣaṃ mahyamanujñāṃ dātumarhasi //
mamārthe devatāṃ smṛtvā prārthayantī sumaṃgalam /
pitrā saha sukhaṃ bhuktvā pālayantī gṛhe vasa //
acireṇāgamiṣyāmi tanme smṛtvāpi mā śucaḥ /
vimucaṃ mā viṣādaṃ ca prasīdāhaṃ vrajāni hi //
ityuktvā sa mahāsattvo mātaraṃ saṃvinodayan /
gāḍhābhiliṃganānmuktaḥ praṇatvaiva tato 'carat //
tataḥ sa nagare tatra ghaṇṭāghoṣamacārayat /
siṃhalaḥ sārthavāho 'bdhau ratnākare vrajediti //
tadghaṇṭāghoṣṇaṃ śrutvā paṃcavaṇikśtānyapi /
tathā ratnākare tena saha gantuṃ samīcchire //
tataste vaṇijassarve samīlya sahasā mudrā /
siṃhalasya puro gatvā prārthayannevamānatāḥ //
sārthavāha vayaṃ sarve sārthavāhātmajā api /
ratnākare tvayā sārdhaṃ gantumicchāmahe khalu //
yatsarvaṇijāṃ netā sārthavāhātmajā bhavān /
tannānugrahamādhāya samanvāhartumarhati //
iti taiḥ prārthite sarvaiḥ sa siṃhalo mahāmatiḥ /
sarvāṃstān samupāmantrya saṃpaśyannevamabravīt //
bho bhavantaḥ samicchanti yadyāgantuṃ mayā saha /
tatsarvaṃ paṇyamādāya samāyāntu vrajāmahe //
Gkv 167
iti tenoditaṃ śrutvā sarve te saṃpraharṣitāḥ /
sahasā svasvagṛhaṃ gatvā jñātīn sarvān vinodayan //
labdhānujñāḥ piturmāturdhṛtvā svastyayanaṃ mudā /
sarve te paṇyamādāya saṃprasthitāḥ samācaran //
so 'pi mahāasattvaḥ dhṛvā svastyayanaṃ mudā /
pitroḥ pādān praṇatvā ca paṇyamādāya prasthitaḥ //
tatra tān vaṇijaḥ sarvān dṛṣṭavā sa samupācaran /
saṃmīlya saṃmataṃ kṛtvā saṃprasthito mudācarat //
tatra so 'nugatān sarvān bandhumitrasuhṛjjanān /
saṃbodhayan samālokya saṃnirvārya nyavartayat //
tataḥ saṃsaṃcaran paṃcavaṇikśataiḥ samanvitaḥ /
anekairgardabhairgobhiruṣṭraiśca bhāravāhakaiḥ //
sāmudrapaṇyabhārāttaiḥ śanaiḥ saṃprasthitaḥ kramāt /
grāmāraṇyavanodyānanigamapattanāni ca //
nagararājyasaurāṣṭrarājadhānīpyurādiṣu /
caṃcūryamāṇa ālokya samutsāhaiḥ samācarat //
tato deśāntare 'raṇyakāntāraśailaparvatān /
śanaiścaran vilaṃghyāpi sudūravipine yayau //
tatra prāptā viṣaṇṇāste sarve trāsaviṣāditāḥ /
bhagnotsāhāḥ śanairgatvā dadṛśurdūrato 'mbudhim //
dṛtvā sarve 'pi te 'mbodhiṃ durabhisaṃpraharṣitāḥ /
protsāhavīryasaṃkāntāstīraṃ prāpurmahodadheḥ //
tatra te samupāsṛtya sarve sahaṃrṣitāśayāḥ /
praṇatvā taṃ mahāmbodhiṃ paśyantaḥ samupāśrayan //
atha te vaṇijaḥ sarve samīkṣya taṃ mahāmbudhim /
prāṇasnehanirutsāhāstasthuḥ saṃtrasitāśyāḥ //
tadā sa siṃhalo dṛṣṭvā sarvāṃstāṃstrāsitāśayān /
karṇadhāraṃ samāmantrya pura evaṃ nyavedayat //
Gkv 168
karṇadhāra mahābhāga yadvayamāgatā iha /
sarvasaṃpattimicchanto gantum ratnākare 'mbudhau //
tadbhavānatra sanmitraṃ netāasmākaṃ hitārthadik /
samīkṣyānugrahaṃ kṛtvā saṃtārayitumarhati //
ityevaṃ prārthitaṃ sarvaiḥ karṇadhāro niśamya saḥ /
sarvāṃstān vaṇijaḥ paśyan samāmantryaivamabravīt //
bhavanto yadi vāṃchanti gantuṃ ratnāśayāmbudhau /
taddhairyadevatāṃ smṛtvā tiṣṭhantu nausamāśritāḥ //
iti tenoditaṃ śrutvā sarve 'pi te vaṇigjanāḥ /
natvā nāvaṃ samāruhya saṃtasthire samāhitāḥ //
tataḥ sa karṇadhāroro 'pi saṃsmṛtvā kuladevatām /
sāṃjaliḥ praṇatiṃ kṛtvā prārthayadevamambudhim //
mahodadhe jagadbhartā bhavān ratnāmṛtākaraḥ /
tadime vaṇijaḥ sarve bhavaccharaṇa āśritāḥ //
tadbhavān kṛpayā dhṛtvā sarvānimān dhanārthinaḥ /
ratnākare subhadreṇa saṃprāpayitumarhasi //
iti saṃprārthya natvā tamambhodhiṃ taraṇiṃ ca tām /
nāvikaḥ sa samāruhya prācārayan śanaiḥ kramāt //
tataḥ saṃcāritā sā nau sadā gatisamīritā /
krameṇa saṃvahantyabdhermadhyadvīpamupāyayau //
tatra naukā bhramantyeva tasthai vātābhitāḍitā /
taddṛṣṭvā karṇadhārastaṃ siṃhalamevamabravīt //
sārthavāha vijānīyādbhavānatra mahadbhayam /
yadiyaṃ naurmahāvātairāhatā bhramate muhuḥ //
kutra gantuṃ samīhā vo vātā vānti mahājavāḥ /
svakuladevatāḥ smṛtvā saṃprārthya trāṇamambudhim //
dhairyamālambya sarvatra saṃtiṣṭhadhvaṃ samāhitāḥ //
iti tenoditaṃ śrutvā sarve te trasitāśayāḥ /
svasveṣṭadevatāḥ smṛtvā prārthayadevamambudhim //
Gkv 169
mahodadhe jagadbhartarvayaṃ te śaraṇe sthitāḥ /
tadasmān kṛpayā dhṛtvā saṃtārayitumarhasi //
ityevaṃ prārthayantaste sarve smṛtvā svadevatām /
dhairyamālambya saṃtrastāstasthurjīvarāśitāḥ //
tataḥ sa karṇadhāro 'pi saṃprārthya taṃ mahodadhim /
svakuladevatāṃ smṛtvā tasthau jīvanirāśitaḥ /
siṃhalaḥ sārthavāho 'pi saṃprārthya trāṇamambudhim /
triratnasmaraṇaṃ kṛtvā tasthai dhairyasamāhitaḥ //
tataste vāyavaḥ śāntā naukā saṃcaritā kramāt /
taddṛṣṭvā vaṇizaḥ sarve tasthuḥ saṃharṣitāśayāḥ //
tatra tāṃ samupāyātāṃ nāvaṃ vaṇiksamāśritām /
tāmradvīpanivāsinyo rākṣasyoyo 'drākṣurambudhau //
tatastābhiḥ sametyāśu rākṣasībhiḥ prabhaṃjanāḥ /
utsṛṣṭāḥ kālikā vātāstannaukābhimukhā vavuḥ //
tairāśu prahatā sā nau bhrāmyamānā pralolitā /
tīvrātivegakallolo 'bhihatābhūdvibhinnitā /
tadā te vaṇijaḥ sarve saṃtrāsābhihatāśayāḥ /
hā daiveti vilapantastasthuḥ prāṇanirāśitāḥ //
tadā sa sihaṃlo dṛṣṭvā taraṇiṃ tāṃ vibhinnitām /
sarvāṃstān suhṛdo bhītān samālokyaivabravīt //
bhavantaḥ kiṃ viṣādena daiva eva gatirbhavet /
tattriratnasmṛtiṃ dhṛtvā dhairyamālambya tiṣṭhata //
yadi daivādvipattiḥ syādatra tīrthādhipe 'mbudhau /
dravyaiḥ sārdhaṃ vayaṃ sarve patitā nidhanaṃ gatāḥ //
sarvapātakanirmuktāḥ pariśuddhatrimaṇḍalāḥ /
sadgatau sukule jātā bhavema śrīguṇāśrayāaḥ //
ityuktā tena te sarve tīrthikānāmupāsakāḥ /
triratnasmaraṇaṃ dhātuṃ śraddadhurna kathaṃcana //
Gkv 170
sa eva siṃhalaḥ smṛtvā triratnaṃ śaraṇaṃ gatāḥ /
dhyātvā nāma samuccārya tasthai saṃbodhimānasaḥ //
tadāpi daivatasteṣāṃ kālikāvātaghātitā /
kallolabhramaṇākrāntā naukābhūcchatakhaṇḍitā //
sarve te vaṇijaścāpi vibhagnāśā vimohitāḥ /
patitāstatra mahāmbhodhau saha dravyairnimajjitāḥ //
tatra te vaṇijaḥ sarve nimagnānyapi daivataḥ /
svasvabāhubalenaiva samuterustaṭāntikam //
dṛṣṭvā tān vaṇijaḥ sarvāṃstīrāntikasamāgatān /
tāmradvīpanivāsinyo rākṣasyaḥ saṃpramoditāḥ //
divyakaumārikārupaṃ dhṛtvā sarvāḥ samāgatāḥ /
tīre sthitvā samuttārya sarvānstānevamabruvan //
mā bhaiṣṭa dhairyamālambya samāgamya taroradhaḥ /
chāyāmāśritya sarvatra viśrāntuṃ tiṣṭhata kṣaṇam //
ityevaṃ kathitaṃ tābhiḥ śrutvā te vaṇijastataḥ /
gatvā campakavṛkṣasya chāyāyāṃ samupāśrayan //
tatra viśramya te sarve saṃnirīkṣya parasparam /
jñātīn smṛtvānuśocanto niśvasyaivaṃ babhāṣire //
hā daiva kathamasmākaṃ vipattirbhavatīdṛśī /
ka iha sāmprataṃ trātā hitārthī sadgatirbhavet //
iti taiḥ kathitaṃ śrutvā sārthavāhaḥ sa siṃhalaḥ /
sarvānstān trāsabhinnātmān samāśvāsyaivamabravīt //
nāstyasmākamiha trātā ko hitārthī suhṛdgatiḥ /
dharma eva bhavet trātā sarvatrāpi suhṛdgatiḥ //
avaśyaṃbhāvino bhāvā bhavanti mahatāmapi /
sarveṣāmapi jantūnāṃ sarvatrāpi na cānyathā //
tadatra śraddhayā sarve triratnasya samāhitāḥ /
smṛtvā nāma samuccārya dhyātvāpi bhajatānatāḥ //
Gkv 171
etadeva hi saṃsāre dharmamūlaṃ nigadyate /
dharma eva hi sarvatra trātā bhartā suhṛdgatiḥ //
evaṃ vijñāya sarve 'pi triratnasya samāhitāḥ /
smṛtvā nāma samuccārya dhyātvāpi bhajatānatāḥ //
iti tenoditaṃ śrutvā sarve te paribodhitāḥ /
tīrthikā śrāvakā naiva triratnaṃ smartumīcchire //
sa eva siṃhalaḥ smṛtvā triratnasya samāhitaḥ /
dhyātvā nāma samuccārya tasthau saṃbodhimānasaḥ //
tatastāḥ pramadāḥ kāntāḥ kumārikā manoramāḥ /
sarvānstān vaṇijān dṛṣṭvā purasthā evamabruvan //
vaiṣādyaṃ vaḥ kimatrāpi naiva cintyo hi duḥkhatā /
yathepsitaṃ sukhaṃ bhuktvā saṃcaradhvaṃ yathecchayā //
asmākaṃ svāmino naiva gatirvāpi na kaścana /
parāyaṇo 'pi naivāsti bhartāpi na suhṛtpriyaḥ //
tadyūyaṃ bhavatāsmākaṃ svāmino gatayo 'pi ca /
parāyaṇāśca bhartāraḥ patayaḥ suhṛdaḥ priyāḥ //
vidyante 'tra gṛhā ramyā bhogyāni vividhānyapi /
pānāni surasānyevaṃ vastrāṇi vividhāni ca //
sarvadravyāṇi ratnāni sarvāṇi bhūṣaṇānyapi /
sarvartuphalapuṣpādiramyodyānavanānyapi //
puṣkariṇyo 'pi santyatra divyagandhāmbupūritāḥ //
tadatra kiṃ viṣādaṃ vaḥ saṃramadhvaṃ yathecchayā /
yathākāmaṃ sukhaṃ bhuktvā saṃcaradhvaṃ pramoditāḥ //
ityevaṃ kathitaṃ tābhirniśamya te vaṇigjanāḥ /
sarve 'pi tāḥ samālokya vismayaṃ samupāyayuḥ //
tatastāḥ pramadāḥ sarvān matvā tān kāmamohitān /
ekaikaṃ puruṣaṃ dhṛtvā svasvagehaṃ nyaveśayan //
tāsāṃ vṛddhāpi yā kāntā sā dṛṣṭvā samupāsṛtā / siṃhalaṃ taṃ samādāya svālayaṃ saṃnyaveśayat /
Gkv 172
atha tāḥ pramadāḥ sarvān svān svāṃstān svāmino mudā /
svasvālaye pratiṣṭhāpya divyabhogairatarpayan //
tatastān bhogasaṃtṛptān sarvānstāḥ pramadāśayāḥ /
rahikrīḍārasābhogaiḥ santarpayitumārabhan //
evaṃ te vaṇijaḥ sarve bhuktvā bhojyaṃ yathepsitam /
saṃkrīḍitvā yathākāmaṃ saṃcarite pramoditāḥ //
evaṃ bhuktvā yathākāmaṃ ramitvā te divāniśam /
mahānandasukhāsaktāḥ saptāhāni vyalaṃghayan //
athāpare kṣapāyāṃ sa siṃhalaḥ /
triratnasmṛtimādhāya tasthau dhyānasamāhitaḥ //
tadā tatrālaye dīpaḥ saṃpradīptamahojjvalaḥ /
rākṣasyāṃ nidritāyāṃ sa prāhasan saṃprabhāsayan //
taṃ pradīptaṃ hasantaṃ sa dṛṣṭvātivismitāśayaḥ /
suciraṃ saṃnirīkṣyaivaṃ dhyātvā caivaṃ vyacintayat //
aho citraṃ kimarthe 'yaṃ pradīpo yatprahasyate /
evaṃ hi hasito dīpo dṛṣṭo naiva śruto 'pi na //
iti dhyātvā ciraṃ paśyan siṃhalaḥ sa samutthitaḥ /
samupāśritya taṃ natvā papracchaivaṃ kṛtāṃjaliḥ //
kimarthaṃ hasase dīpa tadatra me samādiśa /
ko 'tra dīpe praviṣṭo hi mayā na jñāyate bhavān //
iti tenābhiṃsaṃpṛṣṭe pradīpaḥ sa samujjvalan /
siṃhalaṃ taṃ samāmantrya prahasannevamabravīt //
siṃhala kiṃ na jānāsi rākṣasīyaṃ na mānuṣī /
ramitvāpi yathākāmaṃ bhakṣettvāṃ naiva saṃśayaḥ //
sarvāstāḥ pramadāḥ kāntā rākṣasyo naiva mānavāḥ /
sarvāṃstāṃstvatsahāyāṃśca bhakṣiṣyanti na saṃśayaḥ //
iti dīpasamākhyāutaṃ śrutvā bhītaḥ sa siṃhalaḥ /
kimidaṃ satyamevaṃ syāditi taṃ paryapṛcchata //
Gkv 173
satyameva pradipeyaṃ rākṣasī yanna mānuṣī /
kathaṃ bhavān vijānāsi satyametat samādiśa //
iti saṃprārthite tena sa pradīpaḥ punarhasan /
siṃhalaṃ sārthavāhaṃ taṃ samāmantryaivamādiśat //
satyametanmayakhyātaṃ yadi na tvaṃ pratīcchasi /
dakṣiṇasyāṃ mahāraṇye gatvā paśya tvamātmanā //
tatrāraṇye mahaddurge āyasakoṭṭa uccake /
vaṇikśatasahastrāṇi prakṣipya sthāpitāni hi //
kecijjīvanti kecicca mṛtāḥ kecicca bhakṣitāḥ /
asthīni cāvakīrṇānnipratiṇi samantataḥ //
tatra gatvā samālokya sarvametanmayoditam /
satyaṃ vā yadi vā 'satyaṃ śraddadhyā me vacastadā //
ityevaṃ tadupākhyātaṃ śrutvā sa paribodhitaḥ /
tatra gatvā tathā draṣṭuṃ sarvametastamutsukaḥ //
prasuptāṃ rākṣasīṃ mohajālanidrāvṛtendriyām /
kṛtvā candraprabhaṃ khaḍgaṃ dhṛtvā saṃprasthito drutam //
tato gacchan sa ekākī niśīye saṃvilokayan /
dakṣiṇasyāṃ mahāraṇye durgame samupācarat //
tatrātyucce mahakoṭṭamayaḥprākārasaṃvṛtam /
gavākṣadvāre niryūhavīhīnaṃ lokasaṃskṛtam //
taṃ dṛṣṭvā samupāsṛtya paribhramansamantataḥ /
lokaviṣādavailāpyaṃ śrutvā sa vismayākulaḥ //
tatra campakavṛkṣāgramārehya sa samāśritaḥ /
mahotkāśaravo naiva nājuhāva tadāśritān //
bhavantaḥ ke kiyanto 'tra prakṣiptāḥ kena niśritāḥ /
kiṃ bhuktvā vasathātrāpi tatsarvaṃ vaktumarhatha //
iti taduktamākarṇya tatrasthāste vaṇigjanāḥ /
vṛkṣaśākhāgramāruḍhaṃ tamālokyaivamabruvan //
Gkv 174
kastvaṃ bho kathamāyāsi kasmādihāgataḥ kutaḥ /
sarvametat pravṛttāntaṃ samupākhātumarhati //
iti taduktamākarṇya sāarthavāhaḥ sa siṃhalaḥ /
tatrasthāṃstān janān sarvān samāmantryaivamabravīt //
siṃhalaḥ sārthavāho 'haṃ jambūdvīpādihāgataḥ /
gantuṃ ratnākare 'mbhodhau vaṇikpaṃcaśataiḥ saha //
abdhimadhye mahāvātairhatā naukā vikhaṇḍitā /
udake patitāssarve vayumuttīrya bāhubhiḥ //
tīramāsādya vṛkṣasya chāyāyāṃ samupāśritāḥ /
svadeśamanuśocanto nyaṣīdāma viṣāditāḥ //
tatrātisundarīkāntāḥ kumārikā manoharāḥ /
tāḥ sarvāḥ purato 'smākaṃ samāśrityaivamabruvan //
mā bhaiṣṭa kiṃ viṣādaṃ vā dhairyamālambya tiṣṭhata /
sarvāsāmapi hyasmākaṃ kaścit svāmī na vidyate //
tadyūyaṃ svāmino 'smākaṃ bhūtvā bhuktvā yathepsitam /
yathākāmaṃ ramitveha saṃcaradhvaṃ sadā sukham //
ityasmānālokya sarvāstān sarvānasmān vimohitān /
ekaikaṃ svāminaṃ dhṛtvā svāsvālayaṃ nyaveśayan //
tatrāsmān yathākāmaṃ bhojayitvātyamodayan /
yathecchayā ramitvāpi cārayanti sadā sukham //
ityevaṃ mahadāścaryaṃ sukhaṃ bhuktvātivismitaḥ /
kimatra viṣaye vṛttamiti draṣṭumihāvraje //
iti tena samākhyātaṃ śrutvā te 'pi vaṇigjanāḥ /
sarve svakaṃ pravṛttāntaṃ kathitvā taṃ vyanodayan //
yatkhalu sārthavāho 'si jānīhi tābhi rākṣasīḥ /
tadatra ratisaṃraktā mā tiṣṭhāśu vraja svaṃ puram //
vayamapyevamambhodhau patitā vyasanitāstathā /
rākṣasībhiḥ samuttārtya svasvagṛhe niveśitāḥ //
Gkv 175
bhojayitvā yathākāmaṃ ramitvāpi yathecchayā /
vinodya svavaśe sthāpya saṃcāritāḥ sukhe sadā //
yadā yūyamiha prāptāstada tābhirvayaṃ drutam /
koṭe 'tra sarva ānīya prakṣiptā bandhanālaye //
gṛhītvāmībhirassmākaṃ rākṣasībhirdivāniśam /
khāditvā puruṣān nityaṃ saṃcaryante yathecchayā //
yūyamapi tathāmībhī rākṣasībhiryathecchayā /
gṛhītvātra pratikṣiptā bhakṣiṣyadhve na saṃśayaḥ //
ityavaśyaṃ bhavedevaṃ vijñāya sahasā bhavān /
sarvān sārthān samāhūya svadeśaṃ drutam //
yadītaḥ sahasā yūyaṃ sarve gacchata sāṃpratam /
kuśalaṃ vā bhavennaivaṃ yadi sarve vinakṣyatha //
iti taduktamākarṇya siṃhalaṃ sa prabodhitaḥ /
avatīrya drutaṃ vṛkṣāt sahasā svālayaṃ yayau //
tatra ratikaraṃ dīpamuddīptaṃ taṃ samīkṣya saḥ /
sāṃjaliḥ praṇatiṃ kṛtvā purataḥ samupāśrayat //
taṃ purasthaṃ samālokya pradīpaḥ sa samujjvalan /
sādho satyaṃ tvayā dṛṣṭamityevaṃ samapṛcchata //
iti dīpoditaṃ śrutvā punarāha sa vismitaḥ /
sarvaṃ satyaṃ mayā dṛṣṭamādiṣṭaṃ bhavatā yathā //
kimupāyamihāpyasti yenetaḥ sahasā punaḥ /
jambūdvīpaṃ gamiṣyāma tatsamādeṣṭumarhati //
iti saṃprārthite tena sa pradīpaḥ samujjvalan /
prahasaṃstaṃ samāśvasya punarevamupādiśat //
tadupāyamihāpyasti yenetaḥ sahasā vrajeḥ /
jambūdvīpaṃ punargantuṃ yadīcchasi śṛṇuṣva tat //
atra tīre mahāmbhodheḥ suvarṇabālukāsthale /
bālāho 'śvo mahā..tro vidyate karuṇātmakaḥ //
Gkv 176
sa śvetā auṣadhīrbhuktvā prāvartya parivartya ca /
samutthāya svamātmānaṃ pracchoḍitvaivamālapet //
ka ito 'bdhiṃ samuttirya gantumicchanti ye punaḥ /
svadeśaṃ me samāruhya pṛṣṭhe tiṣṭhantu te dṛḍham //
yadi gantuṃ tavecchāsti jambūdvīpamitaḥ punaḥ /
tatra gatvāśvarājaṃ taṃ natvā saṃprārthayādarāt //
vayamicchāmahe gantuṃ jambūdvipamitaḥ punaḥ /
tadasmān kṛpayā sarvān saṃprāpayimarhati //
tataḥ so 'śvo mahābhijñaḥ sarvān yuṣmānito drutam /
svapṛṣṭhena samāvāhya pāre 'bdheḥ prāpayiṣyati //
ityevaṃ samupādiśya sa dīpo 'ntarhito 'bhavat /
so 'pi śayanamāruhya rākṣasyā śayito 'bhavat //
tadaṃgaśītatvaṃ spṛṣṭā vibuddhā sā niśācarī /
kathaṃ te śītalaṃ dehamityevaṃ paryapṛcchata //
tacchrutvā sārthavāho 'sau siṃhalo bhītamānasaḥ /
tāṃ kāntāṃ pramadāmevaṃ prabodhayitumabravīt //
kānte 'haṃ nirgato gehāmmulamūtraṃ visṛjya ca /
āgamya śayitastena śītalitā tanu mama //
iti tāṃ mithyayā kāntāṃ bodhiyitvāpi śaṃkitaḥ /
siṃhalaḥ sa viṣaṇṇātmā tasthau nidrāparāṅmukhaḥ //
tataḥ sa prātarutthāya sarvāṃstān vaṇijaḥ sattvān /
samāhūya bahirdeśe gatvā yānamupāśrayat /
tathā te vaṇijaścāpi sarve tatra samāśritāḥ /
parasparaṃ samābhāṣya saṃtasthire 'bhinanditāḥ //
tatra tān vaṇijaḥ sarvān nirviśaṃkābhinanditān /
siṃhalaḥ sa samālokya samāmantryaivamabravīt //
bhavantaḥ praṣṭumicchāmi satyaṃ bhāṣantu nānyathā /
kidṛksnehopacārairvaḥ kāntāḥ saṃmānayanti hi //
Gkv 177
iti taduktamākarṇya tatraoko 'tipragalbhitaḥ /
siṃhalaṃ taṃ samālokya saharṣamevamabravīt //
dhanyo 'smi sārthavāhātra bhāgyena preritaḥ khalu /
īdṛgbhogyamahatsaukhyaṃ manye svarge 'pi durlabham //
yanme kāntā subhadrāṃgī susnehopacāriṇī /
yathecchā surasairbhogyairmānayanti divāniśam //
tathānyaḥ prāvadattatra maharsaukhyamihāptavān /
bhāgyena prerito 'trāhamīdṛksaukhyaṃ kuhāpi na //
yanme kāntā varairbhogyaistoṣayitvā divāniśam /
ramayantī yathākāmaṃ mānayantī samādarāt //
tathāparo vaṇikprāha dhanyo 'hamatībhāgyavān /
īdṛksampanmahatsaukhyaṃ lapsye kutra kathaṃ kadā /
īdṛk mahattaraṃ saukhyaṃ manye svarge 'pi durlabham //
yanme snehavatī bhāryā divyavastrādibhūṣaṇaiḥ /
maṇḍayitvā yathākāmaṃ ramayitvā divāniśam //
yathābhilaṣitairbhogyaissantarpya pratipāti mām /
tathānyo 'pi vaṇikprāha bhāgyenehāhamāptavān //
yadīdṛk mahadaiśvaryaṃ saṃpattirlapsyate kutaḥ //
svarge 'pi durlabhaṃ manye kutrātra pṛthivītale /
yanme bhāryā manoramyā kāntā divyātisundarī //
vividhadinyasaurabhyagandhadravyairdivāśam /
anulipya yathākāmaṃ kriḍayati samādarāt //
bhojanairvividhāsvādaiḥ pānairdivyāmṛtāttamaiḥ /
vastraiśca vividhaiḥ kāmyairbhūṣaṇairvividhairapi //
maṇḍayitvā yathākāmaṃ bhojayitvā divāniśam /
yathābhilaṣitaiḥ saukhyaiḥ ramayantyabhipāti mām //
evaṃ te vaṇijyaḥ sarve svasvabhāryākṛtādaram /
snehopacārasatsaukhyaṃ nivedhaivaṃ babhāṣire //
Gkv 178
aho bhāgyaṃ tadasmākaṃ yadiha preṣitā vayam /
īdṛksaṃpanmahatsaukhyaṃ svarge 'pi durlabhaṃ khalu //
tadihaiva sadā bhuktvā yathākāmaṃ caremahi /
jambūdvīpe punargantuṃ notsahema kadācana //
kimīdṛksukhasaṃpattirhitvā yāsyāmahe vayam /
svadeśe 'pi purnagatvā kiṃ kiṃ bhokṣyāmahe sukham //
kutredṛgguṇasaṃpannā divyakāntā manoramāḥ /
sarvavidyākalābhijñā labhyante durlabhā bhuvi //
etāḥ kāntāḥ subhadrāṃgāḥ svāmisneho 'nucārikāḥ /
hitvā gatcā svadeśe 'pi kiṃ sthitvā svajanaiḥ saha //
dhanyāste puruṣā martyāḥ kāntābhirye sadā ratāḥ /
yathākāmaṃ sukhaṃ bhuktvā saṃcarante yathecchayā //
evaṃ śrīguṇasaṃpannā divyakāntāsahāratāḥ /
yāvajjīvaṃ sukhaṃ bhuktvā saṃtiṣṭhemahi sarvadā //
jambūdvipe punargantuṃ nābhīcchāmaḥ kadāpi hi /
kiṃ lapsyāmaha etādṛk mahatsaukhyaṃ kadā katham //
ityevaṃ taiḥ samākhyātaṃ sarvairapi niśamya saḥ /
siṃhalastān samālokya niṣśvasannevamabravīt //
bhavantaḥ śrūyatāṃ vākyaṃ yanmayā satyamucyate /
yadi bhadre 'sti vāṃchā vaḥ tatkurudhvaṃ yathoditam //
iti tenoditaṃ śrutvā sarve te vismatāśayāḥ /
siṃhalaṃ sārthavāhaṃ taṃ samālokyaivamabruvan //
kiṃ vākyaṃ samupākhyāhi yadi bhadre samīhasi /
bhavatā yatsamādiṣṭaṃ kariṣyāmastathā vayam //
iti taiḥ kathitaṃ sarvaiḥ śrutvā sa siṃhalaḥ sudhīḥ /
sarvāṃstān vaṇijaḥ sārthān saṃpaśyannevamabravīt //
sarvaiḥ satya samādhāya samayaṃ dhāsyate yadi /
tadāhamupadekṣyāmi satyametadyathāśrutam //
Gkv 179
iti tenoditaṃ śrutvā sarve 'pi te 'tivismitāḥ /
kiṃ samayaṃ dhariṣyāmastadādiśeti cābruvan //
etattaiḥ kathite sarvaiḥ sārthavāhaḥ sa siṃhalaḥ /
sarvāṃstān vaṇijaḥ saṃghān samālokyaivamabravīt //
bhavantaḥ śrūyatāṃ sarvaiḥ samayamuditaṃ mayā /
naitatkenāpi vaktavyaṃ bhāryāyāḥ purato 'pi vaḥ //
kaścidbhāṣeta bhāryāyāḥ purā yadi pramādataḥ /
tadā sarve vayaṃ hyatra vrajema nidhanaṃ khalu //
iti satyaṃ samādhāya samayaṃ dhātumarhatha /
yadi saṃdhāryate satyaṃ sarveṣāmapi bhadratā //
iti taduktamākarṇya sarve 'pi te vaṇigjanāḥ /
satyametaddhariṣyāmaḥ samādiśeti cābruvan //
iti sarvai samākhyātaṃ śrutvā sa siṃhalaḥ sudhīḥ /
sarvāṃstān vaṇijaḥ saṃghān saṃpaśyannevamabravīt //
śṛṇudhvaṃ dhairyamālambya tiṣṭhata mā viṣīdata /
imā hi pramadāḥ sarvā rākṣasyo naiva mānuṣāḥ //
iti satyaṃ mayākhyātaṃ śrutvā sarve 'pi bodhitāḥ /
kaścidapi svabhāryāyāḥ purato vaktumarhati //
iti tena samākhyātaṃ śrutvā sarve vaṇigjanāḥ /
bhītisaṃtrasitātmānaḥ kṣaṇaṃ tasthurvimohitāḥ //
tataste vaṇījaḥ sarve saṃtrāsābhihatāśayāḥ /
siṃhalaṃ sārthavāhaṃ taṃ samālokyaivamabruvan //
sārthavāha kathaṃ jñātaṃ kutra dṛṣṭaṃ śrutaṃ tvayā /
etāḥ kāntā na mānuṣyo rākṣasya iti tadvada //
yadyetā naiva mānuṣyo rākṣasya eva tatkatham /
asmākaṃ ka iha trātā gatirvā syātparāyaṇaḥ //
yadyetatsatyameveha tiṣṭhemahi kathaṃ vayam /
palāyemahi kutretastadupāyamupādiśa //
Gkv 180
iti taiḥ kathitaṃ śrutvā sārthavāhaḥ sa siṃhalaḥ /
sarvānstān vaṇijaḥ saṃghān samāśvāsyaivamabranīt //
satyameva mṛṣā naiva tathāpi mā viṣīdata /
upāyaṃ vidyate 'trāpi tacchṛṇudhvaṃ mayoditam //
yo 'śvājo 'tra bālāho nāma tīre mahodadheḥ /
sthitaḥ sattvānukampārthaṃ sa naḥ trātā gatirbhavet //
sa tiṣṭhedudhestīre suvarṇabālukāsthale /
āvartya parivarttāpi bhuktvā śvetā mahoṣadhīḥ //
tatra gatvā vayaṃ sarva upasarema vanditum /
saṃpaśyetkaruṇātmā sa sarvānasmānupāsṛtān //
dṛṣṭvāsmān sa samutthāya pracchādayet svamāśrayam /
ko 'tra pāramito gantuṃ icchantīti vadet tridhā //
tadā sarve vayaṃ natvā tamevaṃ prārthayemahi /
icchāmahe ito gantuṃ pāraṃ tatsahasā naya //
ityasmatprārthita śrutvā sarvānasmān svapṛṣṭhake /
āropya samasottīrya nayet pāraṃ mahodadheḥ //
sa evāsmākamiha trātā gatirnānyo hi vidyate /
tadvayamaśvarājaṃ taṃ natvaivaṃ prārthayemahi //
etadupāyamatrāpi vidyate 'smatparāyaṇe /
kaścidetatsvabhāryāyā vaktuṃ naivārhati dhruvam //
pramodādyadi bhāryāyāḥ snehāt kaścidvadetpuraḥ /
rākṣasyo 'smānstada sarvān bhakṣiṣyante na saṃśayaḥ //
iti sneho 'sti jīve vo dhṛtvaitatsamayaṃ dṛḍham /
kasyāścitpurataḥ kiṃcidvaktavyaṃ naiva kenacit //
iti tenoditaṃ śrutvā sarve 'pi te vaṇigjanāḥ /
mṛtyutrāsāhatātmānaḥ siḥhalamevamabruvan //
sārthavāha bhavannāthastrātā mitraṃ suhṛdgatiḥ /
asmākaṃ nāparaḥ kaścittadanvāhartumarhati //
Gkv 181
kasmindine gamiṣyāma itastīre mahodadheḥ /
yatra tiṣṭhedaśvarāja iti satyaṃ samādiśa //
ityuktaṃ tairniśamyāsau sārthavāho nirīkṣya tān /
ito 'hina tṛtīye 'vaśyaṃ gacchemahīti cābravīt //
na kasyāścitpuraḥ kaścatsatyametadvadenna hi /
gopanīyaṃ prayatnena tridheti so 'bravīt punaḥ //
iti saṃmatamādhāya sarve 'pi te vaṇigjanāḥ /
tatpure punarāgatya svasvālayaṃ samāviśat //
tatra tāḥ pramadāḥ kāntā dṛṣṭvā tān svagṛhāgatān /
svaṃ svaṃ svāmitanamālokya papracchurevamādarāt //
kutra bhavān prayāto 'tra samāyāto 'si sāmpratam /
satyametat samākhyāhi yadi sneho 'sti te mayi //
iti bhāryoditaṃ śrutvā sarve 'pi te vaṇigjanāḥ /
deśādbahirvayaṃ gatvāgatāḥ sma iti cābruvan //
etacchrutvā ca tāḥ kāntāḥ sarvāḥ svaṃ svaṃ priyaṃ mudā /
samīkṣya samupāsīnāḥ papracchurevamādarāt //
dṛṣṭaṃ kiṃ mahadudyānaṃ dṛṣṭaṃ vāpi sarovaram /
falapuṣpābhinamrāśca dṛṣṭāḥ kiṃ pādapā api //
iti bhāryoditaṃ śrutvā sarve 'pi te vaṇigjanāḥ /
kiṃcinna dṛśyate 'smābhiriti pratyuttaraṃ daduḥ //
tacchrutvā pramadāḥ sarvāḥ samīkṣya tā svakaṃ priyam /
