Maren
En Dörpromaan ut de Tiet von 1848/51
von
Johann Hinrich Fehrs
mit Biller von
Wilhelm Petersen
KAPITTEL EEN
De Ogen so groot un blau un fraam, de Haar in twe dicke blanke Flechten as en Kranz üm den Kopp leggt, Steern un Hals fien un witt, de Backen as Samt so week mit twe lütte Kulen, wenn se lach; darbi smeetsch un slank mit lütte Hannen un Fööt – nee, garnich as de annern Buurdeerns, keen Buurroos mit bläusterige Backen, – en Lillje weer se, bleek un fien un fee.
Wosaken keem he darbi? Wo kunn 't angaan, dat se eren runden, weken Arm leggen dee in sinen knökerigen?
Dat weer in de provisorische Tiet von achtunveertig. All, wat man Been harr un en Flint dregen kunn, müß mit in den Krieg gegen de Dän. So waarn de Mannslüüd in Dörp un Stadt recht knapp, de dar nableben, weren Jungs tun öllerhafte oder ole Lüüd.
Paul Struck weer ok woll al vör fievuntwintig Jaar insegent, un sien Raasjaren, wenn he överhaupt wülk hatt harr, weern lang vörbi. He speel al en Jarer föfftein Buur op den gröttsten Hoff in Ilenbeck un sloog sik mit Huusholersch, Knechten un Deerns alleen dörch. To 't Frien weer he noch ni kamen; wenn he mal en Toloop neem, so keer he doch kort vör de Hochtiet wedder üm. Kathrien Harder un eer Geld harr he hartensgeern friet, aver de schoov em bisiet un neem en annern, de garnix harr. Siet de Tiet schien dat, als wenn he koppschu waarn weer. De Lüüd geben dat op, em mit en Bruut to brüden, un de Deerns, de al wat an de öllerhafte Kant kamen weren, waarn mööd, noch länger op ein to luren.
Op 'n mal weer se dar, Maria Boysen. Dat gung so still un gau, dat nüms wat markt harr. Dat ganze Dörp verschraak sik, un so 'n Schreck maakt ärgerlich un dull. De Lüüd tuscheln nix Godes un schullen, dat he noch in sien Jaren narrsch noog weer, en Göör von achtein to frien un darto noch wiet her! Wat weer 't denn för en Prinzessin? en Schostersdochter ut Rendsborg? Denn von de Gegend weer se her. Nee, dat jüst nich, se weer en Buurdochter, aver dat stunn dar man wat pover in Huus, veel Kinner, Krankheit un Kröpelkraam. Aver as se eer nu seen deen, kregen se doch dat Stillswigen, besunners de Mannslüüd. Dat weer en Deern as en Bloom ut en Grafengaarn, darbi so lies un fründlich, un wenn se anreedt waar, so harr se för jeden en paßlich Woort – dat de sogar den olen krüschen Paul üm de Eck dreit harr, weer to begripen.
Se keem as Bruut; eer Vaderswester – Tante Maren, as se eer nömen – weer bi eer un vertreed de Moderstell. Tante Maren müch woll fiev- bet sößundörtig Jaar oolt ween, seeg noch kregel un smuck ut, klei sik ümmer bannig op un droog sik, as wenn se noch jung Mäden weer. Domals weer 't in Ilenbeck noch keen Mood, »Tante« to seggen, dat heeß Mösch as annerswo Mellersch; »Tante« weer opfallen, un wiel dat, so seen de Lüüd eerst woll en beetjen spöttsch, naher ut Gewoonheit ok Tante Maren. Se weer man eben dar, so harr se ok dat Regiment in Huus. Paul, Maria, Huusholersch un Deerns – alltosamen müssen no eer Pipen danzen. Dat geev woll en beetjen Striet un Spitakel, aver Tante heel sik haben, de Huusholersch waar sogar afloont, un eer enige Weken in 't Land gaan weren, regeer se, as weer se Fru in Huus. Paul leet sik dat geern gefallen; he harr 't al lang markt, dat bi Kööksch un unbannige Knechten un Deerns veel över Stüür gung un bisiet bröcht waar. Ja ja, so 'n Fru mit en scharp Oog un en stive Nack gefull em – schull lütt Maria ok woll so 'n Fru warrn könen?
Still weer de Bruut man, heel still. Weer dat eer Aart so? Wenn se an Paul Struck sien Siet gung oder seet, denn see se egentlich blot wat, wenn se fraagt waar; mal to vertellen oder en Spaaß to maken, full eer nich in. Wat bedüüd dat? Enige menen, se weer unglücklich, Paul weer eer to oolt und to koolt, to knisig un to langwilig, de annern seen, se weer dumm, se harr blot noch so veel Överleggung, dat se stillsweeg, üm sik ni to verraden. Ob se wat von Huusholen verstunn, kunn man ok ni rutkrigen. Wenn se mal in Köök un Kamer mit angripen wull, schoov Tante Maren eer rut un see: »Wat arbeiden! En Bruut mutt danzen un lachen, na de Köst kommt frö noog de hilde Tiet!« Un Paul lach darto, bröch Maria en Bloom oder neem eer bi de Hand un meen: »Tante Maren hett recht, mien lütt Maria, hett recht, wi wüllt mal na 'n Gaarn gaan, rut na 'n Gaarn!«
Paul weer sünst heel spaarsam, blot sien Wöör see he geern twemal.
Maria verstunn eer Tante nich; fröer harr se eer doch stramm toleert un veel mit eer rümjaagt. Se harr allens doon müßt, waschen un reinmaken, melken un bottern, un wenn allens daan weer, lee se eer en Handarbeit in 'n Schoot. Nu schull se op 'n mal garkeen Hand rögen – schult se sik to Dood langwilen? Se weer an leevsten wedder to Huus gaan, see dat ok to eer Tante, aver de wull dar nix von weten. »Ik will hier mal en beetjen Tog rinbringen, denn hest Du dat naher lichter! Du hollst dat sach ut, Nixdoon is keen suur Arbeit, dünkt mi, un an de Hand von en riken Brüdigam in Gaarn un Feld rümdriben, dar müch ik noch över ween.«
»Aver wat schall Vader aan uns opstellen?« froog Maria lies.
»De bargt sik sach, twischen Saat un Aarn is jo nich alltoveel to doon.«
»Un denn is mi dat schaneerlich, Tante, dat wi hier so lang in 't Huus sünd,« see Maria un waar darbi överher root.
»Wat?« froog Maren gau.
»Wenn hier noch en Moder in Huus weer! Mi is bang, dat de Lüüd...«
»Snack! Wenn Du de Lüüd fragen wullt, mien Deern, denn sitt wi vondaag noch op de Schuufkaar un kruupt wedder na Steenholt! Denn hier sitt vele, de mit all tein Fingern togripen waarn, wenn se Paul Struck infangen kunnen – wi hebbt mennicheen den Spaaß verdorben, dat glööv mi man. Do, wat Du wullt, de Lüüd snakt doch. Övrigens wüß ik nich, wat hier en leidige Swigermoder schull. Ik bün jo hier un heff mien beiden Ogen mitbröcht, dat allens in Schicklichkeit afgeit. Wokeen hett Di dat in 't Oor sett?«
»Seggt hett mi dat nüms, aver mi dünkt, de Lüüd sünd so scholu un kiekt uns so sunnerbar an.« De Tranen stegen eer in de Ogen.
»Narrnkraam, Deern! Dat is de Afgunst, wider nix, wi blievt eerstmal hier, darmit basta! De an 'n Disch sitt, hett de Wust ünner Ogen.« –
Un se bleben. Aver Tante Maren trock doch Paul bisiet un see: »Ik see, dat Du mit so 'n jung Ding nich ümtogaan weetst. Du hest woll noch ni veel Fruunslüüd ünner Hannen hatt?« Darbi lach se em lustig an.
»Nee, Tante Maren, nee, ik...«
»Ach wat, Tante hier, Tante dar! Segg Maren, Paul! Ik bün doch keen ool Minsch mit grise Haar un wackelige Teen!« So stell sik kregel vör em hin und seeg em driest an.
»Nee, dat is waar, dat paßt nich, Tante paßt ni för Di – na Maren denn!« Paul waar bina en beetjen benaut.
»As ik segg, Paul,« – se lee eer Hand op sinen Arm – »Du versteist Dien Saak ni recht as Brüdigam, man kann jo en düchtigen Keerl un en fixen Buur ween un is doch keen rechten Brüdigam.«
»Meenst dat?« He grien eer plietsch an, de Snack kettel em. »Wosaken un wodennig mutt ik dat denn maken, Maren, dat segg mi mal, segg mi mal!«
»Na, lütt Jung, seggen lett sik dat nich, wisen kunn ik 't sach.« Se lach mal lies op un waar root.
»Nu ja, Maren, denn wies mi dat mal!« lach Paul.
»Wraftig, schall ik?« De brunen Ogen drepen em as en hitten Sünnstraal, dat em tomoot waar, as wenn he en Ogenblick ni recht seen kunn, denn keek se na buten, de een Hand an de Back.
»Hest Teenwee?« froog Paul.
»Ach wat! – ik besunn mi man, wosaken ik Di dat klaar maken schull.«
Darbi geev se em en lisen Slag över de Hand, de ok en Strakeln ween kann, drei sik op 'n Afsatz mal rund üm un lach kort op. »Ik Di dat wisen? Nee, Paul, nee, vondaag nich – versöök dat eerstmal sülben, un wenn 't garni gaan will, denn komm wedder!« Darmit weer se ok al ut de Döör, Paul harr blot noch seen, dat se överher root waarn weer.
Wat harr dat to bedüden? Wat wull Maren? Paul höög sik. »Dat is en ganz verdeubelt Fruunsminsch!« mummel he vör sik, »kickt een an mit en Paar Ogen as Füürkölen, darbi so keit un drall un mall! Schull mien Maria ok woll so...« he keek na buten un seeg eer staan. »Hm, wedder an den Beek un deep in Gedanken!« He gung rut na 'n Gaarn.
»Ach mien lütt Maria, ganz alleen, ganz alleen?« see he al von widen; »schüllt wi mal in 't Feld gaan?«
»As Du wullt, Paul.« Dat klung so ruig, un eer groten Ogen keken em mal mööd an, denn seeg se wedder in de wide Feern, as wenn se dar wat söch, wat se hier an den Hillgenbeek ni finnen kunn.
»Du süst woll na de hoge Dann dar achter de Heid – dar is de Mööl; wullt Du mal darhin, so laat ik anspannen.«
Se nück lies mit 'n Kopp: »Wenn Du Tiet hest.«
»Solang Du bi mi büst, heff ik Tiet, ümmer Tiet!« He schrökel na de Hoffsteed, un se seeg em na, ni glücklich, ni trurig, aver mööd un drömerig.
Do höör se achter sik in den Beek en Palschen; se keer sik üm un seeg dar en Jung, woll von en Jarer twölf, de harr sik hooch opkrempelt un waad nu dörch 't Water na eer to, mit en langen Arm heel he eer en Handvoll slowitte Waterrosen hin.
»Jung, Jung, de Beek is deep, Du warrst jo ganz natt!«
»Maakt nix – aver de Blomen nimmst Du doch?«
»O wo smuck! De kenn ik garnich – woneem hest de funnen?«
»De heff ik ut den Öölndiek haalt – ik kann swömmen!« De prächtigen blauen Ogen lüchen hell op.
»Kannst Du würklich? wo heetst Du denn?«
»Hannes Holm – kennst Du ni mien Grootmoder dar in de Kaat?« He wies na en lütt smuck Huus to Süden von Paul Struck sien Gewees, op de anner Siet von den Weg na Mööl.
»Wo sünd denn Dien Vader un Moder, Hannes?«
»De sünd al lang doot. Nu in Sommer bün ik bi den Schoster Neels Kiwitt, ik mutt sien Kö höden; wenn de Winter kommt, denn kaam ik wedder na mien Grootmoder, dar mag ik veel lever ween.«
»Wi wüllt gode Frünn ween, Hannes«, see Maria un geev em eer lütt warme Hand. »Aver nu komm ut den Beek, Du büst jo natt bet ünner 'n Arm! Hett Dien Grootmoder en Antog för Di in Huus?«
»Ja, dat woll, aver ik mutt na mien Kö, de sünd dar baben op de Distelkoppel. Kommst dar mal hin, ik will Di wat wisen!«
»Geern, Hannes!«
»Morgen?«
»Anspannt is, lütt Maria!« reep Paul, de an de Huuseck stunn, de Pietsch in de Hand.
Maria nück den Jung fründlich to un gung. Hannes steeg ut 'n Beek un sprung mit flinken Foot dörch de Wisch to Feld an.
»Dat weer jo de Slüngel Hannes Holm! Hett de Di de smucken Blomen geben? Wo he de woll stalen hett!«
»Steelt denn düsse truhartige Jung?«
»Truhartige Jung – de Racker! Haalt mi jedes Jaar de Kaßberen, de schönen Kaßberen! Un achterna muust he mi de Appeln un Beern un Plummen – is en Slüngel, segg ik Di, en groten Slüngel!«
Maria seeg sik noch mal üm un bröch denn de Blomen in 't Huus, um eer in 't Water to stellen. Bald seten se op 'n Wagen, Paul vör, krumm un duuknackt, se achter in 'n Stool, un mit en Zuckeldraff fören se von de Hoffsteed un lang den Weg na de wide Heiloh to.
KAPITTEL TWE
Paul un Maria weren eben weg, do marscheren dar dre Soldaten to Westen in Dörp rin. Op 'n Buurknüll helen se en Ogenblick an, denn stüren se na Paul Struck sien Doorlock, graad op Maren to, de noch vör de Döör stunn.
Een von de dre treed vör, lee de Hand an den Helm un froog na den Huusherrn.
»De is düssen Ogenblick ni dar – wat hebbt Se op 'n Harten?«
»Wi sünd Quarteermakers un wullen man mellen, dat hier morgen en Leutnant mit tein Mann in 't Quarteer kommt. – Sünd op 'n Dörchmarsch!« sett he hinto.
»Wat för Volk?«
He düüd op sien Schuller: »Ölft Batteljoon!«
»Un de Offzeer – wo heet he?«
»Leutnant Sterlau.«
»He kriggt sien Stuuv, de Mannschaft mutt op Stro liggen – kaamt rin, Lüüd, en Drunk deit goot an so 'n warmen Dag.« Maren gung vörup, un de Soldaten trampen vergnöögt achterher.
In Dörp keem Bewegung. De Hunnen maken en groten Larm un locken de Kinner un olen Wiver rut na Straat, de Mädens schulen üm de Eck na de smucken Soldaten, de Huus bi Huus anseen, un dachen woll al an Jööl, Danz un Gelag. –
As de Bruutlüüd abends to Huus kamen deen, weer allens wedder still. Maria hüpp von 'n Wagen, Paul kroop stief hindal, beide weren swiegsam un segen en beetjen suur ut.
»So mööd?« froog Maren. »Hebbt Ji den Wagen sleept oder de Peer?«
»O o, wie hebbt veel snackt, veel snackt ünnerwegens, ni waar, mien lütt Maria?« see Paul.
Maria nück mit 'n Kopp un versuch to lachen, aver dat wull ni recht glücken.
Maren geev Paul en Wink, he gung mit eer na de Stuuv – Maria sleek na 'n Gaarn.
Weer Paul al en beetjen verdreetlich to Huus kamen, so waar he nu ganz balstürig. So 'n Unru! un denn de Kosten! un de ruge Weertschaft mit dat fremd Volk, Gesindel un Gott weet wat all! He leep darbi in de Stuuv op un dal un wööl sik in de Haar.
»Ik heff mi dat dacht, Paul, dat Di de Saak fitaal ween waar, un darüm wull ik ni geern, dat Maria dat mit anhöör; so 'n jung Ding versteit sowat nich, hett vellicht noch sien Vergnögen an de bunten Röck un lustige Inquarterung. Nu wees en beetjen ruig, Paul; Du kannst Di op 'n Kopp stellen, de Saak blifft, as se is – Krieg is nu mal, un de Soldaat hett dat groot Woort. De Hauptsaak iß opstunns, optopassen, dat nix muust un stalen warrt, un de Deerns in Tögel to holen – in so 'n Tiet kann veel över Stüür gaan.«
»Dat weet Gott, Maren, dar hest Du recht in!«
»Du mußt nu weten, wat Du wullt, Paul; wenn Du meenst, so föör ik mit Maria wedder to Huus.«
»Wat fallt Di in, Maren! Ji wüllt mi doch woll nich in Stich laten, nich alleen laten?« jammer he.
»Mit Maria is Di nix holpen, de steit in so 'n Kottelmottel blot in Wegen, un wenn se geit...«
»Denn geist Du ok – nee, Maren, ik laat Ju ni weg, partu nich! Ach du leve Gott, wat en Spillwark! As wi vergang Jaar dat Peervolk hier harrn, hebbt s' mi över tein Tonn Haver stalen!«
»Na, Paul, naakt büst Du jo ni darbi waarn, un Infanterie fritt kenen Haver. Aver woneem wullt Du mi un Maria hinpacken, wenn de Leutnant de Hoochstuuv krigen deit?«
Paul wööl wedder in sinen Haarpoll rüm. »De verdammte Weertschaft! Ik wull, de Deuvel haal de ganze provisoorsche Regerung un de Gröölhalsen un Larmmakers darto, de hebbt den Spaaß darvon un wi de Last!«
»Denn kreeg de Deuvel veel to doon, Paul! Segg sowat nich, de meisten Lüüd denkt anners as Du. Beter is 't, dünkt mi, Du nimmst de Welt, as se is. Wenn Du mi dat överlaten wullt, denn will ik toseen, dat allens to Heck un ünner Dack kommt – wat meenst Du?«
»Ja, do dat, do dat, lütt Maren! Ik denk, Du weetst eben so goot mit Soldaten ümtospringen as mit Knechten un Deerns, wat?«
»Dar verlaat Di op – de Saak is also afmaakt. – Aver nu segg mi mal, wat hest Du mit Maria hatt? hebbt Ji Ju vertöörnt?« froog se lies.
»Vertöörnt? nee, ganz un garnich, dörchut nich! Aver ik weet ut de Deern ni klook to warrn; se sitt bi mi as en smucke Popp, stil un stief un süüt ut, as wenn se dröömt – is se ümmer so?«
»I wat wull se! Die Deern is sünst so vergnöögt as en Kind.«
Paul, de sik in en Löönstool smeten harr, seet krummpuckelig dar un nüül den Kopp as en kranke Krei; so seeg he ut, as wenn he noch twintig Jaar meer op 'e Nack harr un jeden Ogenblick en Stickhosten krigen kunn. Maren keek em lang un scharp an, bina spöttsch, as much eer Mund fragen: wat is dat egentlich för en Gestell un wat lett sik noch darut maken? kann man em överhaupt noch torecht stucken?
»Mi is bang, ik bünn eer to oolt«, see he toletzt.
»Dat glööv ik ok, un dat is ok so!«
Paul heev den Kopp. »Wat meenst Du, Maren?«
»Ik meen, wat ik segg. Aver de Jaren maakt nich oolt oder jung, kiek Di man mal in de Welt üm. Dar sünd jung Lüüd, de spreekt un dröönt un doot, as harrn se al föfftig Jaar mitlopen, un ool Lüüd kannst Du finnen, de so frisch un krall un krätig sünd, as weren se in de besten Jaren. To de eersten höörst Du. Wat will en Öller von veertig Jaar bedüden för en Mann! Segg mal: Du hest woll as jung Keerl gresig ut 'n Swingel slaan, hest an Marktdagen sprüttenduun achter 'n Tuun legen, Di üm en smucke Deern slaan, dat dat Bloot ut Nees un Mund störrt...«
»Büst Du ni klook, Maren, ik?«
»Nee, nee, Paul, man ruig, ik weet, dat is all ni waar! Du hest ni danzt, ni drunken, nich unklook speelt! Du hest bi Vader un Moder achter 'n Aben seten un klook snackt – oolt kunnst Du garni warrn, Du weerst al oolt vör de Jaren. Ik will Di wat seggen: wenn Du en ool Grootmoder von sößtig Jaar frien deist, denn hest Du en Fru, de bi Di paßt.«
Paul sprung tohööcht. »Verdammi, wat to dull is, is to dull! Ritt Di de Deuvel, Maren, oder wat feelt Di!«
»So! dat wull ik man weten – also dull kannst Du doch warrn, dat is doch
wat
!« Paul wull noch wat seggen, aver se lee em gau de Hand op 'n Mund un see: »Man sinnig, lütt Jung, so slimm weer 't ni meent; ik wull an mal seen, ob garkeen Füür in Di stickt.«
»Dar waar Di vör!« praal he un stell al wedder sien ool Gesicht op, »waar Di vör minen dullen Kopp! Ik heff mal en Ko, de ümmer ut de Koppel leep, in 'e Raas toschannen slaan!«
»Schaad üm de Ko, Paul; wenn 't en Baar west weer, harr ik de Geschicht lever höört«, see Maren dröög un sett sik wedder dal. »Also Du meenst, Du büst eer to oolt?«
Paul stütt den Kopp. »Ja, dat glööv ik, Maren; ik weet ok sach nich ümtogaan mit so 'n Engel.«
»Ach wat Engel, dumm Tüüch! En Engel friet man nich, den beedt man an! Meenst Du, dat Maria en Engel ween will? Dat is gewiß, Du büst so, as Du Di hest un tierst, to oolt för eer, dar verklaamt se bi, wenn s' nich inslöppt. Du harrst een utsöken schullt, de beter mit de Jaren di Di paßt!« Se krempel de Ärmels op, as wenn se an de Arbeit wull.