saṃprahāsaṃ kurvantyaḥ punarevaṃ babhāṣire //
kathaṃ na dṛśyate 'trāsti mahodyānaṃ sarovaram /
vividhāstaravaḥ santi falapuṣpabharānatāḥ //
aho yūyaṃ gatāḥ kutra dṛśyante na kathaṃ khalu /
etatsatyaṃ samākhyāhi yadi priyāsmyahaṃ tava //
etacchrutvāpi te sarve vaṇijaḥ svasvapriyāṃ prati /
prahasan saṃnirīkṣyāpi punarevaṃ babhāṣire //
Gkv 182
ito 'hni tṛtīye 'vaśyaṃ tadudyānaṃ sarovaram /
sarvānapi tarun drṣṭuṃ gamiṣyāmo vayaṃ priye //
tāni sarvāṇi saṃvīkṣya gṛhītvāpi falāni ca /
puṣpāṇyapi samāhṛtya samāyāsyāmahe drutam //
tacchrutvā tāstathetyuktvā sarvāḥ svaṃ svaṃ ptriyaṃ mudā /
yathābhilaṣitāirbhogyaiḥ sādaraṃ samatoṣayan //
bhuktvā te 'pi yathākāmaṃ sarvaiḥ saṃtoṣitā apio /
dirghocchvāsaṃ samutsṛjya tasthuḥ kṣaṇaṃ viṣāditāḥ //
tadṛṣṭvā pramadāstāśca sarvāḥ svasvaprabhuṃ prati /
kimucchvāsaṃ samutsṛṣṭaṃ vadeti prāvadat punaḥ //
svadeśaviṣayaṃ smṛtvā samucchvāsaṃ samutthitam /
iti svasvapriyāste sarve 'pi purato 'vadan //
tacchrutvā pramadāstāśca sarvāḥ svasvapateḥ punaḥ /
upāsīnā vihasantyaḥ saṃnirīkṣyaivamabruvan //
kiṃ svadeśasmṛtiṃ kṛtvā sukhaṃ bhuktveha tiṣṭhata /
saṃramitvā yathākāmaṃ saṃcaradhvaṃ yathecchayā //
dravyāṇyapi ca sarvāṇi bhogyāni vividhāni ca /
sarvopakaraṇavastūni vastrāṇi bhūṣaṇānyapi //
udyānāni suramyāni puṣkariṇyo manoramāḥ /
falapuṣpābhinamrāśca pādapā vividhā api //
prāsādāśca manoramyā gṛhāścāṭṭābhiśobhitāḥ /
maṇḍapāśca maṭhāścāpi rathā aśvāśca hastinaḥ //
gāvaśca mahiṣāścāpi sarve 'pi paśujātikāḥ /
vidyate sakalo 'nyatra kiṃ nāstīha nirīkṣyatām //
tadetānyapi sarvāṇi tvadadhīnāni sarvadā /
yathecchayā samādāya bhuktvā ramansukhaṃ cara //
nātra kiṃcidviṣādatvaṃ bhayaṃ cāpi na kiṃcana //
yathākāmaṃ prabhuktvaiva rama caran sukhaṃ vasa //
Gkv 183
iti tābhiḥ samākhyātaṃ sarve 'pi te vaṇigjanāḥ /
tatheti prabhāṣitvā tasthuḥ vinoditā iva //
tatastāḥ pramadāḥ sarvā rātro svasvapriyaiḥ saha /
yathākāmaṃ ramitvāpi suṣeyuḥ śayanāśritāḥ //
te 'pyevaṃ vaṇijaḥ sarve ramitvā śayanāśritāḥ /
mṛtyuśaṃkāhatātmānastasthurnidrāparāṅmukhāḥ //
tataḥ prātaḥ samutthāya sarve 'pi te vaṇigjanāḥ /
svāṃ svāṃ bhāryāṃ samāmantrya samālokyaivamabruvan //
vayaṃ yāsyāmahe draṣṭuṃ taḍāgodyānapādapān /
sajjīkṛtya tadāhāraṃ saṃsthāpayata saṃvaram /
tacchrutvā pramadāḥ sarvāstāstatheti prabodhitāḥ /
sajjīkṛtyopasaṃsthāpya svasvapriyaṃ vyanodayan //
tasmiṃśca divase 'pyevaṃ sarve 'pi te vaṇigjanāḥ /
bhuktvā bhogyaṃ ramitvāpi tasthurjāgartikā niśi //
tataḥ prātaḥ samutthāya sarve te siṃhalādayaḥ /
svāṃ svāṃ bhāryāṃ samāmantrya gṛhītvā svasvasaṃvaram //
saṃmīlya sahasā sarve deśādbahirvinirgatāḥ /
gatvā dūramanodyanasamīpaṃ samupāśrayan //
tatra sa siṃhalaḥ sarvān vaṇījastān vilokayan /
samāmantrya kriyākāaraṃ kartumevamabhāṣata //
bhavantaḥ śrūyatāṃ vākyaṃ yantrayātra nigadyate /
tatsarve satyamādhāya kartumarhanti nānyathā //
yadi snehaḥ svajivo 'sti jñātibandhusuhṛtsvapi /
yuṣmābhirmadvacaḥ śrutvā satyaṃ dhartavyamatra hi //
śṛṇudhvaṃ tatkriyābandhaṃ kriyate yanmayā hite /
triratnaśaraṇaṃ dhṛtvā caritavyaṃ samāhitaiḥ //
kenāpi smaraṇīyā na bharyā kāntā priyā api /
paścānnaivābhilokyaṃ ca yāvatpāraṃ na gamyate //
Gkv 183
iti kṛtvā kriyābandhaṃ sarve te siṃhalādayaḥ /
tataḥ saṃprasthitāḥ śīghraṃ tīraṃ prāpto mahodadheḥ //
tatra tamaśvamadrākṣuḥ savarṇavālukāsthale /
āvartyaparivartitvā bhuktvauṣadhīḥ samāśritam //
tatra tān samupayātān dṛṣṭvā so 'śvaḥ samutthitaḥ /
pracchāḍitvā tridhā ko 'taḥ pāragāmīti prāvadat //
tadā te vaṇijyaḥ sarve sāṃjalayastamādarāt /
tridhā pradakṣiṇīkṛtya praṇatvaivaṃ babhāṣire //
deva sarve vayaṃ pāraṃ gantumicchāmahe khalu /
tadbhavānno drutaṃ pāraṃ saṃprāpayitumarhati //
iti taiḥ prārthitaṃ śrutvā so 'śvarājo dayānidhiḥ /
sarvāṃstān vaṇijaḥ paśyan punarevamabhāṣata //
yadi pāramito gantuṃ yūyaṃ sarve samicchatha /
matpṛṣṭhaṃ dṛḍhamāruhya saṃtiṣṭhadhvaṃ samāśritāḥ //
yāvatra choditaṃ kāyaṃ mayā tāvatra kenacit /
kartavyo dṛṣṭivikṣepo yadi jīvitamicchatha //
iti tena samādiṣṭaṃ śrutvā sa siṃhalāgrataḥ /
natvā tatpṛṣṭamāruhya saṃśritaḥ samatiṣṭhata //
tataste vaṇijyaḥ sarve natvā taṃ sahasā kramāt /
ruhyate pṛṣṭhamāśritya saṃśleṣitā niṣedire //
tataḥ so 'śvo mahāvegī saṃvahanstān vaṇigjanān /
saṃkraman sahasāmbhodhermadhye dvīpamupāyayau //
tadāśvenāhūtān sarvān rākṣasyastān vaṇigjanān /
dṛṣṭavā tāḥ sakalāstatra sahasā khādupācaran //
hā kāntā priyabhartāsi māṃ vihāyādhunā katham /
niḥsneho mayi kutraika eva gantuṃ tvamicchasi //
ahamapi tvayā sārdhaṃ gantumihāvrajāmi hi /
tanmāṃ paśyanbhavākānta samatvahartumarhati //
Gkv 185
hā kānta kathamekānte tyaktvā māṃ bhakticāriṇīim /
niḥsneho ratisaṃbhogo kva prayātuṃ tvamicchasi //
kathaṃ matsnehasaṃbhogaratisaukhyamahotsavam /
vismṛtaṃ bhavatā kānta tatsmṛtvā paśyemāṃ priyām //
hā prāṇasamakānto 'si naivāsti me suhatpriyaḥ /
tavāpyasmi priyā bhāryā tatkathaṃ nau viyogatā //
suduṣyakomalaivastraiḥ prāvṛto 'si mayepsitaiḥ /
tatsnehatimutsṛjya kutra gantuṃ tvamicchasi //
yathābhilaṣitairbhogyaiḥ pānaiśca paritoṣitaḥ /
vismṛtya kathamekānte māṃ tyaktvā gantumicchasi //
vividhasurabhidravyaistvaṃ liptvā modito mayā /
saugandhidravyamujjhitvā kutra gantuṃ tvamicchasi //
muktāhārādyalaṃkārairbhūṣito 'si yathepsitaiḥ /
tatte sarvamalaṃkāraṃ tyaktvā gantuṃ kuhecchasi //
bhuktvā bhogyaṃ yathākāmaṃ ramitvāpi divāniśam /
tadbhogyaratisatsaukhyaṃ hitvā gantuṃ kuhecchasi //
hā kānta mama nātho 'si kṛtvanāthāmimāṃ satīm /
nirdayo māṃ parityajya kathaṃ gantuṃ kuhecchasi //
hā kānta pasya māṃ bhāryāṃ bhavaddharmānucāriṇīm /
dehi me darśanaṃ svāmi mā tyajemāṃ priyaṃvadām //
yadi me darśanaṃ kānta na dadāsīha kiṃcana /
bhavannāma samuccārya mariṣye śvo nirāśitā //
tadā bhavānapi māṃ smṛtvā bhogyakrīḍāsukhānyapi /
kiyatkālaṃ dharet prāṇaṃ yāsyasi maraṇaṃ dhruvam //
iti sneho 'sti te bhartaḥ svajive mayi vā yadi /
ekadhāpīha māṃ smṛtvā bhavān saṃdraṣṭumarhati //
ityevaṃ vilapantyastā rākṣasyaḥ sakalā api /
svasvabhartāramālokya rudantyo 'nuyayurdrutam //
Gkv 186
tatkāruṇyavilāpaṃ te śrutvā sarve vaṇigjanāḥ //
sneharatisukhotsāhaṃ smṛtvā tā draṣṭumicchire //
tatra ye ye 'tistenehārdrāṣu kāruṇyādhairyamohitāḥ /
tān draṣṭuṃ pṛṣṭamadrākṣuste te 'śvānnyapatan jale //
ye ye 'śvānnipatatanto 'bdhau tānstānālokya tā drutam /
rākṣasyaḥ sahasoddhṛtya prādanatsvasvapatiṃ mudā //
evaṃ te vaṇijaḥ sarve nipatanto mahāmbudhau /
sahasoddhṛtya sarvābhī rākṣasībhiḥ prabhakṣitāḥ //
siṃhala eka evāśvapṛṣṭhe saṃśliṣya saṃśritaḥ /
triratnasmaraṇaṃ dhṛtvā saṃtasthau niścalendriyaḥ //
tamevaikaṃ mahāsattvamuhitvā so 'śvarāṭlaghuḥ /
sahasā saṃkramatpāramabdherastīraṃ samāyayau //
tatra sa tīramāsādya pracchoḍitvā svamāśrayam /
avatārya svapṛṣṭhāttaṃ siṃhalamevamabravīt //
sādho vraja samādhāya saṃpaśyan pathi sarvataḥ /
sarvatra te śubhaṃ bhūyādramasva bandhubhiḥ sukham //
iti tena samādiṣṭaṃ śrutvā sa siṃhalaḥ kṛtī /
tamaśvaṃ sāṃjalirnatvā saṃpaśyannemavamabravīt //
dhanyo 'si tvaṃ mahāsatva yanmāṃ mṛtyumukhagatam /
ādāya sahasottārya rakṣasi svayamāgataḥ //
tanme nātho 'si śāstā piṇḍānutrātā suhṛdgatiḥ /
yāvajjīvaṃ bhavatpādaṃ smṛtvā bhajeya sarvadā //
manye bhavantamīśāṃśanirmitaṃ trijagatprabhum /
bodhisattvaṃ mahāsatvaṃ sarvasattvānupālakam //
itthaṃ māṃ sarvadālokya bhavān sarvatra saṃkaṭe /
bodhayityā prayatnena kṛpayā trātumarhati //
iti saṃprārthya taṃ nāthamaśvarājaṃ sa siṃhalaḥ /
tridhā pradakṣiṇīikṛtya nanāma tatpadān punaḥ //
Gkv 187
tataḥ so 'śvastamālokya kiṃciddūre caran svayam /
antarhito jvaladvahnirivākāśe yayau drutam //
tamevaṃ khe gataṃ dṛṣṭvā siṃhalaḥ so 'tivismitaḥ /
yāvaddṛṣṭipathaṃ paśyaṃstasthau natvā kṛtāṃjaliḥ //
tataḥ sa siṃhalo dhīraḥ paśyan nmārge sahāhitaḥ /
ekākī saṃkraman jambūdvīpāraṇyamupāyayau //
tadā yā rākṣasī bhāryā siṃhalasya vaṇikpateḥ /
rākṣasyaḥ sakalāstāstāṃ parivṛtyaivamabruvan //
asmābhirbhakṣitāḥ sarvasvāmino 'pi svakasvakāḥ /
bhakṣito na tvayaivaikaḥ svāmī nirvāhitaḥ katham //
yadi tāvattamānīya bhakṣase na tvamātmanā /
tvāṃ vihatya vayaṃ sarvā bhakṣiṣyāma iti dhruvam //
ityevaṃ kathitaṃ tābhiḥ sarvābhistanniśamya sā /
saṃtrastā puratastāsāṃ viṣaṇṇāsyaivabravīt //
bhaginyo yadi yuṣmākaṃ nirbandha eṣa niścayaḥ /
sarvathāhaṃ tamānīya bhakṣeyamiti niścitam //
iti tayoktamākarṇya rākṣasyaḥ sakalā api /
evaṃ cette bhavedbhadraṃ nocenneti hi cābruvan //
tataḥ sā rākṣasī dhṛtvā paramabhīṣaṇākṛtim /
ākāśāt sahasā gatvā siṃhalasya puro 'sarat //
dṛṣṭvā tāṃ rākṣasīṃ bhīmāṃ purataḥ samupāsṛtām /
siṃhalo 'siṃ samutthāpya saṃtrāsayitumudyayau //
siṃhalaṃ tamasiṃ dhṛtvā nihantuṃ saṃmukhāgatam /
dṛṣṭvā sā rākṣasī trastā pradudrāva vanāntare //
tadā tatra vaṇiksārtho madhyadeśāt samāyayau /
taṃ dṛṣṭvā sā sundarīrupaṃ dhṛtvā pura upāsarat //
tāṃ kāntāṃ sundarīṃ ramyāṃ purataḥ samupāsṛtām /
sārthavāhaḥ samālokya papracchaivaṃ samādarāt //
Gkv 188
bhagini ko bhavantīha kāntāre tu mitāśrayā /
ekākī kuta āyāsi tatsatyaṃ vaktumarhasi //
iti sārthabhṛtā pṛṣṭe rudantī sā kṛtāṃjaliḥ /
tasya sārthapateḥ pādau praṇatvaivaṃ nyavedayat //
ahaṃ sārthapate rājñastāmradvipapateḥ sutā /
siṃhalasyāsya bhāryārthaṃ datta tena mahībhujā //
anena sārthavāhena parinīyāhamātmanā /
datvā viśrambhamānītā svadeśagamanaṃ prati //
abdhitīrosaṃprāptā naukāyādau vibhagnitā /
amaṃgaleti kṛtvāhaṃ choritānena jaṃgale //
tadbhavān bodhayitvainaṃ sārthavāhaṃ mama priyam /
mayi snehabhisambandhe saṃyojayitumarhati //
tayeti prārthitaṃ śrutvā sārthavāhastatheti saḥ /
pratiśruya tasya sārthavāhasya samupāsarat //
taṃ dṛṣṭvā samupāyātaṃ siṃhalaḥ sa prasāditaḥ /
āsane saṃpratiṣṭhāpya samālokyaivamabravīt //
vayasya kauśalaṃ kaściddehe sarvatra cāpi te /
ityevaṃ saṃkathālāpaṃ kṛtvā tasthau vinodayan //
tathā sa sārthavāhastaṃ siṃhalaṃ kauśalaṃ mudā /
pṛṣṭvā saṃmodayan vīkṣya punarevamabhāṣata //
vayasyāsau rājaputrī pariṇītā tvayā svayam /
asthāne mā parityājyā kṣamasvāsyā virodhatām //
iti tenoditaṃ śrutvā siṃhalaḥ sa mahāmatiḥ /
sārthavāhaṃ tamālokya punarevaṃ nyavedayat //
sukhena rājaputrīyaṃ pariṇītāpi nā mayā /
rākṣasīyamihāyātā tāmradvīpanivāsinī //
iti tenoditaṃ śrutvā sārthavāhaḥ sa vismitaḥ /
siṃhalaṃ suhṛdaṃ taṃ ca samālokyaivamabravīt //
Gkv 189
vayasya rākṣasīyaṃ ki kathamevamihāgatā /
jñātāpi ca tvayā kena tatsatyaṃ vaktumarhasi //
iti tenodite sarvavṛttāntaṃ vistareṇa saḥ /
siṃhalasya mitrasya purataḥ saṃnyavedayat //
taduktaṃ sarvṛttāntaṃ śrutvā sa sārthabhṛt sudhīḥ /
satyamiti parijñāya babhuva trasitāśayaḥ //
tataḥ sa siṃhalastasmāt saṃprasthitaḥ samāhitaḥ /
saṃpaśyan pathi sartatra saṃcaran svapuraṃ yayau //
tatra sa svagṛhe gatvā mātāpitroḥ puro gataḥ /
tatpādān sahasā natvā kauśalyaṃ samapṛcchata //
tvanmukhadarśanādeva kauśalyaṃ nau sadā bhavet /
tavāpi kauśalaṃ kacciditi tau paryapṛcchatām //
tacchrutvā siṃhalaścāsau svapravṛttimanusmaran /
galadaśruviliptāsyo pitrorevaṃ nyavedayat //
kiṃ tātāviha vakṣāmi daivena prerito 'smi hi /
eka evāhamāyātaḥ sarve naṣṭāḥ sahāyakāḥ //
kathamiti punaḥ pṛṣṭaḥ pitṛbhyāṃ siṃhalaḥ sutaḥ /
sarvametat sa vṛttāntaṃ vistareṇa nyavedayat //
taduktaṃ sarvamākarṇya pitarau prahatāśayau /
ciraṃ niḥśvasya taṃ putraṃ paśyan tāvevamūcatuḥ /
hā putra bhāgyato nau tvaṃ jīvanniha samāgataḥ /
mā śucastaddhanaṃ naṣṭaṃ dhairyaṃ dhṛtvā sukhaṃ cara //
kimeva bahubhirdravyairvinā putreṇa nau gṛhe /
putra eva mahāratnaṃ dharmārthavaṃśasādhanam //
bahuratnāni naḥ santi yadi tvamiha nāgataḥ /
etānyapi hi sarvāṇi vyarthaṃ kṣiṇuyurāvayoḥ //
dravye naṣṭe punardravyaṃ sādhayayaṃ prayatnataḥ /
tvayi putre vinaṣṭe 'haṃ sādhayeyaṃ kathaṃ param //
Gkv 190
kiṃ kariṣyanti ratnāni vinā putreṇa sādhunā /
nirdhano 'pi varaṃ sādhuḥ putro dharmārthasādhanaḥ //
mṛte ratnāni kiṃ kuryurvinā putreṇa sādhunā /
satputraḥ piṇḍadānādīn kṛtvā svarge 'pi prersyet //
satputra evaṃ sadratnamiha dharmārthasadguṇān /
sādhayedyatparatrāpi saṃskṛtya prerayoddivi //
tattvamevāvayo ratnamiha dharmārthasaukhyadam /
saṃskārapiṇḍadānaiśca paratra prerayeddivi //
ityāvayorhi saṃsāre tvanmukhāmbhojadarśanāt /
janmajīvitasampattisādhanaṃ safalaṃ bhavet //
iti vijñāya satputra tvamāvābhyāṃ sahānvitaḥ /
saddharmasādhanaṃ kṛtvā bhuktvā kāmaṃ samācara //
dhṛtvā svakulasaṃvṛttiṃ triratnaśaraṇaṃ gataḥ /
datvārthibhyo yathākāmaṃ saṃramasva gṛhāśritaḥ //
tasminnavasare tatra rākṣasī sātisundarī /
bhūtvā siṃhalasaṃkāśaṃ putraṃ dhṛtvā samāyayau //
tatra taṃ bālakaṃ putramaṃka āropya sarvataḥ /
pṛcchanti siṃhalagehaṃ babhrāma sā pragalbhikā //
tatra sā preritā lokaiḥ siṃhalasya gṛhāntike /
gatvā samīkṣyamānā taddvāramūlamupāśrayat //
tatra lokāḥ samālokya bālakaṃ taṃ manoharam / siṃhalasadṛśākāraṃ paśyanta evamabruvan /
bhavanto jñāyatāmeṣa bālakaḥ siṃhalātmajaḥ /
yadasya siṃhalasyeva nirviśeṣaṃ mukhendriyam /
ityuktaṃ janakāyena niśamya sā kṣapācarā /
bhavadvirjñāte 'syāyaṃ putra ityevamabravīt //
bhagini tvaṃ sutā kasya kutaḥ kathamihāgatā /
iti taiśca janaiḥ pṛṣṭā sā punarevamabravīt //
Gkv 191
bhavanto 'haṃ sutā rājñastāmradvīpādhipasya hi /
pitrāsya sārthavāhasya dattā bhāryārthamātmanā //
anena sārthavāhena pariṇītā sahāgatā /
abdhitīropaprāptā naurbhagnā yādo 'nilāhatā //
amaṃgaleti kṛtvāhaṃ choritānena jaṃgale /
kṣudraṃ putramimaṃ dhṛtvā kaṣṭenehāhamāgatā //
asyātmajo hyayaṃ bālo bhāryāhaṃ dharmacāriṇī /
ityenaṃ svāminaṃ sarvaṃ saṃbodhayitumarhatha //
tayeti prārthitaṃ śrutvā sarve lokāstatheti te /
pratijñāya drutaṃ tasya siṃhalasya puro gatāḥ //
sarvametat pravṛttāntaṃ yathoditaṃ tathā tathā /
vistareṇa samākhyāya siṃhalamevamavruvan //
sārthavāha tvayā bhāryā kṣudraputrā tapasvinī /
bālakaśca sutaste 'sau tyaktāvenāvubhau katham /
tadasmākaṃ vacaḥ śrutvā bhāryāṃ tāṃ svātmajaṃ ca tam /
saṃpaśyan kṛpayā sādho samanvāhartumarhasi //
iti taiḥ prārthyamāno 'sau siṃhalastān suhṛjjanān /
sarvānapi samālokya pura evamabhāṣata //
bhavanto na sutā rājño bhāryāpīyaṃ na me khalu /
rākṣasī hi narāhārā tāmradvīpanivāsinī //
bālo 'pyayaṃ na me putro nirmito māyayānayā /
iti satyaṃ mayā jñātvā kathyate na mṛṣā khalu //
tacchrutvā te janāḥ sarve tasya pitroḥ puro gatāḥ /
sarvametat pravṛttāntaṃ vistareṇa nyavedayan //
tanniveditamākarṇya pitarau tau prabodhitau /
svātmajaṃ taṃ samāmantrya pura evamabhāṣatām //
kṣamasva svātmajasnehādduhiturnṛpatestava /
bhāryāyāḥ pariṇīyāta aparādhaṃ sahasraśaḥ //
Gkv 192
iti taduktamākarṇya siṃhalaḥ so 'bhiroṣitaḥ /
pitroretat pravṛttāntaṃ nivedya caivamabravīt //
tāta neyaṃ sutā rājñaḥ bhāryāpi ca na me khalu /
dārako 'yaṃ na me putro nirmito māyayānayā //
rākṣasīyaṃ narāhārā tāmradvīpanivāsinī /
asmānapi samāhartuṃ tāmradvīpādihāgatā //
iti putroditaṃ śrutvā tau mātāpitarāvapi /
tamātmajaṃ samālokya punarevamabhāṣatām //
sarvā api striyaḥ putra rākṣasya eva māyikāḥ /
tenāsyā aparādhatvaṃ kṣantumarhasi sarvathā //
ityetatkathitaṃ tābhyāṃ śrutvā sa siṃhalaḥ sutaḥ /
tau mātāpitarau paśyan punerevamabhāṣata //
yadyeṣā tāta yuṣmākamabhipretā manoramā /
dhārayata gṛhe hyetāṃ yāsyāmyanyatra sāmpratam //
iti putroditaṃ śrutvā tau mātāpitarau punaḥ /
ātmajaṃ taṃ samālokya snehādevamabhāṣatām //
dhāsyāmaḥ suta tāmenāṃ tavaivārthe gṛhe sadā /
yadi te rucitā neyaṃ kimasmākamanayātmaja //
iti tābhyāṃ kathitvāsau niṣkāsitā balāttataḥ /
siṃhakeśalino rājñaḥ sakāśaṃ sahasā yayau //
tatra sā sundarī kāntā saputrā dvāre sannidhau /
samupāsṛtya paśyantī mohayantī samāśrayat //
tāṃ dṛṣṭvā mantriṇo 'mātyāḥ sarve kautūhalānvitāḥ /
nṛpateḥ purato gatvā samīkṣyaivaṃ nyavedayan //
devātisundarī kāntā sakāntabālakātmajā /
rājadvāramupāśritya saṃpiṣṭhate pragalbhikā //
iti tairniveditaṃ śrutvā rājā sa siṃhakeśalī /
praveśayātra paśyeyamiti tān mantriṇo 'bravīt //
Gkv 193
mantriṇastathetyuktvā gacchantaḥ sahasā tataḥ /
vanitāṃ tāṃ samāhūya prāveśayannṛpālayam //
dṛṣṭvā tāṃ sundarī kāntāṃ rājāsau rāgamohitaḥ /
suciraṃ tāṃ samālokya tasthau niścaritendriyaḥ //
tataḥ sa nṛpatiḥ paśyan pṛṣṭvā tāṃ kauśalaṃ mudā /
kutastvamāgatā kasya putrīti paryapṛcchata //
tacchrutvā pramadā sā taṃ paśyantī nṛpatiṃ cirāt /
galadaśruviliptāsyā praṇatvaivamabhāṣata //
deva jānīhi māṃ putrīṃ tāmradvīpamahīpateḥ /
sārthavāhasya bhāryārthaṃ dadau sa nṛpatiḥ svayam //
tenāpi sārthavāhena pariṇītāsamādarāt /
tataḥ saṃprasthitānena sahehāgantumutsukā //
abdhitīre prāptā naurbhagnā yādo 'nilāhatā /
kṛcchrāttataḥ samuttīrya tīramāsadya prācaran //
amaṃgaleti kṛtvāhaṃ choritānena jaṃgale /
tadātmajamimaṃ dhṛtvā śanairiha samāgatā //
pṛṣṭvāhaṃ sārthavāhasya gṛhaṃ gatvā samāśritā /
pitṛbhyāmapi saṃtyaktā nirvāhitā gṛhād balāt //
tadbhavaccharaṇe rājan kṣudraputrāhamāgatā /
tadbhavānsiṃhalaṃ pauraiṃ kṣamāpayitumarhati //
iti tayoktamākarṇya nṛpatiḥ sa samīkṣya tām /
samāśvāsya samāhūya mantriṇa evamabravīt //
mantriṇaḥ sārthavāhaṃ taṃ siṃhalaṃ siṃhanandanam /
gatvāhaṃ sahasāhūya samānayata sāmpratam //
iti rājñā samādiṣṭaṃ śrutvā te mantriṇo drutam /
siṃhalaṃ taṃ samāhūya nṛpasya samupānayat //
dṛṣṭvā taṃ samupāyātaṃ siṃhalaṃ sa narādhipaḥ /
sādaraṃ samupāmanyiṃ samīkṣyaivaṃ samādiśat //
Gkv 194
siṃhalaṃ kena bhāryeṣā tvayā tyaktā nṛpātmajā /
kṣamasvaināṃ gṛhe nītvā sātmajāmabhipālaya //
ityādiṣṭaṃ narendreṇa śrutvā sa siṃhalo vaṇik /
sāṃjalistaṃ nṛpaṃ natvā samālokyaivamabravīt //
deva naiṣā sutā rājño bhāryāpi me suto 'pyayam /
rākṣasīyaṃ narāhārā tāmradvīpādihāgatā //
tenaitatkathitaṃ śrutvā sa rājā rāgamohitaḥ /
siṃhalaṃ tāṃ ca samīkṣya punarevaṃ samādiśat //
sarvāḥ striyo 'pi rākṣasya eva tatkṣantumarhati /
yedyeṣā nābhipretā te tyaktvā me dīyatāṃ tvayā //
etadrājoditaṃ śrutvā siṃhalaḥ sa vaṇiksudhīḥ /
nṛpatiṃ taṃ samālokya punarevaṃ nyavedayat //
rākṣasīyaṃ mahārāja na dadyām nāpi vāraye /
bhavān samyagvicāryaiva karotu te hitaṃ yathā //
iti taduktamākarṇya rājā sa rāgamohitaḥ /
ityuktvā siṃhato dhīraḥ tataḥ saṃpresthito gṛhe //
triratnasmṛtimādhāya tasthau dhairyasamāhitaḥ /
tāṃ kāntāṃ sasutāṃ svāntaḥpure prāveśayanmudā //
tataḥ sā ramaṇī kāntā rājānaṃ taṃ pramohitam /
ramayantī yathākāmaiḥ sukhairhṛtvā vaśe 'nayat //
tayaiva saha saṃrakto rājā sa kāmananditaḥ /
yathākāmaṃ sukhaṃ bhuktvā cacāra svecchayā raman //
evaṃ sā rākṣasī nityaṃ ramayitvā yathecchayā /
nṛpatiṃ taṃ vaśīkṛtya svacchandaṃ samacārayat //
tataḥ sā rākṣasī rātro rājakulāśritān janān /
nṛpatipramukhān sarvān saṃprāsvapitān vyadhāt //
kṛtvā sarvān prasuptāṃstān prāsvāpanābhimohitān /
tataḥ sā sahasākāśāttāmradvīpaṃ mudācarat //
Gkv 195
tatra sā sahasopeya tāḥ sarvā api rākṣasī /
purataḥ samupāhūya samālokyaivamabravīt //
bhaginyastena yuṣmākamekena siṃhalena kim /
siṃhakeśariṇo rājñaḥ siṃhakalpābhidhe pure //
nṛpatipramukhāḥ sarve janā antaḥpurāśritāḥ /
mayā kṛtāḥ prasuptāste prāsvāpanābhimohitāḥ //
āgacchata mayā sārdhaṃ sahasā tatra caremahi /
nṛpatipramukhān sarvān bhakṣiṣyāmo 'dhunā vayam //
iti tayoktamākarṇya rākṣasyaḥ sakalā api /
ākāśāt sahasā gatvā siṃhakalpaṃ mudācaran //
tatra tāḥ sahasopetya sarvā rājakule sthitān /
nṛpatipramukhān sarvāṃllokān mudā ca khādire //
sarve 'pi bhakṣitāstābhī rākṣasībhirnṛpādayaḥ /
janā rājakuladvāraṃ nodghāṭitamuṣasyapi //
rājakulopari prātaḥ pakṣiṇaḥ kuṇapāśinaḥ /
gṛdhrādayo virāvantaḥ prabhramantaḥ precirire //
tatra prātaḥ samāyātā amātyā mantriṇo janāḥ /
pakṣiṇo bhramato dṛṣṭvā tasthuḥ sarve 'pi vismitāḥ //
kathaṃ rājakulaṃ dvāraṃ nodghāṭitaṃ ca sāmpratam /
bhramantaḥ pakṣiṇo 'neke ityuktvā tasthurunmukhāḥ //
tatpravṛttāntamākarṇya siṃhalaḥ sahasotthitaḥ /
niśitaṃ khaḍgamādāya prācarattatra satvaraḥ //
tatra tāṃ janatāṃ paśyansiṃhalaḥ sa upāśritaḥ /
galadaśruviliptāsyaḥ purata evamabravīt //
bhavantaḥ kuṇapāhārā bhramantyatra khagā yataḥ /
tadrājāpi janāḥ sarve rākṣasyā bhakṣitā khalu //
taduktamiti tacchrutvā sarve 'pi mantriṇo janāḥ /
kathamevaṃ tvayā jñātamityaprākṣustamādarāt //
Gkv 196
tacchrutvā siṃhalaścāsau sarvānstān mantriṇo janān /
samīkṣya tatpuraḥ sthitvā sahasauvamabhāṣata //
bhavanto dīrghaniḥśreṇiḥ sahasānīyatāmiha /
āruhyopari gatvāhaṃ paśyāmyatra samantataḥ //
taduktaṃ mantriṇaḥ śrutvā niḥśreṇiṃ sahasā janaiḥ /
ānayitvāśu prāsāde prānte samadhyaropayan //
tān dṛṣṭvā siṃhalaḥ khaḍgaṃ dhṛtvābhiruhya saṃkraman /
prāsādopari saṃsthitvā trāsayattāḥ niśācarīḥ //
siṃhalaṃ khaḍgapāṇiṃ taṃ prāsādopari saṃsthitam /
rākṣasyastāḥ samālokya sarvā bhītā vibabhramuḥ //
tāsāṃ kāścicchiro dhṛtvā kāścitpādān bhujān parāḥ /
tāḥ sarvā api rākṣasyaḥ palāyitāstato drutam //
tataḥ siṃhala ālokya sarvāstā niṣpalāyitāḥ /
prāsādādavatīryāśu dvāraṃ samudaghāṭayat //
tataste mantriṇo 'mātyā janāḥ sarve 'pi sainikāḥ /
gatva samīkṣya rājādīn sarvān bhuktān vicukruśuḥ //
suciraṃ vilapitvā te sarve 'pi mantriṇo janāḥ /
amātyāḥ sainikāḥ paurā viceruḥ saṃtrasitāśayāḥ //
tataḥ sa siṃhalo dṛṣṭvā sarvāṃstān mantriṇo janān /
amātyān sainikān paurān samāmantryaivamabravīt //
bhavanto mā vicarantyatra nāsti kācinniśācarī /
tatsarve samupāviśya paśyantāṃ sarvataḥ punaḥ //
tataste mantriṇo 'mātyā janāḥ saṃvīkṣya sarvataḥ /
sarvarājakulaṃ sāntarbahistaṃ samaśodhayan //
tataste mantriṇo 'mātyā brahmaṇādīn mahājanān /
sannipātya prajāścāpi samāmarnayaivamabruvan //
bhavanto 'tra mṛto rājā vaṃśastasya na vidyate /
tadatra kaṃ kṛtvā mimīmahi vadantvidam //
Gkv 197
iti tairmantribhiḥ proktaṃ śrutvā te brāhmaṇādayaḥ /
mahājanāḥ prajāścāpi sarve 'pyevaṃ nyavedayan //
yaḥ prājñaḥ sātviko viro nītiśāstravicakṣaṇaḥ /
dayākāruṇyabhadrātmā sarvadharmahitārthabhṛt //
taṃ vidhinābhiṃṣiṃcyātra pratiṣṭhāpya nṛpāsane /
sarvarājyādhipaṃ kṛtvā pramāṇayantu sarvadā //
iti taiḥ kathitaṃ śrutvā kecidvijñā mahājanāḥ /
sarveṣāṃ mantriṇāṃ teṣāṃ purata evamabruvan //
siṃhalo 'yaṃ sārthāvāhaḥ sātviko nītivitkṛtī /
dayākāruṇyabhadrātmā sarvasattvahitārthabhṛt //
īdṛgvīro mahāprājño dayākāruṇyasanmatiḥ /
maitrīśrīsadguṇādhāro nāsti kaścinmahājanaḥ //