»Ga nu ni gliek weg, Maren! Dat is jo all recht goot, wat Du seggst, all recht goot«, reep he iverig, »aver woneem schull ik een finnen, de recht to mi paßt!«
»Dat schall ik Di ok noch seggen, Paul? Ik will Di woll en Brill opsetten, aver Di ok noch Ogen in 'n Kopp planten, dat kannst ni verlangen! Wenn Du en Engel söcht un em in Maria funnen hest, wat wullt Du klagen? Denn see aver ok to, dat Du em versteist un as en Engel to waren weetst! Ik waar in Dien Stell all mien Daag kenen Engel in mien Huus nemen un to em seggen: siso, mien lütt Engel, hier maak Dien Bett op, hier schallst Du husen, melken, bottern un Kalver börnen, Kaffi kaken un füürpüstern, mien Engel!«
Paul waar opmarksam. »Wat wat meenst Du egentlich, Maren?«
»Nix wider as dat: weer Maria en Engel, denn harrst Du en heel dummen Streich maakt. Nee, Paul, Maria is en junge quicke Deern von achtein Jaar, keen Engel! Un wenn Du bi eer passen wullt, denn mußt Du op 'e Jungmööl, un dat recht bald! Glück 't Di dat nich, jung to warrn, denn sett Dien lütt Bruut man wedder op 'n Wagen, föör eer to Huus un bedank Di nett bi eren Vader – wat wullt Du mit en schönen nien Hoot, de ni paßt?«
»Du hest mi för 'n Narren!« gnurr Paul verdreetlich. »Ik meen eerst, Du wullst mi en goden Raat geben, un nu snackst Du von Jungmööl un dwatschen Kraam!«
»Na na, Paul, dat kommt op 'n Versöök an. Do blot mal, wat ik Di segg, denn schallst Di över Di sülben verferen!« see Maren un grien.
He schuul eer an. »Du hest mi an 'n Band! snackst jo as en ool Hex!«
»Bün ik ok, Paul, blot noch nich oolt. Nu tier Di ni so!« reep se op 'n mal kort; »wenn ik Di raden un hölpen schall, denn mußt Du ni so kalvsch un kindsch ween! Sprick, wullt Du doon, wat ik Di segg, oder nich?«
»Wenn Du mi nich...«
»Narrnkraam! wullt Du oder wullt Du nich?«
»Nu ja denn, ik will, Maren, ik will!« Paul lach mal wietlöftig op un löön sik in sinen Stool torüch.
»Denn geist Du morgen na Kellnhusen un lettst Di bi Snider Wittfoot twe nie Antöög anmeten – still, Paul, en Mann, en Woort! – Den een driggst Du för best, den annern för däglich in Huus. Du seggst to den Meister: bi den letzten schull he man anfangen un dat Tüüch för Di utsöken – engelsche Waar, reine Woll, grau oder en beetjen karreert, un denn schull he Di dat na de nieste Mood maken. Dat Tüüch to den besten Antog will ik Di utsöken.«
»Dat weer wat!« reep Paul un seeg eer an, as wenn he seggen wull: ik mütz Di wat, weetst dat!
»Un denn geist Du na Schoster Muus – Du weetst jo, eben achter de Kark, hett den schöönsten Laden. Dar lettst Du Di en Paar fine Steveln anmeten, ni to dicke Salen – wo man goot op danzen kann, segg man.«
»Büst Du ni bi Troost, Maren?« reep Paul.
»Nee, lütt Jung, ganz bi Troost bün ik nich, Du schallst vellicht noch mal mien Tröster warrn!« lach Maren vergnöögt. »Büst Du Soldaat west?«
»Nee, heff mi fri köfft.«
»Dat süüt man; Du sittst op 'n Stool as en Stubben up 'n Wall. Kiek mi doch en beetjen fründlich an, lütt Paul!« Se strakel em lang de Haar, kettel em mal mit en flinke Hand an 'n Hals un geev em en Kuß.
Paul waar överher root un hitt. »Deern, wat schall dat, wat...?« he weer ganz verheespeest.
»So, nu süst Du al half ut as en Brüdigam! Tööf, ik will Di mal torecht setten!« Se faat em ünner 't Kinn un heev em den Kopp, böög de Schullern, stött em in 'n Rüch un treed denn en Schritt torüch. »Sitt still, lütt Paul, ik mutt doch mal seen, wo Di dat lett. So! Nu sta op un ga mal dörch de Stuuv! Doch ni mit krumme Kneen! – so is 't recht, ha ha ha!« Maren lach luut op, denn Paul smeet de Been as twe stive Palen.
Waar em bi den Kuß un dat Strakeln un Ficheln snaaksch tomoot, so verdroot em nu dat Lachen – he gung wedder na sinen Stool un gnurr: »Ik warr jo woll noch narrsch bi de verdreiten Wiver!«
»Wat seggst Du dar? Dank doch Gott, Paul, dat de Wiver sik noch över Di erbarmt! De sik von de Soldaten fri köfft hett, mutt naher bi sien Fru exeren!«
»Du büst doch ni mien Fru!« Paul keek eer an, as harr he wunnen Spill.
Maren lach. »Nimm Di in acht, Paul, dar kann allerlei passeren! Jakob küß söben Jaar sien Rahel un maak denn Hochtiet; as he aver den annern Morgen sien Fru bi Licht beseeg, weer 't Lea.«
»So 'n Dummbaart bün ik nich, dat ik en Katt in Düstern kööp!«
»Na, dat weer jo all Spaaß, Paul! Aver wat ik seggen wull: morgen frö geist Du na Kellnhusen un deist, wat Du verspraken hest!« Darmit gung se rut na Köök.
Paul bleev sitten un sunn. Wat wull Maren? wult se sien lütt Bruut wegstuppen un sik sülben op sinen Schoot setten? oder dee se dat all üm em un Maria? – Wat weren Hannen un Arms week un warm, un de Kuß gung em doch dörch un dörch! Un de blanken Ogen keken em so sunnerbar an – wat wull Maren? He grien mal still vör sik hin, as wenn em wat höög. Denn op 'n mal waar sien Gesicht eernst un drang utseen. Jawoll, mummel he, man ümmer Geld verstrein! dat kann garni to veel warrn! Wat en Tostand! En Bruut, de smuck is as en Zierpopp, wider nix as en Bloom in 't Finster, de opwaart warrn mutt, un darto en Tümp Soldaten, de een half opfreet! Denn schall ik mi noch dat beetjen, wat dar nablifft, an 'n Liev hangen! Nee, dar warrt nix ut, dat do ik nich! see he luut un sprung op. As he aver mark, dat sik achter de Döör en flinken Foot rögen dee, verfeer he sik un sleek gau rut na Deel.
Den annern Morgen gung Paul na Kellnhusen un bestell sik Tüüch un Steveln bi Snider un Schoster, so as Maren em dat opgeben harr.
KAPITTEL DRE
De Soldaten morscheren in 't Dörp rin mit volle Musik; op Gesicht, Rock, Steveln leeg de dicke Stuff, aver de Freud lüch eer ut de Ogen, wenn se in eer Quarteer treden.
Bi Paul Struck, de noch ni wedder to Huus kamen weer, stunn Maren op de Deel, as de Leutnant mit sien Lüüd inrücken dee; se neem eer fründlich op un wies den Offzeer sien Stuuv an. De Lüüd weren mööd un hungrig, un daher gung allens still af. Se smeten in de Schüün, wo eer en Eck anwiest waar, den Tornüster af, trocken den Rock ut, wuschen sik denn an den Börntrog, un na en lütt Stunn weer allens wedder rein und blank. Denn waar eten, Maren harr goot un rieklich tokaakt, un naher legen se in en lange Reeg in 't Stro un slepen as Palen.
Maria harr sik garni seen laten. Se seet in de Loov in 'n Gaarn un schuul blot en paarmal, as se de Musik un dat Trampen von de Fööt höör, dörch en Kiekloch. Eer lütten Hannen neien an en witten Platen, un de Gedanken gungen darbi eren egen Gang; mitto lee se de Hand in 'n Schoot un sunn, den schönen Kopp nüült un de Ogen op een Placken. So dreep Tante Maren eer, de op 'n mal vör 't Lusthuus stunn.
Se seeg eer lang un scharp an, denn see se: »Wat dröömst Du, Maria?«
De lütt Deern verschraak sik, dat se hitt un koolt waar. Maren sett sik neffen eer op de Bank un lee eren Arm op Maria eer Schuller: »Segg mi mal, Kind, magst Du em denn garni liden?«
Maria sweeg en Ogenblick, dann begreep se sik un see: »Woto dat Fragen? Dat harrst Du vörher doon schullt!«
»Dien Vader un ik höpen, Ji schullen Ju kennen leren un mit 'nanner torecht finnen.«
»Dat warrt sach noch anners«, see de lütt Bruut mit beverige Lippen, denn greep se wedder na de Nadel.
»Kommst hier schöön to sitten! Sien Hoff is de gröttste in't Dörp, un een hett he gewiß noch in 't Schapp, wenn ni meer.«
»Un ik wull lever mit en annern dröög Broot eten un bedeln gaan, wenn 't en Mann weer, den ik leev harr!« see Maria lies un wisch sik de Trauen von de bleken Backen.
»Du snackst as en Kind, dat sien Daag keen dröög Broot eten hett; wat för 'n Smack in de Botter stickt, de op 't Broot höört, schallst Du eerst leren. Ik will höpen, dat Du Di besinnst, Maria; so kann 't ni bliben, Ji warrt jo to en Spitakel vör de Lüüd.«
De Bruut lee dat Neitüüch bisiet un seeg eer Tante mit eer groten fochtigen Ogen an. »Harr ik mien gode Moder noch, denn weer't ni so kamen! denn weer ik ni verköfft an en ool Wief von Keerl!« Se stunn op un gung na nerrn in den Gaarn.
Maren bleev noch en Ogenblick staan und seeg eer na, denn schüdd se den Kopp: »So geit de Saak nich«, mummel se vör sik hin, »dat mutt en Enn hebben! Mien arm Broder! he harr den riken Swigersöön as Stütt goot bruken kunnt. Een Versöök will ik noch maken, denn...« Se drei sik hastig üm, von de Blangdöör her leet sik en traag Slarren hören. Mit raschen Schritt gung se ut de Loov un reep al von widen:
»Go 'n Dag, Abel, bringst Du wat Nies?«
»Nee, Maren, ik will wat halen!« Darmit wies se eren brunen Hangelpott.
» En beetjen veel, wenn Du em ganz voll hebben wullt«, lach Maren.
»Man Bottermelk, för'n Dreling.« Abel eer scharp Oog seeg mal en Ogenblick dal na'n Beek, wo Maria vör en ole Wichel stunn un in Gedanken Blatt na Blatt afplück, tweireet un hinstrei. »Wat Maria dar woll tweiplückt?«
»Hm, dat weet de Minsch woll nich ümmer, ok wenn he öller is. Hest ok Inquarteern?«
»Wenn Du Flegen un Flöön darto reekst – ja. Ji hebbt en smucken Leutnant kregen, de paßt recht bi lütt Maria.«
»Sch...t! wat schall so'n Snack, Abel!« Se maak den Deckel von de Bottermelksbütt, de in de Köök stunn, apen un greep na en Maat.
»Snack? Na, Maren, de 't hebben kann, hollt sik Paßpeer.«
»Ach wat, mi dünkt, Paul un Maria sünd en ganz paßlich Paar!« Darbi füll se iverig un keek garnich op.
»Jawoll, as en Rosenplant un en soren Paal, wo se anbunnen is! Nee, Maren, dar wüß ik veel wat beters!«
»Wat denn?« Se leet de Hand en Ogenblick rann un seeg sik üm.
»Paul mutt en Fru hebben, de Erfahrung hett un em haltern kann; he is keen Keerl, un de hier Fru ween will, mutt ok den Mann spelen. Dat kann Maria nich, dat kann blot een« – Abel sweeg un luur Maren opmarksam an.
»Un wokeen is dat?« froog Maren un bück sik wedder dal.
»Dat büst Du, Maren! Du waarst Di em en beetjen torecht stucken un em bald in Gang setten as en ool Bockmööl – weer ok goot för't Dörp, denn...«
»Hool den Baart, Abel, wat fallt Di in!« reep Maren un waar root bet an den Hals. »Nee, nee, Dien Geld will ik ni hebben, ga man los, dar!« Se geev eer den Pott un keer sik af na 'n Füürbeerd.
»Dank ok, un adüüs!« see Abel un kroop ut de Döör. Buten blang 't Huus stunn se noch en Ogenblick still un seeg wedder na Maria, de sik nerrn an den Beek op en Bank sett harr. Abel nück mal mit 'n Kopp un sleek wider. De Pott weer so swaar as en Ammer Water, se sett em mal vorsichtig dal un droog em denn mit de anner Hand. »Striken voll, un sünst ümmer so netig as Paul sülben!« un en lises Grinen kroop över eer ool Gesicht. »Wat kreeg se för en Klöör! Hm! Geld wull se ni hebben! Schallst mi keen Brett vör 'n Kopp nageln, Tante Maren! Du lettst den riken Brüdigam ni los, wenn Maria mal waak warrt un dörch de Lappen geit. Wenn uns' Herrgott mien een Oog noch en beetjen apen lett, denn warrt dat noch wat to seen krigen!«
As se ut dat Doorlock sleek, keem Paul eer in 'e Mööt. »Wat hest
Du
denn op 'n Staken, Paul Struck, dat Du von Dien smucke Bruut aflopen deist?« froog se.
»Dat müchst woll weten, Abel. – Hett mien Maria Di de Melk geben? de Pott is jo rein voll, rein voll!«
»Dien Maria? kennt de ok Bottermelk? weet de ok Maat un Sleef to regeren? Mi dünkt, Paul, eer Du Köst geben deist, mußt Du för eer en lütt Sloß buun mit schöne Stuben in – allens blink un blank, bunt Papier an de Wand, Sofa un Stööl mit Sied un Samt övertrocken, Footborrn lackeert, dat man sik darin spegeln kann...«
»Beware, Abel!«
»Denn köffst Du eer siden Kleder un Lacksteveln un en Hoot mit 'n slowitte Fedder, en Sünnschirm un siden Hanschen un en Sleier...«
»Beware, Abel!« Paul lach mal wietlöftig op. »Worüm? Worüm? Mien Maria kann allens, kann allens, is jo in en Buurhuus groot waarn, un Maren hett eer goot toleert!«
»Hest Du ni Dien brune Tööt an den Grafen verköfft? De weer to fien un to smuck vör 'n Mistwagen, seest Du, un Du harrst recht. Nee, Paul, so'n Prinzessin as Maria mutt in en Sloß rin, dat is nu mal nich anners!«
Darmit töffel se wider, un wedder kroop dat wunnerlich dörch de Maschen von Folen, un de ool Mund müffel, as kau se an en Happen, den se eben opsammelt harr. »Dar laat em man mit lopen, vellicht suugt he dar wat rut, wat em Liefwee maakt. Ole Giezknüppel! Wenn he markt, dat em sien lütt Popp mal Geld kosten kann, denn besinnt he sik noch. De beiden Minschen ut 'nanner to bringen, is würklich en goot Wark. So 'n jung Bloot bi en olen verdröögten Keerl – arm Deern!« So mummel se bi sik sülben un kröpel darbi mit eer Dracht na eer Kaat to.
KAPITTEL VEER
Weken vergungen, un de Soldaten, de op 'n Dörchmarsch anseggt weren, maken noch garkeen Anstalt, wedder aftomarscheren. De jungen Mäden freun sik, denn dat geev Leben, veel Spill un Spaaß, Danz un Gelag, un överall weer de bunte Rock de Baas. De Buurn segen sik dat mit en suursööt Gesicht an – wat schullen se darbi doon? As de Heuaarn keem, grepen de Soldaten düchtig mit an, un op 't Feldmark von Ilenbeck weer siendaag ni so'n lustig Volk mit Fork un Hark togang west; dat weer keen Arbeiden, dat weer en half Kinnerspill, aver dat Heu keem darbi schöön ünner Dack.
Denn klung op de Roggenkoppel dat Dingeln un in de Middagsstunn dat Haren in 'n Appelgaarn, de Halms leen
de Köpp dal, op de Stoppel stunnen de goldgelen Hocken in en lange Reeg as Soldaten op de Paraad, un de Julisünn sweev hooch in 'n blauen Heben un lach över 't ganze Gesicht
– wokeen wull dar mucksch en verdreetlich ween?
Sogar Paul Struck dau op un waar lebennig – so luuk harr em noch nüms seen; un wenn he mal Grappen in 'n Kopp harr, so wüß Maren em wedder torecht to strigeln un to stucken. Wull dat mal ni glücken – de Soldaten seten beter to Disch as Kleiers un Döschers –, denn holpen eer de weligen Leutnants, de bi Paul Struck veel ut un in lepen. Se bummeln bi em rüm as Flegen bi de Sirupskruuk un snacken un lachen un vertellen, dat he toletzt garni meer to sik sülben kamen kunn; wenn he mal den Mund apen dee, wunnerwarken se över sien Infäll, dat he glöben müß, he weer würklich en heel basigen Keerl. As he nu gar sinen karreerten Antog an 'n Lief harr, steeg em de Hansnarr baben op 't Dack. He drunk un danz un sung mit de jungen Lüüd, snack sien egenbackt Hoochdüütsch un wix sik de Haar, dat he utseeg, as harr de Bull em lickt, un wenn sien leidigen Frünnen sik vör Högen un Lachen ni bargen kunnen, denn schrachel he as en Heister in 'n Plummboom, un dat Vergnögen glinster em ut de lütten Swiensogen.
Maren verfeer sik eerst, as se seeg, wat se ut Paul maakt harr, se keem sik vör as en Heen, de en Goos utbröödt hett. Aver se leet sik dat wider ni marken; maak he dat mal gar to narrsch, denn lock se em rut un geev em en lütten Wink, see ok woll to Leutnant Sterlau, se schullen em ni to veel Wien un Beer tospölen un em ni to dull brüden. Maren kunn tofreden ween, Paul weer kalvsch un dwallerig as en Jitt op de Fröjaarsweid – he weer würklich to jung waarn.
Aver bi Maria maak he ok so keen Glück; ja, harr se em fröer ni liden mucht, nu schaam se sik üm sientwegen – he waar eer ganz toweddern. Wenn he bi en Gelag rümsprung, as weer he en ool Saagschrick, de unklook waarn is, oder wenn he half duun lang de Deel krei to 'n Spitakel för Knechten un Deerns, wenn he nu gar an eer randanz mit en sööt Gesicht un eer ümfaten un küssen wull, denn waar se hitt un koolt, se harr rutlopen oder in de Eer krupen mucht – o he weer eer ganz un gar toweddern!
Maria harr jo to Huus gaan kunnt na eren Vader – weer't denn dat eerste Maal, dat en Bruut sik besunn un see, se wull nich? un wenn Tante Maren ni mit wull, kunn se denn garnich alleen hin finnen? Wat heel eer torüch?
Maria weer anbunnen. Eerst mit en ganz finen Faden, dat se em garni wies waar. Aver von Dag to Dag waar de Faden dicker un starker, un as se em toletzt seeg, weer't to laat, se kunn em ni meer toriten, dar weer en Keed ut waarn. Dat weer de Leev, de sik lies över dat junge Hart spunnen harr as in 'n Harvst de Spinnwipp över dat stille drömerige Feld. So 'n Spinnfaden toritt de Wind, de över Koppel un Stoppel geit, aver mit de Leev is dat anners: de warrt dörch Storm un Unweder man ümmer starker. Mennich Abend, wenn Maria noch waak op eer Lager liggen dee, laav se sik af, se wull den annern Morgen afreisen, un wenn se sik mit Tante darüm vertöörnen schull. Aver keem de junge Dag, denn weer't vergeten oder waar ok opschaben. Toletzt dreev se so wider as en loses Blatt, dat de Wind in den Beek küselt hett, se kunn ni meer ümkeren. Weer't denn ok so slimm? weer't överhaupt en Sünn? kann de Boom wat darför, wenn de Drossel en Nest in sinen Poll buut? So kommt de Leev anflegen as en Vagel un singt in't junge Minschenhart un buut en Nest darin – keen Hand kann't möten. Dat weren eer Gedanken.
Un Maren – seeg se nich, wat in Maria ümgung, oder dach se ebenso? Leutnant Sterlau stunn geern bi Maren rüm, wenn se in Köök un Stuuv to doon harr – se wüß mit hooch un siet prächtig to snacken und to klönen. Aver lang duur dat nich, denn joog se em mit en Spaaß rut na 'n Gaarn, wo Maria gewöhnlich weer, harr ok garnix dargegen, wenn de beiden mal alleen in 't Feld dammeln.
Maria harr dat opfallen müßt, denn Tante Maren weer sünst egen in son Saken, dat wüß se; aver se seeg un höör nich, se dach eben nich, se spunn un drööm, un en selig Höpen trock dörch eer junges Hart, as de Ruch von Veilchen dörch den Gaarn, wenn de Sommer kamen will. De Freud blö in eer op un schien bald ut Ogen un Backen un sprung mit Lachen över de witten Teen un de roden Lippen. Nie weer Maria so schöön as in de Dagen – en Roos in Dau, all de Blomen in Gaarn sünd verwunnert un seggt: dat Königskind is dar!
Ja, Maria weer en Königskind! Un de jungen Lüüd wüssen dat. Se weren al glücklich, wenn Maria eer blot mal anlach oder en fründlich Woort see. Se bröchen eer Blomen un heel veel söten Snack; se fören mit eer ut, leten Muskanten kamen ut de Stadt un reten un vertöörnen sik bina üm eer bi 't Danzen; se spelen mit eer allerhand Spill, un se weer ümmer de eerst, annere Deerns lepen blot so mit un müssen tofreden ween mit dat, wat ut Verseen blangbi full.
Maria neem allens hin, as höör sik dat so, as kunn dat garnich anners ween. Se waar darbi nich övermödig, dwallerig oder stolt as mennicheen, nee, se weer blot glücklich, o so glücklich! Un dat Glück weck in eer rein Hart all de Gedanken, de bether noch slapen harrn, as weren't luter Blomen, de in 'n Fröjaarswind un Sünnschien de Deek trüchschuuvt un mit verwunnerte Ogen in de Welt lacht – wat en Herrlichkeit! Do keem ok de Moot wedder, den se ganz verlaren harr, un eer weer 't op 'n mal, as harr se Flünk un kunn flegen un sik wegen hooch över de Eer weg baben in den reinen blauen Heben. –
De junge Mann, de düt Wunner tostann bröcht harr, weer Leutnant Sterlau, aver he wüß woll nix darvon. Denn Maria wiek em eerst lang ut, un wenn he eer mal in Huus un Gaarn bemött un en Woort to eer see, kreeg he halve Antwoort, un de Ogen segen em scholu an. Weer se bang vör em? kunn se em nich utstaan? Oder gefull eer dat meer, wenn sien Kameraden so sööt snacken un allerlei billigen Spaaß dreben? Denn kunn se eer utlachen un weer garni benaut un verlegen.
Sterlau weer öller, ni blot an Jaren, as de meisten annern Leutnants. Wenn 't mal en beetjen narrsch hergung, maak he ok sinen Spaaß un lach mit, aver man müß marken, dat he kenen rechten Smack daran funn; he stunn op de Scheed, wo de junge Mann den Eernst wies warrt un sik umsüüt na en groot Wark, wo he mit angripen kann. Wiet ut de Feern weer he herkamen, de trurige Tostand von sien Vaderland harr em herdreben, he wull ok sinen Arm leen, dat allens beter waar.
Leutnant Sterlau weer bürtig in Köln an den Rhein, wo sien Vader en groot Wiengeschäft harr, weer eerst op Scholen west un denn na Düsseldorf gaan, op de Malerschool. Hier harr he sien schöönsten Jaren verleevt un harr denn mit en goden Fründ en schöne Reis maakt över Stuttgart, München, dörch de Schweiz na dat herrliche Italien, wo he de Kunst wider studeer. Dat Jaar 48 dreev em wedder trüch över de Alpen, un bald weer he merrn in den groten Truvel, de dat ganze Volk in Oproor bröch. As he höör, dat en Broder von sien Moder, de bet herto in hannöversche Deensten staan harr, na Sleeswig-Holsteen gaan weer, üm ok den eernsten Krieg kennen to leren, reis he na un mell sik bi sinen Oom, den Oberst von Bonnet. De ool Oberst trock eerst de Steern kruus un buller em an, aver dat holp nich, he müß toletzt ja seggen. Un egentlich dee he dat geern, denn he weer mit Lief un Seel Soldat un meen, Stift un Pinsel weren Speeltüüch för Fruunslüüd, en starke Mannshand kunn wat Beters doon, as bunte Biller malen. So waar Sterlau na Rendsborg schickt to en Fründ, de em inexeren laten schull. »Aber eins bitt' ich mir aus, Junge: Du bist nach kurzer Zeit Leutnant! Der Sohn einer geborenen von Bonnet darf hier nicht als Gemeiner herumlungern!« – Domals weer sowat mööglich, Offzeers weren heel knapp, un frischbackte Leutnants, de man ganz nootdreftig den Deenst verstunnen, funnen sik in jedes Batteljoon.
Leutnant weer he nu un harr in 't Batteljoon von sinen Oom ok en Kompani funnen, denn de Ool wull em ünner Ogen beholen.
De Deenst weer stramm, un de ool Oberst leet nix dörchslippen un weer hellisch schabberig; wenn sien jungen Offzeers nich oppassen oder eer Saak ni verstunnen, denn lümmel he eer ut, dat en Hund ok nich en Stück dröög Broot von eer neem. En Glück weer 't noch, dat he sowat ünner veer Ogen afmaak, ni vör de Front; denn de Soldaten weren so al balstürig noog, dar weer noch keen Appell in. Jeden Morgen vör Dau un Dag müssen se rut un op de Heid exeren un na de Schiev scheten, eerst üm Klock twölf un een gung 't wedder in 't Quarteer. Mitto waar rein ut dove Nööt nachts üm twölf Alarm blaast, oder se müssen ok mal bi Storm un Regen oder in grote Hitten en Marsch maken, dat de Lüüd utseen as Helldüvels, wenn se to Huus kemen. Se weren denn gnatterig un dull un sungen den Olen, de an de Spitz ganz komodig op sinen Brunen seet, allerhand Schelmleder vör, aver he keer sik ni daran un wüß woll, wat he dee.
Maren, de an de fine Wäsch un an sien schönen Saken, de Leutnant Sterlau in sien Stuuv rümliggen leet, marken dee, dat he ut en vörneem Huus stamm, much woll glöben, dat em de stramme Deenst en beetjen suur waar, denn he waar von eer ganz besunners pleegt un opwaart. Maria dee ok eer Deel, se sorg darför, dat Sterlau en smuck Quarteer vörfunn. Maren harr eer toletzt denn doch en Arbeit anwiest: se müß jeden Morgen de hoge Stuuv torechtmaken. Dar bröch Maria nu en lange Tiet bi to – de Tiet weer jo för eer en billige Waar! Stunnlang kunn se darbi rümpusseln, un wenn se wat anners to doon hatt harr, weer 't en Sünn un Schann west, so de schöne Tiet to verklein! Dat weer aver ok en Vergnögen, de Stuuv antoseen, wenn Maria de Arbeit daan harr. Allens blink un blank, allens an sinen richtigen Platz, de Luft frisch un rein, denn se maak, wat man sünst op 'n Lann so veel versümen deit, dat Finster apen; op 'n Disch blö in 't Glas en Struuß von frische Feldblomen, ok woll mal en Roos, en Gülla oder Levkoj, de se in Gaarn un Feld sammelt harr.
Eerst kunn Sterlau dat ni klook krigen, wokeen em sien Stuuv so smuck maak. Maren, de he froog, lach em lustig an un see: wenn he dat weten wull, müß he eer to Huus kamen.
Mal keem he würklich en Stunn fröer, un as he in de Stuuv tree, stunn Maria vör em, överher hitt un root un rein verbaast, se leet en Breef, den se eben von alle Kanten nischirig bekeken harr, an de Eer fallen, de Arms sacken eer an 'n Liev dal – so stunn se dar, stuur un stief, blot de Bossen gung eer op un dal. So weer se wunnerschöön, un Sterlau harr eer woll ümfaten un küssen mucht, aver he dwung sik un faat eer blot bi beide Hannen, un sien Stimm klung in en depen Klockentoon, as he see: »O Maria, sind Sie der gute Geist, der mir die Fremde zu einem wohligen Heim macht!« He bück sik dal, as wull he eer de Hand küssen, aver se reet sik gau los un witsch ut de Döör, he seeg blot noch, dat eer en blanke Traan lang de Back rull.
Sterlau harr al mennich smuck Fräulein an de Hand faat un in de schönen Ogen seen; wenige weren scholu un trüchholern, de meisten weren em wiet in 'e Mööt kamen – Maria weer ganz apart, anners as all de annern, en schüchtern Ree, un de eer infangen wull, müß sacht gaan un lisen ween. Un Paul Struck harr eer fungen? Paul Struck! so 'n Wief von Keerl, so 'n...! De junge Mann gung en paarmal in de Stuuv op un dal un sunn. Tofällig seeg he sien Gesicht in 't Spegel un verfeer sik: ganz düsterroot, as weer em dat Bloot to Kopp schaten, dat Haar an de Steern fastbackt von Sweet un Stuff, de Uniform gries un plackerig. He gung na sinen Waschdisch un spööl sik af, denn wull he den Burßen ropen, üm sik armer Kledaschen antotrecken, do funn he den Breef. »O, ein Brief von Mama!« see he lies vör sik hin. He bekeek dat Siegel. »Ein Wappen? Seltsam!« Denn brook he dat Siegel vorsichtig apen un fung an to lesen.
Dat weer en Breef, as en gode Moder to schriben pleggt an eren Söön, de in 't Feld steit un jeden Dag den Dood bemöten kann, veel Leev, veel Sorg un Angst. Denn aver keem en Saak, de em allerlei Gedanken maak.
»Wir haben nunmehr, lieber Magnus«, schreev se, »meinen langjährigen Wunsch realisiert: wir haben den alten Adel der von Sterlau wieder hervorgezogen und öffentlich angenommen. Dir wird es nicht unbekannt sein, daß Dein Großvater in der Napoleonischen Zeit sein ganzes Vermögen verlor; dies veranlaßte ihn, seinen Adel zu verleugnen und ein bürgerliches Gewerbe zu treiben. Er hinterließ Deinem Vater ein recht bedeutendes Vermögen, so daß dieser bei der Werbung meinem Vater die Rehabilitierung seines Namens in Aussicht stellen konnte. Das Weingeschäft ist vor vierzehn Tagen verkauft, und wir verfügen nun über ein Vermögen von nahezu zwei Millionen Talern; übrigens steht Dein Vater in Unterhandlung wegen des Schlosses Windeck... Talländereien... Weinberge...« wider keem he nich. He smeet sik in en Löönstool, un över sien smuck Gesicht trock en Schadden, he seeg op 'n mal veel öller un eernster ut.
De Saak gefull em nich. Al as Jung harr he sik meer to sinen Vader holen, de en düchtigen, flitigen Koopmann weer un wiet un siet bi lütt un groot in Anseen stunn. De Moder harr en stolten Sinn un kunn ni verstaan, dat eer Mann un eer Söön mit ringe Börgerslüüd ümgaan muchen. Dat schöne Geschäft, de Goldgruuv, verköfft üm en Flitter, üm en Flierkraam! »Ist 's jetzt an der Zeit, alte verblichene Gewänder wieder anzulegen?« mummel he. »Eine neue Zeit zieht herauf wie ein Wetter, die seltsamsten Träume und Ideen umschwirren uns wie Schwärmer und Leuchtkugeln, die Welt steht in Brand, und Du willst den alten Trödel retten – o Mutter!«
He neem den Breef, den he en Ogenblick op 'n Disch leggt harr, wedder vör. »Du bist jetzt ein Freiherr
von Sterlau, und ich bin stolz darauf, einen Sohn zu haben, der den Edelmann zu vertreten weiß. Daher war ich eifrig dafür, daß Du Dich, als Dein Vater durchaus nichts vom Offizier hören wollte, der Malerei widmetest – die Kunst ist dem Adel verwandt. Dein Vater wollte ungern das Geschäft verkaufen, endlich habe ich ihn dazu bewogen. Ein plebejischer Beruf eignet sich nicht für den Edelmann, der muß Herr von Grund und Boden sein, dann ähnelt er dem Fürsten, dem er nach Herkunft, Gesinnung, in seinem Dichten und Trachten angehört.« Sterlau weeg den Kopp. »A propos, gestern besuchten uns Baron von Hillesem nebst Frau und Tochter. Für letztere, die zu einer Schönheit erblüht ist, interessierst Du Dich ein wenig, wie ich weiß. Nun, ein stattlicher Offizier aus privilegiertem Stande und mit einem respektablen Vermögen...« He lee den Breef op 'n Disch un sprung op: »Kamilla von Hillesem! Dies tote Schaugericht, diese Holzpuppe – das fehlte noch!« He wink mit beide Hannen af un gung weder na sinen Waschdisch, üm sik dat Haar to strigeln.
En Finger klopp an de Döör. »Du leve Tiet, Herr Leutnant, Se sünd woll inslapen! Ik luur en halve Stunn mit mien Eten, un uns is de Maag al ganz scheef!«
He eet mit Paul, Maren un Maria in de Waanstuuv, so harr he 't wullt. »Verzeihen Sie, ich komme gleich!« see he un maak de Dür apen. »Was haben Sie denn zurechtgeschmort, Madam, ich bin hungrig wie ein Tiger.« Sterlau nööm Maren nie anners as Madam un wull sach darmit andüden, dat se Herr in Huus weer.
Se geev em keen Antwoort op sien Fraag. »Aha, en Breef, nu kann ik 't begripen! Woll von de lütt Bruut?«
Sterlau lach lustig op. »Ik hab keen lütt Bruut«, see he drollig, »aber meine Mutter schrieb mir mancherlei ernste Dinge. Einen Augenblick, bitte! Mein Bursche muß erst – wo ist denn der Schlingel!«
»Ach wat, hier is en Börst, kamen S' man mal her, dat beetjen Stuff is licht affeegt, wenn Se Snuten un Pootjen man rein hebbt!«
»Was meinen Sie?« froog he un leet sik gedüllig afbörsten.
Maren verfeer sik doch över eren Snack. »Ik meen, dat Se smuck noog sünd – de Supp warrt koolt.« Darmit schoov se em in de anner Stuuv, de apen stunn.
Maria un Paul, de al achter 'n Disch seten, harrn allens höört. »Zu Haus dar is doch kein Krieg?« froog Paul.
»Nein, Herr Struck, mein Alter hat sein Geschäft verkauft, für mich eine wichtige Sache.«
»Ik waar den Herrn Leutnant nu tofreden laten, Paul; wenn man to Disch geit, mutt man allens an den Nagel hangen, wat Sorgen maakt, un blot en Hunger mitbringen, de goot tolangt«, stüür Maren.
Maria weer swiegsam un seeg darbi noch bleek ut, dat Eten röög se bina garnich an. Sterlau spaaß un lach, vertell ok allerlei ut sien Kinnerjaren, schuul aver meermal na Maria röver; toletzt, as allens nix versloog, spook he eer an un see en fründlich Woort över de smucken Blomen de he wedder op sinen Disch funnen harr.
»Nich waar, Herr Leutnant, Maria höört egentlich in en schöön Sloß? Sie is keine rechte Frau für mir un miensgliken, sie kann viel besser einen Strusch binnen as einen guten Bessen, hä hä hä!« schrachel Paul. »Aver wat ik seggen wull, Maria, wat ik seggen wull: Du sneerst mi ümmer in Gras un Koorn...«
»So laat doch Dien Tünen, Paul!« reep Maren, de en ganz roden Kopp kregen harr.
»Nee, nee, Maren, höör mi doch an, se kann dat jo veel komodiger hebben, veel komodiger! De Knecht haalt för de Peer ümmer Gröönfoder, dar sünd jo en Barg Blomen mang, en ganzen Barg schöne Blomen! – Denn krigen Sie die Blumen un die Ferde das Mengfutter!« reep he mit Högen den Leutnant to.
Maria schaam sik un seeg vör sik dal; Paul harr eer mit sien tapsigen Fingern merrn in 't Hart ringrepen, se stunn lisen op un sleek in eer Kamer un leet sik den Dag ni wedder seen.
KAPITTEL FIEV
Den annern Middag gung Maria na Disch in den Gaarn. Dicht an den Beek stunn achter 't Backhuus en krummen Ellhorn – en heemlich Flach, dar weer se moderselenalleen mit eer Gedanken. Vondaag weer 't dar besunners schöön. Dicht neffen eer leep de stille Beek, op de anner Siet in de grote Wisch grasen de Melkkö, in 't Gras kropen Spre un Blauackermann, sleken ok woll mal hart an 't Över ran un pliren de lütt Bruut nischirig an, de Swolken jogen as en Schadden dicht över den Grund, un in 't kole klare Water spelen de Frellen un sprungen na Mücken, de in en Swarm ümmer op un dal sinksanken, as danzen se op de Sünnstralen.
Maria harr eer Neitüüch op 'n Schoot leggt, de lütten Hannen darop. Eer Gedanken weren wiet weg, wiet vörut un danzen ok op un dal, simmen un sungen, eer weer tomoot, as höör se in wide Feern en Speeluur vertellen von en Glück, dat sik ni beschriben lett.
Do keem en Schritt üm dat Backhuus – Maria verschraak sik, dat se opsprung. Sterlau stunn vör eer un seeg eer an mit sien groten Ogen. Eben noch harr se an em dacht un harr hööpt, he schull kamen; nu he dar weer, waar se angstig, se neem eer Neitüüch op, dat eer an de Eer gleden weer, un wull gaan. Aver Sterlau vertreed eer den Weg, lee de Hand an de Mütz un grööt eer as en vörneme Daam.
»Ihre Blumen haben mich so manchen Tag freundlich begrüßt, wenn ich ermüdet vom Exerzierplatz kam«, see he bina fierlich, »heute fehlt der Strauß, und so leid es mir tut, ich verstehe Sie vollkommen. Ich habe herzlich bedauert, daß Sie meinetwegen solche Behandlung erdulden mußten. Nehmen Sie diese Blume von mir an? Bitte, Maria, weisen Sie sie nicht ab!« He heel eer en Bloom hin so schöön, as weer se ut den Paradiesgaarn.
Maria neem eer mit en beverige Hand, un ut eer Ogen dreep em en warmen Straal bet in 't Hart rin, seggen kunn se keen Wort.
»Die Heide ist rätselhaft, wunderbar!« sett he hinto, üm Maria sach en beetjen Tiet so laten, sik to vermünnern. »Beim ersten Anblick leblos, trostlos, ein verödet Feld, das eine begrabene Welt deckt; sieht man sie aber aufmerksam und liebevoll an, dann reicht sie Blumen, die uns seltsam grüßen. Wissen Sie, wie diese heißt?«
»Enzian!« see se lies.
»Enzian! Habe lange gesucht, um ihren stillen Winkel, wo ich sie am Morgen beim Exerzieren entdeckte, wiederzufinden. Ich habe bei ihrem Anblick Ihrer gedenken müssen – darf ich Ihnen einmal eine wieder bringen?«
Maria nück mit 'n Kopp. »Ich will sie drinnen in Wasser stellen!« see se lies, un denn weer se weg.
Sterlau dach, se schull wedder kamen, un luur en viertel, en halve Stunn, aver vergeevs, se bleev weg.
Un dar weer en ool Katt schuld an. Maria weer dörch Sterlau sien Wöör un de Bloom in grote Opregung kamen, se müß sik eerst en beetjen besinnen, darüm gung se na eer Kamer. As se üm de Eck von 't Backhuus keem un graad de lütt Bloom an de Lippen drück, bemött eer de grote swarte Kater, de woll op en Vagel Jagd maken much, un keek eer mit sien scharpen Ogen füünsch an as en Minsch, as – Tante Maren woll doon kunn, wenn se een in 'n Sinn harr. Maria kreeg en groten Schreck, un in den Ogenblick bill se sik in, en paar böse Ogen harrn eer Gedanken seen un waarn eer verraden.
Se sleek in eer Kamer un versteek de Bloom in en Struuß, den se sik sülben sammelt harr. De Schreck weer frilich bald vergaan, se müß jo inseen, dat en unvernünftige Kreatur all sowat ni kunn un verstunn; se wull ok wedder na buten, aver jedesmal, wenn se de Döörklink anfaat, heel eer wat torüch, dat se sik toletzt hinsett un in beide Hannen ween.
Aver lütt Enzian blö in den Struuß un seeg eer fraam an, wenn Maria sik daröver bück. Un jeden annern Dag keem en smucke Bloom darto, un alltosamen seen un vertellen eer ümmer datsülve, un eer Hart höör nipp to un glööv dat gar to geern.
Sterlau harr eer ümmer in 't Oog, un se kunn sik man eben rutwagen ut eer Kamer, so weer he an eer Siet. Darbi ni driest un todringlich as enige von de Leutnants, aver na un na ümmer meer vertruut, dat he sogar dat »Fräulein« vergeten dee un eer blot Maria nööm. Nee, sien groten klaren Ogen kunnen ni legen, so depen Klockentoon in de Stimm wüß nix von Falschheit.