tadenaṃ siṃhalaṃ vīramabhīṣiṃcya nṛpāsane /
pratiṣṭhāpya nṛpaṃ kṛtvābhimatāṃ sakalaiḥ saha //
iti tairuditaṃ śrutvā te 'mātyā mantriṇo janāḥ /
sarve 'pyanumataṃ kṛtvā tathā kartuṃ samārabhan //
tataste mantriṇo 'mātyā brāhmaṇāśca mahājanāḥ /
siṃhalaṃ taṃ samāmanyiṃ purata evamabravan //
siṃhalātra yadasmākaṃ prajānāmapi saṃmatam /
tadanumodya rājyo 'tra rājā bhaviturhasi //
iti tairmantribhiḥ sarvairamātyaiḥ sujanairdvijaiḥ /
prārthitaṃ siṃhalaḥ śrutvā tatpara evamabravīt //
bhavanto 'haṃ vaṇigvṛttivyavahāropajīvikaḥ /
tatkathaṃ rājyasaṃbhāraṃ saṃvoḍhumabhiśaknuyām //
tadetanmama yogyaṃ na kṣamantu tadaśakyatām //
yadyogyaṃ karma tatraiva yojanīyo hi mantribhiḥ //
iti tenoditaṃ śrutvā te 'mātyā mantriṇo janāḥ /
sarve taṃ siṃhalaṃ vīkṣya samāmantryaivamabruvan //
Gkv 198
bhavatsadṛśaḥ sadbuddhirviryavān sadayaḥ kṛtī /
sātviko lokavikhyātaḥ kaścidanyo na nidyate //
yaccāsya nṛpatervaṃśe vidyate 'pi na kaścana /
tadatredaṃ bhavān rājyamanuśāsitumarhati //
iti tairmantribhiḥ sarvaiḥ saṃprārthitaṃ niśamya saḥ /
siṃhalo mantriṇaḥ sarvān samālokyaivamabravīt //
bhavanto yadi māṃ sarve rājānaṃ kartumicchatha /
samaye nāhamicchāmi rājyaṃ samanuśāsitum //
iti tenoditaṃ śrutvā sarve te mantriṇo janāḥ /
amātyāstaṃ mahābhijñaṃ samalokyaivamabruvan //
yathā yadbhavatākhyātaṃ samayaṃ tattathā khalu /
sarve vayaṃ samādhāya cariṣyāmaḥ samāahitāḥ //
iti taduttamākarṇya siṃhalaḥ saṃprabodhitaḥ /
sarvānstān mantriṇo 'mātyān samālokyaivamabravīt //
yadyetatsatyamādhāya sarve caritumacchatha /
tathātra rājyasaṃbhāraṃ saṃvoḍhumutsahe 'pyaham //
tadbhavanto 'tra me vākyaṃ dhṛtvā dharmānusādhinaḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā careyuḥ sarvedā śubhe //
ityanuśāsanaṃ dhṛtvā mama dharmāsahāyīnaḥ /
sarvesattvahitādhāre dahrme caritumarhatha //
iti tenoditaṃ śrutvā sarve mantriṇo janāḥ /
amātyā dvijapaurāśca tatheti pratiśuśruvuḥ //
tataste mantriṇo 'mātyā janā dvijā mahājanāḥ /
sarve 'pi saṃmataṃ kṛtvā taṃ nṛpaṃ kartumārabhan //
tataste 'tra pure samyagchodhayitvā samantataḥ /
dhvajachatrādyālaṃkārairmaṇḍanaiḥ samaśodhayan //
tataste pariśuddhe 'hina siṃhalaṃ yathāvidhim /
abhiṣiṃcya mahotsāhaiścakruḥ lokādhipaṃ nṛpam //
Gkv 199
nṛpāsane pratisṭhāpya sarve lokāḥ samantriṇaḥ /
siṃhalaṃ taṃ mahārājaṃ saṃsevire samādarāt //
tataḥ sa siṃhalo rāja sarvāṃllokāan vinodayan /
svasvadharme pratiṣṭhāpya śaśāsa svātmajāniva //
tadanuśāsanaṃ dhṛtvā sarve lokā dvijādayaḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā saṃcevire śubhe sadā //
tadā tasya prabho rājye sarvatra viṣayeṣvapi /
nirutpātaṃ śubhorsāha prāvarttata nirantaram //
tathā sa mantribhiḥ sadbhiḥ nītidharmavicakṣaṇaiḥ /
sevyamāno mahāvijño rarāja devarāḍiva //
tatra sa nṛpatirjitvā janbūdvīpe mahībhujaḥ /
sarvānstān mantriṇo 'mātyān samāmarnayaivamādiśat //
sajjīkriyatāmāśvatra caturaṃgabalaiḥ saha /
tāmradvipe gamiṣyāmi jetuṃ tā rākṣasīrapi //
tadādiṣṭaṃ samākarṇya sarve mantriṇo janāḥ /
caturaṃgabalānyevaṃ sahasā samasajjayan //
tataḥ sannāhya sa bhūmīndraścaturaṃgabalaiḥ saha /
saṃprasthito mahotsāhaistīraṃ prāpa mahodadheḥ //
tatra sa tāni sarvāṇi caturaṃgabalānyapi /
āropya vahaneṣvabdhau saṃprasthito caran mudā //
tatra sa saṃtaran sarvaiścaturaṃgavalaiḥ saha /
svastinā sahasāmbodheḥ pāratīramupāyayau //
tāmradvīpe tadā tatra rākṣasīnāṃ mahaddhvajaḥ /
repita āpaṇasthāne kampito 'sūcayadbhayam //
taṃ prakampitamālokya rākṣasyo bhayaśaṃkitāḥ /
sarvā ekatra saṃmilya mitha evaṃ samūcire //
bhavantya āpaṇastho 'thaṃ dhvajaḥ prakampito 'dhunā /
jāmbudvīpanṛpā nūnamasbhiryoddhumāgatāḥ //
Gkv 200
sajjīkṛtvā tadasmābhiḥ sthātavyamiha sāmpratam /
iti saṃbhāṣya tā draṣṭumabdhitīramupācaran //
tatrasthāḥ sakalāstāstān siṃhalādīn narādhipān /
tīrottīrṇān mahotsāhairdadṛśuryoddhumāgatān //
dṛṣṭvā tān samupāyātān rākṣasyastā bhayānvitāḥ /
kāścit palāyitā bhītāḥ kāścadyoddhaṃ samāśritāḥ //
yoddhaṃ pratyudgatāḥ kāścit kāścittasthurnirīkṣya khe //
tān pratyudgatān dṛṣṭvā siṃhalasyāġyāyā drutam /
vidyādharibhirāviṣṭā vīraiḥ śastraiḥ pradyotitāḥ //
avaśiṣṭā abhistāḥ siṃhalasya nṛpaprabhoḥ /
kṛtāṃjalipuṭā natvā pādayorevamabruvan //
kṣamasva no mahārāja vrajāmaḥ śaraṇe tava /
tadasmān yoṣito bālā hantuṃ nārhati kṣatriyaḥ //
iti saṃprārthitaṃ tābhiḥ śrutvā sa siṃhalaḥ prabhuḥ /
samayena kṣayaṃ va iti tā vīkṣyābravīt //
tacchutvā sakalā tāstaṃ siṃhalaṃ kṣatriyādhipama /
sāṃjalayaḥ punarnatvā samālokyaivamabravīt //
kiṃ samayaṃ samākhyātuṃ bhavatābhihitaṃ yathā /
tathā sarve vayaṃ dhṛtvā cariṣyāmaḥ sadāpi hi //
itiḥ tābhiḥ samākhyātaṃ niśamya sa nṛpaḥ sudhīḥ /
tāṃ sarvā rākṣasīḥ paśyan punarevamabhāṣata //
yadīdaṃ nagaraṃ tyaktvā sarve 'nyatrādhitiṣṭhatha /
madvijite ca yadyatra nāparādhyetha kasyacit //
tadā yuṣmākamevāhamaparādhyakṣayamenahi /
tadanyathā kṛte yuṣmān sarvā hanyāṃ sa saṃśayaḥ //
iti tena samākhyātaṃ śrutvā tāḥ sakalā api /
siṃhalaṃ taṃ praṇatvā ca samālokyaivamabruvan //
svāmiṃstathā kariṣyāmo bhavānabhihitaṃ yathā /
tadasmān yoṣitā bālāḥ saṃpālayitumarhati //
Gkv 201
iti saṃprārthya sarvāstā rākṣasyaḥ paribodhitāḥ /
tyaktvā tadviṣayaṃ gatvā vane 'nyatra samāśrayan //
tatra sa siṃhalo rājā sāmātyā mantriṇo janāḥ /
sthitvā lokānadhiṣṭhāpya svasvadharme 'nvaśāsata //
tatra te sakalā lokā dhṛtvā tannupaśāsanam /
triratnabhajanaṃ kṛtvā svasvardhaṃ samācaran //
tadaitaddharmabhāvena subhikṣaṃ nirupadravam /
saddharmamaṃgalotsāhaṃ prāvartata samantataḥ //
siṃhalena narendreṇa jitvā saṃvāsitaṃ svayam /
tenāsau siṃhaladvīpa iti prakhyāpito 'bhavat //
yo 'sau siṃhalo rājā tadāhamabhavaṃ khalu /
yaḥ siṃhakeśarī rājā jyeṣṭha eva mahallakaḥ //
tadābhūdrākṣasī yā sā veṣā evānupamā khalu /
yo valāho 'śvarājo 'bhūdeṣo 'valokiteśvaraḥ //
tadāpyevaṃ sa lokeśo bodhisattvo vilokya mām /
aśvo bhūtvā samuttāryāpyabdherevaṃ mahadbhayāt //
evaṃ sa trijagannātho bodhisattvaḥ sadā svayam /
vilokya sakalān sattvān samuttārya bhayādavat //
tenāsya sadṛśo dharmo nāsti kasyāpi kutracit /
buddhānāmapi nāstyeva kuto 'nyeṣāaṃ tridhātuṣu //
itthamayaṃ mahāsattvaḥ sarvalokādhipeśvaraḥ /
sarvadharmādhipaḥ śāstā mahābhijñā 'dhirājate //
tena lokādhipāḥ sarve traidhātukādhipā api /
asya śaraṇamāśritya prabhajanti sadādarāt //
ye 'pyasya śaraṇaṃ kṛtvā bhajanti sarvadādarāt /
durgatiṃ te na gacchanti saṃprayānti sukhāvatīm //
tatra gatvāmitābhasya munīndrasyopasaṃśritāḥ /
sadā dharmāmṛtam pītvā pracaranti jagaddhite //
tataste bodhisaṃbhāraṃ pūrayitvā yathākramam /
niḥkleśā bodhimāsādya saṃbuddhapadamāpnuyuḥ //
iti vijñāya ye sattvāḥ samīcchanti jināspadam /
tasya lokādhināthasya bhajantu śaraṇāśritāḥ //
iti śāstrā samādiṣṭaṃ śrutvā sarve sabhāśritāḥ /
lokāstatheti vijñapya prābhyanandan prabodhitāḥ //
// iti siṃhalasārthavāhoddhāraṇaprakaraṇaṃ samāptam //
17. sarvasattvoddhāraṇa saṃbodhimārga sthāpana maheśvaromādevī saṃbodhivyākaraṇopadeśa prakaraṇam
atha sarvanīvaraṇaviṣkambhī sa jinātmajaḥ /
sāṃjalirbhagavantaṃ taṃ punarnatvaivamabravīt //
bhagavaṃstrijagaddhartuste lokādhipateḥ prabhoḥ /
kāye dharmāḥ kiyanto 'pi vidyante tān samādiśa //
iti saṃprārthitaṃ tena viṣkambhinā niśamya saḥ /
bhagavāṃstaṃ mahāsattvaṃ samalokyaivamādiśat //
kulaputrāsya nāthasya traidhātukanivāsinām /
kāye sarve 'pi saddharmāḥ saṃvidyante vyavasthitāḥ //
tadyathāsya tanau lomnāṃ vivareṣu santi ye vṛṣāḥ /
tān saṃkṣepeṇa vakṣyāmi śṛṇudhvaṃ yūyamādarāt //
tadyathaikavile lomnaḥ suvarṇāni bahūnyapi /
gandharvāṇām sahastrāṇi nivasanti mahāsukham //
bādhyante na ca te kleśairduḥkhaiḥ saṃsārikairapi /
viraktā duritācāropaviśuddhendriyottamāḥ //
saddharmācārasaṃraktāścaturbrahmavihāriṇaḥ /
śuddhaśīlāḥ sadāṣṭāṃgapoṣadhavratadhāriṇaḥ //
tatra śrīmanmahāratnaṃ cintāmaṇisamujjvalaḥ /
sarvasattvahitārthāya svayamutpadya saṃsthitaḥ //
yadā te maṇīmabhyarcya gandharvāste samīpsitam /
prārthayanti tadā teṣāṃ sarvaṃ saṃsidhyate tathā //
evaṃ bhadrasukhaṃ bhuktvā gandharvāste pramoditāḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā pracarantaḥ śubhe sthitāḥ //
etadapi mahaddharmamasya lomavile sthitam /
tenāsau trijagannātho dharmakāyo virājate //
tato 'nyasmiṃśca kṛṣṇākhye lomavile jagatprabhoḥ /
śatakoṭisahasrāṇi maharṣīṇāṃ vasantyapi //
eko 'bhijñā dvayabhijñāśca tryabhijñāścāpi kecana /
Gkv 204
keciccaturabhijñāśca paṃcābhijñāśca kecana /
sarve te ṛṣayo dhīrāḥ svasvakulavrataṃdharāḥ /
suvarṇamayaśailānāṃ pārśveṣu kuṭṭimāśritāḥ //
kecidrūpamayānāṃ ca pārśveṣu bhūbhṛtāṃ sthitāaḥ /
padmarāgamayānāṃ ca kecitpārśrveṣu bhūbhṛtām //
kecinnīlamayānāṃ ca pārśveṣu kuṭṭimāśritāḥ /
kecidvajramaye pārśve kecinmaṇimaye sthitāḥ //
vaiḍūryakuṭṭime kecidaśmagarbhamaye 'pare /
kecidbhīṣmamaye pārśve saptaratnamayeṣvapi //
sarveṣāmapi ratnānāṃ pārśveṣu sarasīṣvapi /
udyāneṣu tathā kecidārāmeṣu vaneṣu ca //
sarvertufalapuṣpādyairvṛkṣaiḥ saṃśobhiteṣvapi /
keciccandanavṛkṣāṇāṃ kecidagururbhūruhām //
kecittamālavṛkṣāṇāṃ keciccampakabhūruhām /
aśvatthānāṃ vaṭāṇāṃ ca tathānyeṣāṃ ca bhūruhām //
tathānye kalpavṛkṣāṇāṃ vāṃchitārthapradāyinām /
taleṣūṭajamāśritya saṃtiṣṭhante samāhitāḥ //
kecidaṣṭāṃgaśuddhāmbusampūrṇeṣu sarassvapi /
divyapadmotpalādyeṣu samāśritya samāhitāḥ //
śuddhaśīlā viśuddhāṃgāḥ śuddhāśaya jitendriyāḥ /
nānātapovrataṃ dhṛtvā saṃtiṣṭhante samāhitāḥ //
anekakalpavṛkṣāaśca suvarṇarupyapatrakāḥ /
santi lohitadaṇḍāśca sarvālaṃkāralambitāḥ //
tatredṛkkalpavṛkṣāṇāmekaikasya tale sthitam /
gandharvāṇāṃ śataṃ smṛtvā triratnaṃ bhajane sadā //
yadā te bhavasaṃcāradukhāni vividhānyapi /
vicintya kheditātmānaḥ evamudīrayantyapi //
aho janmajarāvyādhikleśavyākuladuḥkhatā /
Gkv 205
sarveṣāmapi jantūnām saṃsārabhramatāṃ sadā //
jāmbūdvīpamanuṣyāste kleśāgninitāpitāśayāḥ /
duḥkhāni vividhānyeva bhuktvā carantiṃ durvṛtau //
kathaṃ te mānavā dṛṣṭvā jīvītaṃ bhaṃguropamam /
triratnabhajanaṃ kṛtvā na caranti jagaddhite //
triratnabhajanaṃ kṛtvā ye caranti jagaddhite //
teṣāṃ sarvamabhiprāyamihāpi sidhyate khalu //
paratra te sukhāvatyāṃ lokadhātau samīritāḥ /
jinendrasyāmitābhasya śaraṇe samupasthitāḥ //
sarvadā bhajanaṃ kṛtvā pītvā dharmāmṛtaṃ mudā /
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā saṃcareran jagaddhite //
tataste vimalātmāno bodhisattvā jinātmajāḥ /
trividhāṃ bodhimāsādya saṃbuddhapadamāpnuyuḥ //
ityevaṃ taiḥ samākhyātaṃ śrutvā pakṣimṛgādayaḥ /
paśavo 'pi samudvignā manasaivaṃ vyacintayan //
aho duḥkhaṃ manuṣyāṇāṃ api saṃsāracārinām /
tiraścāṃ paśujātīnāmasmākaṃ kiṃ kathyate //
kadā vayamimaṃ pāpakāyam tyaktvā punarbhave /
mānuṣyajanma āsādya caremahi sadā vṛṣe //
dhanyāste manujā loke triratnaśaraṇaṃ gatāḥ /
smṛtvā dhyātvā bhajanto 'yaṃ saṃcarante jagaddhite //
ityevaṃ te 'nusaṃcintya sarve pakṣimṛgādayaḥ /
triratnamanusaṃsmṛtvā dhyātvā bhajanta ādarāt //
tadā teṣāmabhiprāyaṃ sarveṣāmapi sidhyate /
divyabhogyādivastūni sarvāṇyapi bhavanti ca //
tad dṛṣṭvā suprasannāste sarve pakṣimṛgādayaḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā bhajantaḥ pracarantyapi //
evaṃ te ṛṣigandharvāḥ pakṣimṛgādijantavaḥ /
Gkv 206
api sarve śubhotsāhaiḥ saṃtiṣṭhante pramoditāḥ //
evaṃ kṛṣṇābhidhe lome vivare kāye jagatprabhoḥ /
ṛṣyādayo mahāsatvāḥ maharddhidharmacāriṇaḥ //
evaṃ tasya jagaddhartuḥ kāye sarve vṛṣāḥ sthitāḥ /
tenāyaṃ trijagannāthaḥ sarvadharmādhipaḥ prabhuḥ //
iti matvāsya sarve 'pi śraddhayā śaraṇaṃ gatāḥ /
nāmāpyuccārya smṛtvāpi bhajantu vodhivāṃchinaḥ //
ye 'pyasya śaraṇe sthitvā nāmāpyuccārya sarvadā /
dhyātvā smṛtvāpi sadbhaktvā bhajanti saṃprasāditāḥ //
durgatiṃ te na gacchanti saṃyāsyanti sukhāvatīm /
tatrāmitābhanāthasya śaraṇe samupasthitāḥ //
sadā dharmāmṛtaṃ pītvā pariśuddhatrimaṇḍalāḥ /
trividhāṃ bodhimāsādya saṃbuddhapadamāpnuyuḥ //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa niśamya te sabhāśritāḥ /
viṣkambhipramukhāḥ sarve prābhyanandan prabodhitāḥ //
tataḥ sa bhagavāṃstaṃ ca viṣkambhinaṃ jinātmajam /
sādaraṃ samupāmantrya saṃpaśyannevamādarāt //
kulaputra tato 'nyatra tasya traidhātukaprabhoḥ /
lokeśasya tanau lomavivare ratnakuṇḍale //
tatrānekāni gandharvakanyānāṃ niyutāni ca /
śatakoṭisahasrāṇi nivasanti sadā mudā //
tāḥ sarvā devakanyābhā divyārupā manoharāḥ /
saumyātisundarāḥ kāntā bhadrapoṣṭendriyāśayāḥ //
bādhyante naiva tāḥ kleśaiḥ duḥkhairmānuṣyakairapi /
saddharmaśrīguṇasaṃpattisukhāsaṃpannananditāḥ //
tāssarvāstasya nāthasya catuḥsaṃdhyaṃ samāhitāḥ /
dhyātvā nāma samuccārya smṛtvā bhajanti sādaram //
tāsāṃ sarvāṇi vastūni dravyāṇi bhūṣaṇāni ca /
Gkv 207
prādurbhūtāni sidhyante yathābhivāṃchitānyapi //
evaṃ tāḥ sukhasaṃpannāścaturbrahmavihāriṇaḥ /
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā pracaranto jagaddhite //
triratnabhajanaṃ kṛtvā saṃbodhinihitāśayāḥ /
satyadharmānusaṃraktāstiṣṭhanti saṃpramoditāḥ //
evaṃ tasya jagannāthaśarīraṃ sukṛtālayam /
tenāsau trijagannātho dharmarājo virājate /
tato 'nyasmin vile lomnastasya ca trijagatprabhoḥ /
koṭiśatasahasrāṇi nivasantyamṛtāndhasām //
te sarve 'pyamarā dhīrāḥ saṃbodhinihitāśayāḥ /
bodhisattvā mahāsattvāścaturbrahmavihāriṇaḥ //
ekabhūmisthitaḥ kecit keciddvitīyabhūmikāḥ /
tṛtīyabhūmikāḥ kecit keciccaturthabhūmikāḥ //
paṃcamabhūmikāḥ kecit kecicca ṣaṣṭhabhūmikāḥ /
saptamabhūmikāḥ kecit kecidaṣṭamabhūmikāḥ //
navamabhūmikāḥ kecit keciddaśamabhūmikāḥ //
sarve sattvahitādhānasaṃbodhivratacāriṇaḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā saṃcarante jagaddhite //
tasmiṃśca vivare santi hemarupyamayā nagāḥ /
ṣaṣṭiyojanasāhasrasamucchritā mahattarāḥ //
sarve 'pi śataśṛṃgāste saptaratnamayojjvalāḥ /
teṣāṃ pārśveṣu sarveṣu te ekabhūmikādayaḥ /
boddhisatvā mahāsatvā dhyātvā tiṣṭhanti yoginaḥ /
gandharvāṇāṃ ca sāhasrakoṭilakṣaśatānyapi //
ratnamayavimāneṣu saṃramante mahotsavaiḥ /
saṃgītitūryasaṃvādyairmahāyānavratotsavaiḥ //
triratnabhajanaṃ kṛtvā saṃcarante jagaddhite //
tato viśramya sarve te vimāneṣu samāśritāḥ /
Gkv 208
kṛtvā saddharmasāṃkathyaṃ saṃvasante pramoditāḥ //
tataste caṃkramasthāne puṣkariṇyo vai śubhāmbubhiḥ /
aṣṭāṃgaguṇasampannaiḥ pūrṇāyāśca saroruhaiḥ //
padmotpalādipuṣpaiśca channāyāstaṭamandire /
maṇḍitahemarupyādiratnālaṃkārabhūṣaṇaiḥ //
bhūṣite kalpavṛkṣaiśca suvarṇarupyapatrakaiḥ /
pravālalohitastambaiḥ sarvālaṃkāralamvitaiḥ /
caṃkramya tatra te rātro sarve dhyātvā samāhitāḥ /
ṣaḍgatibhavasaṃcāraniḥspṛhā nirvṛtīcchikāḥ //
niḥkleśā vimalātmānaścaturbrahmavihāriṇaḥ /
mahāyānavratotsāhaḥ sukhaṃ bhuktvā samāśritāḥ /
evaṃ te sakalā nityaṃ catussaṃdhyaṃ samāhitāḥ //
triratnārādhanaṃ kṛtvā bhajanto nivasantyapi //
evamasya jagadbhartuḥ kāyo dharmaguṇāśrayaḥ /
tato 'sau trijagannātho dharmakāyo virājate //
tato 'nyatra vile lomnā vajramukhābhidhe punaḥ /
aneke parvatāḥ santi lakṣakoṭīsahasrakāḥ //
keciddhemamayā kecidraupyavajramayā api /
kecinnīlamayāḥ kecitpadmarāgamayā api //
kecinmaṇinmayāḥ kecidaśmagarbhamayāstathā /
vaiḍūryāḥ sfāṭikāścāpi saptaratnamayā api //
teṣu sarveṣu bhūbhṛtsu kalpavṛkṣā mahocchrayāḥ /
vidrumapādapāścāpi candanataravo 'pi ca //
sarve saugandhivṛkṣāśca sarve puṣpamahīruhāḥ /
sarvartufalavṛkṣāśca vidyate pariśobhitāḥ //
puṣkariṇīsahasrāni divyāmṛtabharāṇyapi /
padmotpalādisaugandhipuṣpapūrṇāni santi ca //
vimānānyapi cānekasāhasrāṇi hi santyapi /
Gkv 209
suvarṇarupyadivyādiratnamayāni santi ca //
teṣu divyavimāneṣu kinnarāṇāṃ sudharmiṇām /
lakṣaśatasahasrāṇi vasanti surasotsavaiḥ //
te sarve kinnarā divyāratnalaṃkārabhūṣitāḥ /
bhavacārabhayodvignāścaturbrahmavihāriṇaḥ //
pradātāraḥ śubhācārāḥ dayātmano mahāśayāḥ /
yogadhānasamādhānāḥ śuddhaprajñāvicakṣaṇāḥ //
sarve teṣu vimāneṣu viśrāntā vijitendriyāḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā saṃcarante jagaddhite //
tataḥ sarve 'pi te teṣu vimāneṣu samāśritāḥ /
sarvapāramitādharmasāṃkathyaṃ saṃprakurvate //
tataste caṃkramasthāne kūṭāgāramanorame /
adhastāt kalpavṛkṣāṇāṃ hemarupyapalāśinām //
pravārarakṣadaṇḍānāṃ sarvālaṃkāralambinām /
caṃkramya tatra te sarve viśramya samupāśritāḥ //
ṣaḍgatibhavasaṃcāranānāduḥkhānubhāvinaḥ /
bhavacāranirutsāhāḥ saddharmābhiratāśayāḥ //
triratnasmṛtimādhāya saṃtiṣṭhantei samāhitāḥ /
tada teṣāṃ ca sarveṣāṃ prādurbhūtāni sarvataḥ //
saratnadravyabhogyāni sarvopakaraṇānyapi //
evaṃ te kinnarāḥ sarve saddharmaśrīsukhānvitāḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā tiṣṭhante bodhimānasāḥ //
evaṃ tasya jagadbhartuḥ kāyo mahadvṝṣāśrayaḥ /
tenāsau trijagannātho dharmakāye 'bhirājate //
tato 'nyasmin vile lomnaḥ sūryaprabhātkidhe punaḥ /
kanakaparvatāḥ santi dvādaśaśatalakṣakāḥ //
tadaikaikasya śṛṃgāni daśaśataśatāni ca //
tatraikaikasya pārśvāni daśalakṣaśatāni ca /
Gkv 210
tatraikaikatra pārśvāṇi saptaratnamayojjvalaḥ //
udyānāni vicitrāṇi maṇḍitāni suradrumaiḥ //
puṣkariṇyo 'pyanekāśca svaṣṭāṃgaguṇasaṃyutaiḥ /
jalaiḥ padmādipuṣpaiśca paripūrṇāḥ sugandhibhiḥ //
kūṭāgārāṇi lakṣāṇi hemaratnamayāni ca /
vicitradivyaratnādimaṇḍanālaṃkṛtāanyapi //
teṣāṃ madhye mahāratnaṃ sāradakosidho mahān /
cintāmaṇirjagadbhadravāṃccitārthābhipūrakaḥ //
teṣu sarveṣvasaṃkhyeyā bodhisattvā samāśritāḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā nivasanti samāhitāḥ //
yadā te bodhisattvāstaṃ cintāmaṇimupasthitāḥ /
sambhyarcya yathākāmaṃ prārthayanti jagaddhite //
tadā teṣāṃ sa sarvārthaṃ pūrayati yathepsitam //
evaṃ śrīsukhasaṃpannāḥ saṃtiṣṭhante jinātmajāḥ //
yadā tatra pratiṣṭhāste bodhisattvāḥ śubhāśayāḥ /
prajalpante mahāvidyāmanusmṛtvā ṣaḍakṣarīm //
tadā paśyanti te sarve sukhāvatyāṃ samāśritam /
amitābhaṃ jinaṃ taṃ ca sarvalokādhipaṃ prabhum //
sarvān buddhāṃśca paśyanti sarvakṣatrasamāaśritān /
bodhisattvān samāsattvān sarvāṃśca sadguṇākarān //
evaṃ sarvān jinān tṛptān bodhisatvāṃśca te mudā /
sarve tenāpi niṣkramya caṃkramante yathepsite //
kecidratnamayodyāne puṣkariṇītaṭeṣvapi /
kecitparvatapārśveṣu kalpavṛkṣataleṣvapi //
tatra paryaṃkamābhujya pariśuddhatrimaṇḍalāḥ /
ṛjukāyāḥ smṛtimanto dhyātvā tiṣṭhanti yoginaḥ //
evaṃ tasya jagadbhartuḥ kāya sarvavṛṣāśrayaḥ /
tenāyaṃ trijagannātho dharmakāyo virājate // 211
tato 'nyasmin vile lomna indrarājābhidhe punaḥ /
nagāśītisahasrāṇi hemaratnamayāni ca //
teṣvavaivarttikā dhīra bodhisattvāḥ samāśritāḥ //
mahāsattvā mahābhijñā koṭilakṣasahasrakāḥ //
tatra madhye samudbhūtaṃ cintāmaṇiṃ mahattaram /
taṃ te sarve samabhyarcya prārthayanti prārthayanti yadepsitam //
tadā teṣāmabhiprāyaṃ sarveṣāmapi vāṃchitam /
asau cintāmaṇiḥ sarvaṃ saṃpūrayati sarvadā //
teṣāṃ na vidyate kiṃcidduḥkhaṃ kadāpi bhāvikam /
bādhyante nāpi te sarve kleśai rogādibhiḥ sadā //
sadāpi te mahāsattvāścaturbrahmavihāriṇaḥ /
triratnārādhanaṃ kṛtvā saṃcarante jagaddhite //
evaṃ tatra mahābhijñāḥ bodhicaryāvivartikāḥ /
saṃbodhinihitātmānaḥ saṃtiṣṭhante samāhitāḥ //
tato 'nyasmin vile lomno mahauṣadhyabhidhe ca punaḥ /
navanavetisāhasraparvatāstatra santyapi //
keciddhemamayā rupyamayā vajramayā api /
indranīlamayāścāpi padmarāgamayā api //
marakatamayāścāpi kecicca sfaṭikā api /
sarvaratnamayāścāpi vidyamte tatra bhūdharāḥ //
tatrānekasahāsrāṇi prathamabodhicāriṇām /
triratnabhajanaṃ kṛtvā saṃcarante jagaddhite //
te sarve 'pi na bādhyante kleśairduḥkhaiḥ kadācana /
bhadraśrīguṇasaṃpattisamanvitā nirādhayaḥ //
suśīlā vimalātmānaścaturbrahmavihāriṇaḥ /
saṃbodhipraṇidhiṃ kṛtvā saṃcarante susaṃvare //
teṣu parvataśṛṃgeṣu pārśveṣu ca samantataḥ /
gandharvāṇāṃ sahasrāṇi nivasanti bahūni ca //
Gkv 212
sarve 'pi te mahāyānacaryāvratasamāhiatāḥ /
pariśuddhāśayā dhīrāḥ saṃbodhinihitāśayāḥ //
satataṃ dharmasaṃgītisaṃpravṛttimahotsavaiḥ /
lokeśasmṛtimādhāya pravartante sadā śubhe //
etaddharmamahotsāhaṃ sarve te bodhicāriṇaḥ /
trividhamokṣāṇi saṃcintya bhāvayanti sunirvṛtim //
tataste bhavasaṃcāre sukhaduḥkhādibhāvinaḥ /
saṃbodhipraṇidhiṃ kṛtvā saṃtiṣṭhante samādhiṣu //
tato 'nyasmin vile lomnaścitrarājo 'bhidhe punaḥ /
pratyekabuddhakoṭīnāṃ niyutāni śatāni ca //
saptaratnamayogānāṃ pārśveṣu gahvareṣvapi /
dhyātvā smṛtimupasthāpya saṃtiṣṭhante samādhiṣu //
sarve 'pi te mahābhijñā maharddhikā vicakṣaṇāḥ /
vividhaprātihāryāṇi darśayanti viyadgatāḥ //
tataste saptaratnāṃgasānuṣu samupāśritāḥ /
vividhadharmasāṃkathyaṃ kṛtvā tiṣṭhanti moditāḥ //
tataste kalpavṛkṣāṇāṃ chāyāsu samupāśritāḥ /
samādhinihitātmāanaḥ saṃtiṣṭhante samāhitāḥ //
tataste kalpavṛkṣebhyaḥ prārthayitvā samādarāt /
saratnadravyabhogyāni bhuktvārthibhyo dadanti ca //
evaṃ tatra mahābhijñāḥ pratyekasugatāḥ sthitāḥ //
dhyātvā sattvahitaṃ kṛtvā saṃcarante samantataḥ //
evamanyeṣu sarveṣu lomnāṃ ca vivareṣvapi /
brahmādayo munīndrāśca śakrādayo 'pi cāmarāḥ //
gandharvāḥ kinnarāḥ siddhāḥ sādhyā rudrā gaṇādhipāḥ /
bhairavā mātṛkāḥ sarvā mahākālagaṇā api //
bhūtāḥ pretāḥ piśācāśca kumbhāṇḍā rākṣasādayaḥ /
nāgāśca garuḍā daityāḥ svasvadharmānucāriṇaḥ //
Gkv 213
brahmaṇā vaiṣṇavāḥ śaivā yogino brahmacāriṇaḥ /
nirgranthāastīrthikāścāpi yatayaśca tapasvinaḥ //
rājānaḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāḥ sarve ca mānavāḥ /
evaṃ ca prāṇinaḥ sarve yāvanto bhavacāriṇaḥ //
svasvakulavratācārasaṃratā dharmacāriṇaḥ /
sarve tasya jagadbhartuḥ sarvalomavilāśritāḥ //
yadā te taṃ jagannāthaṃ dhyātvā smṛtvā samādarat /
triratnaṃ praṇayanto 'pi saṃbhajante samāhitāḥ //
tadā teṣāmabhiprāyadharmaśrīguṇasādhanam /
sarveṣāmapi tatsarvaṃ saṃsidhyate yathepsitam //
evaṃ tasya jagacchāstuḥ kāyassarvavṛṣālayaḥ /
tenāsau trijagannātho dharmarājo virajate //
tadagre vivare lomnāṃ dhvajāgre sarvepaścime /
aśītyagasahasrāṇi santi ratnamayānyapi //
vidyante kalpavṛkṣāṇāṃ koṭilakṣaśatāni ca /
candanāgurusaugandhipuṣpafaladrumā api //
sarvā vajramayī bhūmīścandrakāntiprabhāsamāḥ /
kūṭāgārasahasrānāṃ koṭīniyutaśatāni ca //
teṣu sarveṣu sauvarṇasaptaratnamayeṣu ca /
sopānādīni sauvarṇasaptaratnamayānyapi //
kūṭāgāreṣu sarveṣu teṣu tathāgatāḥ sthitāḥ /
saṃbodhisādhanaṃ dharmaṃ nirdiśanti jagaddhite //
evaṃ te sugatāḥ sarve jambūdvīpe nṛiṇāmapi /
sarvāḥ pāramitāścāpi nirdiśanti sadāpi ca //
evaṃ te sarvadā kāle vividhāṃ dharmadeśanām /
kṛtvā sattvahitārthena saṃtiṣṭhante samāhitāḥ //
evaṃ tasya jagacchāstuḥ kāyaḥ sarvavṛṣāśrayaḥ /
tenāsau trijagacchāstā dharmakāyo virājate //
Gkv 214
atha sarvanīvaraṇaviṣkambhī sa jinātmajaḥ /
bhagavantaṃ munīndraṃ taṃ samālokyaivamabravīt /
bhagavan punaranyāni lomavivarāṇi santyapi /
tāni sarvāṇi me śāstaḥ samupadeṣṭumarhasi //
iti taduktamākarṇya bhagavān sa munīśvaraḥ //
viṣkambhinaṃ tamālokya punarevaṃ samādiśat //
kulaputra na vidyante tato 'tikramya dakṣiṇe /
pādāṃguṣṭhe jagadbharturbhramanti caturabdhayaḥ //
tadaṃguṣṭhādviniṣkramya yadā patati vāḍave /
tadā tadudakaṃ sarvaṃ bhasmatvamadhiyāsyati //
evaṃ tasya jagadbhartuḥ sarvadharmālayā tanuḥ /
tenāyaṃ trijagadbhartā dharmārājo 'bhirājate //
atha sarvanīvaraṇaviṣkambhī sa jinātmajaḥ /
bhagavantaṃ munīndraṃ taṃ samālokyaivamabravīt //
bhagavan bhagatādiṣṭaṃ mahātmyaṃ trijagatprabhoḥ /
śrutvāhaṃ paramāścaryaṃ prāpto 'smi khalu sāmpratam //
tacchrutvā bhagavāṃcchāstā śākyasiṃho jagadguruḥ /
viṣkambhinaṃ tamālokya papracchaivaṃ samādarāt //
kulaputra kimarthaṃ tvam paramāścaryaṃ prāptavān /
etatsatyaṃ mamāgre 'tra vaktumarhati sarvathā //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa niśamya sa jinātmajaḥ /
viṣkambhī bhagavantaṃ samālokyaivamabravīt //
yadasau bhagavānnāthaḥ sarvadharmasamāśrayaḥ /
traidhātuko 'dhipālendro dharmarājo 'bhirājate //
yadasya śaraṇaṃ gatvā śraddhayā samupasthitāḥ /
dhyātvā smṛtvāpi nāmāpi samuccārya bhajanti ye //
tadā teṣāmabhiprāyaṃ saddharmaguṇasādhane /
bhadraśrīsukhasaṃpattirapi sarvaiva sidhyate //
Gkv 215
dhanyāste sukhitāḥ sarve yasya traidhatukaprabhoḥ /
saddharmaguṇāsāṃkathyaṃ śṛṇvanti śraddhayā mudā //
ye cāpyasya guṇāśaṃsākāraṇḍavyūhasūtrakam /
likhellikhāpayedvāpi paṭhecca pāṭhayedapi //
śrutvā ca manasā nityaṃ bhāvayet sarvadādarāt /
vistareṇa tadarthaṃ ca parebhyaḥ samupādiśet //
so 'pi dhanyo mahāsattvo bodhisattvaḥ guṇāśayaḥ /
niṣpāpaḥ pariśuddhātmā pariśuddhendriyo bhavet //
nāpi sa bādhyate kleśairduḥkhaiśca bhavacārikaiḥ /
na vāpi jāyate hīnakuleṣu durgatiṣvapi //
tasya kāye jvarāścāṣṭau rogāḥ kuṣṭhādayo 'pi ca /
vividhā vyādhayaḥ sarve jāyeranna kadācana //
na ca hīnendriyaścāsau nāpi duḥstho durāśayaḥ /
balavān paripuṣṭāṃgaḥ śuddhendriyaḥ sukhī sudhīḥ //
saddharmasādhanotsāhī saṃbuddhaguṇalālasaḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā saṃcareta jagaddhite //
etatpuṇyaviśuddhātmā pariśuddhendriyaḥ kṛtī /
trividhāṃ bodhimāsādya saṃbuddhapadamāpnuyuḥ //
iti tena samākhyātaṃ śrutvā sa bhagavān mudā /
viṣambhinaṃ tamālokya punarevaṃ samādiśat //
sādhu sādhu mahāsattva tvamīdṛkpratībhānavān /
yallokeśaguṇodbhāvamāhātyamanubhāṣase //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sa sugatātmajaḥ /
pramodito munīndraṃ taṃ samālokyaivamabravīt //
bhagavan yadahaṃ bhāṣe lokeśaguṇasatkathām /
etallokasabhāmadhye tadbhavato 'nubhāvataḥ //
yadāhaṃ bhagavannatra lokeśasukṛtotkathām /
bhāṣāmīme tadā sarve lokāḥ śraddhārpitāśayāḥ //
Gkv 216
tadanuśaṃsanaṃ śrutvā sarbe 'pīme sabhāśritāḥ /
brahmendrāsuranāgendrapramukhā anumoditāḥ //
asya trailokanāthasya sadā śaraṇa āsthitāḥ /
dhyātvāpyārādhituṃ nityaṃ samabhīcchanti sāmpratam //
iti tena samākhyāte bhagavān sa munīśvaraḥ /
viṣkambhinaṃ taṃ samālokya punareva samādiśat //
sādhu sādhu sudhioiro 'si yattvamatra punaḥ punaḥ /
protsāhayannimāṃllokān sarvān karoṣi bodhitān //
tadahaṃ te prasanno 'smi yatsvayaṃ me sabhāśritāḥ /
sarve 'sya trijagadbhartuḥ dharmaṃ protsāhya nanditāḥ //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa viṣkambhī so 'bhinanditaḥ /
bhagavantaṃ tamānamya prārthayadevamādarāt //
bhagavaṃstrijagadbhartustāni lomavilānmyaham /
draṣṭumicchami tacchāstaḥ sandarśayitumarhati //
iti saṃprārthite tena viṣkambhinā sa sarvavit /
bhagavāṃstaṃ mahāsattvaṃ samālokyaivamādiśat //
agrāhyā kulaputrastre lomavilā jagatprabhoḥ /
asaṃspṛśyā asaṃdṛśyā yathākāśastathā kila //
teṣu samantabhadrādyā bodhisattvā jinātmajāḥ /
sarve dvādaśa varṣāṇi saṃbhramante samantataḥ //
sarvaṃ tenaiva dṛṣṭāni tāni lomavilāni hi /
buddhairapi na dṛśyante teṣveva saṃsthitairapi //
kimanyairbodhisattvaistauirarhadbhirbrahmacāribhiḥ /
yogibhirṛṣibhiścāpi dṛśyante naiva kenacit //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sa sugatātmajaḥ /
viṣkambhī bhagavantaṃ ca samālokyaivamabravīt //
ye ca samantabhadreṇa dṛśyante bhramatāpi na /
yāni buddhairna dṛśyante tatraiva saṃsthitairapi //
Gkv 217
bhagavaṃstāni saṃdraṣṭuṃ śaknuyāṃ kathameva hi /
hā me janma niḥsāraṃ yanna dṛṣṭo sa jagatprabhuḥ //
iti tenoditaṃ śrutvā bhagavān sa munīśvaraḥ /
viṣkambhinaṃ samālokya punarevaṃ samādiśat //
mayāpi kulaputrāsya lomavilāni yatnataḥ /
cirāt saṃvīkṣamāṇena dṛśyante tāni sarvataḥ //
kulaputra sa lokeśo māyāvī sūkṣmarupakaḥ /
arupyadṛśyamāṇye 'pi nirākāro niraṃjanaḥ //
atha rupī maharupo viśvarupo mahākṛtiḥ /
ekādaśaśiraskaṃśca śatasahasrahastakaḥ //
koṭiśatasahasrākṣo divyarupaḥ surupakaḥ /
mahāyogī mahāprājñaḥ paramārthayogapālakaḥ //
sucetano mahābhijño bodhisattvo jagatprabhuḥ /
kulīnastrijagadbhartā sarvadharmādhipeśvaraḥ //
sarvasattvasamuddhartā saṃsārodadhitārakaḥ /
mahāsattvo mahāyānadharmaśāstā jagadguruḥ //
traidhātukajagannātho dharmadhātusvarupaddhṛk /
sarvajñastrigunādhāro niḥkleśo vimalendriyaḥ //
arhan saṃbodhimārgasthaḥ sarvasattvahitārthabhṛt //
sarveṣu bhadradharmeṣu chāyābhūto nirākulaḥ /
saṃbodhidharmasaṃbhārapūrakaḥ śrīguṇākaraḥ //
brahmacārī viśuddhātmā sarvalokaśubhaṃkaraḥ /
sarvapāramitādhartā sarvasaṃghādhipeścaraḥ //
evaṃ śrīmānmahāsattva āryāvalokiteśvaraḥ /
bodhisattva mahābhijñaḥ sarvasamādhibhṛdvaraḥ //
kenāpi dṛśyate nāsau sarvadharmamayāśrayaḥ /
acintyo hyasamīkṣo 'pi sarvanirmāṇarupadhṛk //
sarvasattvān samālokya durgatitaḥ prayatnataḥ /
Gkv 218
samuddhṛtya śubhe dharme yojayati prabodhayan //
durdāntānapi saṃpaśyan prātihāryāṇi darśayan /
bodhayitvā prayatnena yojayati susaṃvare //
bodhisattvān mahāsattvāṃśca paripācayan /
bodhimārge pratiṣṭhāpya pālayatyātmajāniva //
evaṃ sa trijagannātho jagatsarvaṃ prabodhayan /
bodhimārge pratiṣṭhāpya saṃprayāyāt sukhāvatīm //
sukhāvatyāṃ munīndrasya śaraṇe samupasthitaḥ /
sadānuśāsanam dhṛtvāa saṃcarante jagaddhite //
tasyāmitābhanāathasya pītpā dharmāmṛtaṃ sadā /
sarvasattvahitādhānaṃ vrataṃ dhṛtvādhitiṣṭhati //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa niśamya sa jinātmajaḥ /
viṣkambhī bhagavantaṃ ca samālokayaivamabravīt //
bhagavaṃstaṃ jagannāthamāryāvalokiteśvaram /
kenopāyena paśyeyamahaṃ kutra kadā katham //
bhagavan sa jagannātho yenopāyena dīkṣyate /
tadupāyaṃ samādeṣṭumarhati me bhavān guruḥ //
iti saṃprārthite tena bhagavān sarvavijjinaḥ /
viṣkambhinaṃ samālokya punarevaṃ samādiśat //
kulaputra sa lokeśaḥ sattvānuddhṛtya sarvataḥ /
prathamamatra samāgaccheta sabhāyāṃ mama darśane //
iti śāstrā samādiṣṭaṃ śrutvā sa sugatātmajaḥ /
viṣkambhī bhagavantaṃ ca samālokyaivabravīt //
anujānāamyahaṃ śāsta yatsa nātha ihāvrajet /
kadehāsau jagannātha āgacchettata samādiśa //
iti taduktamākarṇya bhagavāṃstaṃ jinātmajam /
viṣkambhinaṃ samālokya punarevaṃ samādiśat //
kulaputra samālokya punarevaṃ samādiśat //
kulaputra yadā sarvasattvo bodhipathāsthitaḥ /
Gkv 219
bhavati sa mahāsattvaḥ prathamamāsarediha //
iti śāstroditaṃ śrutvā viṣkambhī sa viṣāditaḥ /
kapolaṃ svakale dhṛtvā manasaivaṃ vyacintayat //
hā mayā kiṃ kṛtaṃ pāpaṃ yadasya tribhavaprabhoḥ /
sarvadharmādhināthasya darśanaṃ prāpsyate na hi //
kiṃ mamānena kāyena suciraṃ jīvitena ca /
vinā sandarśanenātra lokeśsya jagadguroḥ //
kadāhaṃ tasya nāthasya dṛṣṭvā mukhasudhākaram //
kleśatāpahataṃ lapsye prahlādanaṃ mahatsukham //
kadāsya caraṇāmbhoje śaraṇe samupasthitaḥ /
praṇatvā śrīguṇaṃ lapsye sarvasattvahitārthadam //
kadāsya bhajanaṃ kṛtvā pītvā dharmāmṛtaṃ sadā /
mahānandasukhotsāhaiḥ saṃcareyaṃ jagaddhite //
kadāsya śāsanaṃ dhṛtvā kṛtvā sarvahitaṃ sadā /
saṃbodhiśrīsukhaṃ prāptuṃ saṃgaccheyaṃ sukhāvatīm //
kadā gatvā sukhāvatyāmamitābhaṃ munīśvaram /
samīkṣya samupāśritya bhajeyaṃ sarvadā mudā //
tatsaddharmāmṛtaṃ pītvā kṛtvā dharmamayaṃ jagat /
saṃbuddhapadamāsādya yāsyāmi nirvṛtiṃ kadā //
ityevaṃ manasā dhyātvā viṣkambhī sa puro gataḥ /
bhagavantaṃ punarnatvā prārthayadevāmādarāt //
bhagavan sa jagadbhartā kadeha samupāsaret /
draṣṭumicchāmi taṃ nāthaṃ sarvathāhaṃ kuhāpi hi //
yenopāyena nātho 'sau yathā saṃdrakṣyate mayā /
tadupāyaṃ tathā mahyaṃ samupādeṣṭumarhatti //
iti tatprārthitaṃ śrutvā bhagavān vihasannapi /
viṣkambhinaṃ samālokya punareva samādiśat //
kulaputrāgataḥ kālo lokeśasya na sāmpratam /
Gkv 220
samaye 'sau mahābhijño hyavaśyamācarediha //
durlabhaṃ kulaputrāsya darśanaṃ tribhave prabhoḥ /
kadācitkenacitkāle kathaṃcillabhate khalu //
yadasau sarvalokeśaḥ sārvadharmādhipaḥ prabhuḥ /
saddharmaguṇasaṃbhartābhadraśrisaṃpadāśrayaḥ //
sarveṣāmapi sattvānāṃ ṣaḍgatibhavacāriṇām /
trātā bhartā pitā mātā sanmitraṃ sadgururgatiḥ //
śaraṇyaṃ parāyaṇaṃ dvīpaḥ suhṛdbandhurhitārthadaḥ /
bhavodadhisamuddhartā kleśāgniśamanāmṛtaḥ //
sarvamāranihantāpi sarvaduṣṭabhayāpahā /
saṃbodhimārgasaṃdeṣṭā nirvṛtipadadeśakaḥ //
evamasau maheśākhyaḥ sarvalookādhipeśvaraḥ /
bodhisattvādhipaḥ śāstā sarvasaṃghavināyakaḥ //
saṃsāre tasya saddharmaśravaṇaṃ cāpi durlabham /
nāmāpi grahaṇaṃ cāpi smaraṇaṃ cāpi durlabham //
ye tasya śaraṇe sthitvā dhyātvā smṛtvāpi sarvadā /
abhidhānaṃ samuccārya saṃbhajante samāhitāḥ //
etatpuṇyānubhovena sarve te vimalendriyāḥ /
niḥkleśā vimalātmāno bhavanti bodhicāriṇaḥ //
tataste bhadritācārāścaturhmavihāriṇaḥ /
poṣadhaṃ saṃvaraṃ dhṛtvā saṃcarama samāhitāḥ //
etatpuṇyānubhāvena pariśuddhatrimaṇḍalāḥ /
triratnabhajanotsāhaiḥ saṃcareran jagaddhite //
tataste syurmahāsattvā bodhisattvā jinātmajāḥ /
ṣaḍakṣarīṃ mahāvidyāṃ vidyārājñīṃ samāpnuyuḥ //
yadā ṣaḍakṣarī vidyāṃ saṃprāpya ye jinātmajāḥ /
dhyātvā smṛtvā samuccārya japanti śraddhayā sadā //
tadā tasya jagadbhartuḥ sarvadharmamayāśraye /
Gkv 221
lomavileṣu jāyeran sarve te sugatātmajāḥ //
tatastenaiva saṃsāare saṃsareyuḥ kadācana /
tasyaiva lomarandhreṣu jātā bhrameyurābhavam //
tatraiva saṃbhavantaste saṃbodhijñānasādhanam /
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā saṃtiṣṭheran samāhitāḥ //
tatraiva saṃsthitāte 'pi vinā duṣkaracaryayā /
sukhena prāpya saṃbodhiṃ nirvṛtipadamāpnuyuḥ //
iti śāstra samādiṣṭaṃ śrutvā sa sugatātmajaḥ /
viṣkambhī munīrājaṃ taṃ samālokyaivamabravīt //
bhagavan prāptumicchāmi vidyāṃ ṣaḍakṣarīm /
tadbhavān ma imāṃ vidyaqaṃ samarcayitumarhati //
iti tatprārthitaṃ śrutvā bhagavān sa munīśvaraḥ /
viṣkambhinaṃ tamālokya punarevaṃ samādiśat //
durlabhāṃ kulaputremāṃ vidyārājñīṃ ṣaḍakṣarīm /
buddhā api na jānanti prāgevānye jinātmajāḥ //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa viṣkambhī sa viṣāditaḥ /
bhagavantaṃ samālokya punarevaṃ nyavedayat //
yadbhagavanna jānanti sarve buddhā jinātmajāḥ /
tatkuto 'hamimāṃ vidyāṃ prāpsyāmi tadupādiśa //
iti taduktamākarṇya bhagavān sarvavijjinaḥ /
viṣkambhinaṃ samālokya punarevaṃ samādiśat //
vidyeyaṃ kulaputrāsya lokeśasya jagatprabhoḥ /
paramahṛdayaṃ hīti sarvabuddhairnigadyate //
tadiyaṃ durlabhā vidyā sarvavidyāvināyakāḥ /
jānāti ya imāṃ vidyāṃ paramārthaṃ sa vetti hi //
ityādiṣṭe munīndreṇa viṣkambhī ca jinātmajaḥ /
bhagavantaṃ samālokya papracchaivaṃ samādarāt //
bhagavan sa mahāsattvo vidyate 'pi bhavālaye /
Gkv 222
jānīta ya imāṃ vidyāṃ taṃ darśayitumarhati //
iti saṃprārthite tena bhagavāṃstaṃ mahāmatim /
viṣkambhinaṃ samālokya punarevaṃ samādiśat //
jānīte kulaputrātra kaścitteṣāṃ ṣaḍakṣarīm /
mahāvidyāṃ maheśākhyāṃ sarvatraidhātukeṣvapi //
eṣā mahattarī vidyā sarvayogāstamodhalā /
yannāpi jñāyate buddhaiḥ sarvairapi jinātmajaiḥ //
enāṃ vidyāṃ samicchantaḥ sarvabuddhā jinā api /
bhramanti bodhisattvāśca daśadikṣu samantataḥ //
kutaścillabhyate naiva buddhaistaistu gatairapi /
bodhisattvaiśca taiḥ sarvairevameṣā sudurlabhā //
kenacillabhyate 'pyeṣā bhramatā sucirādiha /
bahupuṇyānubhāvena lokeśvaraprasādataḥ //
dhanyāste bahupuṇyoghā bodhiśrīguṇalābhinaḥ /
satataṃ ye japantyenaṃ lokeśahṛdayaṃ mudā //
japati yo yadā yatra vidyāmenāṃ ṣaḍakṣarīm /
tadā tasyāntike buddhāḥ sarve 'pyurupāśritāḥ //
bodhisattvāśca sarve 'pi mahāsattvā maharddhikāḥ /
rakṣeyustaṃ mahāsattvaṃ sametya samupasthitāḥ //
ṣaḍvapāramitāḥ sarvāḥ tasya dvārasamāśritāḥ /
saṃbodhisādhanopāyasiddhiṃ dadyurjagaddhite //
dvātriṃśadeva putrāśca sarve saparivārakāḥ /
jalpakaṃ taṃ samālokya rakṣeyurvipadāśritāḥ //
catvāraśca mahārājāḥ sasainyasacivānutāḥ /
tasya rakṣāṃ prakuryuste daśadikṣu vyavasthitāḥ //
sarve nāgādhipāścāpi dharaṇīsamupāśritāḥ /
tasya rakṣāvidhānārthaṃ dṛṣṭvā dadyurmahāmaṇim //
bhaumā yakṣāśca sarve 'pi āśritāḥ saṃprasāditāḥ /
Gkv 223
tasya rakṣā prakurvanti saṃcareran samantataḥ //
buddhāśca bahavastasya kāyalomavilāśritāḥ /
sādhukāraṃ pradatvaivaṃ varṇayeyuḥ prasāditāḥ //
dhanyastvaṃ kulaputrāsi yadīdṛgcchrīguṇākaram /
cintāmaṇiaṃ mahāratnaṃ prāptavān sādhu sanmate //
saptavaṃśāśca te sarve pariśuddhatrimaṇḍalāḥ /
niḥkleśā vimalātmāno labheyurnirvṛteḥ padam //
tava kukṣi sthitāścāpi sarve prāṇigaṇāḥ khalu /
bodhisattvā mahāsatvā bhaveyuśca nirvartikāḥ //
evaṃ tasyāḥ ṣaḍakṣaryā vidyāyāḥ puṇyamuttamam /
aprameyamasaṃkhyeyamiti prāhurmunīśvarāḥ //
yaścādārādimāṃ vidyāmahārājñīṃ ṣadakṣarīm /
mūrdhni kaṇṭhe bhuje vāpi badhvā dadhyāt samāhitaḥ //
sa sarvapāpanirmuktaḥ pariśuddhatrimaṇḍalaḥ /
niḥkleśaṃ pariśuddhātmā vajrakāyo bhaved dhruvam //
buddhadhātumaṇistūpa iva dharmamayāśrayaḥ /
saṃbodhijñānasadratnarāśiśrīsadguṇāśrayaḥ //
tathāgataguṇadhāraḥ saddharmaguṇasāgaraḥ /
boddhisatvo mahāsattvo mahāsamṛddhimān //
yaścāpīmāṃ mahāvidyāṃ gṛhītvā vidhito mudā /
śrīmallokeśvaraṃ dhyātvā japennityaṃ samāhitaḥ //
sa sarvapātakairmuktaḥ pariśuddhatrimaṇḍalaḥ /
bhavet saddharmadigdhīmānakṣayapratibhānavān //
sarvadharmādhipaḥ śāstā jñānarāśisamṛddhimān /
bhavedbhadrasamācārī caturbrahmavihārikaḥ //
sarvavidyādhirājendraścakravartī guṇākaraḥ /
ṣaṭkapāramitāṃ nityaṃ saṃpūrayeddine dine //
ye ca tasya samucchvāsaiḥ spṛśyante te 'pi nirmalāḥ /
Gkv 224
bodhisattvā mahāsattvā bhaveyuravivartikāḥ //
ye cāpi tasya vastrāṇi spṛśanti te 'pi nirmalāḥ /
bodhisattvāḥ sudhīrāḥ syuścaramabhavikāḥ khalu //
ye cāpi japamānaṃ taṃ paśyanti te 'pi nirmalāḥ /
caramabhavikāḥ sarve bhaveyuḥ sugatātmajāḥ //
pakṣiṇaḥ paśavo vāpi sarve 'pi prāṇinaśca ye /
paśyanti japamānaṃ taṃ te syussarve jinātmajāḥ //
evametanmahāvidyājapamānasya sanmateḥ /
puṇyaśrīguṇasaṃpattisaṃcodanāditā jinaiḥ //
iti śāstrā smādiṣṭaṃ niśamya sa jinātmajaḥ /
viṣkambhī bhagavantaṃ ca samālokyaivamabravīt //
bhagavan prāptumicchāmi mahāvidyāṃ ṣaḍakṣarīm /
tatkutaḥ kathamāpsyāmi bhavānadeṣṭumarhati //
yo mee dadyādimāṃ vidyāṃ sarvāvidyādhipeśvarīm /
sarvayogaguśreṇīṃ sarvadhyānaguṇārthadām //
saṃbodhijñānasaṃbhartrīṃ nirvāṇamārgadarsanīm /
kleśavidyāyatanīṃ bhadrāṃ saddharmavirājatīm //
ṣaḍgatibhavasaṃcārakleśasukhāgniśāminīm /
bodhisaṃbhārasaṃbhartrīṃ sarvajñajñānadāyinīm //
tasmādahaṃ caturdvīpān saptaratnābhipūritān /
saṃpradātuṃ samicchāmi satyametanmayoditam //
sa hi mātādhimātā me pitā saṃsāradarśakaḥ /
mitrāṇāmapi sanmitraṃ guruṇāmapi sadguruḥ //
tasyāhaṃ śāsanaṃ dhṛtvā śaraṇe sarvadāśritaḥ /
nirvikalpaḥ samādhānaḥ saṃcareyaṃ mudā sarvataḥ //
iti me bhagavan vakyaṃ satyamevānyathā na hi /
tatra māṃ preṣayitvāśu yatrāsau sadguruḥ sthitaḥ //
daśadikṣvapi sarvatra traidhātubhuvaneṣvapi /
Gkv 225
yatrāsau saṃsthitaḥ śāstā tatrāpi gantumutsahe //
iti me khedatā citte kāye 'pi vidyate na hi /
sarvaṃ bhavān vijānīte tadarthe me prasīdatu //
bhavāneva jagacchāsta sarvadharmahitārthabhṛt /
tanme 'nugrahaṃ kṛtvā pūrayatu manoratham //
etattenoditaṃ śrutvā bhagavān sarvasārthadik /
viṣkambhinaṃ samālokya punarevaṃ samādiśat //
kulaputrāhamapyasyā vidyāyāḥ karaṇe purā /
lokadhātuṣu sarvatra paryabhraman samutsukaḥ //
buddhakṣetreṣu sarveṣu suciraṃ bhramatā mayā /
na labdheyaṃ mahāvidyā sakāśāt kasyacinmuneḥ //
tato ratnottamākhyāyāṃ lokadhātau mudā caran //
tatraratnottamākhyasya saṃbuddhasya puro vrajan /
tasya ratnottamasyāgre sāṃjaliḥ samupācaran //
pādau natvāśruliptāsyaḥ saṃvīkṣyaivaṃ nyavedayan //
bhagavannahamāyāmi bhavatāṃ śaraṇe 'dhunā /
tanme 'rhati bhavān dātuṃ mahāvidyāṃ ṣaḍakṣarīm //
iti mayoditaṃ śrutvā ratnottamaḥ sa sarvavit /
saṃbuddho 'śruviliptāsyaṃ māṃ paśnnevamādiśat //
kulaputrāśru mā muṃca yadarthe tvamihāgataḥ /
naitanme vidyate nūnaṃ tadanye prārthayerhi taṃ //
yadi te 'sti samīcchā hi prāptuṃ vidyāṃ ṣaḍakṣarīm /
gaccha padmottamākhyāyāṃ lokadhātau mahāmate //
tatra padmottamo nāma tathāgato munīśvaraḥ /
saddharmaṃ samupādiśya viharati jagaddhite //
sa evemāṃ vijānīte mahāvidyāṃ ṣaḍakṣarīm //
tadenāṃ taṃ samārādhya prārthayasva munīśvaram / sa te śāstā mahābhijñaḥ sarvadharmādhipo jinaḥ /
Gkv 226
dadyādenāṃ mahāvidyāṃ ṣaḍakṣarīṃ jagaddhite //
iti tena samādiṣṭaṃ niśamyāhaṃ prasāditaḥ /
tataḥ padmottamākhyāyāṃ lokdhātau mudācaram //
tatra padmottamaṃ nāma saṃbuddha taṃ sabhāśritam /
dūrato 'haṃ samālokya sahasā samupācaram //
tatra gatvā purastasya padmottamasya sadguroḥ /
pādābje sāṃjalirnnatvā prārthayamevamādarāt //
bhagavan sarvalokeṣu buddhakṣetreṣvahaṃ bhraman /
ṣaḍakṣarīṃ mahāvidyāṃ prāptukāma ihācare //
yasyāḥ smṛtimātrena pariśuddhatrimaṇḍalāḥ /
labheyurdurlabhāṃ bodhiṃ tasyā arthe 'hamāvraje //
yadarthe 'hamasaṃkhyeyālokadhāturbhramanniha /
bhavaccharaṇamāyāmi tatsāfalyaṃ karotu me //
iti tenoditaṃ śrutvā padmottamaḥ sa sarvavit /
subuddho māṃ parikliṣṭaṃ samālokyaivamādiśat //
dhanyo 'si kulaputrastvaṃ yadarthe 'khinnamānasaḥ /
buddhakṣetreṣu sarveṣu bhramanniha samāgataḥ //
tadarthaṃ te mahāsatva pūrayāmi jagaddhite /
tatpuṇyaguṇamāhātmyaṃ vakṣye śṛṇu samāhitam //
tadyathā kulaputrāsyā vidyāyāḥ puṇyamuttamam /
apreyamasaṃkhyeyamityākhyātaṃ munīśvaraiḥ //
sarvasthāṇurajaḥkṛtvā tatsaṃkhyātuṃ praśakyate /
ṣaḍakṣarīmahāmantrajapapuṇyaṃ na śakyate //
sarvābdhibālukānāṃ ca saṃkhyākartuṃ praśakyate /
sarvabhūtalasaṃjātavrīhisaṃkhyā ca vidyate //
sarvasamudratoyānāṃ bindusaṃkhyā ca vidyate /
sarvanadījalānāṃ ca bindusaṃkhyāpi vidyate //
sarvabhūtṛṇavṛkṣāṇāṃ patrasaṃkhyā ca vidyate /
Gkv 227
sarveṣāmapi jantūnāṃ lomasaṃkhyā ca vidyate /
sadāvṛṣṭijalānāṃ ca bindusaṃkhyāpi vidyate //
sarvasattvā bhaveyuśca daśabhūmipratiṣṭhitāḥ /
yāvatteṣāṃ mahatpuṇyaṃ tato 'pyetanmahattaram //
sarveṣu puṇyatīrtheṣu sarveṣvapi ca parvasu /
snānadānajapuṇyānāmetajjāvadvṛṣaṃ mahat //
sarve satvā bhaveyuśca ye tapobrahmacāriṇaḥ /
tān sarvān samabhyarcya bhojayeyurthāvidhi //
yāvatteṣāṃ mahatpuṇyaṃ bhadraśrīguṇasaṃpadam /
tato 'pyabhyadhikaṃ puṇyaṃ ṣaḍakṣarījapodbhavam //
sarve sattvā bhaveyuśca pratyekasugatā api /
yaścaitān sugatān sarvān satkārairvidhinārcayet //
tasya yāvanmahatpuṇyaṃ saddharmaśrīguṇārthadam /
tato 'pyabhyadhiokaṃ puṇyaṃ ṣaḍakṣarījapodbhavam //
yaścāpi sugatān satkārairvidhinārcayet /
tato 'pyabhyadhikaṃ puṇyaṃ ṣaḍakṣarījapodbhavam //
evaṃ mahattaraṃ puṇyaṃ ṣaḍakṣarījapotthitam /
sarvairapi hi sarvajñaiḥ pramātuṃ naiva śakyate //
kathamaprameyaikena pramātuṃ śakyate 'khilam /
evaṃ mahattaraṃ puṇyaṃ ṣaḍakṣarījapodbhavam //
iti sarvairjinaiḥ khyātaṃ niśamyāhaṃ pramoditaḥ /
etāṃ ṣaḍakṣarīṃ vidyāṃ prāptumaicchan jagaddhite //
eṣo hi paramo dharmaḥ saṃbodhidharmasādhanaḥ /
sūkṣmo 'nāgato 'vyakto lokeśahṛdayaṃ varam //
sarvāḥ pāramitāḥ sarvatīrthasnānavratādikam /
sarvametanmahāvidyāmantrasaṃprāptikāraṇam //
yadā hyetanmahāvidyāmantrasiddhiravāpyate /
tadā sarvamahāvidyāsiddhiśrīguṇamāpnuyāt //
Gkv 228
evametanmahopāyakuśālaṃ trijagaddhite /
lokeśasya jagadbharturhṛdayamantramuttamam //
evametanmahāvidyāmantraṃ saṃbodhisādhanam /
asaṃkhyeyaṃ mahatpuṇyamityākhyātaṃ munīścaraiḥ //
etāṃ ṣaḍakṣarī mahāvidyāṃ saṃprāptikāraṇe /
ahamapi purā sarvabuddhakṣetreṣvapi bhraman /
sarveṣāmapi buddhānāṃ śaraṇe samupāśritaḥ //
satkārairvidhānābhyarcya saṃprārthayamimāṃ varām //
kutrāpyetāṃ mahāvidyāṃ saṃbodhijñānasādhanīm /
kasyacit sugatasyāpi nādhyagacchan sakāśataḥ //
tato 'pyahamimāḥ vidyāṃ samadhigantumutsukaḥ /
lokadhātau sukhāvatyāṃ prāgacchan saṃpramoditaḥ //
tatrāmitābhamālokya dūrato 'haṃ sabhāśritam /
sāṃjaliḥ praṇatiṃ kṛtvā dūrataḥ samupācaran //
tasya śāsturmunīndrasya natvā pādāmbuje pure /
galadaśruviliptāsyaḥ saṃpaśyansamupāśrayam //
taddṛṣṭvā sa bhagavāṃcchāstā sarvajño māmupāśritam /
jānan mano 'bhilāṣaṃ me samālokyaivamadiśat //
kutraputra ṣadakṣarīṃ vidyāmicchannihāgataḥ /
tvaṃ kimetanmamāgre 'tra pravadaināṃ yadīcchasi /
ityādiṣṭaṃ jinendreṇa niśamyāhaṃ prasāditaḥ //
bhūyaḥ pādāmbuje tasya praṇatvaivaṃ nyavedayam //
bhagavannemicchāmi mahāvidyāṃ ṣaḍakṣarīm /
tadbhavānme manovāṃchāṃ saṃpūrayitumarhati //
bhagavan yadahaṃ sarvalokādhātuṣu sarvataḥ //
bhramanniha samāgacche prāptuṃ vidyāṃ ṣaḍakṣarīm //
sarveṣāmapi buddhānāṃ buddhakṣetreṣu sarvataḥ /
bhramito 'hamimāṃ vidyāṃ samanveṣasamutsukaḥ //
Gkv 229
sarveṣāmapi vuddhānāṃ śaraṇe samupāśritaḥ /
satkārairvidhinārādhya prābhajan śraddhayā mudā //
ekasyāpi munīndrasya sakāśāt kasyacinmayā /
labdhā neyaṃ mahāvidyā ṣaḍakṣarī śrutāpi na //
bhagavanstadbhavaṃcchāstā māṃ śaraṇaṃ samāgatam /
saṃpaśyan putravaddharme niyojayitumarhati //
bhagavan bhava me trātā bhartā gatiḥ parāyaṇaḥ /
bandhurmitra suhṛcchāstā gururnātho hitārthabhṛt //
dehi me bhagavan dharmadṛṣṭiṃ sarvārthadarśanīm /
śamaya me mahatkleśaṃ vahnitāpaṃ sudhāṃśuvat //