So sung dat junge Hart, as en lütt Göör woll deit, sik sülben in en schönen Droom. –
Un Paul lee eer nix in Weg, kümmer sik överhaupt wenig üm sien Bruut; he weer veel meer üm un bi Maren, un twischen de beiden weer 't een Pott un Pann. Toeerst dach Maria sik dar nix bi, aver as se mal abends in Schummern lies in de Stubendöör treden dee, seeg se wat, wat eer opmarksam maken müß. Paul un eer Tante stunnen merrn in de Stuuv un harrn sik ümfaat; se harrn eer den Rüch tokeert un segen eer nich. Paul küß Maren meermal, strakel eer över de Backen un tuschel eer wat in 't Oor, dat se lachen müß. Maria schoov ganz sacht de Döör to un sleek op 'e Töön na eer Kamer. Wat se seen harr, weer graad ni nett, aver eer weer 't recht – man to, so kunn 't gaan, op de Aart kunn se loskamen! –
Se weer nu ni meer so schulu as fröer un versteek sik nich, wenn Sterlau eer opsöken dee. Aver se fööl, dat doch noch twischen em un eer wat weer, wat eer vörkeem as en hoge Muur: dat weer de Bildung. Al de hoochdüütsche Spraak maak eer Noot. Se harr as Kind en gode Dörpschool besucht, kunn ok Hoochdüütsch verstaan un spreken, aver eer keem düsse Spraak ümmer vör as en Sünndagsstaat, as en Paar nie Scho, de heel smuck utseet, aver gresig knipen doot, wenn de Foot warm warrt – en suur Gaan! Bruuk Sterlau nu gar mal en fremd Woort, engelsch oder franzöösch, denn waar de Noot eerst groot. Aver he weer fründlich un holp na op en Aart, dat se bald alle Verlegenheit vergeet un daroplos plöter un vertell. Un de junge Mann harr sien stille Freud daran. Wat klingt ni wunnerschöön ut en Mund, den man liden mag? Darto keem, dat he Maria nu eerst recht kennen leer, wat se dröömt un daan un dacht harr as Kind un wat se sunn un dach över Welt un Minschen. Maria weer en grotes, frames Kind, eer Hart keem em vör as en depen Born, hell un klaar bet op 'n Grund, Gras un Blomen an 'n Rand: de Welt, de sik darin spegel, weer schöön verklaart un voller Freud un Freden.
Sterlau harr bet herto so in den Dag rinleevt, de Welt anseen as en Paradiesgaarn un na jede schöne Frucht langt, de em in de Ogen schien. So much he denn ok, as he Maria in sien Quarteer vörfunn, dacht hebben, den smucken Vagel intofangen un den Brüdigam de Höll hitt to maken – in de lange Wiel op 'n Dörpen weer dat jo en netten Tietverdriev. Aver dat Infangen waar em suur noog maakt, un as he toletzt den lütten Vagel in de Hand harr, kemen em ganz anner Gedanken, un wat he vellicht fröer sunnen harr un dacht, smeet he wiet achter sik. Dat schöne Natuurkind harr 't em andaan, em ganz den Kopp verdreit; mit eer Lachen un Fragen un Vertellen harr Maria em na un na ganz inspunnen, aan dat sülben to weten.
Sterlau sien Kameraden kemen ni meer so veel to Besöök, se muchen woll wat markt un von anner Lüüd wat höört hebben, denn de Snack danzt bi so 'n Gelegenheit ümmer vörut. De beiden jungen Lüüd weer dat eben recht, de annern weren eer oft in Wegen west. Se driseln nu oft in Feld un Heid rüm un harrn sik veel to seggen. Sterlau harr al en groot Stück von de Welt seen un wüß op eer Hinnerfragen goot to vertellen, un allens keem eer noch mal so schöön vör, wenn he eer op prächtige Wolken an 'n Heben, op en smucke Auwisch in 'n Abendschien oder en Woold, half todeckt mit Daak un Dau, opmarksam maak. Dat weer de Maler, de Künstler, de de Schöönheit kennt un över allens leet hett, wo se em ok bemöten deit.
Geern stunn se bi em, wenn he teken dee. Denn as Sterlau man eerst warm waar in sien Quarteer un de Deenst em ni meer so veel Mö maak, kreeg he sien Book, sien Skizzenbook, as he dat nööm, wedder her un maal un teek bina jeden Namiddag. Dat weren schöne Stunnen för Maria. Se keek em över de Schuller, froog un düüd, plück Blomen un Beren, de hier un dar in de Heid wussen, un den Struuß von Blomen un Frucht lee se still neffen em hin. Darbi waar snackt un spaaßt un daan, dat de Tiet vergung as in en Droom.
De Lüüd in Dörp, de Paul Struck sien Huus al lang scharp in 't Oog harrn, waarn bi dat Spillwark ganz kathoolsch, un wat se tuscheln, klung ni schöön. Man weer domals allerlei gewennt. De bunte Rock maak mennich Deern rein narrsch, dat se den Soldaat naleep un sik em an den Hals smiten dee. Aver dat en Brüdigam sien smucke Bruut staan un gaan un doon leet, wat se wull, üm mit en öllerhafte Persoon rümtoficheln: dat weer ganz wat Nies, dat harr woll noch nüms seen un beleevt. De olen Jungfern lachen luuthals un toreten Paul un Maren mit 'e Teen un geben lütt Maria Titel un Namen, de häßlich klingen un rüken deen. Eernsthafte Lüüd schüdden den Kopp un frogen, wat dar ut warrn schull.
Maren, bi de de Verstand ümmer op Vörposten stunn, much recht goot marken, wat in Dörp över eer ümgung, aver Sterlau un Maria wüssen von nix; se weren as twe lütt Vagels, de mit 'nanner in 't Sand speelt – wo licht kriggt de de Klemmer!
Aver Maria schull bald ut 'n Droom kamen.
An en warmen, stillen Harvstdag weren de beiden mal wedder na de Heid driselt. Gar to frö keem de Abend, un se dachen al daran, na Huus to gaan. Aver do funn Sterlau noch en herrlich Bild, dat müß noch mit, dat weer gar to schöön. Baben op en lütten Barg, en Hünengraff mit Braam un brune Heid, stunn en olen Mann mit slowitte Haar, krumm, duuknackt, beide Hannen op 'n Stock foolt, as wenn he beden dee, en Spitzhund seet neffen em. Över Mann un Hund un Hünengraff un över de boomstille wide Heid goot de Abendsünn en rosenroden Schien. Un nu hüpp dar noch en lütt Mäden den Barg rop, stell sik bi den Olen hin un seeg ok in de Feern – Maria! Se kenn den olen Mann al lang; se harr oft bi em seten, as se sik noch mit eer Unglück in de eensame Heid sleken harr. Nu wull se em in Snack opholen, damit Sterlau geruig teken kunn, wull ok sach geern mit in dat Bild ween, wat den Maler so gefull.
Sterlau klopp dat Hart, as he Maria dar haben seeg. Hooch un verklaart stunn se dar. Op eer helles Haar, dat in dicke blanke Flechten üm den Kopp leggt weer, flimmer dat Abendgold, as droog se en Kranz von gülden Rosen. Un as he dar stunn, en beetjen versteken achter en dünnen Busch – de Ool schull em ni geern wies warrn – un sien Ogen von de schöne Gestalt garni loskamen kunnen, do kreeg en Gedanken, de bet herto noch ni harr to Woort kamen kunnt, de Babenhand: Maria schull sien Egen warrn, ganz un gar, för 't ganze Leben! An Teken weer ni to denken, dee ok ni nödig, denn düt Bild vergeet he nich, dat kunn he noch na Jaren frisch un lebennig in sien Hart finnen.
Wieldeß sprook Maria mit den olen Mann, de eer al von widen tonäck. He weer en beetjen sunnerbar, de ool Dierk-Scheper, seen de Lüüd, he sprook to Minschen knapp en Woort, aver wenn he alleen weer, denn snack he mit sik sülben un mit sinen Hund, un de em beluurt harrn, vertellen, dat he denn von ole schöne Tiden sprook un de böse Welt anklaag, de nu allens op 'n Kopp stell un beter weten wull. Maria verstunn em, denn in de trurigen Dagen weer eer de Welt ebenso toweddern as em. Un as Spitz, de jeden Minschen mit Mißtruun anschuul, marken dee, dat de olen Ogen oplüchen un rein jung waarn, wenn Maria keem, leep he eer al in 'e Mööt, sprung an eer op un lick eer de Hand.
Nu weer se lang ni bi den Olen west, se gung em in de letzte Tiet ut 'n Wegen, wenn se mit Sterlau op de Heid rümdrisel. Darüm besunn se sik darop, wat se to em seggen schull. »Hett he nich enige Schrubbers bunnen, Dierk? De olen sünd op un all«, see se en beetjen unseker, as se em de Hand geev.
De Ool schüdd den Kopp. »Wokeen snitt de Heid in 'e Blööt? So grausam is blot de Dood!« De Ool keek eer darbi garnich an un seeg in wide Feern.
»Wat süüt he, Dierk?« froog se wedder. »He steit hier al lang.«
»Nix – ik söök wat.«
»Kann ik hölpen, ik heff junge Ogen – wat söcht He?«
»Dien Glück, Maria.« He seeg eer warm an.
Maria freu sik, eer ool Fründ schien doch ni vertöörnt to ween. »Dat löppt hier ni verlaren op de Heid rüm!« lach se mit blanke Teen, »dat dreeg ik bi mi in 't Hart.«
»So, Kind? Denn löppt dat doch verlaren in Heid un Kratt ümher!« see he so sunnerbar, dat se sik verschraak.
Woll üm den Olen un sik sülben op anner Gedanken to bringen, see se: »Wo schöön is de Heid in de Blööt!«
»As en Bruut in Truer! Alle Jaar eenmal leggt se sik den Kranz in 't Haar un süüt mit eer eernst Gesicht in 't wide Land, ob he kommt, ob he wedder kommt.«
»Wokeen, Dierk, wokeen?«
»Aver de Winter ritt eer den Kranz mit sien kole Hand von 'n Kopp, un se liggt wedder dar in eer pultrig Kleed. All soor, all soor, nu al dusend Jaar! All soor bet an den groten Dag!« He sloog en widen Bagen mit sinen Stock, un sien hollen Ogen lüchen.
Maria weer tomoot, as höör se en Mann spreken in 'n Droom: de Spraak dump, un wat he see, so sunnerbar.
Sterlau keem ran un stell sik bi Maria hin, aver se waar em ni wies; de ool Mann un sien Spitz ok woll nich, oder se wullen em ni seen.
»Wat is dat för 'n Dag, Dierk?« froog Maria mit grote verwunnerte Ogen.
»All soor bet an den groten Dag, denn kommt he! denn ritt he hooch to Peer över dat wide Feld. Sien Haar is as frischen Sne so witt, gneterswart is sien Peerd, un he ritt op un dal, hin un her, un ut de Hoofspoor waßt Gras un Krüder un Blomen. Denn warrt de Heid wedder en Paradiesgaarn, wo Nachtigallen singt un Kinner speelt.«
Maria lee eer lütt Hand op sinen Arm un froog: »Ik versta em jo nich, Vader Dierk: wokeen warrt över de Heid riden?«
»Kind, Kind, de König! Un wenn he kommt, denn klingt Musik över de Heid, de Trummeln gaat, de Kanonen dröönt, un de Grund beevt von dat Footvolk un von de Swadronen, de op sinen Wink mit Rasseln darhinjagt in Stuff un Qualm.«
»Das ist wunderbar!« reep Sterlau, de sik ni meer bargen kunn. »Woher wissen Sie das, Mann?«
»Heff em riden seen in de hitte Middagssünn«, weer de Antwoort.
»Fata morgana!« mummel de junge Mann. »Sie haben recht«, see he luut, »der Kaiser kommt, und kommt bald! Wir werden den Feind niederwerfen und überall die Freiheit verkünden, und dann werden wir uns einen Kaiser wählen!«
»Wat?!« reep de Ool un seeg sik drang üm, »en Kaiser wälen – Ji? en Rasselbann, de ut Rand un Band is? Wüllt woll as dat Görenvolk en Popp hebben, de Ji danzen laten, utkleden, prügeln un den Kopp afdrein köönt! Bet herto hebbt Ji noch meer Glück mit de Wiver as mit den Dän! – Ga na Huus, lütt Maria!« see he mit en ganz annern Toon; »wenn Dien Moder Di seen kunn merrn op 'e Heid üm düsse Tiet un mit en fremden jungen Mann, se waar bang warrn üm Di, mien Dochter!«
Maria verschraak sik, dat se bina dalsackt weer. Se seeg mal bleek un angstig röver na Sterlau, denn gung se aan en Woort den Barg hindal na Dörp to.
Sterlau schoot dat Bloot to Kopp: »Was soll das heißen, Mann! warum erschrecken Sie das Mädchen?« As de Ool em garnich anseeg un nix to hören schien, mummel he: »Wozu mich an dem wunderlichen Heiligen ärgern!« un streev mit grote Schritten Maria na.
»Still, Spitz, laat em! De Mann hett recht, wi sünd all beid wunnerlich! Wi höört noch to de ole Tiet, ja ja, Du ok, Spitz! De junge Tiet löppt in vollen Sprung, se felljaagt, un darum köönt wi ni mitkamen, wi köönt eer garni verstaan, se kommt uns vör as en dwatsche, verkeerte Welt. De Öllern sünd kindsch un narrsch, de Gören hebbt dat Kommando; se wüllt allens dalriten – riet riet riet entwei, morgen is dat enerlei! singt se. Un denn wüllt se wedder opbuun, en bogen Toorn, un baben op den Toorn wüllt se en gülden Haan setten, de ni krein kann, aver de sik dreien mutt na jeden Wind. Schuul mi man ni so verdreetlich an, Spitz, en vernünftigen Hund mutt de Waarheit hören könen! Ik un Du warrt afsett, de Wulf warrt Schaapharder, de Zegenbock Gaarner un Reinke Voß hött de Göös. Wat knurrst Du? Kiek, dar gaat se hin, de Bruut an de Hand von en annern, de nich eer Brüdigam is, merrn op 'n Viert, bi helligen Dag! Stopp, stopp, Spitz, ruig, dat is nu de nieste Mood! Ik warr doch ni minen Hund hissen op de junge Welt, beware! Haal de Schaap, Spitz, wi wüllt na Huus – slapen is dat best in düsse ruge Tiet!«
De Hund leep hin un her dörch den Kratt un dreev den groten Swarm vör sik her; de Ool schrökel vörop na en lang Gebüüd to, dat wiet in de Feern dicht vör 't Bistörper Holt in de Heid stunn.
KAPITTEL SÖSS
Den annern Namiddag – dat weer en Sünndag – geben Elsbe Suhr un eer beiden Swestern en lütten Kaffi. De dre wanen tosamen in de Verleenskaat, eer Öllern weren doot, de Broder harr den Hoff. Elsbe weer de Jüngst, harr aver dat Kommando – een schull jo man regeren in eer lütt Huushooln, un se dee de meiste Arbeit.
Man hett dat woll mit, dat Hunnen eerst muulsch un beetsch warrt, wenn de Teen stump sünd un utfallt; so gung dat ok de dre Swestern. De harrn en bunt Leben achter sik, harrn sogar all dre mal en Brüdigam hatt, aver de een weer storben, de anner verdorben un de drüdde harr sik besunnen un weer afslippt – so harr eer dat Schicksal sitten laten, un dat weer verdreetlich. De beiden Öllsten, Anna un Wiebn, harrn 't nu togeben, aver Elsbe, de an de Kant en veertig Jaar oolt ween much, bill sik ümmer noch in, dat se för en Mann as Paul Struck to 'n Bispill noch en ganz paßliche Fru weer.
De Gesellschaft weer graad in 'n besten Tog, do starr dörch 'n Gaarn ool Abel ran.
»Wat will de nu?« froog Geschen Brammann verdreetlich un schuul na buten.
»Abel is as en ool Krei«, meen Elsbe, »se rüükt al von Feern, wo en Happen to finnen is. Laat eer man, se kann uns wat Nies von Maria vertellen.«
»Wenn s' nu aver wat weten will?« froog Wiebn; »se is jo rein vernarrt in de ool Goos!«
»Wi weet von nix!« reep Lena Lopen gau, »höört Ji: wi weet von garnix!«
»Sü, dat draap ik jo heel nett – go 'n Dag, Kinners!« Abel sett sik mööd op 'n Stool, de bi de Döör stunn.
»Komm hierher, Abel, an 't Finster, denn kannst Du Dien Taß op minen Neidisch setten. Mi dünkt, Du warrst in de letzt Tiet so stümperig.«
»Bün oolt un op un rein mööd! Uns' Herrgott hett mi aver ok sure Weeg gaan laten.«
Lena lach minnachtig op. »Na, Dien Weeg hest woll sülben opsöcht!«
»Wi doot recht oder unrecht, un uns' Herrgott maakt de Weeg, so see ik 't an.« Abel weer vondaag ganz tamm.
»Wat gifft Nies, Abel?« froog Geschen Brammann, de sik ni meer bargen kunn, »weest Du nix von Paul Struck un sien Fruunslüüd?«
»Ik will mi mit minen letzten Teenstummel den Dumen afgnabbeln, wenn Ji ni meer weet as ik!« grien Abel un seeg eer de Reeg na spöttsch an.
»Verdori, Abel!« lach Lena, »dat waar en Stück Arbeit, ik glööv, Dien Hutt is al taag as Swiensledder!«
»Kann ween, aver ik winn mien Wett! Na, Spaaß bisiet: hebbt Ji al höört, dat lütt Maria Boysen güstern abend in flegen Angst alleen von den Viert kamen is un nu to Bett liggt?«
»Maria? Is jo woll ni mööglich! krank, seggst Du?« heeß dat von alle Siden, »woneer weer 't? wokeen hett eer seen? weerst Du bi Paul Struck? wat seggt Maren darto?«
Abel weer mit beide Hannen af. »Nu hoolt eerst mal mit Fragen op! Se is in Schummern na Huus kamen un gliek to Bett gaan, wider weet ik nix.«
»Schull dat waar ween, dat se en half Kann Bloot opgeben hett düsse Nacht?« froog Anna Suhr mit en trirksche Stimm – se harr veelmal Riten in Kopp un klaag över swache Nerven.
Elsbe schuul eer Swester füünseli an un plink mit de Ogen. »Ole Snackfatt, hool doch den Baart!« tuschel se eer to.
»En half Kann Bloot, du leve Gott!« reep Mariken Kiwitt. »Un eer Moder is an de Utteern storben, as man seggt.«
»Is de Dokter haalt?«
»Nee, en Dokter will s' ni hebben.«
»Wat seggst Du, Abel, so krank un denn keen Dokter?« froog Wiebn.
»Ik glööv 't nich!« meen Doortjn Holm.
»Üm dove Nööt rangelt man doch nich in de Puuch rüm«, reep Anna iverig, »felen mutt eer doch wat!«
»Vör twe Daag heff ik eer noch seen; se blö as en Roos un weer ganz kandidel – nee, wenn dar man nich anner Hölp her mutt von Kellnhusen.«
Abel keem in Enn. »Dat is ganz wat Nies, Lena, dar müch ik meer von weten!«
»Nu, ik meen man. Wenn so 'n jung Ding bi Dag un Nacht op 'n Viert rümmlöppt mit en smucken Leutnant...«
»Schaam, Di wat, Lena!« reep Doortjn Holm. »Darto sünd de Soldaten knapp en Vierteljaar hier.«
»Sowat glööv ik ok ni von Maria, darna süüt se garnich ut!«
» Ach Du Unschuld!« lach Elsbe.
»Laat Di den Spott un dat Lachen man geern gefallen, Mariken Kiwitt, de Unschuld steit bi veel Lüüd ni hooch in Pries un mutt mit de Dummheit op een Bank sitten; aver dar keer Di nich an: mal kommt se to Eren...«
»Abel warrt fraam!« stickel Lena, »dat Gelag is ut, nu kaamt de Nagedanken.«
»Dar hest Da mal en waar Woort seggt, mien Deern, mien Leben weer würklich mal en Gelag, en trurig Gelag! Aver wat weetst Du op Maria?«
»Nix, nix, Abel, ik denk mien Deel, dat lett sik blot ni goot seggen.«
Abel steeg de Hitz to Kopp. »Mien Deern, von Di weet ik veel, un darum kann ik di verstaan!«
»Na, na, kriegt nu ni dat Vertöörnen! Bi den Kaffi mutt allens lies hergaan«, begöösch Elsbe, »sünst kann man jo ni hören, wat de Kaffiketel singt.«
»De singt hier nix Godes, as 't schient«, see Abel un stunn op. »Seet Ji woll? Ji weet meer as ik, dat is doch en lütten Spaaß! Un nu will ik man wedder gaan.«
»Ei wat, Abel!« reep Wiebn, »hest ni mal utdrunken! Wat geit uns de herlopen Deern an, dar wüllt wi uns nich üm kabbeln!«
»Wat mi Maria angeit, Wiebn? Dat will ik Di segen. Ik heff mal na lange Tiet en Minschenkind wedder funnen, de ik liden mag. Is 't nich en Staat? De antoseen is noch de Mö weert! Un darbi en Oog, so fraam un rein as en Bloom, de eben apen blööt is – so süüt uns en Kind an, dat selig an de Bost liggt!«
»Du süst anners ut 'e Ogen, dat is waar!« lach Lena Lopen füünsch.
»Ganz recht, Lena. Ik söök, wat ik mal ünner Tranen verlaren heff, Du söchst, wat Du hest un heegst, de Gemeenheit, dat is de Ünnerscheed«, see ool Abel geruig. »Drinkt ni to veel, Lüüd, in den Kaffi is Gift – adüüs!« Darmit kröchel se ut 'e Döör.
»Wat seggt de ool Draak, Gift in unsen Kaffi?«
»Ach, Du büst en Tweernbüdel, Anna! Se meent jo wat anners«, see Elsbe. »Du kannst Di doch ganz ni bargen, Lena, en lütten Larm mußt Du ümmer mit eer hebben!«
Lena lach. »Wenn Du wat von Abel weten wullt, denn mußt eer dull maken.«
»Vör tein Jaar weer se Di to Kopp gaan«, meen Wiebn. »Wat se woll darut hett, Maria so in Schutz to nemen?«
»Dat weetst Du vellicht, Doortjn Holm, Abel un Maria loopt jo alltiet bi Di ut un in«, froog Elsbe.