darśaya bodhimārgaṃ me sambuddhapuracāraṇam /
dehi dharmanidhānaṃ me saddharmaśrīsukhārthadam //
sthāpaya māṃ śubhe dharme saṃpreraya sunirvṛtim //
ityevaṃ bahudhāsau saṃpārthyamāno mayā muhuḥ /
amitābho jinendro 'pi lokeśvaraṃ vyalokayat //
taddṛṣṭvāsau māhasattvo lokeśvaraḥ samutthitaḥ /
sāṃjaliḥ dharmarājaṃ taṃ pranatvaivamabhāsata //
bhagavan kimabhiprāyaṃ bhagatāṃ yatsamādiśa /
bhavadājñāṃ vahan mūrdhni kuryāmeva samādiśa //
ityukte lokanāthena bhagavān so 'mitaprabhaḥ /
lokeśvaraṃ mahābhijñaṃ samālokyaivamādiśat //
pasya tvaṃ kulaputremaṃ padmottamaṃ munīśvaram /
ṣaḍakṣarīṃ mahāvidyāṃ prāptumiha samāgatam //
yo 'yaṃ śāstā munīndro 'pi saṃbuddho 'pi tathāgataḥ /
jagatsattvahitādhānīṃ vidyāmicchannihāgataḥ //
taddehi kulaputrāsmai sarvasattvaśubhārthine /
śraddhābhaktiprasannāya mahārājñīṃ jagaddhiote //
ityādiṣṭe munīndreṇa lokeśvaro jagatprabhuḥ /
abhitābhaṃ jinendraṃ taṃ samalokyaivamabravīt //
Gkv 230
bhagavan kathamatrāsmai vinā maṇḍaladarśanam /
anabhiṣicya dāsyāmi vidyāmimāṃ ṣaḍakṣarīm //
deyā neyaṃ mahāvidyā hyanabhiṣiktāya bhikṣave /
vītarāgāya duṣṭāya tīrthikāya durātmane //
deyā hīyaṃ mahāvidyā bhadraśrīguṇasādhanī /
susattvāya prasannāya mahāyānavratārthine //
bodhisattvāya vijñāya sarvasattvahitepsave /
śraddhāabhaktiprasannāya saddharmaguṇasādhane //
sarvasattvahitādhāne bodhicaryāvratodyate /
asthāne bhagavannasmai sugatāyārhate 'pi hi //
dayā cedabhiṣiṃcainaṃ darśayitvāpi maṇḍalam /
tato 'smai suprasannāya dāsyāmi bhavadājñayā //
iti niveditaṃ tena lokeśena niśamya saḥ /
amitābho munīndrastaṃ lokeśamevamabravīt //
kulaputra mayākhyātaṃ vidyādānavidhānaṃ tam /
nānāvidhiṃ samākhyātaṃ sarvairapi munīśvaraiḥ //
nailacūrṇaiḥ padmarāgacūrṇairmārakatairapi /
sauvarṇai rupyakaiścūrṇairvartanmaṇḍalaṃ guruḥ //
tathā śaktau puṣpacūrṇairgandhacūrṇaiḥ suraṃgakaiḥ /
vidhāya maṇḍalaṃ tīrtheṃ vābhiṣekaṃ pradāpayet //
yadyetāni na vidyante deśabhramaṇacāriṇaḥ /
sthānapadānvitasyāpi daridrasyāpi sanmateḥ //
ācāryo manasā dhyātvā mudrālakṣaṇamaṇḍalam /
tīrthaśaṃkhābhiṣekaṃ vā datvā vidyāṃ samarpayet //
ityanena vidhānena kulaputra subhāvine /
asmai śraddhālave deyā mahāvidyā ṣaḍakṣarī //
iti śāstramitābhena samādiṣṭaṃ niśamya saḥ /
mudito 'haṃ samutthāya lokeśasya purogataḥ //
Gkv 231
pādābje praṇatiṃ kṛtvā kṛtāṃjaliputo mudā /
lokeśvaraṃ tamālokya prārthayamevamādarāt //
bhagavan bhagatāmatra śaraṇe 'haṃ samāgataḥ /
dadasva me mahāvidyāṃ ṣaḍakṣarīṃ jagaddhite //
yayāhaṃ sakalān sattvān samuddhṛtya bhavodadheḥ /
bodhimārge samāyujya prāpayeyaṃ sunirvṛtim //
tanme bhavān jagatsarvaṃ sattvaṃ saṃbuddhapadavāṃchine /
saṃbodhisādhinīṃ sarvavidyeśāṃ dātumarhati //
mayaivaṃ prārthyamāṇo 'sau lokeśvaro vinoditaḥ /
saṃprādānme mahāvidyāṃ ṣaḍakṣarīmudāharan //
agre praṇavamasyānte maṇirasya saroruham /
hadbījamiti siddheyaṃ ṣaḍakṣarīti viśrutā //
saṃpradattāṃ samādāya mahāvidyāmahaṃ mudā /
prādāttasmai jagacchāstre muktāmālāṃ sa dakṣiṇām //
gṛhītvā tāṃ jagadbhartā muktāmālāṃ sa dakṣiṇām /
saṃbuddhāyāmitābhāya samupānāmayattatpuraḥ //
amitābho munīndro 'pi tāṃ mālāṃ pratigṛhya ca /
mama puraṃ upasthāpya prādādbhaktiprasāditaḥ //
tatpradattāṃ samādāya tāṃ ca mālāṃ prabodhitaḥ /
tatra śrāvakasaṃghebhya upahṛtya samarpayan //
tatra etanmahanmantraṃ śāstrā diṣṭaṃ yathā tathā /
saśrīlokeśvaraṃ dhyātvā prajapanti samāhitāḥ //
tadā vighnagaṇāḥ sarve duṣṭā māragaṇā api /
saṃtrāsavihvalātmānaḥ palāyante digantataḥ //
cacāla vasudhā sābdhi ṣaḍavidhā saśilātoyāḥ /
papāta puṣpavṛṣṭiśca sarvatrābhūcchubhotsavam //
tato 'haṃ śrīmataḥ śāsturlokeśasya jagatprabhoḥ /
labdhānujñaḥ praṇatvāṃghrīṃ muditaḥ svāśramaṃ yayau //
Gkv 232
itthaṃ mayātikaṣṭena bhramatā sarvabhūmiṣu /
amitābhānubhāvena prāptā lokeśvarādiyam //
durlabhā kulaputreyaṃ mahāvidyā ṣaḍakṣarī /
na labdhā sugataissarvaiḥ kaiścillabdhā jinairapi //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa padmottamena matpuraḥ /
śruttameva mayāpyetanmahopāyaṃ jagaddhite //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa niśamya sa jinātmajaḥ /
viṣkambhī bhagavantaṃ ca saṃpaśyannevamabravīt //
bhagavan kutra lapsye 'haṃ kathaṃ kasyāntikādimām /
jagadbhadrakarīṃ vidyāṃ tanme ādeṣṭumarhati //
dhanyāste vimalātmānaḥ puṇyavantaḥ subhāginaḥ /
japanti ya imāṃ vidyāṃ śṛṇvanti bhāvayantyapi //
dadhata ye ca bhāsanti manasā cintayantyapi /
te 'pi sarve mahāsattvā bhadraśrīsadguṇāśrayāḥ //
athāsau bhagavān paśyan viṣkambhinaṃ mahāmatim //
evamete mahāsatvā bhaveyurhīiti prādiśat //
yaścāpi kulaputremāṃ vidyāṃ saṃbodhisādhanīm /
likhāpayellikheccāpi likhitāṃ dhārayedapi //
caturaśītisāhasradharmaskamdhāni tena hi /
likhāpitāni bhavantyeva likhitāni dhṛtāni ca //
sarveṣāṃ yaśca buddhānāṃ dhāturatnābhigarbhitān /
hemaratnamayān stūpān kṛtvā nityaṃ bhajanmudā //
yāvatteṣāṃ mahatpuṇyaṃ bahutarato 'dhikam /
vidyārājñāḥ ṣaḍakṣaryā ekākṣarasya yatfalam //
yo mudā śraddhayā nityaṃ japedimāṃ ṣadakṣarīm /
saṃbodhisādhanīṃ vidyāṃ bhadraśrīsadguiṇākarīm //
so 'cintyaśrīrmahābhijñaḥ sarvapāramitāprabhuḥ /
sarvāśca dhāraṇīḥ sarvān samādhīṃśca labhedapi //
Gkv 233
sarvavidyādhipaḥ śāstā sarvadharmādhipaḥ prabhuḥ /
arhanmāravijetāa ca bhavet sarvahitārthabhṛt //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa niśamya sa pramoditaḥ /
viṣkambhī bodhisattvastaṃ niśamya sa pramoditaḥ /
viṣkambhī bodhisattvastaṃ munīndramevamabravīt //
bhagavan kutra gaccheyaṃ yatrāstīyaṃ ṣaḍakṣarī /
tatrāhaṃ bhavatā śāstrā preṣaṇīyo hi sarvathā //
evaṃ taduktamākarṇya bhagavān sa munīśvaraḥ /
viṣkambhinaṃ tamālokya punarevaṃ samādiśat //
kulaputraika evāsti jānāti yaḥ ṣaḍakṣarīm /
vārāṇasyāṃ nagaryāṃ sa saṃtiṣṭhate japan sadā //
svayaṃ dhṛtvā parebhyo 'pi samupādiśya sādaram /
dhyānasamādhimuktātmā viharati jagaddhite //
etacchāstrā samādiṣṭaṃ niśamya sa pramodhitaḥ /
viṣkambhī bodhisattvastaṃ śāstāramevamabravīt //
bhagavanstatra yāsyāmi yatra śāstā sa tiṣṭhate /
vārāṇasyāṃ mahāpuryāmapi taṃ draṣṭumutsahe //
taṃ samutsukamālokya bhagavān sa munīśvaraḥ /
viṣkambhinaṃ mahāsattvaṃ paśyannevaṃ samādiśat //
gaccha tvaṃ kulaputremāṃ mahāvidyāṃ yadīcchasi /
vārāṇasyāṃ mahāpuryāṃ sthitaṃ taṃ sadguruṃ bhaje //
sa śāstā suviśuddhātmā dharmabhāṇaka āatmavit /
saṃbuddhavanmahābhijñaḥ puṇyarāśiścaranniva //
dharmadhātumayastūpaścaranniva śubhāśrayaḥ /
bhūtavādī śubhācārī sarvasattvahitārthabhṛt //
cintāmaṇiriva śrīmān sarvārthasiddhasaṃpradaḥ /
dharmarājo jagadbhartā jagaduddhāraṇaprabhuḥ //
yadi dṛṣṭvā tamātmajñaṃ nindaṃstvavicārataḥ /
gaṃgeva sarvatīrthānāṃ kṣetrāṇāṃ bodhimaṇḍavat //
Gkv 234
draṣṭavyaḥ sa tvayā naiva kulaputra tadanyathā /
vicikitsā na kartavyā dṛṣṭvā taṃ dharmabhāṇakam /
yogācāraṃ mahātmānaṃ pariśuddhatrimaṇḍalam //
yadi dṛṣṭvā tamātmajñaṃ nindastvamavicārataḥ /
cyutvā hi buddhabhūmestvamapāyeṣu patedapi //
sa hi yogaviśuddhātmā nirvikalpo jitendriyaḥ /
anācāro malālipto hyaśucicīvarāvṛtaḥ //
anīryāpathasaṃvṛtto gṛhāśramasamāśrayaḥ /
śaktibhāryāsamāpannā duhitṛputrāvānapi //
tathāpi sa mahābhijñaḥ ṣaḍakṣarīviśuddhavit /
samantabhadravadyogī vandanīyasvayādarāt //
iti bhagavatādiṣṭaṃ niśamya sa prabodhitaḥ /
viṣkambhī bhagavantaṃ ca samālokyaivamabravīt //
bhagavan bhavatā śāstrā yathājñaptaṃ tathā khalu /
kṛtvā taccharaṇe sthitvā bhajeyaṃ taṃ samādarāt //
bhagavanstatra gacchāmi prāptuṃ vidyāṃ ṣaḍakṣarīm /
tadanujñāṃ bhavān mahyaṃ sāmprataṃ dātumarhati //
tataḥ sa bhagavānsatasmai bodhisattvāya saddhiye /
gaccha sidhyatvabhiprāyamityanujñāśiṣaṃ dadau //
prāptānujñā munīndrasya viṣkambhī sa pramoditaḥ /
pādābje sāṃjalirnatvā tataḥ saṃprasthito 'carat //
anekairbodhisattvaissa yatirbrahmavihāribhiḥ /
bhikṣubhiḥ śrāvakaiḥ sadbhicailakaicāpyupāsakaiḥ //
gṛhasthairvratibhirviprapramukhaiḥ paurikairjanaiḥ /
vaṇigbhiḥ sārthavāhaiśca śreṣṭhibhiśca mahājanaiḥ //
sārdhaṃ pūjopahārādipuṣpāṇi vividhānyapi /
sarvartujāni sarvāṇi jalajasthalajānyapi //
sugandhadravyāṇi sarvāṇi dhūpāni surabhīni ca /
Gkv 235
sarvālaṃkāravastūni vastrāṇi vividhāni ca //
dhvajacchatravitānāni patākāvyaṃjanāni ca /
cāmarāṇi samuddīptaratnadīpānmuruṇi ca //
dhātudravyāṇi sarvāṇi ratnāni sakalāni ca /
auṣadhādīni sarvāṇi bhogyāni surasāni ca //
evamanyāni vastūni sarvopakaraṇānyapi /
samādāya mahotsāhaiḥ vārāṇasiṃ yayau //
tatra prāptaḥ sa viṣkambhī dṛṣṭvā taṃ dharmabhāṇakam /
dūrataḥ sāṃjalirnatvā muditaḥ samupāsarat //
tatra sa mudito dharmabhāṇakasya puro gataḥ /
pādābje sāṃjalirnatvā samālokyaivamabravīt //
bhadanta kauśala kaścidbhavatāmindriyeṣvapi /
sarvaparigrahāṇāṃ ca sabandhusuhṛdāmapi //
yadarthe bhavatāṃ śāsta śaraṇe 'hamihāvrajam /
tadbhavānapi jānīyāt tadarthe me prasīdatu //
iti vijñapya tasyāgre śāstuḥ sa sugatātmajaḥ /
viṣkambhī suprannātmā pūjāṃ cakre yathākramam //
yathāvidhi samabhyarcya sarvapūjopahāradūṣyādiśuddharuciracīvaraiḥ /
dhvajacchatravitānaiśca patākāvyaṃjanādibhiḥ /
alaṃkṛtya mahotsāhaṃ cakre sagītavādanaiḥ //
tatastasya puraḥ sarvadravyopakaraṇānyapi /
sadhāturatnajātāni bhogyāni cauṣadhīrapi //
sarvāṇyetānyupasthāpya purataḥ samakalpayet /
tato 'ṣṭāṃgaiḥ praṇāmāni pradakṣiṇāni cākarot //
tataḥ sa prāṃjalirbhūtvā śāstāraṃ dharmabhāṇakam /
samīkṣya suprasannāsyaḥ prārthayadevamādarāt //
bhadanta sadguro śāstā dharmaśrīguṇasāgarāḥ /
tadbhavān me manovāṃchāṃ saṃpūrayitumarhati //
Gkv 235
śṛṇvanti ye sadā dharmaṃ bhavataḥ samupāśritāḥ /
devā apyasurāścāpi yakṣagandharvakinnarāḥ //
garuḍā api nāgāśca vidyādharādayo 'pi ca /
kumbhāṇḍā rākṣasāścāpi bhūtapretapiśācakāḥ //
siddhāḥ sādhyā grahāstārāḥ sarvāścāpyapsarogaṇāḥ /
sarvalokādhipāścāpi brāhmaṇāśca maharṣayaḥ //
yatino yoginaścāpi bhikṣavo brahmacāriṇaḥ //
bhikṣuṇyaścailakāścāpi vratinaścāpyupāsakāḥ //
tīrthikāścāpi śaivāśca vaiṣṇavāśca tapasvinaḥ /
rājānaḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śreṣṭhino 'pi mahājanāḥ //
paurikāḥ sārthavāhāśca vaṇijaḥ śilpino 'pi ca /
evamanye 'pi lokāśca sarve te vimalāśayāḥ //
puṇyavanto mahāsattvā bhadraśrīsadguṇāśrayāḥ /
bodhisattvā mahābhijñā bhaveyurbodhilābhinaḥ //
bhajanti bhavatāṃ ye ca śaraṇe samupasthitāḥ /
te sarve vimalātmānaḥ bhaveturbodhilāabhinaḥ //
bhavaddarśanamātreṇa sarvāṇi pātakānyapi /
niravaśeṣe vinaṣṭāni kṣiṇuyurdāruṇānyapi //
jānante tava saṃbuddhāḥ sarve 'pi daśadik sthitāḥ /
bodhisattvāśca sarve 'pi sarve 'rhanto 'pi yoginaḥ //
brahmaśakrādayo devāḥ sarvalokādhipā api /
mahatpuṇyābhivāṃchanto bhajanti sarvataḥ sadā //
dhanyāste puruṣāḥ sarve saddharmaśrīguṇalābhinaḥ /
ye te dharmāmṛtaṃ pītvā bhajanti samupasthitāḥ //
puṇyakṣetramahābhūmiriyaṃ vārāṇasī bhuvi //
bhavatpādarajoliptā bhavatyatipavitritā //
tadbhadanta bhavāṃcchāstā kṛpayā māṃ vilokayan /
puṇyāmṛtena saṃsicaṃ saṃvibhṛtāṃ svaputravat //
Gkv 237
iti tenoditaṃ śrutvā sa sudhīrdharmabhāṇakaḥ /
viṣkambhinaṃ mahāsattvaṃ taṃ paścannevamabravīt //
kaukṛtyaṃ kulaputrātra motpādaya mamāgrataḥ /
kimicchasi bhave kleśaṃ saddharmasukhasādhanam //
kati mārṣāḥ kila kleśāḥ saṃsāra aupabhāgikāḥ //
naimittikāḥ prajotpatteḥ saddharmaguṇasādhanāḥ //
ye cāpīyaṃ mahāvidyāṃ saṃjānante ṣaḍakṣarīm /
saṃlipyante na tea kleśaiḥ saṃsāradharmacāriṇaḥ //
yathā jāmbunadaṃ hema malairnāsandhyate kvacit /
yasya kāyagatā ceyaṃ mahāvidyā ṣaḍakṣarī //
saṃsāre sarato 'pyasya kāye kleśairna lipyate /
iti tena samādiṣṭaṃ niśamya sa vinoditaḥ /
viṣkambhī prārthayadevaṃ natvainaṃ dharmabhāṇakam //
dadasva dharmacakṣurme naṣṭamārgasya sadguro /
saṃtarpaya jagadbharta dharmāmṛtarasena mām //
saṃbodhikalpavṛkṣasya bījaṃ ropaya me tarau /
saddharmaguṇaratnānāṃ kuru me kāryamālayam //
bhadraśrīsukhasaṃpattivasatiṃ kuru me tanau /
abhedyakuśalādhāraṃ supratiṣṭha vṛṣāśrayam //
kuru māṃ nirmalātmānaṃ pariśuddhatrimaṇḍalam /
dadasva me mahāvidyāṃ saṃbodhijñānasādhanīm //
saddharmaśrīguṇādhārīṃ ṣaḍakṣarīṃ jagaddhite //
yayāhaṃ kṣipramāsādya saṃbodhijñānasanmaṇim /
uddhareyaṃ jagallokaṃ sāṃsāramahadambudheḥ //
pravartayeyamālokaṃ dharmacakraṃ bhavālaye /
mocayeyaṃ jagatsarvaṃ ṣaḍgatikleśabandhanāt //
śrāvayeyaṃ jagatsarvaṃ saṃbuddhānāṃ subhāṣitān /
cārayeyaṃ jagalloke mahāyānaṃ vratottamam //
Gkv 238
sthāpayeyaṃ jagatsarvaṃ bodhimārge 'bhibodhayan /
tadbhavānme kṛpāsindho mahāvidyāṃ ṣaḍakṣarīm //
saṃbodhijñānasaṃbhartā prayacchatu jagaddhite /
datvā me śrīmatīmenāṃ mahāvidyāṃ ṣaḍakṣarīm //
trātā nātho guruḥ śāstā sanmitraṃ sadguṇārthabhṛt /
gatirbandhuḥ suhṛtsvāmi prabhuḥ pitā parāyaṇaḥ //
dvīpaparāyaṇo bhartā śaraṇyaṃ bhavatāṃ mama //
iti saṃprārthite tena śrutvā sa dharmabhāṇakaḥ /
viṣkambhinaṃ mahāsatvaṃ tamālokyaivamabravīt //
durlabhaṃ kulaputredaṃ sarvavidyāmahatpadam /
abhedyaṃ sarvamārāṇāṃ vajrasāramanuttaram //
sarvakleśāgnisaṃtāpapraśāntikaraṇaṃ mahat /
bhadraśrīguṇasaddharmasamṛddhisukhasādhanam //
sarvasattvahitādhānaṃ bodhisaṃbhārapūraṇam /
sarvadharmottamodāraṃ sarvāpāyaviśodhanam //
akṣayajñānasampattivimuktipadasādhanam /
daśapāramitādharmasārasaṃbodhisādhanam //
sarvadevādilokaiśca samabhikāṃkṣitaṃ padam /
sarvadharmapadasthānaṃ praveśanapadaṃ mahat //
ye ca svasvakulesthānāaṃ devatānāṃ yathāvidhi /
abhiṣekaṃ samādāya caranti sadvrataṃ sadā //
kecittīrthe samāśritya saddharmamokṣavāṃchinaḥ /
dhyātvā mantrāṇi jalpanto bhaktyārādhayanti tān //
kecid girāśaraṇye 'pi guhāyāṃ nirjane vane /
puṇyakṣetre gṛhe ranme pīṭhe pretālaye 'pi ca //
keciccaityavihāre ca sabhāgāre ca maṇḍape /
udyāne vṝkṣamūle ca śivādisuramandire //
kecinmahodadhestīre nadītire sarastaṭe /
evamanyatra satkṣetre samāśritāḥ samāhitāḥ //
Gkv 239
svasvakuleṣṭadevānāṃ śaraṇe samupasthitāḥ /
dhyātvārādhya samabhyarca prārthayanti sunirvṛtim //
sunirvṛtiṃ na te yānti kṛtvāpi duṣkaraṃ tapaḥ /
svasvakuleṣṭevānāmālayameva yānti te //
ye ca santo mahāsattvā bodhisattvāḥ śubhārthinaḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā dadata dānamādarāt //
etatpuṇyābhiliptāste bhaveyurvilāśayāḥ /
śuddhaśīlasamācārāḥ saṃcareran susaṃvaram //
etatpuṇyānuliptāste pariśuddhatrimaṇḍalāḥ /
kṣāntivrataṃ samādhāya saṃcareran jagaddhite //
etatpuṇyābhiyuktāste saddharmasādhanodyatāḥ /
mahāvīrye samutsāhaṃ kuryurbhavārthasādhanam //
etatpuṇyavimuktāste niḥkleśā vijitendriyāḥ /
yogadhyānasamādhānāḥ saṃtiṣṭheran samāhitāḥ //
etatpuṇyāmṛtavyāptā arhantaste niraṃjanāḥ /
saṃbodhipraṇidhiṃ dhṛtvā vareyurbauddhasaṃvaram //
etatpuṇyāṃśudīptāste caturbravihāriṇaḥ /
prajñāratnaṃ samāsādya saṃcareran susaṃvṛtau //
etatpuṇyānubhāvaiste sarvopāyavicakṣaṇāḥ /
sarvasattvahitādhānīṃ careyurbhadracārikām //
etatpuṇyasamṛddhāste yathecchārupacāriṇaḥ /
sarvahitārthasaṃbhāraṃ pūrayeyurjagaddhite //
etatpuṇyasamuddīptā mahābhijñā guṇākarāḥ /
bodhimārge jagatsarvaṃ sthāpayeyuḥ prayatnataḥ //
etatpuṇyamayāṃgāste paramārthajñānamuttamam /
prāpya mārān vinirjitya saṃbodhiṃ samavāpnuyuḥ //
tataste sugatā buddhāṃ jagatsatvaṃ susaṃvṛtau /
bodhayitvā pratiṣṭhāpya saṃprayāyuḥ sunirvṛtim //
Gkv 240
evaṃ cireṇa buddhāste caranto bodhicārikāḥ /
daśapāramitāḥ sarvāḥ pūrayitvā yathākramam //
jitvā māragaṇān sarvāṃścaturbrahmavihāriṇaḥ /
paramajñānamāsādya saṃbodhiṃ prāpya nirvṛtāḥ //
evaṃ duṣkaramarmāṇi kṛtvā sarvajinā api /
cirāt saṃbodhimāsādya saṃprāyātāḥ sunirvṛtim //
ya imāṃ śrīmahatsarvavidyeśvarīṃ ṣaḍakṣarīm /
dhyātvā lokeśvaraṃ nityaṃ japati bodhimānasaḥ //
sa tatkṣaṇādviśuddhātmā pariśuddhatrimaṇḍalaḥ /
bhadraśrīsukhasaṃpannaḥ saṃprayāyāt sukhāvatīm //
tatra prāpto 'mitābhasya muneḥ śaraṇaniśritaḥ /
bodhidharmāmṛtaṃ pītvā bodhisattvavrataṃ caret //
tataḥ saṃvṛtiśuddhātmā sarvasattvahitotsukaḥ /
kṛtī pāramitāḥ sarvāḥ saṃpūrayan yathāakramam //
saṃvṛtidharmasaṃbhāraṃ pūrayanti jitendriyāḥ /
samādhisadguṇādhārā jitvā māragaṇānapi //
paramārthaṃ samāsādya saṃbodhiṃ samavāpnuyāt /
tato buddhapadaṃ prāpya kṛtvā dharmamayaṃ jagat //
nirvikalpo viśuddhātmā saṃprayāyāt sunirvṛtim /
sarvayogā mahāvidyāḥ paramārthāptikāraṇāḥ //
eṣā vidyā mahādharmasaṃbodhijñāmasādhanī /
yathā hi taṇḍulasiddhaṃ saṃsāradharmapālanam //
evameṣā mahāvidyā sarvasaddharmapālinī /
sarvalokā sumedinyāmurvarāyāṃ prayatnataḥ //
kṛṣitvā dhānyamāropya saṃpālayanti sādaram /
tadaṃkure samudbhūte nadībhinnarahāmbubhiḥ //
meghadhārāmbubhiḥ samyak sfālyamānaṃ pravardhite /
tatastatpariniṣpannaṃ chivā khale mahītale //
Gkv 241
mardayitvā gṛhe nītvā saṃśoṣya bhāsvadātapaiḥ /
tatastaṃ muśalenāpi bhedayitvā samādarāt //
tadbuṣāṇi parityajya samālontyeva taṇḍulam /
tadeva taṇḍulaṃ siddhaṃ sarvasaṃsārapālanam //
saddharmaprāptisaṃbhārapuraṇaṃ bodhisādhanam /
tathā sarvamahāyogāḥ sarvāḥ pāramitā api //
sarvā vidyāśca mantrāṇi saddharmaprāptisiddhaye /
sarveṣāṃ yogavidyānāṃ mantrāṇāmapi sattamam //
siddhametanmahāvidyāmantraṃ sambodhisādhanam /
evameva mahāvidyā sarvadharmārthasādhanī //
mahatpuṇyairvinā naiva labhyā kenāpi saddiyā /
sukṣetre vyāruhenneva taṇḍulaṃ vituṣaṃ kvacit //
niṣpuṇyaiḥ labhyate naiṣā mahāvidyā kathaṃcana /
yāvanna labhyate hyeṣā vidyā sarvārthasādhanī //
tāvat puṇyāni sarvāṇi saṃsādhayet prayatnataḥ /
yadaiṣā labhyate vidyāṃ tadā puṇyanirādaraḥ //
etāmeva mahāvidyāṃ dhyātvā lokeśvaraṃ japet /
yadeyaṃ sidhyate vidyā sarvasaṃbhārasādhanī //
tadā saddharmakāryāṇi sādhayet svecchayānayā /
eṣā hi taṇḍulākārā saṃsāradharmasādhanī //
sarvadharmāstuṣākārāa etadvidyāptikāraṇāḥ /
evaṃ mahattarīmenāṃ vidyārājñāṃ ṣaḍakṣarīm //
dhyātvā pāramitāḥ sarvāḥ praṇamante sadādarāt /
saṃbuddhāṃ api sarve 'tha bodhisattvā jinātmajāḥ //
arhanto vītakleśāśca dhyātvemāṃ praṇamantyapi /
sarve 'pīndrādayo devāḥ brahmādayo maharṣayaḥ //
sūryādayo grahāḥ sarve candrāditārakā api /
sarvasiddhāśca sādhyāśca vasavaścāpsarogaṇāḥ //
Gkv 242
sarve 'pi tridaśendrāśca sarvavidyādharā api /
viṣṇubrahmādilokendrāḥ kumbhāṇḍāśca yamādayaḥ //
sarve 'pi rākṣasendrāśca varuṇādayo 'pyahīśvarāḥ /
sarve 'pi garuḍendrāśca sarve 'pi pavanādhipāḥ //
sarve śrīdādiyakṣendrāḥ sarve 'pīśādiyogiṇaḥ //
gandharvakinnarendrāśca sarvalokādhipā api //
sadā nityāmimāṃ vidyāṃ vidyārājñīṃ ṣaḍakṣarīm /
dhyātvā smṛtvā praṇatvāpi saṃbhajante samādarāt //
ye yepyasyāḥ susiddhāyāḥ vidyārājñāṃ samādarāt /
dhyātvā smṛtvā praṇatvāpī prabhajante sadāniśam //
te tea sarve viśuddhāṃgāḥ vimuktasarvapātakāḥ /
niḥkleśā vimalātmānaḥ saṃprayāyuḥ sukhāvatīm //
tatrāmitaruceḥ śāstuḥ śaraṇe samupāśritāḥ /
sadā dharmāmṛtaṃ pītvā saṃcareran jagaddhite //
evaṃ te ca jagallokaṃ hitaṃ kṛtvā pramoditāḥ /
bodhisattvā mahābhijñā bhaveyurdharmarājikāḥ //
tataste vimalātmānaḥ pariśuddhatrimaṇḍalāḥ /
arhanto bodhimāsādya sambuddhapadamāpnuyuḥ //
evaṃ mahattarī vidyā prasiddheyaṃ ṣaḍakṣarī /
yasyā anusmṛtimātreṇa sarve naṣṭā hi pāpakāḥ //
ya enāṃ japate nityaṃ tasya yaḥ cīvaraṃ spṛśet /
so 'pi bhavenmahāsattvo bodhisattvo vivartikaḥ //
yaścainaṃ pūjayedbhaktyā tena sarve 'rcitā jināḥ /
sasaṃghā api satkārairbhavanti pūjitāḥ sadā //
evaṃ mahattarī sarvabhadraśrīsadguṇārthadā /
ṣadakṣarīti vikhyātā sarvatra bhuvaneṣvapi //
buddhānāṃ jananī mātā prajñāpāramitāpi sā /
sāṃjaliṃ praṇatiṃ dhṛtvā bhajatyenāṃ śubhaṃkarīm //
Gkv 243
ata eṣā mahāvidyā saṃsāradharmasādhanī /
munīndrairbodhisattvaiśca sarvadevaiśca vanditā //
asyā nāmasaṃbhāraṃ grahaṇamapi durlabham /
smaraṇaṃ śravaṇaṃ cāpi vinā puṇyairna labhyate //
iti tena samādiṣṭaṃ śrutvā sa saṃpramoditaḥ /
viṣkambhī sāṃjaliḥ prārthya natvaivaṃ dharmabhāṇakam //
bhadanta sadguro śāstaḥ śaraṇe te 'hamāgataḥ /
tadbhavān me mahāvidyāṃ pradadātu jagaddhite //
iti saṃprārthitastena paśyan sa dharmabhāṇakaḥ /
smṛtvā lokeśvaraṃ dhyātvā tasthau taddānacintayā //
tadākāśānmahacchabdo niścacāra manoharaḥ /
dadasvāsmai jagallokahitārthapuṇyavāṃchinaḥ //
yo 'yaṃ dhīro mahāsattvo bodhisattvo jinātmajaḥ /
sarvasattvahitāni vidyāmicchan samāgataḥ //
śraddhābhaktiprasannātmā saṃ bodhijñānalālasaḥ /
tatprasiddhā mahāvidyā deyāsmai dīyatāmiti //
tanniścaran mahāśabdaṃ śrutvā sa dharmabhāṇakaḥ /
kuto 'yaṃ carate śabda iti dhyātvā vyavasthitaḥ //
bhūyo 'pyeyaṃ mahāśabdo niścacāra vihāyasaḥ /
deyāsmai suprasannāya saṃbodhijñānasādhine //
sarvasattvahitārthāya saddharmaśrīguṇārthine /
bodhisattvāya dhīrāya śraddhayā dīyatāmiti //
niścarantaṃ suśabdaṃ taṃ śrutvā sa dharmabhāṇakaḥ /
kuto 'yaṃ carate śabda iti dhyātvā vyalokayet //
samīkṣya sarvato dikṣu dhimān sa saṃvilokayan /
vismayāpannacittaḥ khe saṃpaśyan saṃdadarśa tam //
śaratpūrṇendudīptābhaṃ jaṭāmitābhaśobhitam /
padmahastaṃ mahāsattvamārvalokiteśvaram //
Gkv 244
dṛṣṭvā taṃ khe kajālīnaṃ bodhisattvaṃ jinātmajam /
bhadraśrīsadguṇādhāraṃ saṃbodhidharmabhāskaram //
saṃpaśyan samutthāya sānandavismitāśayaḥ /
aṣṭāṃgaiḥ praṇatiṃ kṛtvā tasthau dhyātvā kṛtāṃjaliḥ //
tamevaṃ saṃsthitaṃ dharmabhāṇakaṃ niścarendriyam /
sa trailokeśvaraḥ paśyan samāmantryaivamādiśat //
kulaputrāyamudyogī saṃbodhijñānasādhane /
asmai daiyā mahāvidyā pradiyatāṃ ṣaḍakṣarī //
iti tena jagacchāstrā samādiṣṭaṃ niśamya saḥ /
dharmabhāṇakaḥ ālokya natvainamabravīt //
bhagavannātha dharmendra bhavadājñāṃ śiro vahan //
dadātvasmai mahāvidyāṃ tadbhavān saṃprasīdatu //
iti vijñapya lokeśaṃ tataḥ sa dharmabhāṇakaḥ /
viṣkambhinaṃ samāmantrya saṃpaśnnevamabravīt //
kulaputra jagacchāstā dattājñā me prasīdataḥ /
dadyāmahaṃ mahāvidyāṃ gṛhāṇemāṃ ṣaḍakṣarīm //
ityādiśya sa dharmiṣṭho vidhināsmai mahātmane /
saviśuddhimudāhṛtya prādādvidyāṃ ṣaḍakṣarīm //
praṇavamaṇikajahṛdbījamiti ṣaḍakṣaram /
siddhametanmahāvidyā ṣadakṣarīti viśrutā //
tatpradattāmimāṃ vidyāṃ vidyādhīṇāṃ ṣaḍakṣarī /
viṣkambhī sāṃjalirnatvā saṃprāgrahītpramoditaḥ //
tatkṣaṇe sācalā sābdhiścacāla ṣaḍ vidhā mahī /
papāta puṣpavṛṣṭiśca sarvato 'pyacaracchubham //
tadvidyā dattamātre 'pi viṣkambhī sa samṛddhimān /
anekadharmasaṃbhārasamādhiprāptavānabhūt /
tataḥ sa suprasannāatmā śatre tasmai sadakṣiṇām /
caturdvīpāṃ saptaratnaparipūrṇāṃ dadau mudā //