»Wat is dar veel to fragen?« meen Lena. »So 'n ole Rand as Abel sliekt sik geern an junge smucke Deerns ran – man weet woll worüm.« En häßlich Lachen keem achterher.
Doortjn neem de Brill af un wickel eren Strickstrümp tosamen, seeg darbi Lena heel drang an. »Taxeerst Du de Minschen all na Di sülben, lütt Deern? Nu, wat schallst ok anners doon: jedermann mutt sach mit sien egen Eel meten. Ik bün mit Abel to School gaan un mit eer oolt un grau waarn. Man kann veel op eer seggen, dat will ik ni striden, aver se is heel veel beter, as se utsüüt – dat kannst Du von Di ni seggen! – Tööf, Mariken, ik ga mit, dat warrt mi hier to warm!« De ool Fru harr würklich en ganz hitten Kopp kregen.
»O Kinners, so loopt doch nich all in Dullheit weg!« reep Wiebn un mött de beiden trüch; »dar schall jo wat snackt warrn, un so slimm is 't jo ni meent.«
»Lüüd, de dörchut op Reisen wüllt, mutt man nich opholen!« see Elsbe mit en bramstig Gesicht. »Dat sünd Tostänn! Mööt dar twe Wiver von widen herkamen un dat ganze Dörp in Alarm bringen!«
Doortjn un Mariken weren tofreden, as se dat Kaffigelag achter sik harrn, Larm un Spitakel weer eer all beid toweddern. »Höörst Du eer lachen? Nu warrt wi toplückt un toreten – dat Takeltüüch!«
»Ach, laat eer!« meen Mariken. »Ik mutt man ümmer an de arm Deern denken de so frö starben mutt!«
»So laat Di doch nix wies maken, Mariken! Son Lüüd seggt un vertellt, wat eer gefallt un in eren Kraam paßt. Vellicht weer 't för Maria dat best, wenn se op 'n Karkhoff liggen dee, denn ik se en Enn mit Klaag un Graam; aver dat schall woll nich anners ween un kamen. Maria liggt to Bett, von Blootopgeben hett se mi nix vertellt – ik bün bi eer west. Mutt sach en grote Opregung hatt hebben, dat arm Kind! Wenn se doch en Moder harr, de se allens anvertruun kunn!«
»Hett se Di nix seggt?«
»Darvon keen Starbenswoort. Is en snaaksche Deern! Se hett so wat an sik, wat een trüch hollt, dat man eer ni neger kamen kann, as se eben hebben will. Aver dat eer wat tostött is, heff ik eer güstern abend anseen. Ik weer graad dicht an 't Steeg över den Hillgenbeek, as se angaan keem.«
»Vergitt Dien Woort nich – mi is seggt waarn, dat se rinstörrt is in Gaarn un Huus mit flusige Haar, de langen Flechten hebbt achter eer herweit, darbi bleek as en Liek...«
»All ni waar, Mariken! Ja, de Flechten droog se lang dal, nich as sünst in en Kranz. Se waar mi wies un drück mi de Hand – seggen dee se nix, un markwürdig, ik funn ok keen Wort. De lütt Hand weer hitt un beverig, as bi en Feverkranken; aver hüüt Middag, as ik eer besöch, weer dat all vörbi, se schien noch en beetjen unruig, aver nich unglücklich.«
»Sunnerbar! Gott geev, dat allens to 'n Goden bilöppt, Doortjn!« Se geev eer de Hand un gung mit en iligen Schritt na 't Möölnholt to. –
Abel harr en annern Weg inslaan, se sleek bi Paul Struck sien Huus un Gaarn vörbi un schuul lang över den Hadoornknick; aver allens leeg still dar, von Paul, Maren oder Maria nix to seen. Se kroop wider un keem na en paar Minuten an den Möölnbeek. Langsam un vorsichtig gung se över dat smalle Steeg un heel sik darbi an dat Gelänner fast; nu weer se in 't Oolndieksholt. »De Geruch von den schönen Kaffi kettelt mi noch ümmer in de Nees, – mutt mi man en beetjen Sprock sammeln un mi zülben en Taß Kaffi kaken«, mummel se. Dröög Holt weer dar noog, un wenn eer dat Bücken ok en beetjen suur waar, so harr se doch bald en ganzen Dutt tosamen. Se wull graad na Huus gaan, do höör se en Schritt op dat Steeg – Paul Struck keem von 't Dörp her un wull sach mal in 't Feld gaan. »Tööf, op Di heff ik luurt«, brumm se, un so gau, as de olen Been dat man kunnen, kroop se ut 'n Busch un treed em unverwarens in den Weg.
»Dau dau dausend, Abel!« reep Paul un hopp en paar Schritt trüch, »büst Du dat? Ik verfeer mi rein – kommst jo üm de Eck as 'n Hund!«
Paul much sik woll verschrecken, denn Abel seeg ut as en Spöök: bi dat Bücken weren eer de losen grisen Haar över 't magere aschgraue Gesicht gleden. »Ha ha, ik heff al mennicheen bang maakt! Sowat kommt mit de Jaren, Paul, ik bün ok mal jung un smuck west, aver dat is lang her. Bün ik de eerst, de di bemöten deit?«
»Ja, Abel, ja.«
»Denn keer üm, en ool Wief bringt Unglück.«
»O Spaaß, Abel, Spaaß, dat is Hönergloben!« He wull widergaan.
»Keer üm, Paul Struck, Du hest wat in Huus vergeten!«
»Wat denn? Wat meenst Du?«
Se schrökel an em ran un see mit en halflude Stimm: »Wullt Du lütt Maria dat Gnick ümdrein?«
»Ik – Maria? Büst ni klook?«
»Denn laat eer ganz los, half hest jo al daan!«
»Wat wat heet dat?«
Se böög sik an em ran un tuschel: »Dat Du an Maren rümlickst as de Ko an 't Kalf un lettst Dien Bruut rümbistern, wo se will.«
»Du Satanswief! Wullt Du ole Rand een an Dien ruges Muul hebben? So 'n ool gemeen Minsch will...«
He sweeg op 'n mal still – Abel maak Geberen, as wull se em to Kopp. Se weer jo man 'n ool stümprig Minsch, aver se seeg in de Wuut grulich ut: de Hand heev sik, ut eer Oog sprung de Gramm, alle Schrumpeln weren in Bewegung – so much se em vorkamen, as har de Dood sik en Wiverrock antrocken un drau em mit de knökern Fuust. »Du wullt en ool Fru schimpen?« reep se. »Ik schull man en veertig Jaar jünger ween, ik sprung Di as en Aap op de Nack un klei Di de Ogen ut!«
»Nu nu, Abel, Du hest jo anfungen!« see Paul benaut, aver dat holp em nix.
»Bevert Di de Büx, ool Wief? Un so 'n Jammerlappen will mi mien Sünn vörholen? Jawoll, Paul Struck, dat is waar, ik bün en gemeen Minsch un heff en ruuch Leben achter mi! De Mannslüüd heff ik afsett as de Jacken, ik söch en ganzen Keerl un funn kenen! Di harr ik en olen Potthoot opsett un in de Arfen plant, en Spöök för de Lünken – büst en karreerten Hanswust!«
»Verdori, dat Wief hett je woll den Kuller! Ik will den Deuvel doon un Dien Schimpen hier anhören!« Darmit schech he mit grote Schritten an eer vörbi.
»Paul Struck, Du geist mi ni von 'n Placken, oder ik grööl Di dörch 't ganze Kaspel! Ik will de Lüüd en Leed vorsingen von Di un Maren...«
»Beware, Abel, so bölk doch ni so! segg blot, wat Du von mi wullt, aver in Örndlichkeit!« Paul stunn würklich still, keem gar een Schritt neger – Abel wüß, wo he kettelig weer.
»Wat ik von Di will, heff ik al seggt: Du schallst Maria Woort un Ring wedder trüch geben, un dat vondaag noch!«
»Ja, ja, Abel, Du hest ganz recht, Maria is keen Fru för mi, wi paßt ni tosamen; se is to fien un fee un mutt de Daam spelen, un ik...«
»Goot, Paul, so ga hin un bedank Di veelmal bi eer un laat eer los!«
»Ja, ja, ik heff dar al an dacht, jeden Dag is mi dat in de letzt Tiet dörch 'n Kopp gaan, un Maren meen ok...« He beet sik op 'e Tung.
Abel grien. »Do Du man, wat Maren meent, dat is en Fruunsminsch, dat sik kämmt un wuschen hett!«
»Ni waar?« Paul waar ganz luuk utseen. »Ik segg, wenn
de
Buurfru in Ilenbeck weer, de speel de eerste Vijool!«
»Maren hett meer Verstand in eren lütten Finger as de annern Wiver in eren dicken Kopp, dat is nu mal keen Fraag!«
»Hä hä, goot seggt, Abel, goot seggt!« Paul keem en Schritt neger. »Nu schullst mien Huus mal seen, lütt Abel, verferen waarst Du Di! Von nerrn bet haben allens klipp un klaar, nett un adrett! Ik heff al veel Wivervolk hatt, un ümmer harr ik en ruges Huus, nu hett allens sinen rechten Schick un allens steit op de rechte Stell – wodennig maakt se dat man blot?«
»Maren hett eer Gedanken ümmer nett tosamen un hett de Ogen överall.«
»Ja, ja, Abel, dat is 't! Un wat bespaart se mi all! Wi hebbt jo nu de grote Inquarteern, un dochen segg ik Di, ik warr dar knapp üm wies; mi is fröer meer stalen un veraast, as de Soldaten verteert. Maren hett allens ünner Ogen un weet de Müüs Fallen to stellen, wenn s' eer in 't Geheeg kaamt. Un wat kann se mit de Lüüd opstellen! As wenn se hexen kann! Knechten un Deerns danzt man so, wenn se wat seggt, un dat loosbannig Soldatenvolk weet se beter op 'n Draff to bringen as en Leutnant, un dat all in Fründlichkeit, mit Spaaß un Lachen! Un wat se op 'n Disch bringt, is all goot von Smack, all schöön!« Paul slook mal dröög dal. »Wenn se en Braden maakt, freut sik de Mund al op den Middag, denn dat ganze Haus rüükt as en Festdag; fröer stunk dat von verbrennt Fleesch un verkaakte Melk, dat sogar de Hund utnei, wenn he in de Köök keem.«
Abel höör andächtig to un nück Bifall, denn see se eernst: »Dat is allens so, as Du seggst, Paul, aver wat stellst Du op, wenn se mal wedder weg will? wullt Du den raren Vagel flegen laten?«
Paul sweeg un schuul eer mal scharp an, Abel stell eer fraamstes Gesicht op. »Wenn Du swigen kunnst, Abel!« see he unseker.
»Büst Du bang, Paul, so segg mi lever nix«, weer de geruige Antwoort.
»Nee, nee, Abel, höör mal to! Ik bün so wiet enig mit Maren; wenn ik op en gode Aart von Maria los bün, so köönt wi Hochtiet maken. An den Dag schallst en Braden hebben, Abel, aver Du mußt swigen!«
»Denn gau to, Paul, mien Tiet is dar, ik warr bald afropen. An den Braden is mi nix gelegen, aver ik müch geern noch seen, dat bi Di allens to Schick kommt un lütt Maria glücklich warrt. Ga nu na Huus un maak en Enn mit den Queelkraam!«
»Ja ja, wo schall ik 't man anfangen?« froog he, benaut. »Maria is wedder opstaan, aver se sitt alleen in eer Kamer un is sach noch heel flau.«
»Ei wat schull s' woll! Du kloppst an eer Döör un geist rin un seggst fründlich un nett, wat Du op 'n Harten hest, giffst eer den Ring un sprickst eer los. Un wenn se Di bet herto ni fründlich tolacht hett, vondaag warrt se dat doon, dar verlaat Di op!«
»Meenst dat?« Paul keek sik mal üm un hoß kort op. »Goot, denn will ik 't doon, un gliek! Aver dat weer jo noog, wenn Maria mi eren Ring gifft, denn ik heff beide Ringn bestellt un baar betaalt.«
In Abel eer Oog lüch en Unweder op, aver se begreep sik. »Steit dar en Naam in Dinen Ring?« Se tipp op sinen Finger.
»Ja, Maria eren.«
»So driggst Du also eren Naam, Paul, de is meer weert as dien baar Geld – segg sowat ni wedder!«
»Nu ja, dar is mi denn ok nix an gelegen, ik geev eer den Ring un darmit basta. Denn will ik man gaan – swigen, Abel, swigen!«
»Wenn Du deist, wat ik Di segg!«
Se kroop wedder in 't Holt, un Paul gung na Dörp to. »En Keerl as en Sack Sand!« mummel se, »wo man em hinstött, blifft he liggen – ganz keen Willen! Na, Maren warrt em dat lepelwies bibringen, wat he mutt un schall! He warrt achter eer an tallföten as dat nüchtern Kalf achter den Slachter. – Ach, wenn ik dat noch afleben kunn, dat lütt Maria...« Se schrökel langsam lang den Stigg, de na 't Möölnholt geit, un op den ganzen Weg hoß un mummel se för sik hin.
KAPITTEL SÖBEN
Maria weer wieldeß in en sunnerbaren Tostand; de Gedanken schoten hin un her, un eer Hart wüß nich, ob dat trurig ween oder sik freun schull, un dat harr sien gode Ursaak.
As se von den olen Dierk mit 'n Schreck ut den schöönsten Droom weckt waar, sleek se flunklaam un mootlos na Dörp to. Sterlau, de eer bald wedder inhaalt harr, wüß woll eerst ni dat rechte Woort to finnen, eer lütt Hand leeg koolt un slapp in sien, un se seeg nich eenmal tohööcht. Un denn – wo keem dat? Se leeg op 'n mal in sinen Arm un an sien Bost un fööl sinen warmen Mund an eren un höör den depen beverigen Klockentoon eer wat in 't Oor vertellen, un denn see he ganz wat Wunnerbares, dat se dalgliden dee op de Kneen, un ut 'n Mund störrt eer dat rut in Freud un Angst togliek: »Du grundgode Gott! ik bün ja man en arm Buurdeern, un Du...?« Darbi lepen eer de Tranen von de bleken Backen hindal, un de groten blauen Ogen segen na em rop, as wullen se em anbedeln üm Erbarmen. Dat se plattdüütsch to em sprook un em »Du« nööm, wüß se nich, harr't ok nich Acht. Sterlau bück sik un heev eer tohööcht un küß eer un snack un lach un fichel mit eer, dat se toletzt eer Hart wiet apen dee un dat ganze grote Glück, wovon se bet herto blot in stillen dröömt harr, intreden leet, un denn full se em üm den Hals un tuschel em en selig Woort in 't Oor.
Goot weer 't, dat se graad in en Lunk achter hogen krusen Kratt stunnen, sünst harr en Tümp Soldaten, de keen hunnert Schritt an eer vörbi driseln, eer belopen kunnt. De beiden versteken sik un helen sik ganz still, aver knapp weren de Lüüd eer ut 'e Ogen, maak Maria sik los un leep mit flinken Foot darvon, eerst kort vör 't Huus gung se langsamer.
Un denn keem de Nacht. Krank weer se nich, dat harr se man blot to Tante Maren seggt, üm alleen to ween; aver se kunn nich inslapen – eer Gedanken flustern un küseln in 'n Kopp as Wolken in 'n Storm.
Allens funn se ni wedder tosamen, wat Sterlau eer seggt harr, aver de Brocken un Stücken lee se paßlich anenanner, un dat geev en herrlich Bild – se kunn sik ni satt daran seen. Aver dat duur ni lang, do keem de Sorg un sett sik an eer Lager. Wunnerliche Fragen dee se an Maria. Eer dodenbleke Moder heev den Kopp un seeg eer mit eer feverblanken Ogen an un froog lisen: woneem stüürst Du hin, mien lütt Maria? Un eer Vader lee eer sien sware Hand op de Schuller un see mit en dumpe Stimm, graad as he al mal daan harr: Nu wees verstännig, mien Dochter! En rike Swigersöön kunn mi noch mal ünner de Arms gripen, wenn ik ünner de Last dalbreken will – ik fööl, dat ik oolt un mööd warr. – Un denn flustern eer Gedanken na Sterlau hin un klammern sik an em. Aver wedder keem en Fraag, de eer Angst maak: wosaken kommst du los von Paul Struck? un wenn du di losriten deist, blifft Sterlau di ok tru? ok wenn sien Öllern von de Buurdeern nix weten wüllt? Soldaten mööt wannern, un eer Hart wannert ok, seggt en Leed. So joog eer de Sorg hin un her, un as toletzt de Slaap keem un mit em de schöne Droom: de Sorg smeet gliek eer grulichen Biller dartwischen.
Maria waak op, as de Sünn al hooch an 'n Heben stunn. Se fööl sik flau, un de Kopp weer eer dump, aver de Gestalten, de eer bang maakt harrn, weren mit de Nacht verflagen, Moot un selig Höpen kregen wedder de Babenhand. Se stunn noch nich op un drööm wider mit apen ogen. Sterlau weer ni to Huus, dat wüß se, sien Oom, de Oberst, harr em na Kellnhusen to Disch inladen laten.
Dat weer en Geschirrkamer, wo Maria slapen dee, un an de Wand hung noch blankes Seeltüüch, Tööm, Pietschen un allerhand Kraam, wat en Foormann bruukt; wenn Paul mit sinen Staatswagen togang wull, waar düß Kamer apen maakt, sünst weer se slaten. Se weer haben in Huus na de Gevelsiet to; Maria müß as de Höner en Trepp stigen, üm to Wiem to kamen. Darför weer de Kamer aver ok still un kölig, un keen nischirig Oog kunn eer in 't Finster luren. De Kamer leeg na 't Noorn, so kunn de Sünn blot frö an 'n Morgen rinschulen. Butenvör weer de grote Appelhoff, un de Twigen kemen so neeg, dat en langen Arm von 't Finster ut komodig plücken kunn. Dat weer en prächtig Nest to 'n Denken un Drömen.
Aver vondaag schull se ni veel Ru hebben, dat leet Maren al ni to. Maria weer ni to 'n Kaffi kamen, de Klock waar negen, tein, ölben, un ümmer fund Maren eer noch in depen Slaap. Wecken wull s' eer nich; se glööv eer dat man half, dat se ni goot op 'n Schick weer, aver se wull sik gedüllen, Maria versüüm jo nix.
As Maria so hinto Klock twölf opstunn un sik antrecken dee, gung de Döör wedder mal lisen apen, Maren weer dar. »Du hest slapen, as harrst du dre Daag waakt – wo geit Di dat?«
Maren sett sik an 't Finster, un aan de Antwoort aftotöben, trock se Maria dal op de Bettkant, dat se eer in 't Oog seen kunn. Se strakel eer över dat blanke Haar, dat eer goldgeel von de Schuller dalhung, un de brunen Ogen gleden mal över den slowitten Nacken un de runde, schöne Bost, de noch man half bedeckt weer. Denn froog se na güstern abend, un dar holp keen Utwiken un Trüchhoppen, Maren leet ni los, snack, fichel, strakel un froog so lang, bet se allens wüß. Se see eer keen böös Woort, weer lies un sachtmödig. »Ik heff dat kamen seen«, dat weer allens, denn froog se: »Wat wullt Du nu doon?«
»Ik weet nich«, see Maria un nüül den Kopp.
»Den Kopp hangen laten un bang üm Di schulen bringt uns ni von de Stell, Kind! Segg kort un klaar: wullt Du Paul heiraten oder nich?«
»Nee, nie!«
»Nu ja, so maak en Enn, aver bald!«
»Kann ik?« klaag Maria. »Ik heff mi jo ni bunnen – denk an Vader!«
»Dar heff keen Sorg, Dinen Vader överneem ik.«
»O wullt Du dat!« reep de lütt Deern un faat eer Tante üm un küß eer mit Lachen un Wenen; »wullt Du dat würklich doon?«
Maren maak sik lisen los. »Ik will bi gode Gelegenheit mit Dinen Vader spreken. Aver schaad üm de schöne Stell – hollst Du Paul nich ok för den rieksten Buur in 't Dörp, ja in 't Kaspel?«
»Dat is he woll«, meen Maria, verstunn aver ni recht, wo eer Tante hinstüren dee.
»De Keerl is jo ni veel weert, aver wat dar üm un an is, kann ik garni goot loslaten.«
Maria seeg eer Tante mal rasch an, see aver nix.
»Dat Eten steit op 'n Disch, aver bliev man hier, ik bring Di wat rop.« Darmit gung se rasch ut de Döör, aan sik ümtoseen.
Eben na Middag keem Doortjn Holm, vellicht wull se ok en beetjen utkunkeluren. Maria freu sik, denn de ool Fru harr ümmer so 'n stüle, sachtmödige Aart to spreken un to donn, angeneem för en Hart, wat ni recht weet, ob dat wenen oder lachen schall; aver se vertell eer nix, un Doortjn froog ni wider na, gung ok bald wedder.