Gkv 245
tāṃ dṛṣṭvā sa mahābhijño dharmiṣṭho dharmabhāṇakaḥ /
viṣkambhinaṃ mahāsattvaṃ taṃ samālokyaivamabravīt //
kulaputra tvamāryo 'si nānāryaḥ sugatātmajaḥ /
vaineyo bodhisattvastat gṛhṇīyāṃ dakṣiṇāṃ na te //
etā ekākṣarasyāpi paryāptā na tu dakṣiṇā /
prāgeva ṣaḍakṣarāṇāṃ gṛhṇiyāṃ te tathāpi na //
tacchrutvā sa mahābhijño viṣkambhī tasya sadguroḥ /
mahārghyamūlyaśuddhābhaṃ muktāhāramupāharat //
tamupanāmitaṃ paśyan gṛhītvā dharmabhāṇakaḥ /
tasmai pratyarpayitvā sa paśyaṃstaṃ caivamabravīt //
kulaputra munīndrasya śākyamunerjagadguroḥ /
enaṃ puna upāsthāpya madvacasā vadernamaḥ //
iti śāstrā samādiṣṭaṃ niśamya sa vinoditaḥ /
viṣkambhinaṃ suprasannaṃ samālokyaivamabravīt //
bhavatā yadyathādiṣṭaṃ tattathāhaṃ karomi hi /
iti vijñapya taṃ muktāhāraṃ natvā samādade //
tataḥ sa suprasannātmā viṣkambhī tasya sadguroḥ /
pādāabje sāṃjalirnatvā saṃprasthito 'caranmudā //
sārdhaṃ sarvaiḥ sadā yaistaiḥ pratilabdhamanepsitaḥ /
sumaṃgalamahotsāhaṃ jetodyānamupācarat //
tatra sa dūrataḥ paśyan bhagavantaṃ sabhāśritam /
sāṃjaliḥ praṇatiṃ kṛtvā sahasā samupāsarat //
tatra samupāsṛtya śāstustasya jagadguroḥ /
pādābjaṃ sāṃjalirnatvā saṃpaśyan samupāśrayat /
tatra sa bhagavān paśyan viṣkambhinaṃ samāgatam /
suprasannamukhāmbhojaṃ samālokyaivamādiśat //
svāgataṃ kulaputraihi kaścitte kauśalaṃ tanau /
vāṃchitārthaṃ samāsādya samāyāsi prasīdataḥ //
Gkv 246
ityādiṣṭe munīndreṇa viṣkambhī saṃprasāditaḥ /
bhagavantaṃ jagannāthaṃ paśyannevaṃ nyavedayat //
bhagavan labdhavānasmi bhavatkṛpānubhāvataḥ /
saṃbodhisādhanīṃ vidyāṃ bhadraśrīsadguṇārthadām //
adya me safalaṃ janma buddhaputro 'smi sāmpratam /
prāksaṃbodhisanmārgo bhadraśrīmān jagaddhite //
bhagavan yadbhavāṃcchāstā sarvarmahitārthabhṛt /
yathāśu bodhimāpnuyām tathā māṃ prottumarhati //
iti tenoditam śrutvā bhagavān sa munīśvaraḥ /
viṣkambhinaṃ samālokya punarevaṃ samādiśat //
dhanyastvaṃ kulaputro 'si bodhisattvo jinātmajaḥ /
sarvasattvahitādhānī mahavidyāsamāptavān //
bhūyo 'pyahaṃ mahāvidyāṃ saptasaptatikoṭibhiḥ /
saṃbuddhairbhāṣitā yā tāṃ dāsyāmi te jagaddhite //
ya etāṃ dhāraṇīṃ vidyāṃ sarvapātakanāśanīm /
bhadraśrīsadguṇādhārāṃ saṃboddhapadasādhanīm //
samādāya sucittena smṛtvā dhyātvā samāhitaḥ /
saṃbodhipraṇidhiṃ dhṛtvā paṭhati sarvadādarāt //
sa sarvapāpanirmuktaḥ pariśuddhendriyaḥ sudhīḥ //
niḥklepariśuddhātmā bodhisattvo bhavet kṛtī //
sarvairapi munīndraissa samālokya sadāniśam /
duṣṭamārabhyebhyo 'pi saṃrakṣyate svaputravat //
sarvavighnagaṇānāṃ syāt pradhṛṣyaḥ sa vīryavān /
mahāsattvo mahotsāhī saddharmaguṇasādhane //
saṃbuddhajananī devī praġyāpāramitāpi tam /
boddhisattvaṃ mahāsattvaṃ paśyantī samavat sadā //
lokeśvaro 'pi saṃpaśyanstaṃ śrībhadraguṇāśrayam /
sarvatra sarvadā rakṣedyojayan bodhisaṃvare //
Gkv 247
tataḥ sa triguṇābhijño bodhicaryāvrataṃ dadhan /
sarvaṃ saṃbodhisaṃbhāraṃ saṃpūrayan yathākramam //
tataḥ sa suviśuddhātmā niḥkleśo vimalendriyaḥ /
arhan mārān vinirjitya trividhāṃ bodhimāpnuyāt //
tataḥ sa trijagacchāstā kṛtvā dharmamayaṃ jagat /
sarvaṃ bodhivrate yujya samāpnuyāt sunirvṛtim //
evaṃ mahattarī vidyāṃ saṃbuddhapadasādhanī /
eṣā tvayā sadā dhāryā paṭhanīyā jagaddhite //
ye cāpyetanmahāvidyāpāṭhabhāṣaṇasusvaram /
śrutvānumodamānāstaṃ natvā bhajanti sādaram //
te 'pi sarve vikalmāṣāḥ pariśuddhatrimaṇḍalāḥ /
triratnabhajanodyukttā bhajeyuḥ sugatātmājāḥ //
tataste bodhisaṃbhāraṃ pūrayitvā yathākramam /
trividhāṃ bodhimāsādya saṃbuddhāpadamāpnuyuḥ //
evaṃ sarvairjagannāthairiyaṃ vidyāṃ mahattarī /
dhṛtvā saṃpāṭhitā nityaṃ deśitā ca jagaddhite //
iti matvā tvayāpyeṣā vidyā saṃbodhisādhanī /
bhadraśrīdharmasaṃbhartrī paṭhitavyā jagaddhite //
ityādiśya munīndro 'sau bhagavāṃstrijagadguruḥ /
viṣkambhine sudhīrāya bodhisattvāya saddhiye //
āa oṃ cale cūle cunde svāhetyetannavākṣaram /
dhāraṇīṃ paramāṃ vidyāṃ prādāt svayamudāharan //
śāstrā svayaṃ pradattaṃ tāṃ mahāvidyāṃ navākṣarīm /
viṣkambhī sāṃjalirnatvā samādāyāpaṭhanmudā //
dhṛtvā viṣkambhinā śāstuḥ pāṭhemānā guroḥ puraḥ /
saṃsiddhā sā mahāvidyā babhūva trijagaddhite //
etadvidyānubhāvena viṣkambhī sa viśuddhadṛk /
lokeśvarasya prādrākṣīt sarvalomavilānyapi //
Gkv 248
tāni dṛṣṭvā sa viṣkambhī saharṣavismayānvitaḥ /
aho citraṃ mahāmāyā saṃdṛśyate mayādhunā //
dharmakāye jagadbhartuḥ sarvāṇi bhuvanānyapi /
iti dhyātvā samādhāaya saṃtasthe niścalendriyaḥ //
tataḥ sa suprasannātmā viṣkambhī saṃprabodhitaḥ /
bhagavantaṃ praṇatvā ca sāṃjalirevamabravīt //
bhagavaṃstrijagadbhartuḥ sarvadharmāśraye 'dhunā //
lomavileṣu paśyāmi sarvāṇi bhuvanātmani //
kati santi tanau tasya sarvadharmādhipassya hi /
lomavileṣu lokāstān sarvān darśayitumarhati //
iti saṃprārthite te viṣkambhinā sa sarvavit /
bhagavānstaṃ mahāsattvaṃ saṃpaśyannevamādiśat //
kulaputre vijānīhi sarvatraidhātukānyapi /
bhuvanāni jagadbhartuḥ santi dharmamayāśraye //
tenāsau trijagannātho sarvadharmamayāśrayaḥ /
sarvadharmādhipaḥ śāstā sarvalokādhipeśvaraḥ //
evamasau maheśākhyo dharmaśrīsadguṇāśrayaḥ /
bodhisattvo mahābhijño dharmarājo 'bhirājate //
tattasya śaraṇe sthitvā dhyātvā smṛtvā samāhitaḥ /
nāmāpi samudāhṛtya bhajitumarhati sarvadā //
ye tasya śaraṇe sthitvā dhyātvā smṛtvāpi sarvadā /
nāmāpi ca samuccārya prabhajante samāhitāḥ //
durgatiṃ te na gacchanti yānti sadgatimeva hi /
bhadraśrīguṇasaṃpannāścareyuḥ poṣadhaṃ sadā //
tatpuṇyapariśuddhāste niḥklevimalendriyāḥ /
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā saṃcareran jagaddhite //
tataste sadguṇādhārāḥ kṛtvā sarvasubhadrakam /
triratnasmṛtimādhāya prānte preyuḥ sukhāvatīm //
Gkv 249
tatra gatvāmitābhasya śaraṇe samupāśritāḥ /
sadā dharmāmṛtaṃ pītvā saṃcareran mahāvratam //
tataḥ te syurmahāsattva bodhisattvā guṇākarāḥ /
sarvaṃ saṃbodhisaṃbhāraṃ pūrayitvā yathākramam //
sarvasattvahitādhānasaṃbodhisādhanodyatāḥ /
arhanto vimalātmānaścaturbrahmavihāriṇaḥ //
jitvā māragaṇān duṣṭān mahābhijñāḥ subhadrikāḥ /
trividhāmbodhimāsādya sambuddhapadamāpnuyuḥ //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā te tatsabhāśritāḥ /
sarve devādayo lokāḥ prābhyanandan prabodhitāḥ //
tataḥ sarvanīvaraṇaviṣkambhī saṃprasāditaḥ /
bhagavantaṃ samālokya punarevamabhāṣata //
bhagavanstrijagannātho lokeaśvaro jinātmajaḥ /
nādyāpīha samāyāti kadāgacchettadādiśa //
iti tenoditaṃ śrutvā bhagavān sa munīśvaraḥ /
viṣkambhinaṃ mahāsattvaṃ samālokyaivamādiśat //
kulaputra sa lokeśo bodhisattvo jagatprabhuḥ /
vyākaraṇaṃ maheśāya dātumihādhunā caret //
mamāpi darśanaṃ kartuṃ darśayitumimāḥ sabhāḥ /
sarvāṃcchubhe pratiṣṭhāpya prathamamiha prāvrajet //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa niśamya sa prabodhitaḥ /
viṣkambhī sa samālokya tasthau saṃharṣitāśayaḥ //
tasminnavasare tatra vihāre jetakāśrame /
nānāvarṇāḥ supuṇyābhā avabhāsyātyarocayan //
tatrodyāne mahākalpavṛkṣāḥ samīhitārthadāḥ /
sarvartupuṣpavṛkṣāśca sarvafaladrumā api //
aṣṭāṃgaguṇaśuddhāmbuparipūrṇāḥ sarovarāḥ /
padmādikajapuṣpādyāḥ prādurbhūtā manoramāḥ //
Gkv 250
tadraśmisaṃparispṛṣṭāḥ sarvalokāḥ sabhāśritāḥ /
mahādbhutasukhāpanno babhūvurnanditāśayāḥ //
tatsubhadranimittāni prādurbhūtāni sarvataḥ /
sarovaradrumādīni dṛṣṭvā tasthuḥ savismayāḥ //
tān samīkṣya sa viṣkambhī saharṣavismayānvitaḥ /
bhagavantaṃ praṇamyaivaṃ paopraccha sāṃjaliḥ punaḥ //
bhagavan kuta āayātā ime puṇyasuraśmayaḥ /
nānāvarṇāḥ subhadrābhā eatadādeṣṭumarhatī //
iti saṃprārthite tena viṣkambhinā sa sarvavit /
bhagavānstaṃ sabhāṃ cāpi samālokyaivamādiśat //
yo 'sau traidhātukādhiśa āryāvalokiteśvaraḥ /
bodhisattvo samāsattva ihāgantuṃ samīhate //
tenamāsya supuṇyābhā samutsṛjya samantataḥ /
bhāsayitvā vihāre 'tra śobhayituṃ samīritāḥ //
idānīṃ sa jagannāthaḥ sarvān sattvān bhavodadheḥ /
uddhṛtya bodhisanmārge pratiṣṭhāpyeha prācaret //
tasminnavasare tatra vihāre saṃprabhāsayan /
samāgatya sa lokeśaḥ praviveśāvalokayan //
taṃ samāgatamālokya bhagavan saṃprasāditaḥ /
svāgatamehi bhadraṃ te kaccidityabhyapṛcchata //
iti pṛṣṭe munīndreṇa dṛṣṭvāvalokiteśvaraḥ /
bhagavannāgato 'smīti nivedya samupāsarat //
tatra tasya munīndrasya divyasuvarṇavārijam /
purataḥ samupasthāpya pādābje praṇatiṃ vyadhāt //
tataḥ sa trijagannāthastasya śāsturjagadguroḥ /
vāmapārśve samāśritya paśyannevaṃ nyavedayan //
bhagavannamitābhena bhagavatemamambujam /
prahitaṃ bhavatām sarvakauśalyaṃ cāpi pṛcchati //
Gkv 251
tatsauvarṇāṃgamālokya bhagavān saṃpramoditaḥ /
gṛhītvā vāmapārśve saṃnidhāyaivaṃ samādiśat //
dhanyastvaṃ kulaputrāsi samuddhṛtya bhavodadheḥ /
bodhimārge tvayā sattvāḥ kiyantaḥ saṃniyojitāḥ //
iti pṛṣṭe munīndreaṇa lokaeśvaro jinātmajaḥ /
bhagavantaṃ sabhāṃ cāpi paśyannevaṃ nyavedayat //
bhagavanstatprajānīte bhavān sarvaṃ bhavālaye /
yatsattvāḥ samuddhṛtya saṃvṛtau yojitā mayā //
etattaduktamākarṇya bhagavān saṃpramoditaḥ /
lokeśvaraṃ mahābhijñaṃ saṃpaśyannvevamādiśat //
sādhu sādhu mahāsattva sarvatraidhātukādhipaḥ /
tvameva sarvasattvānāṃ trātā nātho hitārthabhṛt //
yattvayā sarvalokeṣu vyavalokya bhavodadheḥ /
sarvasattvāḥ samuddhṛtya boddhimārge niyojitāḥ //
tenāsi tvaṃ mahāsattvaḥ sarvatraidhātukādhipaḥ /
lokeśvaro jagadgartā lokanātho jagatprabhuḥ //
siddhāni sarvakāryāṇi yathābhivāṃchitānyapi /
jayatu te sadā sarvasattvoddhāraṇasaṃvaram //
sarve 'pi duṣṭamārāste prabhāspṛṭāḥ śubhāśayāḥ /
śaraṇe samupāsṛtya bhavantu bodhicāriṇaḥ //
sarveṣāmapi sattvānāṃ tvannāmasmṛtibhāvinām /
sarvatrāpi sadā bhadraṃ bhavantu nirupadravam //
ityevaṃ bahudhā tasmai lokeśāya mahātmane /
siddhāśiṣaṃ pradatvāsau bhagavān maunamādadhe //
tasminnavasare tatra maheśvaraḥ samāgataḥ /
bhagavantaṃ samālokya purastāt samupācarat //
bhagavato munīndrakya pustāt samupācarat //
bhagavato munīndrasya śaraṇe samupāśritaḥ /
pādābje praṇatiṃ kṛtvā saṃpārthyaivaṃ kṛtāṃjaliḥ //
Gkv 252
bhagavan sarvavicchāstarbhavaccharanamāvraje /
tadbhavānme mahāyānasaṃvaraṃ dātumarhati //
etatsaṃprārthitaṃ tena maheśvareṇa sādaram /
śrutvā sa bhagavānenam maheśamevamādiśat //
gaccha tvaṃ kulaputreśaṃ prātharyemaṃ jagatprabhum /
ayaṃ lokeśvaro dadyādvrataṃ te bodhisādhanam //
ityādiṣṭaṃ sa munīndreṇa śrutvā maheśvaro mudā /
lokeśasya puro gatvā pādābje praṇatiṃ vyadhāt //
tato maheśvarastasya lokeśasya puraḥ sthitaḥ /
sadguṇatathyasaṃvādaistuṣya caivam kṛtāṃjaliḥ //
name 'haṃ bhagavaṃcchāstre 'valokiteśvarāya te /
padmabhṛte maheśāya suprahlādanakarāya ca //
padmāsanāya padmaśrīparivṛtasumūrtaye /
saṃśubhapadmahastāya jagadāśvāsadāyine //
pṛthivīvaranetrāya saṃśuddhapaṃcacakṣuṣe /
jinaratnakirīṭāya cintāmaṇivibhūṣite //
ityevaṃ sa maheśānaṃ sthutvā taṃ śrīguṇākaram /
tatpādābje punarnatvā paśyanneva samāśrayat //
tamevaṃ saṃsthitaṃ dṛṣṭvā āryāvalokiteśvaraḥ /
suprasannamukhāmbhojaṃ saṃpaśyannevamādiśat //
maheśa kimabhiprāyaṃ tava citte 'bhirocate /
tadaham pūrayeyaṃ hi tadvadasva mamāgrataḥ //
ityādiṣṭaṃ jagadbhartrā niśamya sa maheśvaraḥ /
saṃharṣitaḥ punarnatvā saṃprāthyaivaṃ kṛtāṃjaliḥ //
bhagavan sarvavicchāstarbodhiṃ me vāṃchate manaḥ /
tanme dadasva sambodhivyākaraṇaṃ jagaddhite /
iti tatprārthitaṃ śrutvā lokeśvaro jagatprabhuḥ /
tamīśānaṃ samāmantrya saṃpaśyannevamādiśat //
Gkv 253
dhanyo 'si tvaṃ maheśāna yatsaṃbodhimabhīcchasi /
tadahaṃ te pradāsyāmi saṃbodhisādhanaṃ vratam //
tadādau śraddhayā nityaṃ saṃbodhinihitāśayaḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā dadyā arthiṃ samīpsitam //
tataḥ śuddhasamācāraḥ pariśuddhatrimaṇḍalaḥ /
aṣṭāṃgācārasaṃpannaṃ poṣadhaṃ vratamācare //
tato dhairyaṃ samālambya caturbrahmavihārikaḥ /
svaparātmasamādhānaṃ kṣāntivrataṃ samācareḥ //
tataḥ puṇyamahotsāhaṃ dhṛtvā saddharmasādhanam /
sarvān duṣṭagaṇām jitvā saṃvṛtivratamācareḥ //
tataḥ kleśān vinirjitya saṃsāre ratiniḥspṛhaḥ /
dhyātvādioiśvarasaṃbuddhaṃ dhyānavrataṃ samācareḥ //
tataḥ saddharmaśāstrābdhāvavagāhya jagaddhite /
prajñāratnaṃ samāsādya mahāyānavrataṃ careḥ //
tataḥ samādhiguṇāpāyaṃ sarvasattvābhibodhanam /
saddharmasādhanaṃ ratnaṃ dhṛtvā kuryājjagaddhitam //
tataḥ śrīdhāraṇīdyāsiddhisādhanatatparaḥ /
sambodhipraṇidhiṃ dhṛtvā saṃcarethā jagaddhite //
tataḥ śrīguṇasaṃpanno bhadracaryāsamāhitaḥ /
sarvasattvān vaśe sthāpya dharmarājo balī bhaveḥ //
tato māragaṇān jitvā niḥkleśo vimalendriyaḥ /
arhansambodhimāsādya daśabhūmiśvaro bhaveḥ //
tatastvaṃ syā mahābhijñastathāgato munīśvaraḥ /
sarvavidyadhipaḥ śāstā jagannātho vināyakaḥ //
bhasmeśvara iti khyātaḥ sarvatraidhātukeśvaraḥ /
sarvadharmādhirājendraḥ saṃbuddhaḥ sugato bhaveḥ //
lokadhātau vivṛtāyāṃ buddhakṣetram bhavettava /
tatastvaṃ bhagavān sarvaṃ kṛtvā dharmamayaṃ jagat //
Gkv 254
saṃprāpya saugataṃ kāryaṃ sambuddhālayamāpnuyāḥ //
ityādiṣṭaṃ jagadbhartrā niśamua sa maheśvaraḥ /
muditastaṃ jagannāthaṃ natvā caikāntamāśrayat //
athomāpi mahādevī lokeśasya puro gatā /
pādābje prāṃjalirnatvā stotramevaṃ vyadhānmudā //
name 'haṃ bhagavaṃcchāstre 'valokiteśvarāya te /
maheśāya jagadbhartre prāṇadāya mahātmane //
pṛthivīdharanetrāya śubhapadmadharāya ca /
padmaśrīparivṛtāya sucetanakarāya ca //
dharmadharāya nāthāya daśabhūmīśvarāya ca /
sunirvṛtimayānasaṃprasthitāy sarvadā //
ityumā sā mahādevī saṃtuṣṭā taṃ jinātmajam /
lokeśvaraṃ punarnatvā saṃprārthyaivaṃ kṛtāṃjaliḥ //
bhagavan māṃ samālokya strībhāvāt parimocaya /
kalimalādhivāsācca garbhāvāsācca mocaya //
kleśaparigrahodvīceḥ samuddhṛtya bhavodadheḥ /
bodhimārge pratiṣṭhāpya prāpaya saugatīṃ gatim //
iti tayā mahādevyā saṃprārthitaṃ niśamya saḥ /
lokeśvara umādevīṃ samālokyaivamādiśat //
bhagini tvaṃ mahādevi nirvṛtiṃ yadi vāṃchasi /
triratnabhajanaṃ kṛtvā pracereḥ poṣadhaṃ vratam //
tatassaṃśuddhapuṇyāptā pariśuddhatrimaṇḍalā /
bhadraśrīguṇasampannā prānte yāyāḥ sukhāvatīm //
tatrāmitābhanāthasya śaraṇe samupāśritā /
sadā dharmāmṛtaṃ pītpā samupāśritā /
sadā dharmāmṛtaṃ pītpā saṃbodhivratamāpnuyāḥ //
tataḥ pāramitāḥ sarvāḥ purayitvā yathākramam /
jagadbhartā jaganātho daśabhūmīśvaro bhaveḥ //
tataḥ saṃbodhimāsādya tathāgato munīśvaraḥ /
Gkv 255
umeśvara iti khyātaḥ saṃbuddho bhagavān jinaḥ /
sarvavidyādhipaḥ śāstā sarvadharmādhipeśvaraḥ //
dharmarājo jagannāthaḥ saddharmaśrīguṇākaraḥ /
sarvasattvādhirājo 'rhansarvatraidhātuke prabhuḥ //
mārajetā mahābhijño vināyako bhaviṣyasi /
himavaddakṣiṇe pārśve buddhakṣetraṃ bhavettava //
ete 'pi tīrthikāḥ sarve bhaveyuḥ śrāvakāstava /
ityādiṣṭo jagacchāstrā lokeśena niśamya sā /
umā devī praharṣantī tatraikānte samāśrayat //
atha sa bhagavān sarvān sabhālokān samīkṣya tam /
viṣkambhinaṃ ca saṃpaśyan samāmantraivamādiśat //
dṛṣyatāṃ kulaputromā devī saṃbodhikāminī /
saṃbodhau vyākṛtānena lokeśena jagaddhite //
yūyamapyasya sacchāstuḥ śaraṇe samupāśritāḥ /
saṃbodhipraṇidhiṃ dhṛtvā bhajadhvaṃ sarvadādarāt //
etatpuṇyānubhāvena pariśuddhatrimaṇḍalāḥ /
boddhisattvā mahāsattvā bhaveta śrīguṇākarā //
tataḥ sarvatra sattvānāṃ kṛtvā bhadravṛṣotsavam /
dharmaśrīsukhasaṃpannāḥ prānte predhvaṃ sukhāvatīm //
tatra gatvāmitābhasya muneḥ śaraṇamāśritāḥ /
sadā dharmāmṛtaṃ pītvā saṃcaradhvaṃ jagaddhite //
tataḥ bodhisaṃbhāraṃ pūrayitvā yathākramam /
trividhāṃ bodhimāsādya saṃbuddhapadameṣyatha //
etadbhagavatādiṣṭaṃ niśamya te sabhāśritāḥ /
viṣkambhipramukhāḥ sarve lokāḥ saṃmoditāśayāḥ //
utpāaya samupāsṛtya lokeśasya jagatprabhoḥ /
pādābje prāṃjaliṃ kṛtvā praṇemire yathākramam //
sarveṣāmapi teṣāḥ sa lokanāthaḥ śiraḥ spṛśan /
Gkv 256
bodhisiddhāśiṣaṃ datvā cetāṃsi prābhyanandayat //
tataḥ śrījagannātha āryāvalokiteśvaraḥ /
bhagavantaṃ munīndraṃ taṃ samālokyaivamabravīt //
bhagavan gantumicchami sukhāvatyāṃ nijāśrame /
tadanujñāṃ pradatvā me 'bhinandayatu mānasam //
iti saṃprārthite tena lokeśena sa sarvavit /
divyaratnāmbujaṃ tasmai datvaivaṃ ca samādiśat //
gaccha tvaṃ kulaputremaṃ padmaṃ śāsturmahāmuneḥ /
upahṛtya puraḥ pṛcchaḥ kauśalyaṃ madgirā nameḥ //
tatheti prativijñapya lokeśvaro jinātmajaḥ /
bhagavantaṃ praṇatvā ca sabhāṃ samīkṣya prācarat //
tataḥ saṃprasthito lokanāthaḥ sa puṇyaraśmibhiḥ /
saṃbhāsayan jagallokaṃ sarat sukhāvatīṃ yayau //
tataḥ sa samupāsṛtya śāsturamitarociṣaḥ /
pādābje sāṃjalirnatvā tatpadmaṃ samupāharat //
samīkṣya taṃ samāyātaṃ lokeśvaraṃ sa sarvavit /
amitābho jagacchāstā sampaśyannevamādiśat //
ehi samāgato 'si tvam kulaputreha saṃśraya /
siddhāni sarvakāryāṇi kaccittavāpi kauśalam //
kiyanto hi tvayā sattvā samuddhṛtāḥ kutaḥ kutaḥ /
darśito bhagavāṃcchāstā śākyasiṃhaḥ munīśvaraḥ //
iti pṛṣte 'mitābhena lokeśvaraḥ sa sāṃjaliḥ /
śāsturagre svavṛttāntaṃ sarvamevaṃ nyavedayat //
bhagavan sarvalokeṣu sarveṣu narakeṣvapi /
nimagnān prāṇinaḥ sarvān samālokya prayatnataḥ //
samuddhṛtya prasannāṃstān bodhayitvā vinodatan /
bodhimārge pratiṣṭhāpya prācārayan jagaddhite //
evaṃ tān sakalān sattvān kṛtvā saṃbodhisādhinaḥ /
Gkv 257
jetodyāne vihārasthaṃ saṃbuddhaṃ draṣṭumācaram //
tatrāviṣṭo 'hamālokya taṃ munīndrasabhāśritam /
sarvāvatīṃ sabhāṃ tān ca saśrāvakajinātmajān //
purataḥ samupāsṛtya śākyamunerjadguroḥ /
padmaṃ pura upasthāpya vanditvā samupāśrayam //
tatra bhagavatāmagre saṃpreṣito maheśvaraḥ /
sa mayā vyākṛto bodhau somāpi vyākṛtā tathā //
tathā sarve 'pi lokāśca tatsabhāsamupāśritāḥ /
vinodya bodhisaṃbhāravrate niyojitā mayā //
tatastasya munīndrasya prāpyānujñāṃ pramoditaḥ /
bhavatāṃ darśanaṃ kartuṃ samutsuko 'hamāvraje //
bhavatāṃ prahitaṃ tena bhagavatā savandanam /
idaṃ ratmayaṃ padmaṃ kauśalyaṃ cāpi pṛcchyate //
etyanniveditaṃ tena lokeśena niśamya saḥ /
amitabho jagacchāstā prābhyanandat pramoditaḥ //
tataḥ so 'mitaprabhastaṃ lokeśvaraṃ samīkṣya ca /
sādhu dhanyo 'si satputra ityārādhyābhyanandayet //
ityevaṃ sa jagannātho mahābhijño jinātmajaḥ /
sarvasattvahitādhānaṃ vrataṃ dhṛtvā samācaret //
// iti sarvasattvoddharaṇasaṃbodhimārgasthāpanamaheśvaromādevī-saṃbodhivyākaraṇopadeśaprakaraṇaṃ samāptam //
18. sarva sabhālokasaddharmaśravaṇotsāhasaṃpramoditasvasvālayapratigamanaprakaraṇam
atha sarvanīvaraṇaviṣkambhi sa pramoditaḥ /
bhagavantaṃ tamānamya sāṃjalirevabravīt //
bhagavannadya sa dṛṣṭo lokeśvaro 'dhunā mayā /
tadasmi pariśuddhātmā saddharmaprāptavānapi //
adya me janmasāfalyaṃ saṃsiddhaśca manorathaḥ /
Gkv 258
āśā sampūrṇasiddhā ca sambodhiṃ prāptavān bhave //
bhūyo 'pi bhagavannasya lokeśasya mahātmanaḥ /
guṇaviśeṣasatkīrtiṃ śrotumicchāmi sāmpratam //
tadbhavān sarvasattvānāṃ sambodhivratacāriṇām /
manaḥ protsāhanaṃ kartuṃ samupādeṣṭumarhati //
iti saṃprārthite tena viṣkambhinā sa sarvavit /
bhagavāṃstaṃ mahāsattvaṃ saṃpaśyannevamādiśat //
sādhu śṛṇu mahāsattva kulaputra samāhitaḥ /
lokeśaguṇasatkīrtiṃ pravakṣyāmi samāsataḥ //
aprameyasaṃkhyeyaṃ lokeśasya mahātmanaḥ /
puṇyaguṇapramāṇāni kartuṃ na śakyate mayā //
tadyathā sarvalokeṣu sarveṣāmapi bhūbhṛtām /
palasaṃkhayāprāmāṇāni kartuṃ mayāpi śakyate //
saparvatā mahī sarvā kṛtvāyaṇurajomayā /
teṣāṃ saṃkhyāpramāṇāni kartuṃ mayā hi śakyate //
sarveṣāmapi cābdhīnāṃ sarvāsāṃ saritāmapi /
jalabindupramāṇāni saṃkhyātuṃ śakyate mayā //
sarveṣāmapi vṛkṣāṇāṃ sarvatrāpi mahīruhām /
patrasaṃkhyāpramāṇāni prakartuṃ śakyate mayā //
na tvasya lokanāthasya puṇyasaṃbhāramuttamam /
apreyamasaṃkhyeyaṃ saṃkhyātuṃ śakyate mayā //
sarve sattvāśca saṃbuddhān sarvānapi sasāṃghikān /
sarvopakaraṇairnityaṃ saṃbhājeran samādaram //
yāvatteṣāṃ mahatpuṇyaṃ bodhiśrīguṇasādhanam /
tato 'pyadhikamaudāryaṃ lokeśabhajanodbhavam //
yadasau trijagannātho bodhisattvo maharddhimān /
sarvasamādhisapannaḥ prakaroti jagaddhite //
īdṛśastrijagannātho bodhisattvo maharddhikaḥ /
Gkv 259
sarvasamādhisampannastrailokye nāsti kaścana //
tadyathāhaṃ purādrākṣamasya traidhātukaprabhoḥ /
samādhiguṇamāhātmyaṃ sarvajinātmajādhikam //
tadyathābhūtpurā śāstā krakucchandastathāgataḥ /
sarvavidyādhipo dharmarājo 'rhat sugato jinaḥ /
tadāhaṃ dānaśūrākhyo bodhisattvo hitārthabhṛt //
tasya śāsturmunīndrasya saddharmaśāsanārataḥ //
tadaikasamaye 'sau 'pi krakucchando vināyakaḥ /
jetāśrame vihāre 'tra vijahāra sasāṃdhikaḥ //
tadā tasya munīndrasya pātuṃ dharmāmṛtaṃ mudā /
brahmādibrāhmaṇāḥ sarve śakrāditridaśādhipāḥ //
sarve lokādhipāścāpi daityendrā rākṣasādhipāḥ /
gandharvāḥ kinnarā yakṣā nāgendrā garuḍādhipāḥ //
sūryādayo grahāḥ sarve candrādayaśca tārakāḥ /
siddhāḥ sādhyāśca rudrāśca sarve vidyādharā api //
rājānaḥ kṣatriyā vaiśyā amātyā mantriṇo janāḥ /
vaṇijaḥ sārthavāhāśca śreṣṭhinaśca mahājanāḥ //
paurajānapadā grāmyāstathānye deśavāsinaḥ /
sarve 'pi te samāsṛtya samabhyarcya yathākramam //
krakucchandamunīndraṃ taṃ natvā tasthuḥ sabhāśritāḥ /
tadānekamahāsattvā bodhisattvāḥ samāhitāḥ //
samādhivigrahaṃ cakruḥkrakucchandamuneḥ puraḥ //
yadā samantabhadrākhyo bodhisattvo maharddhimān /
samāpede samādhiṃ tadyaddhvajodgatasaṃjñakam //
tadā lokeśvaraścāsau bodhisattvo maharddhikaḥ /
samāpede samādhiṃ tadyadvikiriṇasaṃjñakam //
yadā samantabhadraśca bodhisattvo jinātmajaḥ /
samāpede samādhiṃ tadyatpūrṇenduvaralocanam //
Gkv 260
tadā lokeśvaraścāsau mahābhijño jinātmajaḥ /
samāpede samādhiṃ tadyatsuryavaralocanam //
yadā samantabhadraśca mahābhijño jinātmajaḥ /
samādhiṃ tatsamāpede yadvicchuritasaṃjñakam //
tadā lokeśvaraścāpi mahābhijño jinātmajaḥ /
samāpede samādhiṃ yad gaganagaṃjasaṃjñakam //
yadā samantabhadraśca bodhisattvo mahāmatiḥ /
samāpede samādhiṃ tatsarvākārakarābhidham //
tadā lokeśvaraścāpi bodhisattvo mahāmatiḥ /
samāpeded samādhiṃ yadindramatyabhidhānakam //
yadā samantabhadraśca bodhisattvo guṇākaraḥ /
samāpede samādhiṃ yadindrarājo 'bhidhānakam //
tadā lokeśvaraścāsau bodhisattvo guṇākaraḥ /
samāpede samādhiṃ yadabdhigambhīrasaṃjñakam //
yadā samantabhadraśca bodhisattvaḥ suvīryavān /
samāpede samādhiṃ yatsihaṃvijṛmbhitāhvayam //
tadā lokeśvaraścāpi bodhisāttvaḥ suvīryavān /
samāpede samādhiṃ yatsihavikrīḍitābhidham //
yadā samantabhadraśca bodhisattvaḥ subuddhimān /