Maria neem nu en Book to Hand, wat Sterlau eer schenkt haar, dat weer de schöne Geschicht von Gudrun, de se nu al so oft lesen harr, dat se eer bina buten Kopp wüß. Aver se lees dat Book doch ümmer wedder un dach darbi an sik sülben. Se keem sik vör as Gudrun, de dörchut den Hartmut heiraten schull; Maren weer de böse Gerlind, de eer queel, ni mit Arbeit an den kolen Strand, aver mit Langewiel. En lange böse Tiet! Aver nu warrt dat anners! müß se vondaag denken; mien Herwig kommt un erlööst mi un makt mi to sien Königin. Se höör den Swaan singen un vertellen, seeg den Kaan un müch woll gliek instigen, üm wegtoseilen in wide Feern. –
Maren, de nerrn in de Waanstuuv to 'n Tietverdriev sik en lütten Barg Strümp ranhaalt harr, üm eer natoseen un to stoppen, keek verwunnert op, as Paul, de knapp vör en Viertelstunn weggaan weer, in de Döör kamen dee. »Na nu, Du büst doch unmööglich na'n Bookweten west?« froog se.
Paul sett sik neffen eer un strakel eer över de Backen. »Wat meenst, lütt Maren, schall ik nu en Enn maken?«
»Wat heet dat?« Se seeg von de Arbeit op.
»Ik will Maria eren Ring wedder geben.«
»Wo kommst Du op 'n mal darto?«
He vertell eer von Abel, leet aver allens ut, wat se em in Dullheit an den Kopp smeten harr.
»Ik wull, Du harrst dat ut Di sülben, Paul; dat Minsch mag ik dar ni mang hebben. – Maria is baben in eer Stuuv«, sett se na en kort Besinnen hinto.
»Aver Du verlettst mi doch nich, Maren, Du hollst doch Woort?«
»Een Beding heff ik noch; wenn Du darop ingaan deist warr ik Dien Fru, sünst nich: Du betaalst an minen Broder teindusend Mark, wenn Du em sien Dochter wedder bringst.«
Paul seeg eer an, as weer se en Spöök. »Wat... wat schall ik? teindusend Mark, dat is jo en ganz Vermögen!«
Maren sweeg un stopp iverig wider.
»Ach, dat is man Dien Spaaß, lütt Maren, man Dien Spaaß!«
»In so 'n eernste Saak is en Spaaß slecht anbröcht! Wullt Du minen Broder de Dochter vellicht vör de Döör afladen un stillswigens wedder wegfören? Meenst Du, dat he sik sowat gefallen lett?«
Paul sprung tohööcht, as harr em en Imm steken, un leep dull in de Stuuv op un dal. »Is sowat al passeert? Du wullt mi woll eerst uttrecken un denn naakt lopen laten? He! teindusend Mark! Ik müß jo na 't Dullhuus, wenn ik sowat dee!« Denn stell he sik sparrbenig vör Maren hin un reep: »Weetst Du ok, dat ik denn üm teindusend Mark armer waar? An mi denkst Du nich, Du sorgst blot för Dinen Broder, o dat is nett!«
»Wenn Du dat deist, denn waarst Du mi üm teindusend Mark lever, Paul«, see Maren geruig un seeg em mal voll an.
Aver dat versloog nix. »Glööv ik – he! so 'n Dummbüdel is ok bina teindusend Mark weert! Nee, mien Deern, dar warrt all mien Daag nix ut!«
»Denn weet ik jo bescheed, Paul Struck«, see Maren heel koolt; »aver nu sing mi nix meer von Hochtiet vör!«
»Darvon hest Du mi vörher jo garnix seggt, garnix! Un ik heff Dinen Broder verspraken, sien Dochter to heiraten, un nu heiraat ik sien Swester, is denn dar veel Ünnerscheed?«
»Keen Woort meer, den Rest maak mit minen Broder af!« Se söch eer Saken tosamen un maak alle Anstalten wegtogaan.
Paul wööl sik mit beide Hannen in de Haar. »Dat segg ik jo!« jammer he, »dat segg ik jo! Man kann sik mit de Wiver blot mal sölen, so griept se een na de Tasch!«
»Man still, Paul Struck, de Wiver büst Du bald los«, see Maren dröög un stunn op.
Paul müß inseen, dat de Saak för em en legen Gang gung. »Van Deuvel, Maren, so bliev doch sitten, dat lett sik jo allens överleggen! Wenn ik Dinen Broder dusend Mark geev, is he ok tofreden!«
De Klock fung an to rötern, un fiev harde rasche Sleeg klungen achterher.
»Dat kann noch eben angaan, Paul Struck: laat anspannen, Maria un ik föört vondaag noch to Huus.«
»Gott, Du leve Gott, wat en Spillwark! Ik will mi de Saak jo geern en groot Stück Geld kosten laten – so nimm doch Vernunft an, lütt Maren!« He drück eer wedder dal un sett sik neffen eer. »Sü mal, wat Du mi weert büst, kannst Du lang weten; ik heff en junge smucke Bruut üm Di staan laten – is Di dat denn garnix? hollst Du nix von mi? hest mi dat doch seggt!«
»Still, Paul Struck! Mi kannst Du bruken, Maria nich, dat is 't!«
»So nööm mi doch nich ümmer Paul Struck – dat klingt so fremd! Wenn Du wüßt, wat ik von Di holen do...«
»Du hollst wat von mi?« reep Maren un maak sik von sinen Arm los; »so bee mal wat, wat bün ik Di denn woll weert – Du mittst jo geern allens na Speetschdalers!« Se stell sik staatsch vör em hin un seeg em scharp an.
»Wat kann ik beden?« see he benaut. »Du schallst jo allens mit mi delen, wat ik heff – is dat ni noog?«
»Woveel is dat, Paul Struck?«
»Mien ganze Hoff, op den ik nix ni schüllig bün; un denn heff ik noch...« he begreep sik un sweeg.
»Man to, man wider!«
»Veel Geld.«
»Woveel, Paul Struck, ik mutt dat weten!«
Paul waar ganz flau ünner eer Ogen, de vondaag so 'n düstern Schien harrn. »Nu ja, denn will ik Di dat seggen«, see he unseker. »Ik heff noch twintig bet dörtig dusend Mark in Huus un Grundstücken staan.«
»Is 't dat all?«
»Ja, ja, Maren.«
»Dat is ni waar, Paul Struck, komm mi ni mit Lögen, oder ik ga!«
»Ach, Maren, Du fraagst een ok de Seel ut 'n Liev!« reep he mit en Toon, as wenn he wenen wull. »Ja, ik will 't Di denn seggen: ik heff to den Hoff noch enige tachentig dusend Mark.«
»Un denn bün ik Di ni teindusend Mark weert, Paul?« froog Maren langsam.
»Dat handelt sik jo nich üm Di, Maren! Wenn ik Dinen Broder fievdusend Mark geev, is he gewiß tofreden.«
Maren wüß, dat se wunnen Spill harr. Paul much sik winnen un drein, so veel as he wull: eren Willen sett se dörch. Un as se nu anfung, em to löben un to strakeln, waar he ganz tamm un fraam, leet sik sogar vörsnacken, dat he noch en goot Geschäft maak bi den Handel.
»Nu will ik Di ok en Gefallen doon, lütt Paul!« see se, as se em to 'n Wienkoop en Kuß geben harr; »gift mi den Ring, ik bring em an Maria.«
Paul waar ganz licht to Sinn, Maren neem em en suren Gang af. »Dat is heel nett, heel goot von eer!« mummel he, as se ut de Döör gung. – »Heff eben en hart Verhöör achter mi, verdori! Aver« – he reev sik vör Vergnögen de Hannen – »dat letzt kriggt se doch ni to weten, ik belach eer! Je grötter de Büdel, je deper warrt inlangt. Ik mutt dat weten – he, proost de Maaltiet! kannst Di wat malen! Enige tachentigdusend – nee, mien Deern, mien Oom hett in de Russen- un Franzosentiet beter tolangt, un en lütt Handvoll heff ik ok noch darto daan. Aver ik schall mi woll waren, eer allens op de Nees to binnen. Na Vermögen warrt stüürt, stalen, anbedelt un över 't Oor haut – will mi woll waren. Mien Book, wo de Posten instaat, is goot versteken, dat kriggt Maren nich, dat kriggt nüms to seen! Eenmal teindusend Mark afknööpt un ni wedder, mien Deern! Un wat Du mi ut de Hannen reten hest, dat schallst Du mi sülben wedder tohopen sparen, wees man eerst mien...«
De Döör gung, Maren weer wedder dar un lee den lütten Ring vör em op 'n Disch. »Maria ween vör Freud un dankt Di veelmal, dat Du eer loslaten wullt.«
»So is uns jo alltosamen goot topaß, lütt Maren!« see he un faat eer üm. »Wat meenst Du, schull Di de Ring woll passen? Denn bruukt wi jo nich en...«
»Du hest recht, dat is beter, wenn ik em in Verwaren neem – ni waar, dat wullst Du seggen, lütt Paul?« Se neem den Ring an sik.
Paul maak en Gesicht as en Hund, den en schöne Wust afjaagt is, aver he sweeg still.
Wieldeß husch en lichten Foot de Trepp hindal un dörch de Köök na buten. Achter in de Eck von den Gaarn stunn en hogen breden Wichelboom, de nüül sik över den Hillgenbeek, dat Water streek lies un langsam ünner em weg un wööl in Küseln an sien Wuttel. Hier weer en düstere depe Kuul. Maria lee eren runden Arm üm den Stamm un löön sik wiet vöröver, as wull se sik spegeln; denn leet se wat Blankes ut de Hand fallen in den Beek, dat wunn un weeg sik rasch mal hin un her un sack denn root as en Blootsdruppen in de Nacht dar ünnen.
KAPITTEL ACHT
De Harvst weer, as de Sommer, prächtig un schöön. De Natuur harr eer buntes Kleed antrocken, un de Spinn weer still in Arbeit, eer dar en finen Sleier över to weben. De Heben hooch un blau, de Wolken groot, wittblank, mit en sülvern Rand, de Luft noch warm un klaar as Glas. Aver morgens weren Blatt un Halm voller Daudruppens, as harrn se in de Nacht heemlich weent. Haadbaar un Weewolk weren al weg na 't Süden, aver de Swolk seil noch in 't schöne Blau, un de Krammsvagel floog in Schoven över 't Feld un söch Holt un Knicken af na de roden Quitschenberen un de swartblanken Druben an den Ellhorn.
So 'n klare, stille Harvstdag is wunnerbar fierlich. Oog un Oor köönt noch mal so wiet recken as sünst, un dat Hart kann sik volldrinken von Sünnschien un Schöönheit, wovon de Welt nu rein voll is. Aver denn kommt ok en bang Lengen över uns. De Kinnerjaren fallt uns wedder in mit Vader un Moder, Broder un Swester, un Gesichter seet sik na uns üm, de uns mal dat Hart warm maakt hebbt – wo sünd se hin? Verweit, verstreut, un wat dar nableben, is oolt un olmig – en Stormwind, un allens, wat Sommertiet un Leben uns noch laten hett, is begraben un verstaben, un wi darto.
So'n Gedanken müch Doortjn Holm woll hebben, as se ünner eren geelbunten Barkenboom stunn un, de Hand as en Schirm över de Ogen, hindal seeg in 't wide lurige Feld! Dat ole Gesicht weer fierlich eernst, as stunn se vör en apen Sarg, ut 'n Mund keem en lises Süüfzen, un eer brunen truhartigen Ogen lüchen eerst wedder fründlich op, as se sik na en lichten Schritt ümsegen. »Maria!« reep se, »sü, dat Du mal wedder kommst! Ik heff al lang op Di luurt – dat Öller is eensam.«
»Se doch woll nich, Doortjn Holm«, meen Maria.
»Eensam un alleen! – Aver nu komm rin, de Kaffiketel steit al op 'n Disch – ik leep darvon af, wiel ik noch gau mal do Welt in Sünnschien seen wull. Bliffst doch en Stunn bi mi?«
»Geern, heff mien Neitüüch mitbrööcht«, see Maria ründlich.
Se gungen langsam na de lütt Stuuv, un bald weren Hand un Mund in 'n besten Tog.
»Dar hest mal en smucke Roos an Dinen Bossen, Maria – woll von den Leutnant?« froog Doortjn mit plietsche Ogen.
»Nee, nee, dütmal nich, de Roos is von Abel Lahann; se wull afsluuts, ik schull eer nemen un dregen.«
Doortjn grien. »Dat klingt jo, as wenn 't en swaar Last weert«
»Ik kann dat ool Minsch egentlich ni recht utstaan, mi dünkt, so mööt Hexen utseen, grulich! Se hett man een Oog, aver dat is hitt un scharp as de Sünn in de Hundsdagen, un wenn se fründlich utseen will un lachen deit, denn maakt se en Gesicht, dat Kinner bang maken mutt. Müch woll weten, wosaken en Oog so scharp un drang un en Gesicht so gresig krükelig un wunnerlich warrt.«
»Op en ool Gesicht steit veel schreben, wat junge Ogen ni lesen köönt, Kind«, see Doortjn eernst. »Schall ik Di Abel eer Gesicht mal düden? Denn höör nipp to, aver warr ni bang, ik mutt Di wat wisen, wat Dien reinen Ogen noch ni seen hebbt. Wi Minschen kaamt heel ungliek dörch de Welt: de een danzt dar hindörch, de anner draavt un slaavt, bet he sik mit en Gottloff in 't Sarg leggt, de drüdde bedelt un prachert, de veerte fritt un quoost un slampampt, de föffte dröömt un söcht bet an sien Enn, un mennicheen lett sik as en Stück Holt geruig driben darhin, wohin dat Water geit: in Diek un See oder ok in den Attelpool. Abel hett ok mal söcht un dröömt un hööpt, un denn hett se Jaren lang bister gaan un toletzt sik dörch de Welt
slaan
un darbi dat Oog un dat rechte Lachen verlaren. – Se is von mien Öller, un wi hebbt tosamen in Galand op de Schoolbank seten, ik en arm Snidersdochter, se dat Kind von den Buurvaagt.«
»Abel en Buurdochter?« froog Maria verwunnert.
»Jawoll, un watt för een!« Doortjn schenk wedder in un schrökel denn na eren Koffer un neem ut de Bilaad en lütt Packen. »Hier is en Bild von eer ut de Tiet – dat hett se mi in Verwaren geben, se much 't ni meer anseen, as se see!«
»Oh! so 'n schöön Gesicht heff ik noch miendaag ni seen!« reep Maria. »Haar as Gold un Ogen so blau as de Heben!«
»Munster eer man na alle Kanten, se is ümmer smuck! Un darbi weer se garni narrsch un stolt un hoochnesig; as se domals maalt warrn schull, müß de Vader half Gewalt doon, dat se man still seet.«
»So 'n Bild weer woll heel düür?« froog Maria.
»Nee, en paar Speetschdalers. De Maler weer en Mann ut Sleeswig, de sik op sien egen Hand, as man vertell, in düsse Kunst rinstudeert harr, mag ok woll hier un dar bi en Meister wat opsammelt hebben. He gung dörch Land un Stadt, un wo he Arbeit funn, funn he ok en Kamer för de Nacht, Eten un Drinken un sien ringen Loon. Dat Bild is smuck, aber dat vertellt uns doch man half, wat Abel egentlich weer: groot un stark, mit vollen Bossen un fasten runden Arm, flaßgele Haar un so lang, dat se an de Eer ringeln, wenn se op 'n Stool seet un eer utkämm; de Ogen groot un blank, darbi fine Hutt un rode Backen, voller Leben un Lachen un Övermoot! Wo stark se weer, darvon will ik Di mal en Spaaß vertellen. In 't Fröjaar bi de Törfarbeit hebbt de jungen Lüüd hier to Lann en häßlich Spill vör, se nöömt dat Fleten, wat so veel bedüden deit as to Ader laten. Dat hett al mennich Deern dull maakt un to 'n Wenen brächt, aver wat schall so 'n arm Ding opstellen gegen en paar starke Keerls? In de hillste Tiet müß Abel mat mit uthölpen, un as de Middagsstunn kommt, sett se sik in den Schadden von en groten Törfhümpel un slöppt in. Nu is 't Tiet! denkt de jungen Bengels un sliekt sik ran; aver knapp hebbt se eer Hannen anfaat, üm eer fasttoholen, is se ok al hooch, un mit en füürroden Kopp kransheistert se de beiden Keerls in de Moorkuul rin, dat eer sülben de Sprütten un Palschen üm de Oren fleegt. Pudelnatt ampelt sik de beiden an 't Över ran, aver de rutkrupen will, kriggt links un rechts wat an de Oren un warrt wedder rinstött; düt duurt so lang, bet se sik wedder losbedelt.
Op so 'n Aart kunnen eer de Mannslüüd nix anhebben, aver se keem op en annern Weg heel slimm to Fall. – Eer Vader wull geern, se schull Navers Söön heiraten, denn keem se goot to sitten. De junge Mann weer eenzig Kind, de Oogappel von sien Öllern, en beetjen lies un lurig, aver sünst en goden Jung, mennicheen harr sik freut to de schöne Partie. Aver Abel wull nix von em weten un schoov em af. »Is mi to fruunshaftig!« weer eer Woort, un darbi bleev se.
In de Tiet will mal de Tofall, dat Abel in Nimünster, graad as se forsch üm en Strateneck böögt, mit en jungen Herrn tosamen stöten deit, so dat beide to Fall kaamt. Schaden harrn se ni leden, un dat beetjen Weedaag waar ni reekt, besunners as se wies waarn, dat se sik an en heel schier Gesicht reben harrn. De junge Mann gifft eer de Hand un seggt heel fründlich op hoochdüütsch: se schall em dat ni nadregen, he harr eer veel lever en Kuß as en Knuff geben. Abel warrt överher root un geit af. As se sik na en Wiel mal ümkiekt, steit he noch dar un süüt eer na – en staatschen Mann mit swarte Haar un en krusen Baart, slank und hooch, darbi fast un stark as Eschenholt, se föölt noch sien Hand.
Von den Dag an weert 't mit Abel ni richtig, se weer so still un noch meer as sünst kort anbunnen, wenn man eer to neeg keem. Se bemött em nu oft in de Stadt, an Sünndagen vör de Karkendöör, op de Straat, bi Danz un Gelag sogar – he säch eer op, wo he eer man finnen kunn. Meermal waar se vör em waarschuut, eer waar seggt, he weer wiet över eren Stand rut, weer stolt un vörneem, se glööv doch woll unmööglich, dat he en arm Buurdeern heiraten dee. Allens vergeevs! Abel weer as behext, as en Fisch in 't Nett, se kunn un wull ok sach ni meer wiken.
De Lüüd harrn woll ganz recht, wenn se Abel bang maken wullen. De junge Herr weer lang baben in Düütschland op Scholen west, as man see, un harr sinen Vader, de körtlich mit Dood afgaan weer, unverschaamt veel Geld kost. Nu harr he grote Göder in 't Oldenburgsche un weer hier man to Besöök bi den lustigen Herr von Döpel op Klaushof, mit den he in Jena studeert oder, wat woll richtiger weer, nich studeert harr. So 'n Mann, dat müß Abel sik sülben seggen, paß ni för eer: he von Adel, fien un gebildt, en groten, riken Mann, de mit Grafen un Baroons ümgung; se in sien Ogen en arme Deern, de in de vörneme Gesellschaft sik ni to kanten un to keren wüß un sik schamen müß, wenn se in de grote Welt optreden un den Mund apen doon schull. – Aver de Leev is as de Wien: se maakt Kopp un Hart duun un düsig, so dat sik dat ni meer stüren lett. Abel wull 't nich inseen, wat Öllern un gode Frünnen eer raden deen, un as de Vader Gewalt bruken wull, waar se ganz balstürig un vergeet, wat se eer Öllern un sik sülben schüllig weer.
Op 'n mal waar vertellt: Abel Lahann is weg un narms to finnen! Dat geev en groten Opstand in Dörp. Eerst glööv man, se harr sik wat andaan; alle Löcker un Leemkulen waarn afsöcht, in Stadt un Land waar fraagt, ob eer nüms seen harr – allens ümsünst!
Eer arme stille Moder brook dat Hart, eer Vader waar noch swiegsamer un harder as vorher. He harr meer Kinner, aver Abel weer sien best Peerd in 'n Stall, as he mal fröer in en lustige Luun seggt harr. Un as en Vierteljaar naher tuschelt waar, Abel weer bi den Friherr in 't Oldenborgsche, do böög sik sien starke Nack deep dal un de Kopp waar em nüsselig, he waar kindsch un müß sinen Hoff an den Söön afgeben. – Wat hest Du, Maria? Du best jo alle Klöör verlaren!«
»O nix!« reep Maria, denn froog se hastig: »Un Abel weer bi den Friherrn – as wat?«
»Nich as sien Fru, mien Dochter, he nööm eer sien Fründin.«
Maria duuk sik, as man woll deit, wenn uns op 'n mal en hellen Blitz över 'n Kopp oplüchen deit. Doortjn seeg dar see aver nix, se vertell wider.
»En Jarer dre, veer is Abel bi em bleben – de eer kenn, kunn 't ni begripen. Eerst heel he eer mit söten Snack hin, denn sett he eer utenanner, dat he eer hartensgeern heiraten wull, aver nu noch ni kunn von wegen en olen Arvonkel, de em seker ut sien Testament striken waar, wenn he en eenfache Buurdeern frien dee. Eerst weer se bestörrt, verbaast un den Mann bitterböös, de eer, as se sik inbill, belagen un bedragen harr, aver se bleev dar...«
»Bleev dar!« see Maria as in Droom.
»Vader un Moder harr se verraten un weer düssen Mann nalopen, de Schann harr se weg un waar eer ni wedder los, wo se ok hingung. So dach se. Aver se drung darop, dat de Saak en anstännigen Naam kreeg – he maak eer to 'n Huusholersch op en groten Meierhoff, de Lüüd müssen eer Kommando respektieren un nömen eer Fräulein; he geev eer en heel hogen Loon, wo se de Daam mit spelen kunn, behung eer mit Gold un Parlen un siden Kleder, maak eer een Geschenk na 't anner, besöch eer veel, gung mit eer spazeren un neem eer gar mit op Reisen. En olen Professer keem de Week en paarmal ut 'e Stadt un geev eer Stunn in Hoochdüütsch un Franzöösch. So harr Abel dat wullt, un de Friherr dee allens, üm eer man tofreden to maken un to begöschen. Dat duur ni lang, do weer Abel dar, wo se afsluuts ni harr hin wullt. Un so leev se en paar Jaar in 'n Dag rin, as in Droom; waar se mal halt waak un stegen gruliche Gedanken op, denn wüß he eer dörch Lögen, säten Snack, en lütte Reis wedder intodruseln.
So gung de Tiet, se weer glücklich un tofreden op eer Aart, much ok ümmer in stillen höpen op de Hochtiet, de he eer in Utsicht stellt harr.
Do kriggt se mal, as he op länger verreist is, ut Berlin en Breef, de eer op 't Krankenlager smiten deit. He hett en junge vörneme Bruut, en schöne Grafendochter – se kann afkamen. He bütt eer Geld, en Mann – sinen smucken Kutscher...«
En lies Wimmern keem ut 'n Löönstool, un as Doortjn mal opseeg, seet Maria dar dodenbleek un wrung de Hannen.
»Oh mien Dochter!« reep de ool Fru un faat er bi de Hand, »ik heff Di woll to veel totruut, Du kannst sowat ni hören, ik will opholen...«
»Nee, nee, Doortjn Holm, man wider, man wider!« Maria dwung sik un sett de Nadel wedder in Bewegung, aver de lütten Hannen bevern.
Doortjn töger noch. »Laat uns mal rut gaan na'n Gaarn, buten warrt Di beter tomoot.«
»Nee, nee, Doortjn!« reep Maria fründlich un wisch darbi en Traan von de Back, »ik wull doch geern dat Enn hören.«
»Dat is trurig, Kind! Abel smeet em sien Geld vör de Fööt, un de Kutscher, de woll von sinen Herrn en Wink kregen harr, maak en slimme Reis, as he wagen dee, Abel neger to kamen. Weer de Friherr dar west oder bald to Huus kamen, so harr 't sach en groot Unglück geben, aver he maak Hochtiet in Berlin un gung för en lange Tiet op Reisen.
Abel trock eer siden Kleder ut un gung – wohin, wüß keen Minsch. Jaarnlang weer se verstaben, un ik höör garnix meer von eer, ok nich, wat de Lüüd in Galand un Nimünster tuscheln un munkeln deen, denn mien Jörn haal mi domals na Ilenbeck.
Na Jaren seet ik mal an en Sünndagmorgen vör de Huuspostill un lees luut vör; mien Anna, en Deern von en Jarer sößtein, huuk op 'n Schemel un schraap de eersten jungen Kantüffeln, mien Mann weer to Kark. Do kloppt en Finger an de Döör, un herin kommt en öllerhafte Fru mit en Bündel ünner'n Arm. Se geev mi un mien Dochter de Hand, böög sik denn över 't Book un froog: »Wat hebbt wi för 'n Evangeeln vondaag, Doortjn?« Ik verfeer mi, denn ik kenn eer nich un eer Gesicht maak bi bang. Von 't grote Abendmaal, see ik. »Denn liß man wider, ik heff lang keen Predigt höört.« De Fru harr en Aart to spreken, dat ik nich anners kunn. Se seet denn nu mit foolte Hannen ganz still in Jörn sinen Löönstool. As se aver höör, dat uns' Herrgott sik ganz besunners ümsüüt na de arm verraten und verlaren Minschen un eer inladen deit to sien Himmelriek, do fullen eer de blanken Tranen in den Schoot, un as ik Amen see, huuk se dar, dat Gesicht in beide Hannen.
Ik schick mien Dochter rut na Köök un frog eer denn, wat se wull un wer se weer. Du leve Gott, wat heff ik mi in de Stunn vertellen laten müßt! Vör mi seet Abel Lahann un bich mi eer verlaren Leben. Ik müß eer ümmer wedder anseen un mi fragen: Kann 't angaan? is dat de Roos von Galand? kunn de so wiet rünner kamen? As wenn se mi de Fragen an de Ogen afseen harr, see se: »So hett mi dat gaan: eerst langsam bargdaal, denn keem ik in 't Nüsseln un Lopen, keem mi sülben ut 'e Gewalt, un mi is bang, dat is noch ni ganz vörbi. En Minsch in minen Tostand is in en depen Döpel, wo he ni rut kamen kann: wenn he een Foot loswruckt, sackt de anner üm so deper, un de Arbeit geit von vörn wedder an. Ik klopp bi minen Broder an, de wies mi von de Döör, nu kaam ik to Di. Von all de Speel- un Schoolkameraden büst Du de eenzigst, de mi wedder infullen is. Du weerst ümmer goot un heelst veel von mi, wenn ik mi ok ni veel na Di umseeg. Segg, Doortjn, kannst Du mi bi Di opnemen?« Ik verschraak mi, see aver na en lütt Besinnen: dat kunn un wull ik nich wegen mien Kind, aver se schull man bliben, bet mien Mann kamen dee.
Ach, mien selig Jörn weer so hartensgoot! Ik harr man blot en Woort seggen kunnt, so harr he eer opnamen, aver sowat full mi nich in. Wi bröchen eer ünner in den olen Wraag sien Kaat, verschaffen eer en Bett un enige Möbel un holpen eer to Arbeit.
Aver Abel schull uns noch veel Verdruß maken. Bald kregen de Lüüd allerlei över eer to hören, to 'n Deel weer 't ni waar oder verdreit, aver ni slimmer as de Waarheit. Se fungen an to stickeln, to brüden un to fragen, dat Abel opmarksam warrn müß. Dat Enn von 't Leed weer, dat nüms dat herlopen Minsch in Arbeit hebben wull – de Schann weer eer nakrapen un neem eer nu dat Brot ut de Hand.
Mennicheen harr sach to Water gaan oder weer in de wide Welt lopen, aver Abel dach anners: se see dat Dörp den Krieg an. As se keen Hüür meer finnen kunn, waar se sik enig mit en Weetmann, de en egen Kaat harr, den föör se sien Huusholen. Se weer sik as en Katt gegen de Hunnen, un de sik mit eer haken dee, keem sluukorig un mit en blödige Nees to Huus. De Buurvaagt flöök op Dood un Deuvel, dat Minsch schull em ut 'n Dörp rut oder he wull gaan – he gung, denn se fören em kort darop na 'n Karkhoff, un Abel bleev. Dat nütz nix, dat man dat looshannig Volk in Dörp op eer loshissen dee, Abel wüß den ganzen Swarm to kransheistern, dat toletzt nüms meer op eer dal wull.
Un dat harr sin gode Uursaak. In en Dörp geit allerlei üm, wat dat helle Daagslicht ni verdregen kann. Abel kunkeluur överall mit eer scharpen Ogen rüm, un wat se funn, hung se mit Lachen op 'n Tunn to 'n Spitakel för alle Welt. Op düsse Aart bröch se de Lüüd so wiet, dat se bang vör eer weren as vör en slaan Peerd un jo allens deen, üm eer to Frünn to holen. De een bröch eer düt un de anner dat: Eten, Törf, Holt, en Stück Fleesch von 't Slachten un Gott weet wat all, un wenn Abel nix in de Kaat harr, gung se to Dörp un haal sik wat. Noot wull se ni liden, see se, un wenn de Lüüd eer keen Arbeit geben wullen, denn müssen se eer ümsünst fodern. Eer Weetmann storv, se funn en annern; se verloor en Oog un waar darbi sterbenskrank, aver se waar wedder beter un seeg, as 't schien, noch scharper as fröer.«
»Op wat für 'n Aart verloor se dat Oog?« froog Maria.
»Dat will ik Di lever ni vertellen, mien Dochter – op en ruge Aart, dat mag Di noog ween. Ik bee eer mal, se schull hier doch weggaan, darmit de Larm opheel. »Fallt mi garnich in!« reep se, »denn kann ik op en anner Stell von vörn wedder anfangen. Ik heff de Ilenbecker wiest, dat man Stickeln un Netteln mit Hanschen anfaten mutt, nu laat se mi sach tofreden.« Un dat deen se toletzt würklich, Abel bleev hier behangen, un lütt un groot stüür darto, dat se to leben harr.
Un nu wies Abel ok eer gode Siet. Mennich harde Hand hett se apen maakt, mitto mit Gewalt, wenn op eer Naverschop bi lütte Lüüd de Hunger anklopp. Eer paar Frünnen holp se mit eer Hannen, wo se kunn, denn weer eer keen Gang to wiet un keen Arbeit to swaar. An besten weer Abel toweeg, wenn 't mal ganz bunt hergung, so bi Anton Timmermann sien Hochtied, wo he den Verstand verloor, bi Ehler Schoof, de Fru un Kinner dörch en gruliche Halskrankheit in veertein Daag verleren dee, un bi dat groot Füür, wo de meisten Lüüd den Kopp verlaren harrn. Denn geev se an, wat dar daan warrn müß, un kreeg oolt un jung in Arbeit. Schaad, dat se nich en Keerl waarn is, denn weer se ok sach ni so wiet rünner kamen. Noot un Schann hebbt eer klook un drook maakt, aver wat markwürdig is: se is ni vergritzt un vergrillt un hett sik in all den Larm en warm Hart bewaart. Dat harr ünner hunnert nich een klaar kregen! Se hett in eer lang Leben sik mit Schuld un Schann belaadt un mennich Unrecht daan, aver wo nu Recht un Unschuld ünner de Fööt kaamt, dar raut se nich, bet se eer rutbellt un -beten hett. Sü, darüm hool ik dochen veel von eer un müch geern, dat Du eer mal opsöken deest.«
»Worüm, Doortjn Holm, höör ik to eer?« Ut de Stimm klung en lies Bevern.
»Wat en Fraag, Maria! Abel hollt veel von Di – is dat denn so 'n grote Mö, sik mal ümtoseen na en Hart, dat för Di warm föölt un in stillen sorgt?«
Maria seeg Doortjn mal rasch un fraagwies an, see aver nix darto. Se neem eer Neitüüch tosamen un stunn op. »Ik mutt gaan, Doortjn Holm, mien Tante weet garnich, wo ik bleben bün. Grööt Se ool Abel veelmal, – Se schall velen Dank hebben!« Se geev eer de Hand un gung rasch ut de Döör.
Doortjn keek eer na, so lang se wat von eer seen kunn un mummel vör sik hin: »Vellicht harr ik 't ni doon schullt, se weer so bestörrt – nee, düsse Ogen! Sünst so fraam un drömerig, un op 'n mal waak un opmarksam. Un as se opstunn, keem se mi höger vör – dar geit se hin stolt un seker, bina en Schritt as Tante Maren! ›Se schall velen Dank hebben‹ – hm! ik oder Abel? un woför? för den Kaffi oder för mien Vertellen? Nee, de Deern is ganz wat Besunners! Wenn se mi doch eer hart apen doon wull!«
KAPITTEL NEGEN
In de Schosterkaat weer grote Freud, Neels Kiwitt un sien Mariken harrn en Breef kregen von eren Niklaas, de in Kiel bi dat twete Jägerkorps stunn. De Breef weer mit en leifige Hand schreben, de heel schöön utsüüt, aver
partu nich aan Brill un Schosterkugel to lesen is. Bi lütten bookstaberen se ik aver allens rut, wat drin stunn, un weren heel vergnöögt, denn de Jung schreev glücklich.
»De Slüngel kunn ok en beetjen düütlicher schriben!« meen Kiwitt, aver Mariken see: »Dat liggt an uns, Neels, wi köönt de nimoodsche Schrift ni lesen.« Kiwitt lach un drück sien lütt pummelige Fru an sik: »Hest recht, mien lütt Rott, Du verteidigst Dinen Jung as en Löwenmoder!«
Denn kreeg he den Kalenner her un fung an to prenkeln, den Breef von Niklaas vör sik. As he na en gode Viertelstunn klaar weer, lees he sik dat luut vör von wegen de Richtigkeit: »Heute nachmittag hinzu Klock drei hat Steffen Bolln, der Stutendräger, uns ein Brief bracht von unsen Niklas, hat fünf Schilling kost, der Jung hat wiederum kein Geld nicht auf der Naht. Er ist nun in Kiel bei einen Sepenkocher ins Quartier, der ein gut Geschäft un drei Töchter hat. In Kiel singt man noch immer von Gleichheit un Freiheit und Brüderlichkeit, aber der Preuß will uns an den Dän verkaufen, sie schachern schon. Dann müssen wir uns slagen mit Preuß un Dän, viel Fleisch zum Einhauen, sagt Niklas. Er is Oberjäger warn un das is der erste Sproß zur Generalsleiter, sagt er. Was da Generalsleiter! Kramer is er un soll er bleiben! Fleisch un Blut is eine teure Waar, Sirup un Zwitschen un Plumm sind süßer, soll er bei bleiben! Tokkum Jahr geht der Krieg wieder los, denn is die Sleswig-Holsteinische Armee klar un der Dän kriggt was auf den Hut un birrst nach Jütland rauf. Gott bewahr uns unsen tapfern Niklas!«
»Dank ok, Neels Kiwitt, dat hest mi mal nett vörleest!«
De Schoster verfeer sik un drei sik rasch üm. In de apen Döör von de Warkstell stunn en lütten Mann mit brede Schullern un en rund Appelgesicht mit helle kruse Lucken an den Rand; he lach un höög sik un maak darbi en Mundwark as en Spaarbüß un Ogen as twe Knooplöcker.
»Verdori, Jochen Haack, büst Du dat?« reep Neels half ärgerlich. »Du rüükst ok in alle Löcher mit Dien gele Kantüffelnees un hest Oog un Oren allerwegen!« schull he.
»Wenn man Polizei, Schütter un Nachtwächter togliek is, mutt man woll Dag un Nacht sien fiev Swien tosamen nemen. Kunnst mi en Düttjen geben, Kiwitt, ik heff Dien Kö schüdd in Hans Soth sien Röben.«
»Wat? weer Hannes denn ni dar?«
»Den Jung mutt wat felen, süüt so peverig ut – lettst em doch ni hungern, Neels?«
»Fraag noch mal, denn kriggst en Lesten an Dinen Dööskopp!« reep de Schoster dullerhaar.
»Wat is hier los?« froog Mariken, de ut de Köök keem.
»Ach, de dumme Jung hett nich op de Kö paßt un Jochen seggt, wi laat em hungern!«
»Na, Jochen mag geern brüden, dat weetst Du jo«, begöösch Mariken. »Hier hest dre Schülling, Jochen – de Jung is sünst so 'n goden Koharr!«
»Is de best op 't ganze Feldmark«, meen de Schütter, »aver Spaaß bisiet, em mutt wat felen.«
»Em feelt en Jackvoll, schall mal wat mit 'n Spaanreem hebben, he warrt woll gliek kamen.«
»Dat schall he nich, Neels! Hest unsen Niklaas veel to veel slaan, de arm Jung weer mitto ganz bruun un blau!«
»Darför is he nu ok al en halben Offzeer! Jungs und Biffstick mööt düchtig kloopt warrn, pleggt de Kroogweert Töns Ewers to seggen. Aver Moder nimmt allens ünner de Flünk un wenn 't ok en Racker von Koharr is, de mal versaalt warrn mutt.« Dat Gewitter över Hannes verdeel sik. »Sett Di daal, Jochen, de annern kaamt sach bald.«
Mit de annern meen Kiwitt de Lüüd ut 't Dörp. Abend vör Abend kemen de Ilenbecker na ole Wies dar tosamen; se harrn in de provisoorsche Tiet ok veel in de Rumpelkamer smeten, wat eer oolt un olmig vorkamen dee, aver de Schosterkroog, as Vader Andrees de Tosamenkunft mal nöömt harr, bleev bi, ja he waar noch meer opsöcht as fröer, denn dat nie Leed von Gliekheit un Friheit steil ok den lütten Mann den Moot, sik driest neffen de Buurn to setten un den Mund apen to doon. Neels Kiwitt weer Hauptpersoon. As Schostergesell harr he op sien Reisen mit klare lustige Ogen de Welt beseen un daröver nett Book föört, un wat in Ilenbeck passeer, waar ok allens dalschreben in sinen Kalenner, de em von den Bookbinner darto inricht weer mit witt Papier. Wat op so 'n Aart anbunnen is, plegg he to seggen, dat hett man; de ni schriben kann, kratzt sik achterna den Kopp un vertünnelt sik in sien egen Gedanken.
Ok düssen Abend weer de Warkstell proppenvoll; Neels maak alle Finster apen, denn jeder harr en Brösel mitbröcht un qualm, as wenn he Tall smöken dee.
»Dien Söön hett schreben?« froog de Buurvaagt.
»Ja, un is een ropkamen, is al 'n halben Generaal, paß op, de kommt uns hier noch an mit Töllers op de Schuller un en Orden op 'e Bost!«
De Buurvaagt grien. »En Orden! Weetst, wat den olen Tobias in de Ogen full, as he graad sinen schönsten Droom harr?«
»Aha, ik höör Di gaan!« lach Kiwitt. »Du meenst mien Niklaas kunn sowat op de Bost fallen, denn weer 't en Placken. Na, en smucke Knüllbloom deit dat ok, wenn uns' Jungs man sund blievt!«
»Aver Paul Struck müß egentlich en Orden hebben, Buurvaagt, kunnst Du ni so 'n Ding maken för 't Dörp?« see de Snider Jasper Horns mit en pipige Stimm.
»Warüm för Paul Struck, Jasper?«
»Den Orden müß he op 'n Puckel dregen, denn he is op 'n Puckel ni klook un de gröttste Schaapskopp, den Ilenbeck je groot börnt hett! Ji weet doch, dat he nu sien smucke Bruut los is un Madam darto?«
»Maren ok?« reep Paul Loop mit 'n groten Mund. »Ik dach, de harr noch en beetjen töövt – denn hett s' eer Taschen sach voll.«
»Wo meenst dat?« froog Jochen Haack.
»Kannst glöben, de hett em nett bestalen, se harr jo allens ünner Hannen. Un dörtigdusend Mark hett he ok noch hergeben müßt, üm sien Bruut man los to warrn.«
»Ho ho!« reep de Buurvaagt, »so hooch sünd de Wiver noch nich in Pries, dar is sach en Null to veel.«
»Schaad, dat Madam ni bliben deit!« meen de Snider. »Ool Abel hiemt al as en Lungenpiper, de suust bald af, un denn feelt uns en Spitakelminsch in Dörp.«
»So is 't recht, man ümmerto, Kinners!« see de Schoolmeister Paul Kruuskopp un trock grote blaue Wolken.
»Maren is nu weg un ut 'n Door, denn mutt man eer en forschen Tritt nageben, dat is en ool Mood. Se hett stalen un dat Dörp in Alarm bröcht – wokeen weet meer?«
»Ik segg blot, wat mien Lena seggt«, gnurr Paul Loop,
»Dar bliev man bi, Paul, denn kannst noch allerhand beleben, wat ni graad pleiseerlich is, denn Lena harr al en böös Muulwark, as se noch to School gung«, see Kruuskopp, de in den Schosterkroog en Woort vörut harr; he weer al en öllerhaften Mann, un de meisten weren Schölers von em. »Paul weer narrsch, as he sik de junge smucke Bruut ranhaal; dat he eer wedder wegbröcht hett, is gar so dumm nich, dünkt mi. De lütt Deern much em ni liden, paß ok ni för em, un wenn se gung, müß Maren mit, ik see dar nix, wat wunnerlich is.«
»Madam is sach bald wedder dar!« gnurr dat ut de Eck.
Alle Köpp drein sik üm na Jochen Haack, de mit plietsche Ogen üm sik schulen dee.
Detelt Rolff, de Buurvaagt, lach, dat de Stuuv dröön. »Schüllt seen, Jochen weet wedder allens, lett uns aver geruig klönen un leggt sik op 't Luren.«
»Denn krieg ik wat to weten«, grien Jochen.
»Wat schull Jochen woll utkunkeluurt hebben!« drill Marrs Voß. »He kann mi ni mal seggen, wokeen mi vergang Week den Hasen von de Wand stalen hett.«
»Ik weet dat woll, aver ik heff den Spitzboov verspraken, nix to verraden – ik eet mit, wenn de Haas braden warrt«, spaaß Jochen. Denn neem he eerst en dennigen Swartenkrusen ut sien blickern Doos, schoov sien ool griesgraue Klodd in de Nack un spi mal ut.
»Na, Jochen, Du maakst jo Anstalten, as wenn en ool Ko opstaan will, man to!« purr de Buurvaagt na.