samāpede samādhiṃ yadvaradāyakasaṃjñakam //
tadā lokeścaraścāpi bodhisattvaḥ subuddhimān /
samāpede samādhiṃ tadyadavīcyabhiśoṣaṇam //
yadā samantabhadraśca bodhisattvo vicakṣaṇaḥ /
udghāṭya darśayāmāsa sarvalomavilānyapi //
tadā lokeśvaraścāpi bodhisattvo vicakṣaṇaḥ /
apāvṛṇot sa sarvāṇi lomarandhrāṇyaśeṣataḥ //
tadā samantabhadro 'sau lokeśaṃ taṃ mahardhikam /
samīkṣya sāṃjalirnatvā saṃpaśyannevamabravīt //
Gkv 261
sādhu dhanyo 'si lokeśa yadīdṛkpratibhānavān /
kaścinnaivāsti lokeṣu tvādṛksamādhivit sudhiḥ //
evamanyairmahāsattvairbodhisattvairmahaddhikaiḥ /
smādhivigrahe saiva lokeśvaro vijitavān //
tadā sarve mahābhijña bodhisattvāḥ prasāditāḥ /
lokeśaṃ taṃ mahābhijñaṃ samānamyaivamabravan //
sādhu dhanyo 'si lokeśa yadīdṛkpratibhānavān /
kaścinnaivāsti looke yattvādṛksamādhisadbalī //
tadā sa bhagavān dṛṣṭvā sarvāṃstān sugatātmajān /
purataḥ samupāmantrya saṃpaśyannevamādiśat //
kulaputrālpamevaitat pratibhānaṃ jagatprabhoḥ /
lokeśasyāsya yuṣmābhirdṛśyate 'pīha sāmpratam //
yādṛglokeśvarasyāsya pratibhānaṃ mahattaram /
īdṛksarvamunīndrāṇāmapi naivāsti kasyacit //
evaṃ tasya jagadbhartuḥ pratibhānaṃ mahattaram /
krakucchandamunīndreaṇa samākhyātaṃ mayā śrutam //
atha sarvanīvaraṇaviṣkambhī sa prabodhitaḥ /
bhagavantaṃ munīndraṃ ca samālokyaivamabravīt //
bhagavan yanmahāyānasūtrarājaṃ nigadyate /
tatsamādiśa kāraṇḍavyūhasūtrodbhavaṃ vṛṣam //
yacchrutvāpi vayaṃ sarve sambodhiguṇasādhanaiḥ /
dharmarasaurabhivyāptamānasāḥ pracaremahi //
tacchrutvā bhagavāṃścāpi viṣkambhinaṃ mahāmatim /
sādhu śṛṇu samādhāya vakṣye taditi prādiśat //
ye 'pi śroṣyanti kāraṇḍavyūhasūtraṃ subhāṣitam /
teṣāṃ sarvāṇi pāpāni kṣiṇuyurdāruṇānyapi //
daśākuśalapāpāni paṃcātipātakānyapi /
niravaśeṣanaṣṭāni kṣiṇuyuriti niścayam //
Gkv 262
ityādiṣṭe munīndreṇa viṣkambhī saṃpramoditaḥ /
bhagavantaṃ samālokya punarevamabhāṣata //
bhagavan sarvaviccchāsta jānīmahi kathaṃ vayam /
yatpāpaṃ kurute kṣīṇaṃ kāraṇḍanyūhasūtrakam //
tacchrutvā bhagavān bhūyo viṣkambhinaṃ vibodhitam /
sabhāśritān janāṃścāpi samālokyaivamādiśat //
vidyate kulaputrāsau tīrtho malasunirmalau /
sumerordakṣiṇe pārśve munīndraiḥ parikalpitau //
malatīrthajale kṣiptaṃ śubhravāso 'pi nīlitam /
tathā tajjalasaṃspṛṣṭo śuddho 'pi nīlito bhavet //
sunirmale jale kṣiptaṃ nīlavāso 'pi śuklitam /
tathā tajjalasaṃspṛṣṭaḥ pāpātmāpi bhavecchuciḥ //
evamidaṃ mahāyānasūtrāgraṃ yo 'bhinandati /
saddharmalipto 'pi kleśaiḥ saṃkliśyate drutam //
śrutvāpīdaṃ mahāyānasūtrāgraṃ yo 'bhinandati /
sa mahāpāpalipto 'pi niḥkleśaḥ syācchubhāntikaḥ //
yathā śatamukho hīndro vinisṛtya nijālayāt /
dahati sarvabhūjātān tṛṇagulmalatādrumān //
tathedaṃ sarvasūtrāṇāṃ kāraṇḍavyūhamuttamam /
pātakānyapi sarvāṇi niḥśeṣaṃ dahate drutam //
ye śrutvedaṃ mahāyānasūtrarājaṃ subhāṣitam /
anumodyābhinandantaḥ saṃbhajante sadādarāt //
te sarve nirmalātmāno niḥkleśavimalendriyāḥ /
bodhisattvā mahāsattvā bhaveyurnivartikāḥ //
idaṃ sarvamahāyānasūtrarājaṃ mahottamam /
śrutvā naivānumodeyuḥ pṛthagjanā durāśayāḥ //
ye cāpīdaṃ mahāyānasūtrarājaṃ mahottamam /
niśamyābhyanumodantaḥ prabhajante sadādarāt //
Gkv 263
dhanyāste puruṣāḥ sarve pariśuddhatrimaṇḍalāḥ /
niḥkleśā nirmalātmāno bhaveyuḥ sugatātmajāḥ //
mṛtyukāle 'pi teṣāṃ ca dvādaśa sugatā jināḥ /
samupetyābhipaśyanto dadyurevaṃ varottamam //
mā bhaiṣīḥ kulaputra tvaṃ yatkāraṇḍavyūhasūtrakam /
śrutvānumodya satkārairbhajase śraddhayādarāt //
etatpuṇyānuliptātmā bhūyo na saṃsarerbhave /
naiva kleśāgnisaṃtāpaiḥ saṃdhakṣyase kadācana //
yāvajjīvaṃ mahatsaukhyaṃ bhuktā śrīsadguṇānvitam /
bhūyo dharmāmṛtaṃ bhoktuṃ saṃprayāyāḥ sukhāvatīm //
tatra tvamamitābhasya jinasya śaraṇe sthitaḥ /
sadā dharmāmṛtaṃ pītvā saṃcarethāḥ susaṃvare //
tato nirmalaśuddhātmā pariśuddhatrimaṇḍalaḥ /
sarvasattvahitādhanabodhicaryāvrataṃ careḥ //
tataḥ pāramitāḥ sarvāḥ pūrayitvā yathākramam /
niḥkleśo 'rhanmahābhijñaścaturbrahmavihārikaḥ //
jitvā māragaṇān sarvān sambodhiniścalāśayaḥ /
trividhāṃ bodhimāsādya saṃbuddhapadamāpnuyāḥ //
iti taiḥ sugataiḥ sarvaiḥ samādiṣṭaṃ niśamya te /
sarve 'pyubhyanumodanto nameyustān jinān muhuḥ //
tataste tān jinān smṛtvā prāṇaṃ tyaktvā samāhitāḥ /
taireva sugataiḥ sārdhaṃ saṃprayāyuḥ sukhāvatīm //
tatropetyāmitābhasya śaraṇe samupāśritāḥ /
sadā dharmāmṛtaṃ pītvā saṃcareyurjaddhite //
tataḥ sambodhisaṃbhāraṃ pūrayitvā yathākramam /
niḥkleśā nirmalātmānaḥ pariśuddhatrimaṇḍalāḥ //
jitvā māragaṇān sarvāṃścaturbrahmavihāriṇaḥ /
trividhāṃ bodhimāsādya saṃbuddhapadamāpnuyuḥ //
Gkv 264
evaṃ mahattaraṃ puṇyaṃ kāraṇḍavyūhasūtrajam /
aprameyamasaṃkhyeyaṃ saṃbodhijñānasādhanam //
yūyaṃ sarve 'pi vijñāya saṃbodhiṃ yadi vāṃcchatha /
śṛṇutedaṃ mahāyānasūtrarājaṃ subhāṣitam //
anumodata satkṛtya bhajana sarvadādarāt /
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa niśamya te sabhāśritāḥ /
sarve lokāstathetyuktvā prābhyanandan prabodhitāḥ //
tataste sarve sabhālokā brahmādayo maharṣayaḥ /
śakrādayaḥ surendrāśca sarvalokādhipā api //
gandharvakiṃnarā rakṣāḥ siddhāḥ sādhyāḥ surāṃganāḥ /
vidyādharāśca daityendrā nāgendrā garuḍā api //
mahoragāśca daityendra nāgendrā garuḍā api //
mahoragāśca nairṛtyā bhūteśāśca śubhāśayāḥ /
yogino yatinaścāpi tīrthikāśca tapasvinaḥ //
viprarājādayaḥ sarve manuṣyāśca prasāditāḥ /
tridhā pradakṣiṇīkṛya kṛtāṃjalipuṭo mudā //
bhagavantaṃ sasaṃghaṃ taṃ natvā svasvālayaṃ yayuḥ //
// iti sarvasabhālokasaddharmaśravaṇotsāhasaṃpramoditasvasvālayapratigamanaprakaraṇaṃ samāptam //
19. sikṣā saṃvara samuddeśa prakaraṇam
tadānandaḥ samutthāya bhagavataḥ puro gataḥ /
pādābje sāṃjalirnatvā sampaśyannevamabravīmabravīt //
bhagavacchāstarasmākaṃ bhikṣūṇāṃ brahmacāriṇām /
śikṣāsaṃvarasaṃvṛttaṃ samupādeṣṭumarhati //
iti saṃprārthite tena bhagavān sa munīśvaraḥ /
āyuṣmantaṃ tamānandaṃ saṃpaśyannevamādiśat //
Gkv 265
sādhu śṛṇu tvamānanda bhikṣūṇāṃ brahmacāriṇām /
śikṣāsaṃvarasāṃvṛtaṃ pravakṣāmi samāsataḥ /
ye śuddhaśsyaḥ sattvāḥ pravrajitvā jināśrame /
śikṣāsaṃvaramicchanti dhartuṃ nirvṛtisādhanam //
prathamaṃ te samālokya śuddhakṣetre manorame /
niṣadya svāsane dhyātvā saṃtiṣṭheran samāhitāḥ //
bhasmāsthikeśajambālāvaskarāmedhyasaṃkule /
kṣetre naiva nivāstavyaṃ kadāpi brahmacāribhiḥ //
duḥśīlairbhikṣubhiḥ sārdhaṃ kartavyā naiva saṃgatiḥ /
āalāpo 'pi nivāso 'pi kartavyā na kadācana //
duḥśīlairbhikṣubhiḥ sārdhaṃ bhoktavyaṃ nāpi kiṃcana /
na sthātavyaṃ na gantavyaṃ krīḍitavyaṃ na ca kvacit //
upasaṃpanne dātavyā na ca jñapticaturthakam /
saddharmassādhanopāyaṃ nāpi deyaṃ durātmanām //
duḥśīlā hi durātmāno bauddhaśāsanadūṣakāḥ /
māracaryānusaṃraktāḥ kleśavyālitendriyāḥ //
teṣāṃ naivābhidātavya āvāsaḥ saugatāśrame /
dātavyo dūratasteṣāmāvāsa āśramādbahiḥ //
saṃghālāpo na dātavyo duḥśīlānāṃ kadācana /
na teṣāṃ sāṃghikī bhūmirnaivārhati kuhāpi hi //
na teṣāṃ vidyate kiṃcidarhatsaṃvṛtticāraṇam /
sarvasattvahitādhānaṃ kutaḥ saṃbodhisādhanam //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa niśamya sa jinātmajaḥ /
ānandastaṃ munīśānaṃ samālokyaivamabravīt //
bhagavan katame kāle duḥśīlā bhikṣavaḥ śaṭhāḥ /
dakṣaṇīyā bhaviṣyanti nāyakāḥ saugatāśrame //
ityānandena saṃpṛṣṭe bhagavān sarvavijjinaḥ /
tamānandaṃ samālokya punarevaṃ samādiśat //
Gkv 266
trivarṣaśataniryāte sunirvṛtasya me tadā /
duḥśīlā bhikṣavo dakṣāḥ bhaveyuḥ saugatāśrame //
tatra te bhikṣavaḥ sarve bhraṣṭācārā durāśayāḥ /
vihāre samupāsīnāścareyurgṛhicārikam //
bhāryāputrasutābhrātṛjñātibandhusamanvitāḥ /
yathākāmaṃ sukhaṃ bhuktvā saṃcareran pramāditāḥ //
te 'nītyāhṛtya saṃghānāṃ sarvopakaraṇānyapi /
sarvāṇi svātmasātkṛtvā bhaviṣyanti nijālayam //
yathecchayā samādāya bhuktvā bhogyān yathepsitam /
kuṭumbasādhanopāye saṃcareran pragalbhitāḥ //
te sāṃghikopacāre 'pi kuryurviṇmūtrasarjanam /
śleṣmalālodvamocchiṣṭhaṃ visarjeyuśca sarvataḥ //
etatkarmavipākāni na te jñāsyanti durdhiyaḥ /
unmattā iva durdāntāścareyurduritāratāḥ //
ye sāṃghikopacāreṣu kurtuḥ śleṣmādisarjanam /
śālāṭavyāṃ bhaveyuste pretāḥ sūcīmukhā kila //
viṇmūtrādiparityāgaṃ kuryurye sāṃghikāśrame /
vārāṇasyāṃ bhaveyuste kṛmayo gūthamūtrajāḥ //
dantakāṣṭhādikaṃ hṛtvā prabhuṃ sfūrya ca sāṃghikam //
te syū raktapaśambūkamatsyādijalajantavaḥ /
vrīhidravyāṇi ye hṛtyā bhuṃjyurye sāṃghikāni ca /
te bhaveyurmahāpretāḥ sūcīmukhā nagodarāḥ //
ye 'nnapānādikaṃ kṛtva bhuṃjyurye cāpi sāṃghikam /
te syurhīnakule jātā hīnendriyāśca pācakāḥ //
tataścyutāśca te jātā laṃgitakubjadurmukhāḥ /
kuṣthavyādhiparītāṃgā bhaveyuḥ pūtivāhikāḥ //
yadā tatra sthitā yāyuryaṣṭiṃ dhṛtvā śanairbhuvi /
niyateyustadā teṣāṃ sarvāṇi piśitānyapi //
Gkv 267
evaṃ te bahuvarṣāṇi duḥkhāni vividhāni ca /
bhuktvāpāyikaṃ karma kṛtvā yāyuśca nārakān //
ye cāpi sāṃghikīṃ bhūmiṃ paribhojyanti lobhinaḥ /
te duṣṭāḥ kleśitātmāno yāyu rauravanārake //
tatra teṣāṃ mukhe taptalauhaguḍā niveśayet /
taisteṣāmabhidhakṣyante tālvauṣṭhahṛdudarānyapi //
kaṇṭhahṛdudarāntrādīn dhakṣyante sarvavigrahān /
tathā mṛtāḥ punaste 'pi jīveyuḥ karmabhoginaḥ //
yamapālairgṛhītvā ca kṣepsyante ghoranārake /
teṣāṃ karmavaśājjihvā prabhavecca mahattarī //
kṛṣyante halaśataistatra jihvāyāṃ yamakinnaraiḥ /
evaṃ bahūni varṣāṇi duḥkhāni vividhāni te //
bhuktvā mṛtāḥ punaryāyurnāke 'gnighaṭe khalu /
tatra teṣāṃ mahajjihvā prodbhavedapi tatra ca //
sūcīśatasahasrāṇi vidhyeyaryumakinnarāḥ /
tathāpi te mṛtā naiva sthāsyanti duḥkhitāściram //
tatasthānagnikhadāyāṃ ca kṣepsyanti yamakinnarāḥ /
tatrāpia te mṛtā naiva sthāsyanti karmabhoginaḥ /
tataścotkṣipya tān pretanadyāṃ kṣepsyanti kinnarāḥ //
tatrāpi bahuvarṣāṇi dukhāni vividhāni te //
bhuktvā sthāsyanti duḥkhārtāḥ suciraṃ karmabhoginaḥ //
evaṃ trikalpavarṣāṇi bhramatāṃ narake sadā /
tatastatkarmavaipākakṣīṇaṃ teṣām bhaveccirāt //
tataścyutvā ca te jaṃbūdvīpe jātāssuduḥkhitāḥ /
daridritāśca jātyandhā bhaveyurduritāśayāḥ //
evaṃ te bahuduḥkhāni prabhuktvā bahujanmasu /
sadā kleśāgnisaṃtaptā bhrameyurbhavasāgare //
tasmādānanda saṃghānāṃ sarvopakaraṇānyapi /
dravyāṇyapi ca sarvāṇi rakṣitavyāni yatnataḥ //
Gkv 268
anītyā naiva bhoktavyaṃ sāṃghikaṃ vastu kiṃcana /
kenāpi sāṃghikaṃ vastu jīrṇīkartuṃ na śakyate //
tadabhogyamanītyā hi sāṃghikaṃ vastu kiṃcana /
aspṛśyaṃ vahnivattaptaṃ dahanaṃ vastu sāṃghikam //
bhāropamaṃ sadākrāntamabhedyaṃ vajrasannibham /
apathyaviṣavadduṣṭaṃ tīkṣṇāsidhārasannibham //
vaiṣaṃ tejaiḥ samīkartuṃ mantrauṣadhyairhi śakyate /
sāṃghikiṃ vastu hartuṃ na pāpaṃ kenāpi śamyate //
iti matvātra saṃsāre sambodhiśrīsukhepsubhiḥ /
sāṃghikaṃ vastu yatnena rakṣitavyaṃ rakṣitavyaṃ sadādarāt //
evaṃ vijñāya saṃbodhicittaṃ dhṛtvā samahitaḥ /
śikṣāsaṃvaramādhāya sampadrakṣitumarhati //
śikṣāṃ rakṣitukāmena cittīrakṣyaṃ prayatnataḥ /
na śikṣā rakṣituṃ śakyā calaṃ cittamarakṣatā //
adāntā mattamātaṃgā na kurvantīha tāṃ vyathām /
karoti yāmavīcyādau muktaścittamataṃgajaḥ //
baddhaśceccittamātaṃgaḥ smṛtirakṣā samantataḥ /
bhayamastaṃ gataṃ sarvaṃ sadā kalyāṇamāgatam //
vyāghrāḥ siṃhā gajā ṛkṣā sarve ca duṣṭaśatravaḥ /
sarve narakapālāśca ḍākinyo rākṣasāstathā //
sarve baddhā bhavantyete cittasyaikasya bandhanāt /
cittasyaikasya damanāt sarve dāntā bhavantyamī //
yasmādbhayāni sarvāṇi duḥkhāpramitānyapi /
cittādeva samudyānti sarveṣāṃ bhavacāriṇām //
śastrāṇi narake kena ghaṭitāni samantataḥ /
taptāyaḥkuṭṭimaṃ kena kuto jātāśca tāḥ striyaḥ //
pāpaṃ cittasamudbhutaṃ sarvametadbhavālaye /
tasmānna kaścit trailokye citādanyo bhayānakaḥ //
Gkv 269
adaridraṃ jagat kṛtvā dānapāramitā yadi /
jagaddaridramadyāpi sā kathaṃ pūrvatāyinām //
falena saha sarvasvatyāgacittaṃ janeakhile /
dānapāramitā priktā tasmāt sā cittameva hi //
matsyādayaḥ kva nīyantāṃ mārayeyuryato ratān /
labdhe viraticitte tu śīlapāaramitā matā //
kiyato mārayiṣyanti durjanān gaganopamān /
mārite krodhacitte tu māritāḥ sarvaśatravaḥ //
bhūmiṃ chādayituṃ sarvān kutaścarma bhaviṣyati /
upānaccarmamātreṇa channā bhavati medinī //
bāhyā bhāvāḥ sadā tadvacchakyā vārayituṃ na hi /
svacittameva nivāryaṃ tatkimevānyairnivāritraiḥ //
sahāpi vākcharīrābhyāṃ mandadṛtterna tatfalam /
yatpaṭorekaikasyāpi cittasya brahmatādikam //
japāṃstapāṃsi sarvāṇi dīrghakālakṛtānyapi /
anyacittena mandeana vṛthaiva sidhyate na hi //
duḥkhaṃ hantuṃ sukhaṃ prāptuṃ te bhramanti mudhāmbare //
yairetaddharmasarvasvaṃ cittaṃ guhyaṃ na bhāvitam /
tasmāt svadhiṣṭhitaṃ cittam sadā kāryaṃ surakṣitam //
cittarakṣāvrataṃ tyaktvā bahubhiḥ kiṃ tapovrataiḥ /
yathā capalamadhyasthā rakṣati vraṇamādarāt //
evaṃ durjanamadhyasthā rakṣeccittaṃ prayatnataḥ /
vraṇaduḥkhalavādvītā rakṣet svaṃ vraṇamādarāt //
saṃghātaparvatāghātādbhītaścittaṃ balaṃ na kim /
anena hi vihārena viharan durjaneṣvapi //
pramadājanamadhye 'pi yatirdhīro na khaṇdate //
lābhā naśyantu saṃpattiḥ satkāraḥ kāyajīvitam /
naśyatvanyacca kauśalyaṃ mā tu cittaṃ na kasyacit //
Gkv 270
cittameva sadā rakṣyaṃ saṃbodhijñānasādhanam /
smṛtiṃ ca saṃprajanyaṃ ca sarvayatnena rakṣayet //
vyādhyākulo naro yadvanna kṣamaḥ sarvakarmasu /
tathābhyāṃ vyākulaṃ cittaṃ na kṣamaṃ bodhisādhane //
asaṃprajanyacittasya śrutacintitabhāvitam /
jalavacchidrite kumbhe smṛtau naivābhitiṣṭhate //
aneke śrutavanto 'pi śraddhāyatnaparā api /
asaṃprajanyadoṣeṇa bhavantyāpattikaśmalāḥ //
asaṃprajanyacaureṇa smṛtimoṣānusāriṇā /
upacityāpi puṇyāni muṣitā yānti durgatim //
kleśataskarasaṃgho 'yameva tāraṇaveṣakaḥ /
prāpyāvatāraṃ muṣṇāti hanti sadgatiṃ jīvitam //
tasmāt smṛtirmanodvārānnāpaneyā kadācana /
gatāpi pratyupasthāpyā saṃsmṛtyā pāpikīṃ vyathām //
upādhyāyānuśāsinyā bhītyāpyādaracāriṇām /
dhanyānāṃ gurusaṃvāsāt sukaraṃ jāyate smṛtiḥ //
buddhāśca bodhisattvāśca sarvatrāvyāhatekṣaṇāḥ /
sarvo 'pyayaṃ jagallokasteṣāmagre sadā sthitaḥ //
iti dhyātvā sadā tiṣṭhet trapādarabhayānvitaḥ /
buddhānusmṛtirapyevaṃ bhavettasya muhurmuhuḥ //
saṃprajanyaṃ tadā yāti naiva yātyāgataṃ punaḥ /
smṛtiryadā manodvāre rakṣārthamavatiṣṭhate //
pūrvaṃ tāvadidaṃ cittaṃ sadopasthāpyamīdṛśam /
sadā nirindrayeṇaiva sthātavyaṃ kāṣṭhavat sadā //
niṣfalā netravikṣepā na kartavyāḥ kadācana /
nidhyāyantīva sadāpi kāryā dṛṣṭiradhogatā //
dṛṣṭiviśrāmahetostu diśaḥ paśyet kadāacana /
ābhāsamātramālokya svāgatārthaṃ vilokayan //
Gkv 271
mārgādau bhayabodhārthaṃ muhuḥ paśyeccaturdiśam /
diśo viśramya vikṣate parāvṛtyaiva pṛṣṭhataḥ //
saredapasaredvāpi puraḥ paścānnirupya ca /
evaṃ sarvāsvavasthāsu kāryaṃ buddhvā samācaret //
kāyenaivamavastheyamityākṣipya kriyāṃ punaḥ /
kathaṃ kāyaḥ sthita iti draṣṭavyaḥ punarantarā //
nirupya sarvayatnena cittamattadvipastathā /
dharmacitto mahāstambhe yathāa baddho na mucyate //
kutra me vartata iti pratyavekṣyaṃ tathā manaḥ /
samādhānadhuraṃ naiva kṣaṇamapyutsṛjedyathā //
bhayotsavādisambandhe yadyasakto yathāsukham /
dānakāle tu śīlasya yasmāduktamupekṣaṇam //
yadbuddhvā kartumārabdhaṃ tato 'nyatra vicintayet /
tadeva tāvanniṣpādyaṃ tadgatenāntarātmanā //
evaṃ hi sukṛtaṃ sarvamanyathā nobhayaṃ bhavet /
asaṃprajanyakleśo 'pi vṛddhiṃ caiva gamiṣyati //
nānāvidhapralāpeṣu vardhamāneṣvanekadhā /
kautūhaleṣu sarveṣu hanyādautsukyamāgatam //
mṛṇmardanatṛṇacchedane khādyafalamāgatam /
smṛtvā tathāgatīṃ śikṣāṃ tatkṣaṇādbhīta utsṛjet //
yadā calitukāmaḥ syādvaktukāmo 'pi vā bhavet /
svacittaṃ pratyavekṣyādau kuryāddhairyaṃ yuktimat //
anunītaṃ pratihataṃ yadā paśyet svakaṃ manaḥ /
na kartavyaṃ na vaktavyaṃ sthātavyaṃ kāṣṭhavattadā //
uddhataṃ sopahāsaṃ vā yadā mānamadānvitam /
sotprasātiśayaṃ vaktraṃ vaṃcakaṃ ca mano bhavet //
yadātmotkarṣaṇābhāsaṃ parapaṃśanameva ca /
sādhikṣepaṃ sasaṃrambhaṃ sthātavyaṃ kāṣṭhavattadā //
Gkv 272
lābhasatkārakīrtyarthi parikārārthi vā yadā /
upasthānārthi vā cittaṃ tadāa tiṣṭhecca kāṣṭhavat //
parārtharukṣaṃ svārthārthi parisatkāmameva vā /
vaktumicchati sakrodhaṃ tadā tiṣṭhecca kāṣṭhavat //
asahiṣṇulasaṃbhītaṃ pragalbhaṃ mukharaṃ yadā /
svapakṣābhiniviṣṭaṃ vā tadā tiṣṭhecca kāṣṭhavat //
evaṃ saṃkliṣṭamālokya niṣfalārambhi vā manaḥ /
nigṛhṇīyāddṛdhaṃ śūraḥ pratipakṣeṇa tatsadā //
suniścitaṃ suprasannaṃ dhīraṃ sādaragauravam /
salajjaṃ sabhayaṃ śāntaṃ parārādhanatatparam //
parasparaviruddhābhirbālecchābhirakhaṇḍitam /
kleśotpādādikaṃ hyetadeṣāmiti dayānvitam //
ātmasattvavaśaṃ nityamanavadyeṣu ca vastuṣu /
nirmāṇamiva nirmāṇaṃ dhārayenmānasaṃ sadā //
cirāt kṣaṇavaraṃ prāptaṃ smṛtvā smṛtvā muhurmuhuḥ /
dhārayedīdṛśaṃ cittamaprakampyaṃ sumeruvat //
gṛddhairāmiṣasaṃgṛddhaiḥ karṣyamāṇa itastataḥ /
na karotyanyathā kāyaḥ kasmādatra pratikriyām //
kāyanau buddhimādhāya gatyāgamananiśrayāt /
yathākāmaṃ gamaṃ kāryaṃ kuryāt sarvārthasiddhaye //
evaṃ vaśīkṛtasvātmā nityaṃ smitamukho bhavet /
tyajed bhṛkuṭisaṃkocaṃ pūrvābhāṣī jagatsuhat //
sa śabdapātaṃ sahasā na piṭhādīn vikṣipet /
nāsfālayet kapāṭaṃ ca syānniḥśabdaruciḥ sadā //
bako viḍālaścauraśca niḥśabdo nibhṛtaścaran /
prāpto hyabhimataṃ kāryamevaṃ nityaṃ yatiścaran //
paracodanadakṣāṇāmanadhīṣṭopakāriṇām /
pratīcchecchirasā bāhyaṃ sarvaśiṣyaḥ sadā bhavet //
Gkv 273
subhāṣiteṣu sarveṣu sādhukāramudīrayet /
puṇyakāriṇamālokya stutibhiḥ saṃpraharṣayet //
parokṣe ca guṇān śrūyādanuśrūyācca toṣataḥ /
svavarṇabhāṣyamāṇe ca bhāvayettadguṇajñatām //
sarvārambhā hi tuṣṭyarthāḥ sa cittairapi durlabhā /
bhuṃjyāttuṣṭisukhaṃ tasmāt paraśramakṛtairguṇaiḥ //
na cātrāpi vyayaḥ kaścit paratra ca mahatsukham /
dveṣairaprītiduḥkhaṃ tu mahaddukhaṃ paratra ca //
viśvastavinyastapadaṃ vispaṣṭārthaṃ manoramam /
śrutisaukhyaṃ kṛpāmūlaṃ mṛdumandasvaraṃ vadet //
ṛju paśyet sadā sattvāṃścakṣaṇā saṃpibanniva /
yasmādetān samāśritān saṃbuddhatvamavāpnuyāt //
sātatyābhiniśotthaṃ pratipakṣotthameva ca /
guṇopakārikṣitre ca duḥkhite ca mahacchubham //
dakṣa utthānasampannaḥ svayaṃkārī sadā bhavet /
nāvakāśaḥ pradātavyaḥ kasyacit sarvakarmasu //
utarottarataḥ śreṣṭhā dānapāramitādayaḥ /
naitarārthaṃ tyajecchreṣṭhāmanyatrācārasetutaḥ //
evaṃ buddhvā parārtheṣu bhavet satatamutthitaḥ /
niṣiddhamapyajñātaṃ kṛpālorarthadarśinaḥ //
vinipātagatānāthān vratasthān saṃvibhajya ca /
bhuṃjīta madhyamāṃ mātrāṃ tricīvarabahistyajet //
saddharmasevakaṃ kāyamitarārthaṃ na pīḍayet /
evameva hi sattvānāmāśāmāśu prapūrayet //
tyajenna jīvitaṃ tasmādaśuddhe 'karuṇāśaye /
tulyāśaye tu tattyājyamitthaṃ na parihīyate //
dharmaṃ nigaurave 'svasthe na śiroveṣṭhite vadet /
sachatradaṇḍaśastraṃ ca nāvaguṇṭhitamastake //
Gkv 274
gambhīrodāramalpeṣu na strīṣu puruṣaṃ vinā /
hīnotkṛṣṭeṣu dharmeṣu samaṃ gauravamācaret //
nodāradharmapātraṃ ca hīnadharme niyojayet /
na cācāraṃ parityajya sūtramantraiḥ pralobhayet //
dantakāṣṭhasya kheṭasya visarjanamapāvṛtam /
neṣṭaṃ jale sthale bhogye mūtrādeśacāpi garhitam //
mukhapūraṃ na bhuṃjīta saśabdaṃ prasṛtānanam /
pralambapādaṃ nāsīta na bāhū mardayet samam //
naikayānyā striyā kuryādyānaṃ śayanamāsanam /
lokāprasāditaṃ sarvaṃ dṛṭvā pṛṭvā sa varjayet //
nāṃgulyā kārayet kiṃciddakṣiṇena tu sādaram /
samastenaiva hastena mārgamapyevamādiśet //
navāhnakṣepakaṃ kiṃcicchabdayedalpasaṃbhrame /
acchatādiṃ tu kartuvyanyathā syādasaṃhṛtaḥ //
nāthanirvāṇaśayyāvacchayītepsitayā diśā /
saṃprajānan laghūtthānaṃ prāgavaśyaṃ niyogataḥ //
ācāro bodhisattvānāmaprameyamudāhṛtam /
cittaśodhanamācāraṃ niyatam tāvadācarec //
rātriṃ divaṃ ca triskandhaṃ trikālaṃ ca pravartayet /
śeṣāpattisamastena bodhicittajināśayān //
yo avasthāḥ prapadyate svayaṃ paravaśo 'pi vā /
tāsvavasthāsu yāḥ śikṣāḥ śikṣettā eva yatnataḥ /
na hi tadvidyate kiṃcidyanna śikṣyaṃ jinātmajaiḥ //
na tadasti na yatpuṇyameva viharataḥ sataḥ /
pāraṃparyeṇa sākṣādvā sattvārthānnānyadā caret //
sattvānāmeva cārthāya sarvaṃ bodhāya nāmayet /
sadā kalyāṇamitraṃ ca jīvītārthe 'pi na tyajet //
bodhisattvavratadharaṃ mahāyānārthakovidam /
etadeva samāsena saṃprajanyasya lakṣaṇam //
Gkv 275
yatkāyacittavasthāyāḥ pratyavekṣya muhurmuhuḥ /
yato nivāryate yatra yadeva ca niyujyate //
tallokacittarakṣārthaṃ śikṣām dṛṣṭvā samācaret /
sarvametat sucaritaṃ dānaṃ sugatapūjanam /
kṛtaṃ kalpasahastrairyatpratigha pratihanti tat //
na ca dveṣasamaṃ pāpaṃ na ca kṣāntisamaṃ tapaḥ /
tasmātkṣāntiṃ prayatnena bhāvayedvividhairnayaiḥ //
manaḥ śamaṃ na gṛhṇāti na prītisukhamaśnute /
na nidrāṃ na dhṛtiṃ yāti dveṣaśasye hṛdi sthite //
pūjayatyarthamānairyān ye 'pi cainaṃ samāśritāḥ /
te 'pyenaṃ hantumicchanti svāminaṃ dveṣadurbhagam //
suhṛdo 'pyudvijante 'smāddadāti na ca sevyate /
saṃkṣepānnāsti tatkiṃcit krodhano yena susthitaḥ //
evamādīni duḥkhāni karotītyarisaṃjñayā /
yaḥ krodhaṃ hanti nirbandhāt sa sukhīha paratra ca //
tasmāt krodhabalaṃ hatvā ratnatrayaprabhāvataḥ /
buddhvā kṣāntiṃ prayatnena bhāvayedvividhairnayaiḥ //
naivaṃ dviṣaḥ kṣayaṃ yānti yāvajjīvamapi ghnataḥ /
krodhamekaṃ tu yo hanyāttena sarvadviṣo hatāḥ //
[alpaniṣṭhāgamenāpi natotpāmuditā sadā /
daurmanasye 'pi nāstīṣṭaṃ kuśalaṃ tvavahīyate //
yadyeva pratīkāro 'sti daurmanasyena tatra kim /
atha nāsti pratīkāro daurmanasyena tatra kim //
duḥkhāpakārapāruṣyamayaśaścetyanīpsitam /
priyānāmātmanā vāpi śatroścaitadviparyayāt //
kathaṃcillabhyate saukhyaṃ duḥkhaṃ sthitamayatnataḥ /
duḥkhena bahiḥ niḥsārastatkāryaṃ mano dṛḍham /
sattvakṣetraṃ jinakṣetramityākhyātaṃ munīśvaraiḥ /
etā ārādhya saṃbuddhāḥ sarve nirvṛtimāgatāḥ //
Gkv 276
[sattvebhyaśca jinebhyaśca buddhadharmāgame saḥ /
jineṣu gauravaṃ yadvannaṣviti kaḥ kramaḥ //
ātmīkṛtaṃ sarvamidaṃ jagattaiḥ kṛpātmabhiḥ naiva hi saṃśayo 'sti /
dṛśyanta ete nanu sattvarupāsta eva nāthāḥ kimanādanātra //
tathāgatārādhanametadeva lokasya duḥkhāpahametadeva /
svārthasya saṃsādhanametadeva tat sācaradhvaṃ tamevedam //
] yasmānnarakapālāśca kṛpāvantaśca tadbalam /
tasmādārādharet sattvān bhṛtyaścaṇḍanṛpaṃ yathā //
kupitaḥ kiṃ nṛpaḥ kuryādyena syānnarakavyathā /
yatsattvadaurmanasyena kṛtena hyanubhūyate //
tuṣṭaḥ kiṃ nṛpatirdadyādyadbuddhatvaṃ samaṃ bhavet /
yatsattvasaumanasyena kṛtena hyanubhūyate /
āstāṃ bhaviṣyabuddhatvaṃ sattvārādhanasaṃbhavam /
ihāpi saubhāgyayaśaḥsausthityaṃ labhate kṣamī //
prāsādikatvaprāmodyamārogyaṃ cirajīvitam /
cakravartisukhasthānaṃ kṣamī prāpnoti saṃsaran //
evaṃ kṣamo bhavedvīryaṃ vīrye boddhiryataḥ sthitaḥ /
na hi vīryaṃ vinā puṇyaṃ yathā vāyu vinā gatiḥ //
kiṃ viryaṃ kuśalotsāhastadvipakṣaḥ ka ucyate /
ālasyakutsitā śaktirviṣādātmāvamanyatā //
avyāpārasukhāsvādanidrayāśrayatṛṣṇayā /
saṃsāraduḥkhānudvegādālasyamupajāyate //
tasmādālasyamutsṛtja dhṛtvā vīryaṃ samāhitaḥ /
sarvasattvahitādhānaṃ bodhicaryāvrataṃ caret //
vīryaṃ hi sarvaguṇaratnanidhānabhūtaṃ sarvāpadastarati vīryamahāplavena /
naivāsti tajjagati vicintyamānaṃ nāvāpnuyādyadiha vīryasthādhiruḍhaḥ //
yaddheṣu yatkarituraṃgapadātimatsu nārācatomaraśvadhasaṃkuleṣu /
hatvā ripūn jayamanuttamamāpnuvanti visfurjitaṃ tadiha vīryaṃ mahābhaṭasya //
Gkv 277
ambhonidhīn makaravṛndavighaṭṭitāmbutuṃgokulākulataraṃgavibhaṃgabhīmān /
vīryeṇa goṣpadamiva pravilaṃghya śūrāḥ kurvantyanarghaguṇaratnadhanārjanāni //
rāgādīnuragānivogravapuṣo viṣkambhavīryānvitāḥ
śīlaṃ sajjanacittanirmalataraṃ samādāya yanmartyāḥ /
kāntatare sumeruśikharopānte vīryānvitāstiṣṭhante
surasiddhasaṃghasahitāḥ saṃbodhisattvāḥ sukham //
yaddevā viyati vimānavāsino 'nye nirdvandvāḥ samanubhavanti saumanasyam /
atyantavipulafalaprasūtihetorvīryasthiravihitasya sā vibhūtiḥ //
iti matvā sadotsāhaṃ dhṛtvā saṃbodhisādhane /
sarvasattvahitādhāne bodhicaryāvrate caret //
laghu kuryāttathātmānamapramādakathāṃ smaran /
karmāgamādyathā pūrvaṃ sajjaḥ sarvatra ca tu te //
yathaiva tūlikaṃ vāyorgamanāgamane vaśam /
tathotsāhavaśaṃ yāyādṛddhiścaivaṃ samṛdhyati //
vardhayitvaivamutsāhaṃ samādhau sthāpayenmanaḥ /
vikṣiptacittastu naraḥ kleśaṃ daṃṣṭrāntare sthitaḥ //
kāyacittavivekena vikṣepasya na saṃbhavaḥ /
tasmāllokān parityajya vitarkān parivarjayet //
snehānna tyajyate loko lābhādiṣu ca tṛṣṇayā /
tasmādetatparityāge vidvānevaṃ vicārayet //
śamathena vipaśyanayā suyuktaḥ kurute kleśavināśamityavetya /
śamathaḥ prathamaṃ gaveṣaṇīyaḥ sa ca loke nirapekṣayabhiratyā //
kasyānityeṣvanityasya sneho bhavitumarhati /
yena janmasahastrāṇi draṣṭavyo na punaḥ priyaḥ //
apaśyannaratiṃ yāti samādhau na ca tiṣṭhati /
na ca tṛpyati dṛṣṭvāpi pūrvavadbādhate tṛṣā //
na paśyati yathābhutaṃ saṃvegādavahīyate /
dahyate tena śokena priyasaṃgamakāṃkṣayā //
Gkv 278
taccintayā mudhā yāti hrasvamāyumuhurmuhuḥ /
aśāśvatena mitreṇa dharmo bhraśyati śāśvataḥ //
bālaiḥ sabhāgacarito niyataṃ yāti durgatim /
neṣyate viṣabhāgaśca kiṃ prāptaṃ bālasaṃgamāt //
kṣaṇādbhavanti suhado bhavanti ripavaḥ kṣaṇāt /
toṣasthāne prakupyanti durārādhyāḥ pṛthagjanāḥ //
atha na śrūyate teṣāṃ kupitā yānti durgatim /
īrṣyotkṛṣṭātsamādvandvā hīnātmānaḥ stutermadaḥ //
avarṇātpratighaśceti kadā bālāddhitaṃ bhavet //
ātmotkarṣaḥ parāvarṇaḥ saṃsāraratisaṃkathā /
ityādyamavaśyamaśubhaṃ kiṃcidbālasya bālatā //
evaṃ matvā yatirdhīmānvihāya bālasaṃgamam /
bālāddūraṃ palāyet prāptamārādhayetpriyaiḥ //
na saṃstavānubandheta kiṃbhūdāsīnasādhuvat /
ekākī viharennityam sukhamakliṣṭamānasaḥ //
dharmārthamātrādāya bhṛṃgavat kusumān madhuḥ /
apūrva iva sarvatra viharedapyasaṃstutaḥ //
evaṃ yatirmahāsattvaḥ saṃsāraratiniḥpṛhaḥ /
samādhisatsukhāsakto viharedbodhimānasaḥ //
kleśārivargānabhibhūya vīrāḥ saṃbodhilakṣmīpadamāpnuvanti /
bodhyaṃgadānaṃ pradiśantiṃ sadbhyo dhyānaṃ hi tatra pravadanti hetum //
janmaprabandhakarṇaikanimittabhūtān rāgādidoṣanicayān pravidārya sarvān /
ākāśatulyamanasaḥ samaloṣṭahemādhyānādbhavanti manujā guṇahetubhūtāḥ //
jitvā kleśārivṛndaṃ śubhabalamathanaṃ sarvathā labdhalakṣam /
prāptaḥ saṃbodhilakṣmīṃ pravaraguṇamayīṃ durlabhāmanyabhūtaiḥ //
sattve jñānādhipatyaṃ vigataripubhayāḥ kurvate yannarendrāḥ /
dhyānaṃ tatraikahetuṃ sakalaguṇanidhiṃ prāhuḥ sarve narendrāḥ //
mohāndhakāraṃ pravidāryaṃ śaśvajjñānāvabhāsam kurete samantāt /
saṃbuddhasuryassūramānuṣāṇāṃ hetuḥ sa tatra pravarassamādhiḥ //
Gkv 279
iti matvā samādhāya kleśāvaraṇahānaye /
vimārgāccittamākṛṣya samādhau sthāpya prācaret //
imaṃ parikaraṃ samādhau sthāpya prācaret //
imaṃ parikaraṃ sarvaṃ prajñārthaṃ hi jagaddhite /
tasmādutpādayet prajñāṃ duḥkhanirvṛtikāṃkṣayā //
saṃvṛttiḥ paramārthaśca satyadvayamidaṃ matam /
buddheragocaraṃ tattvaṃ buddhisaṃsmṛtirucyate //
tatra loko dvidhādṛṣṭo yogī prākṛtakastathā /
tatra prākṛtako loko yagilokena bādhyate //
bādhyante dhīviśeṣeṇa yogino 'pyattarottaraiḥ /
dṛṣṭāntenobhayeṣṭena kāryārthamavicārataḥ //
lokena bhāvā dṛśyante kalpyante cāpi tattvataḥ /
na tu māyāvadityatra vivādo yogilokayoḥ //
iti matvā yatirdhimān sarvaṃ māyābhirnirmitam /
prajñāratnaṃ samāsādya saṃcareta jagaddhite //
prajñādhanena vikulaṃ tu narasya rupamālekhya rupamiva sāravihīnamantaḥ /
buddhayānvitasya falamiṣṭamudeti vīryādvīryaṃ hi buddhirahitaṃ svavadhāya śatruḥ //
yo 'nekajanmāntaritaṃ svajanmabhūtaṃbhaviṣyatkulanāmagotraiḥ /
madhyāntamādyapi janaḥ pravetti prajñābalaṃ tatkathayanti tajjñāḥ //
yadbuddho martyaloke malatimiragaṇaṃ dārayitvā mahāntam /
jñānālokaṃ karoti praharati ca sadādoṣavṛndaṃ narāṇām //
ādeṣṭā cendriyāṇāṃ paramanujamano vetti sarvaiḥ prakāraiḥ /
prajñāṃ tatrāpi nityaṃ śubhavarajananīṃ hetumutkīrtayanti //
kāryārṇave 'pi dṛḍhaṃ nimagnāḥ saṃgrāmamadhye manujāḥ pradhānāḥ /
prajñāvaśātte vijayaṃ labhante prajñā hyataḥ sā śubhahetubhūtāḥ //
prajñābalenaiva jināḥ jayanti ghoraṃ suduṣṭaṃ ca mārasainyam /
prajñāviśeṣeṇa janā vibhānti prajñā hi khyātā jananī jinānām //
tasmāt sarvaguṇārthasādhanakarī prajñaiva saṃvardhyatām /
yatprajñāvikalā vibhānti puruṣāḥ prātaḥpradīpā iti //
Gkv 280
svargāpavargaguṇaratnanidhanabhūtā etāḥ ṣaḍeva bhuvi pāramitā narāṇām /
jñātvā naraḥ svahitasādhanatatparaḥ syātkuryādataḥ satatamāśu dṛḍhaṃ prayatnam //
etaddhi paramaṃ śikṣāsaṃvaraṃ bodhicāriṇām /
mayā prajñaptamānanda dhātavyaṃ bodhiprāptaye //
ya etatparamācāraṃ dhṛtvā sambodhimānasāḥ /
triratnaśaraṇe sthitvā saṃcarante jagaddhite //
te bhadraśrīguṇādhārāḥ śīlavantaḥ śubhendriyāḥ /
kṣāntisaurabhyasaṃvāsāḥ sadotsāhā hitāśayāḥ //
niḥkleśā nirmalātmāno mahāsattvā vicakṣaṇāḥ /
prajñāvanto mahābhijñā arhanto brahmacāriṇaḥ //
trividhāṃ bodhimāsādya saṃbuddhālayamāpnuyuḥ /
etacchāstrā samādiṣṭaṃ śrutvānando 'bhibodhitaḥ //
bhagavantaṃ munīndraṃ ca samālokyaivamabravīt /
bhagavan bhavatājñaptaṃ saṃbuddhapadasādhanam /
śikṣāsaṃvaramādhāya ye caranti sadā śubhe //
ta eva subhagā dhanyāḥ śikṣāsaṃvṛtikauśalāḥ /
vinayābhimukhāḥ santaḥ saddharmakośadhāriṇaḥ //
jinātmajā mahābhijñāḥ arhanto nirmalendriyāḥ /
bodhisattvā mahāsattvā bhavanti bodhilābhinaḥ //
teṣāmeva sadā bhadraṃ sarvatrāpi bhaved dhruvam /
saddharmasādhanotsāhaṃ nirutpātaṃ nirākulam //
teṣāṃ bhūyāt sadā bhadraṃ bodhuiśrīguṇasādhanam /
triratnaśaraṇe sthitvā ye caranti jagaddhite //
ityānandasamākhyātaṃ śrutvā sa bhagavan mudā /
āyuṣmantaṃ tamānandaṃ samālokyaivamādiśat //
evameva sadā teṣām bhadram saṃbodhisādhanam /
dharmaśrīguṇasampanna bhavennunaṃ bhavālaye //
iti satyaṃ parijñāya yūyaṃ sarve 'bhibodhitāḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā saṃcaradhvaṃ jagaddhite //
Gkv 281
evaṃ mayoktamādāya caradhve yadi sarvadā /
nūnaṃ sambodhimāsādya saṃbuddhapadamāpsyatha //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sarve 'pi sāṃghikāḥ /
tatheti prativijñapya prābhyanandan prabodhitāḥ //
atha te sāṃghikāḥ sarve ānandapramukhāḥ mudā /
natvā pādau munīndrasya svasvadhyānālayaṃ yayuḥ //
bhagavānapi tān vīkṣya sarvān dhyānālayāśrītān /
gatvā dhyānālayāsīnastasthau dhyānasamāhitaḥ //
ityevaṃ me samākhyātaṃ guruṇā śāṇavāsinā /
śrutaṃ mayā tathākhyātaṃ śrutvānumoda bhūpate //
prajā api mahārāja śrāvayitvā prabodhayan /
triratnabhajanotsāhe cārayitvānupālaya //
tathā cette sadā rājan dharmaśrīguṇasaṃyutam /
śubhotsāhaṃ nirātaṃkaṃ bhaved dhruvaṃ samantataḥ //
tvamapi bodhisaṃbhāraṃ purayitvā yathākramam /
jitvā māragaṇānarhan bodhiṃ prāpya jino bhaveḥ //
iti śāstrā samādiṣṭaṃ śrutvāśokaḥ sa bhūpatiḥ /
tatheti prativijñapya prābhyanandat sapārṣadaḥ //
// iti śikṣāsaṃvarasamuddeśaprakaraṇaṃ samāptam //
20. phalaśrutiḥ
atha bhūyaḥ sa rājendro bhūpo 'śokaḥ kṛtāṃjaliḥ /
upaguptaṃ tamarhantaṃ natvālokyedamabravīt //
bhadanta lokanātho 'sau yadāvalokiteśvaraḥ /
iti nāmnā prasiddho 'bhūttatkena samupādiśa //
Gkv 282
iti saṃprārthite rājñā yatiḥ so 'rhanmahāmatiḥ /
aśokaṃ taṃ mahārājaṃ samālokyaivamādiśat //
śṛṇu rājan mahābhāga yathā me guruṇoditam /
tathāhaṃ te pravakṣyāmi śrutvānubodhito bhava //
ṣaḍgatisambhavā lokāstraidhātubhuvanāśritāḥ /
teṣāṃ ye duḥkhitā duṣṭāḥ kleśāgniparitāpitāḥ //
tān sarvān sa jagannāthaḥ kṛpādṛṣṭyāvalokayat /
tenāvalokiteśākhyaḥ prasiddhastrijagatsvapi //
ye ye sattvā jagadbhartrā kṛpādṛṣṭyāvalokitāḥ /
te te sarve vikalmāṣā bhaveyurvimalāśayāḥ //
ye 'pyasya trijagacchāstuḥ śṛṇuyurnām sādaram /
vimuktapātakāste syurniḥkleśā vimalendriyāḥ //
duḥkhāgnau patito yo 'pi smṛtvā lokeśvaraṃ bhajet /
tadā taṃ sa mahāsattvaḥ kṛpādṛṣṭyāvalokayan //
tadā sa sahasā tasmādduḥkhāgneḥ parimuktitaḥ /
śuddhendriyo viśuddhātmā bhavet saṃbodhimānasaḥ //
yo nadyā prohyamāṇo 'pi krandellokeśvaraṃ smaran /
tadā sa bodhisattvastaṃ kṛpādṛṣṭyāvalokayet //
tadā dadyānnadī tasya gādhaṃ santaraṇārthinaḥ /
tataḥ sa sahasottīrya smṛtvā dharmarato bhavet //
yadā ca vaṇijaḥ sārthā naukāruḍhā mahāmbudhau /
ratnārthino mahotsāhaiḥ saṃkrameyuryathākramam //
tatra nauḥ kālikāvātaiḥ preryamāṇām vilolitā /
tarasā rākṣasīdvīpasamīpaṃ samupācaret //
tadā teṣāṃ mahādhīraḥ smṛtvā lokeśvaraṃ namet /
lokeśastānstadā sarvān kṛpādṛṣṭyāvalokayan //
tatastāḥ kālikā vātā na careyuḥ prasāditāḥ /
tato nau savaṇiksārthā svasti ratnākaraṃ vrajet //
Gkv 283
tatra te vaṇijaḥ sarve labdharatnāḥ pramoditāḥ /
svasti pratyāgatāḥ svasti samiyuḥ svapuraṃ laghu //
yadi daivādvipattiḥ syāt sarvatīrthajalāśraye /
mṛtāste śoṣitātmānaḥ saṃprayāyuḥ sukhāvatīm //
yaśca duṣṭo vadhāt sṛṣṭo gṛhīto vadhyaghātakaiḥ /
bhīto lokeśvaraṃ smṛtvā dhyātvā nāmāpyudāharet //
tadā lośeśvarastaṃ sa kṛpādṛṣṭyāvalokayet /
tataste ghātakāḥ sarve taṃ hantuṃ nābhiśaknuyuḥ //
yadi vighātito daivāt tyaktvā pāpāśrayāṃ mṛtaḥ /
śuddhāśayo viśuddhātmā saṃprayāyāt sukhāvatīm //
sarve yakṣāśca gandharvāḥ kumbhāṇḍā rākṣasā api /
kinnarā garuḍā nāgā bhūtāḥ pretāḥ piśācikāḥ //
lokeśvarasya bhaktāraṃ dhyātāraṃ smṛtibhāvinam /
nāmoccāraṇakartāraṃ draṣṭumapi na śaknuyuḥ //
yaścāpi nigaḍairbaddhā sthāpito bandhanālaye /
smṛtvā lokeśvaraṃ dyātvā tiṣṭhennāmāpyudāharet //
tatkṣaṇe lokanāthastaṃ kṛpādṛṣṭyāvalokayet /
tadā sa bandhanānmukto dharmābhiratato bhavet //
yaścāraṇye gṛhe vāpi caurairdhūtairupadrute /
smṛtvā lokeśvaraṃ dhyātvā namennāmāpyudāharet //
tatkṣaṇe lokanāthastaṃ kṛpādṛṭyāvalokayet /
tadā te dhūrtakāścaurāḥ sarve yāyuḥ parāṅmukhāḥ //
yaśca rogī sadā duṣṭaḥ kuṣṭhavyādhyācitāśrayaḥ /
smṛtvā lokeśvaraṃ dhyātvā namennāmāpyudāharet //
tatkṣeṇe lokanāthastaṃ kṛpādṛṣṭyāvalokayet /
tadā sa vyādhito mukto nīrogī puṣṭitendriyaḥ //
śuddhāśayo viśuddhātmā bhavet saṃbodhimānasaḥ /
yadi daivādvipattiḥ syāddhitvā duḥkhāśrayaṃ tanum /
śuddhāśayo viśuddhātmā saṃprayāyāt sukhāvatīm //
Gkv 284
yaśca daridrito duḥkhī dīno 'nātho durāśrayaḥ /
smṛtvā lokeśvaraṃ dhyātvā namennāmāpyudāharet //
tatkṣaṇe lokanāthastaṃ kṛpādṛṣṭyāvalokayet /
tadā sa śrīguṇotpanno bhavet sāadhuḥ śubhendriyaḥ //
yaśca saṃgrāmamadhye 'pi śatrubhiḥ pariveṣṭita /
smṛtvā lokādhipaṃ dhyātvā namennāmāpyudāaharet //
tatkṣaṇe lokanāthastaṃ kṛpādṛṣṭyāvalokayet /
tadā so 'rīnvinirjitya labdhvā ramejjayaśriyam //
yaścāpi dahyamāneṣu gṛhodyānāśrameṣvapi /
smṛtvā lokādhipaṃ dhyātvā nāma proccārayannamet //
tatkāle lokanāthastaṃ kṛpādṛṣṭyāvalokayet /
tadā sa sahasā vahniskandhaḥ śāmyennirākulaḥ //
vivāde kalaye vāpi paribhūte 'pi durjanaiḥ /
smṛtvā lokeśvaraṃ dhyātvā nāma proccārayannamet //
tatkṣaṇe lokaśāstā taṃ kṛpādṛṣṭyāvalokayet /
tadā sa vijayan sarvān saṃsthāpayennije vaśe //
yaśca kleśāgnisaṃtapto vyākulendriyamānasaḥ /
smṛtvā lokaprabhuṃ dhyātvā namennāmāpyudāharan //
tatkṣaṇe taṃ mahāsattvo dayādṛṣtyāvalokayet /
tadā niḥkleśabhadrātmā bhavedbhadrendriyaḥ sudhīḥ //
yo 'putraḥ putraratnārthī taṃ lokeśaṃ śaraṇaṃ gataḥ /
smṛtvā dhyātvā yathāśakti bhajennāmānyudāharan //
tadā sa trijagadbhartā kṛpādṛṣṭyāvalokayet /
dadyāttasmai putraratnaṃ mahāsattvaṃ jagatpriyam //
sutārthine 'pi satputrīṃ ramākārāṃ śubhendriyām /
sarvasattvapriyāṃ kāntāṃ sādhvīṃ dadyājjagatprabhuḥ //
vidyārthī labhate vidyāṃ dhanārthi labhate dhanam /
rājyārthī labhate rājyaṃ lokeśabhaktimānapi //
Gkv 285
dravyārthī labhate dravyaṃ guṇārthī labhate guṇam /
bhogyārthī labhate bhojyaṃ gṛhārthī labhate gṛham //
evamanyāni vastūni sarvopakaraṇānyapi /
yathābhivāṃchitaṃ sarvaṃ labhellokeśabhaktimān //
tenāsau trijagannātha āryāvalokiteśvaraḥ /
iti prakhyāpitaḥ sarvairdharmarājaimunīśvaraiḥ //
evaṃ mahattaraṃ puṇyaṃ lokeśabhaktibhāvinām /
aprameyamasaṃkhyeyaṃ saṃbuddhapadasādhanam //
ityevaṃ sugataiḥ sarvaiḥ samādiṣṭaṃ samantataḥ /
bodhisattvairmahābhijñaiḥ sarvaiścāpi praśaṃsyate //
iti matvā mahārāja lokanāthasya sarvadā /
śaraṇe samupāśritya bhajasva śraddhayā mudā /
yasya lokeśvare bhaktistasya pāpaṃ na kiṃcana /
duṣṭakleśabhayaṃ nāpi nirvighnaṃ satsukhaṃ sadā //
sarve duṣṭagaṇā mārāḥ kṣīyante sarvataḥ sadā /
yamadūtādayaścāpi palāyeyuḥ parāṅmukhāḥ //
lokeśabhktibhājāṃśca puṇyadhārā nirantarā /
apreyā asaṃkhyeyāḥ pravardhante divāniśam //
etatpuṇyānubhāvaistu saddharmastena labhyate /
tatsaddharmānubhāvena saṃbuddho dṛśyate 'grataḥ //
tato buddhānubhāvena bodhicittaṃ sulabhyate /
bodhipraṇidhicittena caryante bodhicārikāḥ //
kramāt saṃbodhisaṃbhāraṃ pūrayitvā yathākramam /
sarvān kleśān vinirjityāacaturmāragaṇānapi //
sarvatra vaśitā prāptā dhāraṇīguṇasaṃyutā /
daśabhūmīśvaro bhūtvā saṃbodhiṃ samavāpnuyāt //
iti matvā mahābhijño lokeśvaro jinātmajaḥ /
bhajanīyaḥ sadā sadbhiḥ saṃbuddhapadavāṃchibhiḥ //
Gkv 286
ye bhajanti sadā nityaṃ lokeśvaraṃ jagatprabhum /
teṣāṃ naiva bhayaṃ kiṃcitsarvatra sarvadāpi hi //
rakṣeyustaṃ samālokya brahyādayo maharṣayaḥ /
śakrādayaḥ surendrāśca sarvalokādhipā api //
rakṣeyuragnayo 'pyenaṃ lokeśabhaktibhāvinam /
dharmarājādayaḥ pretāḥ sarve niśācarā api //
varuṇāśca hi rājāśca sarve vāyugaṇā api /
sarve śrīdādayo yakṣāḥ sarve bhūtādhipā api //
sūryādayo grahāḥ sarve candrādayaśca tārakāḥ /
sarve siddhāśca sādhyāśca rudrā vidyādharā api //
dhṛtarāṣṭrādayaḥ sarve gandharvā api sarvadā /
viruḍhakādikumbhāṇḍā rakṣeyustaṃ sadānugāḥ //
virupākṣādayaḥ sarve nāgendrā garuḍā api /
kuverapramukhāḥ sarve yakṣā api samādarāt //
drumādikinnarāḥ sarve vemacitrādayo 'surāḥ /
sarve paiśācikāścāpi rakṣeyustaṃ samāhitaḥ //
sarve mātṛgaṇāścāpi sakumāragaṇādhipāḥ /
sarve 'pi bhairavāḥ sarve mahākālagaṇā api //
saḍākaḍākinīsaṃghāḥ sarve kāpālikā api /
sarve vaitāḍikāścāpi dṛṣṭvā ceyustamādarāt //
tathā ca yoginaḥ siddhā avikalpā jitendriyāḥ /
dūrāddṛṣṭvābhirakṣeyustaṃ lokeśaśaraṇāśritam //
vajrapāṇyādayo vīrāḥ sarvamantrārthasādhakāḥ //
rakṣeyustaṃ samālokya lokeśabhakticāriṇam //
yatayastīrthikāścāpi tāpasā brahmacāriṇaḥ /
vaiṣṇavā api śaivāśca liṃgino vratino 'pi ca //
dūrādapi tamālokya bhaktimantaṃ jagatprabhoḥ /
praṇatvā prāṃjaliṃ dhṛtvā praśaṃseyuḥ samādarāt //
Gkv 287
arhanto bhikṣavaścāpi dṛṣṭgā taṃ dūrato mudā /
dhanyo 'sīti samārādhya prakuryurabhinanditam //
śrāvakāścailakāścāpi vratinaścāpyupāsakāḥ /
dūratastaṃ mahābhāgaṃ dṛṣṭva nameyurānatāḥ //
sarve cāpi mahāsattvā bodhisatvā jinātmajāḥ /
varadānaistamārādhya cārayeyurjagaddhite //
pratyekasugataścāpi dṛṣṭvā taṃ bodhibhāginam /
samālokya samāśvāsya prerayeyuḥ susaṃvare //
saṃbuddhā api sarve taṃ saṃbuddhapadalābhinam /
dṛṣṭvābhinandya saddharme niyujyāveyurābhavam //
evamasya jagadbharturlokeśasya mahātmanaḥ /
saddharmaguṇamāhātmyaṃ sarvabuddhaiḥ praśaṃsyate //
evaṃ mahattaraṃ puṇyaṃ lokeśabhajanodbhavam /
matvā sadānumoditvā śrotavyam bodhivāṃchibhi //
idaṃ sarvaṃ mahāyānasūtraratnaṃ subhāṣitam /
śṛṇvanti śraddhayā ye 'pi kalau paṃcakaṣāyite //
durgatiṃ te na gacchinta kadācana kathaṃcana /
sadā sadgatisaṃjātā bhavanti bhadracāriṇaḥ //
lokeśasya jagacchāstuḥ sarvadā śaraṇe sthitāḥ /
dhyātvā nāma samuccārya smṛtvā bhajeyurābhavam //
etatpuṇyānuliptāste bhadraśrīsadguṇālayāḥ /
saddharmasukhasaṃpattiṃ bhuktvā yāyuḥ sukhāvatīm //
enaṃ yaḥ sakalāṃllokāṃcchrāvayati prabodhayan /
so 'pi na durgatiṃ yāti yāti sadgatimeva hi //
etatpuṇyaviśuddhātmā bhadraśrīsadguṇāśrayaḥ /
saddharmasukhasaṃpattiṃ bhuktvā yāyāt sukhāvatīm //
yaścāpīdaṃ kalau kāle nirapekṣāḥ svajīvite /
sabhāmadhye samāsīno bhāṣet sūtrasubhāṣitam //
Gkv 288
so 'pyetatpuṇyaśuddhātmā yāyānna durgatiṃ kvacit /
sadā sadgatisaṃjāto bhadraśrīsadguṇāśrayaḥ //
sarvasattvahitādhānaṃ saddharmameva sādhayan /
śubhiotsāhasahatsaukhyaṃ bhuktvā yāyāt sukhāvatīm //
tatrāmitaruceḥ śāstuḥ sarve śaraṇe sthitāḥ /
sadā dharmāmṛtaṃ pītvā careyurbodhisaṃvaram //
tataste bodhisaṃbhāraṃ pūrayitvā yathākramam /
bhaveyuḥ sarve lokeśā daśabhūmīśvarā api //
tataste nirmalatmāno bodhisattvā jinātmajāḥ /
bhaveyuyustriguṇābhijñā mahāsattvāḥ śubhendriyāḥ //
kleśān māragaṇān sarvān jitvārhanto niraṃjanāḥ /
trividhāṃ bodhimāsādya saṃbuddhapadamāpnuyuḥ //
ye 'pi vedamahāyānasūtrarājaṃ likhenmudā /
tenāpi likhitaṃ sarvamahāyānasubhāṣitam //
lekhāpitaṃ ca yenedaṃ sūtrarājasubhāṣitam /
tena lekhāpitaṃ jñānaṃ sarvaṃ mahāyānasubhāṣitam //
likhitaṃ vāpi yenedaṃ prātiṣṭhāpya yathāvidhi /
śuddhasthāne gṛhe sthāpya pūjāṃgaiḥ sarvadārcitam //
tenārhanto jināḥ sarve pratyekasugatā api /
sasaṃghā bodhisattvāśca bhavanti pūjitāḥ khalu //
yaścāpīdaṃ svayaṃ dhṛtvā parebhyo 'pi samādiśet /
bhāvayet satataṃ smṛtvā dhyātvāpi praṇayen mudā //
tasya sarve munīndrāśca pratyekasugatā jināḥ /
arhanto bodhisattvāśca tuṣṭā dadyuḥ samīhitam //
yaścaitadupadeṣṭāraṃ sarvāṃśca śrāvakānapi /
yathāvidhi samabhyarcya bhojanaiḥ paritoṣayet //
tena sarve 'pi saṃbuddhāḥ pratyekasugatā api /
arhanto bhikṣavaḥ sarve yogino brahmacāriṇaḥ //
Gkv 289
bodhisattvāśca sarve 'pi vratino yatayo 'pi ca /
abhyarcya bhojanairnityaṃ bhaveyuḥ paritoṣitāḥ //
kimevaṃ bahunoktena sarve buddhāḥ munīśvarāḥ /
sarvāḥ pāramitā devyaḥ sarve saṃghā jinātmajāḥ //
nityaṃ teṣāṃ samālokya kṛpādṛṣṭyānumoditāḥ /
rakṣāṃ vidhāya sarvatra varaṃ dadyurjagaddhite //
lokapālāśca sarve 'pi sarve devāśca dānavāḥ /
rakṣāṃ kṛtvā varaṃ dadyusteṣāṃ saddharmasādhinām //
rājāno 'pi sadā teṣāṃ rakṣāṃ kṛtvānumoditāḥ /
yathābhivāṃchitaṃ kṛtvā pālayeyuḥ samāadarāt //
mantriṇo 'pi sadā teṣāṃ sāmātyasacivānugāḥ /
sabhṛtyasainyabhaṭṭāśca bhaveyurhitakāriṇaḥ //
sarve vaiśyāśca sarvārthabhartāraḥ syuḥ suhṛtpriyāḥ /
śreṣṭhimahājanāḥ sarve bhaveyurhitakāriṇaḥ //
dviṣo 'pi dāsatāṃ yāyurduṣṭāśca syurhitāśayāḥ /
evamanye 'pi lokāśca sarve syurmaitramānasāḥ //
paśavaḥ pakṣiṇaścāpi sarve kīṭāśca jantavaḥ /
naiva teṣāṃ viruddhāḥ syurbhaveyurhitaśaṃsinaḥ //
evaṃ sarvatra lokeṣu teṣāṃ saddharmasādhinām /
nirutpātaṃ śubhotsāhaṃ saumāṃgalyaṃ sadā bhavet //
evaṃ bhadrataraṃ puṇyaṃ lokeśabhajonodbhavam /
matvā taṃ trijagannāthaṃ bhajasva sarvadā smaran //
ye tasya śaraṇe sthitvā dhyātvā samāhitāḥ /
nāmāpi ca samuccārya bhajanti śraddhayā sadā //
teṣāṃ syuḥ suprasannāni triratnānyapi sarvadā /
kṛpādṛṣṭyā samālokya kṛtvā ceyuḥ śubhaṃ sadā //
etacchāstrā samādiṣṭamupāguptena bhikṣuṇā /
śrutvāśokaḥ sa bhūmīndraḥ prābhyananadan prabodhitaḥ //
Gkv 290
sabhā sarvāvatī sāpi śrutvaitat saṃprasāditā /
tatheti prativanditvā prābhyanandat prabodhitā //
tataste sakalā lokāḥ samutthāya pramoditāḥ /
upaguptaṃ tamarhantaṃ natvā svasvālayaṃ yayuḥ //
tataḥ prabhṛti rājā sa lokeśaṃ sarvadā smaran /
dhyātvā nāma samuccārya prāabhajat pālayan prajāḥ //
tadā tasya narendrasya viṣaye tatra sarvadā /
nirutpātaṃ śubhotsāhaṃ prāvartata samantataḥ //
iti jayaśriyādiṣṭaṃ niśamya sa sasāṃghikaḥ /
jinaśrīrāja ātmajñaḥ prābhyanandat prabodhitaḥ //
tataścāsau mahābhijño jayaśrīḥ sugarātātmajaḥ /
sarvān saṃghān samālokya punarevaṃ samādiśat //
yatredaṃ sūtrarājendraṃ prāvartayet kalāvapi /
bhāṣedyaḥ śṛṇuyādyaśca śrāvayedyaśca pracārayet //
eteṣāṃ tatra sarveṣāṃ saṃbuddhāḥ sakalāḥ sadā /
kṛpādṛṣṭyā samālokya kurvantu bhadramābhavam //
sarvāḥ pāramitādevyasteṣāṃ tatra sadā śivam /
kurvantyā bodhisaṃbhāraṃ pūrayantu jagaddhite //
sarve 'pi bodhisattvāśca pratyekasugatā api /
arhanto yoginasteṣāṃ bhadraṃ kurvantu sarvadā //
brahmadilokapālaśca sarve cāpi maharṣayaḥ /
tatra teṣāṃ ca sarveṣāṃ kurvantu maṃgalaṃ sadā //
kāle varṣantu meghāśca bhūyācchasyavatī mahī /
nirutpātaṃ mahotsāhaṃ subhikṣaṃ bhavatu dhruvam //
bahukṣīrapradā gāvo vṛkṣāḥ puṣpafalānvitāḥ /
auṣadhyo rasavīryādyā bhūyātsustatra sarvadā //
bhavantu prāṇinaḥ sarve
ārogyacirajīvinaḥ /
sarvadravyasamāpannāḥ śrīmanto bhadracāriṇaḥ //
Gkv 291
rājā bhavatu dharmiṣṭho mantriṇo nīticāriṇaḥ /
sarve lokāḥ suvṛttisthā bhavantu dharmasādhinaḥ //
mā bhutkaściddurācāraścauro duṣṭaśca vaṃcakaḥ /
daridro durbhago dīno madamānābhigarvitaḥ //
sarve sattvāḥ samācārāḥ pariśuddhatrimaṇḍalāḥ /
svasvakulavratārakṣāḥ pracarantu jagaddhite //
sarve bhadrāśayāḥ santaḥ saṃbodhivratacāriṇaḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā saṃcarantāṃ sadā śubhe //
iti jayaśriyākhyātaṃ śrutvā sarve 'pi sāṃghikāḥ /
evamastviti vijñapya prābhyanandan pramoditāḥ //
// iti jinaśrīrājaparipṛṣṭajayaśrīsaṃprabhāṣita- śrīmadāryāvalokiteśvaraguṇakāraṇḍavyūhasūtrarājaṃ samāptam //
ye dharmā hetuprabhavā hetuṃ teṣāṃ tathāgato hyavadat /
teṣāṃ ca yo nirodhaṃ evaṃvādī mahaśramaṇaḥ //
// śubhamastu //