»Wat ik weet, is jüst ni veel«, see Jochen lies, »aver waar is 't, denn Wiebn Focken, de för Tante Maren de Köök ünner Ogen hett, vertell mi dat, se hett dat deelwies sülben mit anhöört un seen, un Paul hett eer ok wat verraden. Eergüstern Morgen so hinto Klock acht kommt Cillja, Paul sien Grootdeern, bi eer an, se schall röver kamen. Se geit also hin un bemött Paul in 't Heckschuur mit Seelntüüch över 'n Arm. »Ga man na Maren«, seggt he en beetjen scholu, »Du mußt afsluuts en paar Daag uthölpen.« Baben an de Stubendöör, de eben anlöönt is, höört se, dat Maria graad seggt: »Weg will ik nu, Tante, un wenn ik hingaan schall!« »Denn ga to 'n Deuvel!« röppt Maren, »büst en ool Goos! Tierst Di jo rein dwatsch! Hest wunnen, un verlöppst dat Spill!« As Wiebn Schritten höört, geit se gau rin; Maria bemött eer in de Döör un süüt witt ut as de kalkte Wand, Maren steit an 't Finster mit en füürroden Kopp. »Hest woll eerst en beetjen rümkunkeluurt achter de Döör, ni waar, Wiebn?« fraagt Madam eer füünsch. – »Wat seggst Du, Maren? Ik heff so'n Susen in 'n Kopp siet acht Daag, ik höör garni goot.« Darbi leggt se de Hand achter 't Oor. – »Denn bruuk de Ogen, Wiebn, Da schallst hier en paar Daag op 'n Kraam passen!« röppt Maren eer to. Un dat heff ik daan, vertell Wiebn, un heff veel seen. Se stegen denn all dre stillswigens op 'n Wagen, Maria eer Koffer waar achter oppackt. Man to, man to! kommandeer Madam, un de Wagen röter von den Steendamm na Straat.
As Wiebn wedder rinkommt, vertellt de beiden Deerns eer, dat de Larm al den Abend vörher anfungen is, un Madam hett de halve Nacht bi Maria seten op de Kamer. Un den Morgen hett datsülvige Spillwark wedder angaan; Maria is darbi ümmer geruig bleben, hett aver beevt an Hannen un Fööt, un Maren is mitto so wild waarn as en Tööt, de den Kuller hett. De Leutnant is al frö in Schummern mit de Lüüd rutmarscheert, he hett sach nix markt von den Larm, meent Wiebn. Abends laat is Paul wedder trüch kamen, alleen, sluukorig, half krank. Eten un Drinken hett he nich anröögt, aver as Wiebn mal lisen vörföölt, hett he allerlei fallen laten – he knööpt jo den Mund eer apen as de Hand. »Mien Geld, mien schöön Geld!« seggt he eenmal över 't anner. – »Hest Du Geld verlaren?« fraagt Wiebn. – »Geld verlaren?« snault he eer na – »Geld verlaren? Tweernbüdel! Teindusend Mark heff ik Maria eren Vader op 'n Disch tellen müßt!«
»Verdori!« krei de Snider, »denn hett Paul sach noch meer Reimertissen in sinen Dumen as fröer!«
»Still, Jasper!« see de Buurvaagt, »laat nu vertellen.«
»O, Paul, wat en Schicksal! Teindusend Mark – warüm?« fraagt Wiebn. – »Warüm? na du kannst dat ok knapp weten. Maria un ik sünd utenanner. Aver is 't nich en unverschaamtes Geld, Wiebn!« – »Dat is 't jo«, seggt se, »aver ik glööv, de Vader harr doch lever seen, wenn sien Dochter hier Buurfru waarn weer.« – »Ja, ja, dat schullst mal seen hebben! He keem op mi dal, as wenn he mi opfreten wull. Aver as Maren man en Ogenblick mit em alleen spraken harr, waar he ganz tamm – ik segg Di, mien Maren kann en stöötschen Bull sinnig maken, dat he eer de Hand lickt un op de Achterbeen wat vördanzen deit.« – Wiebn spielt de Oren un seggt: »Dien Maren, Paul? Se kommt denn wedder?« – »Natüürlich kommt se wedder, Wiebn! Un Du kannst dat geern all Lüüd vertellen, dat se mien Bruut is un hier husen warrt.«
»Warrt sien Fru!« reep Kiwitt. »Denn is Paul Struck beet! Trumpfsöß op sien egen Hoffstell! Maren kriggt em as en Hund an de Lien, schüllt man seen!«
»Gifft em aver goot wat to freten, Neels Kiwitt«, see de Daglöner Kasper Knees mit en Stimm as en ool rosterige Schüündöör. »Ik heff dar arbeidt in de Aarn, dat Minsch kann kaken, segg ik Ju, gifft ok satt.«
»Wat seggst nu, Jasper?« froog Persepter Kruuskopp den Snider. »Paul is garni so dumm, en beter Fru finnt he op tein Miel Weegs nich; Maren hett meer Verstand un vernünftige Insichten, as en gewöhnliche Buurfru bruken deit, de schall em wull op 'e Been stellen, dat he gaan kann...«
»As se will, ja!« reep Jasper.
»Gewiß, un dat kann uns' Dörp to paß kamen. Aver nimm Du Di vör Madam in acht, Jasper, se is kumpabel un hangt Di den Orden op 'n Puckel, den Du Paul todacht harrst.«
De Warkstell dröön von Lachen un Spaßen.
Do gung de Döör, un Mariken keem rin. »Neels, de Kö sünd dar, aver Hannes nich!« reep se un wisch sik de Ogen.
»Is sach bang vör en natt Jaar un na sien Grootmoder lopen«, meen Kiwitt.
»Nee, dar is he nich ankamen, heff al hinschickt. Wenn de arm Jung man ni to Water gaan is! Jochen, Du hest em doch nix daan?«
»Beware, nee! Ik kunn em eerst narms seen un funn em toletzt in de Hütt.«
»Sleep he?« froog Kiwitt.
»Nee, he ween, aver wat em feel, kunn ik ni rutkrigen.«
»Dat is sunnerbar!« reep Kiwitt un neem sien Schörtfell af; »denn will ik doch gau mal na de Koppel lopen!«
Allens keem to Been un gung na Huus, un bald weer dat ganze Dörp in Alarm as en Weepsennest, wo en Rackersjung mit 'n Stock in rümboort hett.
KAPITTEL TEIN
Leutnant Sterlau weer in grote Opregung. As he den Middag to Huus keem mit sien Lüüd un nu von Wiebn allens to weten kreeg, wüß he nich, wat he denken un doon schull. Maria harr sien Stuuv noch torecht maakt, allens blink un blank as ümmer. Keen Gruuß, keen Breef, blot merrn op 'n Disch en lütten Struß in en Waterglas: en Roos, man eben apen blööt, fine blaue Klockenblomen un veel Immergröön, as man woll planten deit op en Graff. Harr Maria de Blomen hinstellt? Wiebn wüß dat nich. He drisel den Namiddag in Gaarn un Feld alleen ümher, as wenn he wat söch – allens keem em doot, trurig vör. To Wiebn see he, as he wedder an 't Huus kamen dee, se schull em man ümmer sien Eten na sien Stuuv bringen, he wull alleen ween.
Den annern Dag dreep he Paul Struck in 'n Gaarn un froog em, warüm Maria weggaan weer.
»Wenn ich das wüß, Herr Leutnant, wär ich klüger als Sie«, schrachel he; »ich sag, das Fräulein hat den Pips.«
»Was ist das?« froog Sterlau.
»Na, das kennen Sie nich? is eine Krankheit bei die Hühner, dann fressen sie nich un kakeln nich un legen keine Eier.«
Sterlau schüdd den Kopp. »Also Sie ahnen auch nicht warum Fräulein Maria so plötzlich davon ging?« froog he noch mal.
»Was soll ich ahnen? Ich habe ihr den Ring wieder gegeben, da hat sie sich zu gefreut, sie mochte mir ja partu
nich leiden – darüm is sie nich weggegangen. Sie sagt nix un sieht mir knapp an, Maren sagt nix un der Vader auch nich, alle wie aufs Maul geslagen.«
Hier kunn he ok nix to weten krigen, he müß sik gedüllen, bet Maren wedder keem. Gar to geern harr he an Maria schreben, aver weer eer dat recht? Kunn ni de Breef in verkeerte Hannen kamen? Hinreisen kunn he nich, em feel de Tiet, un eerst müß he mit sien Öllern op 't reine ween. Wenn he man wüßt harr, ob Maria överhaupt noch wat von em weten wullt So weren em de Hannen bunnen, he weer anwiest op Geduld, de ni kamen wull.
Fiev Daag weren Maren un Maria weg, do rament op 'n mal de Trummel dörch 't Dörp un brach allens to Been; dat weer eben na Middag, de Soldaten harrn sik dalleggt in de Schüün to slapen. Bald weer de Buurknüll överher voll, denn de Befeel weer kamen, se schullen vundaag noch na Nimünster in 't Winterquarteer.
Paul Struck stell en duursam Gesicht op, as he Leutnant Sterlau adüüs see, un maak allerhand Redensaarten as: wo geern he em un sien lustigen Lüüd beholen harr, nu waar dat ganz still un eensam warrn in sien Huus. Sterlau wink af un see bina verdreetlich: »Sie haben ein Dutzend Esser weniger am Tisch, Mann, das Unglück ist zu tragen! Aber«, sett he hinto, »merken Sie sich, um was ich Sie bitte: sobald unsere Madam wiederkehrt, bekomm ich Nachricht, verstanden?« Ja, ja, Paul harr dat verstaan, he versprook allens un geev em de Hand darop. Denn schrökel he achter em an na 'n Buurknüll.
Dar weer veel Leben un Bewegung; Kinner un ool Lüüd drängen sik an de Soldaten ran, schüdden eer de Hand un steken eer woll gau wat in den Brootbüdel; enige Deerns vergeten sik ganz, hungen sik de Soldaten an 'n Hals un wenen luut. Denn keem dat Kommando, un na den Takt von Dweerfleut un Trummel setten sik de Kompanien in Bewegung. De Jungs schregen hurra, de Hunnen bellen, un mit Wenen un Lachen, Ropen un Lopen waarn de Soldaten rutbröcht ut Ilenbeck.
»Gottloff!« see Paul to Wiebn, as he wedder in de Stuuv treden dee, »dat is överstaan! De Leutnant hett recht: twölf Freters weniger an 'n Disch!«
»Jawoll, ja – aver ik mutt Di dat man gliek seggen: mi sünd in de Spieskamer dre grote Mettwüst un en paar Pund Speck, de ik för morgen Middag torecht leggt harr, wegkamen!«
»So, so! woneer, Wiebn Fock?« froog Paul tüünsch.
»Eben na 'n Middag weer noch allens dar. In de Opregung heff ik woll den Slötel steken laten.«
»Hest den Slötel steken laten, natüürlich! Wo 30 veel Mannslüüd tohopen loopt, dar mööt de olen Wiver jo hin! Slötel steken laten! Nu marscheert mien schönen Wüst na Nimünster, weetst dat? Ik will Di wat seggen: de Wüst un den Speck schallst Du mi betalen, ik treck Di dat al von Dinen Loon!«
»Un ik will Dinen Loon garni hebben, Paul Struck!« see Wiebn kortfarig. »So 'n Behandlung bün ik ni wennt, un ik ga geern ut en Huus, wo nix seker is vör Spitzbobenhannen, as wat achter Slott un Schott un an de Keed liggt.« Se neem eren Bündel un gung.
Paul weer in grote Verlegenheit un Verdreetlichkeit. He neem de Deerns hart in 'e Bicht, aver se wüssen von nix, rein von garnix, dat müssen Hunnen oder Katten daan hebben – Wiebn harr aver ok de Spieskamer nich apen laten müßt, dat weer jo en groten Lichtsinn! Wull he
ni noch meer Larm hebben, denn müß he man darto stillswigen, bewisen kunn he nix, wat schull he maken? So gung he denn to Dörp, üm sik na en anner Huusholersch ümtoseen. –
Op de anner Siet von den Weg na Mööl weer ok grote Noot. Hannes harr sik ni wedder infunnen, un sien ool Grootmoder gräm sik üm em half doot. Wo weer de Jung?
An den Dag, as Maria wegföör, hödd Hannes sien Kö bi de Wartenbargen op en hoge Koppel an de Landstraat. Op 'n mal seeg he en Wagen holen un en witten Taschendook wein. He sprung ilig op un leep ran. »Wullt Du utfören?« froog he mit flegen Aten.
»Ik reis' nu af, Hannes«, see Maria fründlich, »ik will Di doch adüüs seggen. Du hest mi so mennichmal smucke Blomen bröcht – schallst Dank hebben!« Se strakel em de Backen. »De Sommer is hin un mit em de Blomen – segg Dien Grootmoder, se schull mi ni vergeten un för mi beden!«
Hannes stunn ganz verbaast vör eer un funn keen Woort, de Kopp sack em deep dal, un de Tranen schoten em in de Ogen. Denn lang he gau vör sik dal un mit en beverige Hand lee he eer en lütten bunten Steen in den Schoot, un eer se sik recht besinnen kunn, weer he över'n Wall un störm de Koppel hindal.
Paul, de sik nischirig ümkeken harr, lach luut op. »Wat en dösigen Jung! Wies mal – w'raftig, en lütten bunten Steen! Schall woll en Andenken ween, Maria! Na, denn hest doch wat mitkregen von 't Ilenbecker Feldmark.«
»Still, Paul, föör to!« reep Maren nich eben fründlich, un wenn Paul eren roden Kopp un de füünschen Ogen seen harr, weer em sien Lachen sach in 'n Hals steken bleben.
Hannes leeg nerrn in den Wallgraben un ween luuthals. Toletzt stunn he op un gang na sien Hütt, de he ut Palen, Buschwark, Moß un Soden opbuut harr. Dicht darbi stunn en lütt Borg mit Sloß, Kark, Stall un Schüün, rundümher en Wall mit en depen Graben, Water op 'n Grund. De lütt Borg harr he sik in sien Eensamkeit ut Steen, Holt un Leem opbuut un mit bunte Snickenhüüs, rode Haanpootjen un swarte Wacholderberen smuck maakt. Hier seet Hannes to drömen, dat weer sien Speeltüüch, nüms dörf dat seen un anrögen. Blot as Maria mal in de Neeg na Blomen rümsöch, haal he eer ran un wies eer sien Sloß un harr dar nix gegen, as se noch düt un dat daran verbetern dee. Se lööv dat Sloß un see, dar müch se woll wanen, un he schull eer Koharr warrn un naher eer Kutscher mit blanke Knööp an de Been un Snören an den Hoot. O, dat weer de schönste Sommerdag för Hannes.
Aver nu weer allens ut, Maria wiet weg! Wat schull he nu noch mit dat smucke Sloß! He reet en Paal ut de Hütt un sloog rein in Raas allens in Gruus un Muus, stött den Wall in den Graben, spoleer Sloß un Kark un patt allens toschannen, dat von de ganze Herrlichkeit nix meer to seen weer. Denn kroop he in de Hütt un snucker in beide Hannen.
So dreep em Jochen Haack, de Schütter, de em utlümmel, dat he nich op de Kö paßt harr. »Du mußt den Schaden betalen, de halve Loon is heidi!« reep he em noch to, as he gung. Jochen meen dat so slimm nich, aver he müß em doch en beetjen bang maken, düch em.
Hannes vernüchter sik, keem aver darbi op en verwagen Infall. He harr höört von Jungs, de an de Spitz von 't Battaljoon marscheert un de Trummel slaan doot, in en smucke Uniform, de Feldmütz mit en Kokarr op 'n Kopp.
Dat wull he ok; trummeln kunn he al, dat harr he versöcht op en olen Ketel. He stüür sien Kö op den Weg na Ilenbeck to, denn keer he üm un leep, as joog em de Angst, na de Heiloh rin, de dakig un schummerig vör em leeg.
Aver dat heel he op 'e Duur nich ut, he keem darbi ut 'e Puust, he müß sik en Ogenblick dalsetten. Un nu keem he ok so wiet to Besinnung, dat he daröver nadach, woneem he denn op tostüren schull. He dach an Leutnant Sterlau, de harr oft mit em spaaßt un em sogar aftekent. Nee, nee, denn müß he trüch na Ilenbeck, ok weer em de Leutnant in Grunn toweddern – worüm wüß he nich. He wull Niklaas Kiwitt opsöken, de leeg in Kiel in 't Quarteer un weer bi de smucken Jägers; de heel veel von em, dat wüß he, un waar em hölpen, dat he enerwegens ünnerbröcht waar. He sett sik nu langsamer wedder in Gang un harr bald dat Ilenbecker Feldmark wiet achter sik.
Dat Schicksal harr Hannes wat mit op 'n Weg geben, wat em mennich Minschenhart apen maak: grote blaue truhartige Ogen un en smuck Gesicht. So weer dat ni wunnerbar, dat de Jung Lüüd funn, de em fortholpen, torechtwisen un mitnemen, em ok woll Eten un en Nachtquarteer geben. De Welt weer ut Spoor, all Daag passeer wat Markwürdigs – worüm schull nich ok mal en barfoten Jung na Kiel lopen, üm en Jäger in 't twete Jägerkorps to besöken? Dar weer nix opfallen, un so funn he överall fründliche Gesichter un Bistand. Den drüdden Dag gung Hannes mit flinken Foot in de Stadt Kiel rin un seeg vör sik den Haben mit lütt un grote Scheep, de Maschen von grade un krumme Straten, dat Gewimmel darin von Kinner un ool Lüüd, Soldaten un Fremde, de dar wat seen oder, as Hannes, wat warrn wullen. Em klopp dat Hart, as he sik dörch dat Gewööl wunn, harr aver de Ogen allerwegen, besunners keek he sik de Soldaten scharp an.
Un he harr Glück! Denn as he na de Holstenstraat rinbögen wull, bemött em Niklaas mit Kameraden; de Jung schreeg luut op un hung sik an em.
»Wat Deuvel, Hannes, Du hier? Is doch keen Unglück passeert?«
»Nee, nee!« see de Jung un wisch sik de Ogen.
»Sunnerbar! Du süüst sluukorig ut, Hannes – büst alleen kamen? Laat Dien Blarren, Jung! Wenn dat de Kieler Jungs seet, denn geit Di dat slecht, se kriegt Di bi 'n Kanthaken un stippt Di twintigmal in 'n Haben.«
Niklaas neem em an de Hand un bröch em in sien Quarteer; dar leet he em eerst en deftig Botterbroot un en Glas Melk geben, un denn keem Hannes vör 't Brett.
»Siso, mien Jung, de Tung is smeert – nu mal vör 'n Dag darmit: wat hest Du egentlich op 'n Staken?«
Hannes seeg sik mal scholu na de Soldaten üm un sweeg.
»Versta mi recht, Hannes«, see Niklaas ganz fierlich, »düt is en Kriegsgericht, wi spreekt över Leben un Dood; wenn Du nu ni Hals geben deist, denn warrst Du as en Schinken in 'n Sack steken un warrst bi Regimentsslachter Semmelhak in Rock hangt. Nu rut darmit!«
Dat holp, Hannes vertell allens, blot von Maria sweeg he still.
»Hm, Hannes, dat hest verkeert maakt. Wenn Du glöövst, dat en natt Jaar draut, denn lettst Du dat ruig an Di ran kamen un hollst dat ut. Mien Vader sien Spannremen is gresig, dat is waar, un de Ool tellt in sinen Iver nich un haut darop los, as weer uns' Achtergestell mit Saalledder övertrocken; ok is dat Leed, wat wi darbi singen mööt, ni schöön, Hunnenhulen is garnix dargegen. Un dochen segg ik Di, Du harrst ni weglopen müßt. Du weerst ümmer so 'n goden Koharr – wo hest Du denn de Ogen hatt, as de Kö Di in de Röben gungen?«
Hannes ween, see aver partu nix, soveel Niklaas ok troog.
»Hm, dar blifft en dunkeln Punkt. Ik plegg üm düsse Tiet Hinnerk Raav sinen groten Appelhoff to besöken, sowat warrst Du woll daan hebben. Dat is ok heel nett, mien Söön, aver as ik segg, Du harrst ni weglopen schullt; för wat, höört wat: man nimmt in Geduld sien Jackvoll un singt darto dat ole Leed – naher smeckt de stalen Appeln ganz prächtig. Aver wat nu? Wat schüllt wi mit Di opstellen?«
Hannes vermünner sik un see, dat he geern Trummler warrn wull.
De annern Soldaten lachen luuthals, Niklaas höög sik. »Dar köönt Ji seen, wat en echten Ilenbecker Jung is! Knapp hett he Hansop un Pirock uttrocken, so will he al op Hannemann dal un em verhaun. Komm her, Jung, för den Infall schallst mien ool Feldmütz hebben – is en smucke Kokarr an, kiek!«
De Mütz paß em, as weer se för em utsächt. Hannes waar root bet an den Hals. »Krieg ik ok Soldatentüüch un en Sävel?« froog he ganz luuk.
»Nee, Hannes, noch nich; in den Waffenrock versuupst Du, un en Sävel kriggt man eerst, wenn man sik sülben balberen kann.«
As he seeg, dat Hannes en ganz trurig Gesicht opstell, begöösch he em: »Man ni bang, lütt Hannes, Du bliffst eerstmal bi mi in 't Quarteer, Fräulein Konstanze maakt Di al en Lager torecht.«
»Warr ik denn gar keen Trummler?« froog Hannes benaut.
»Wi hebbt jo keen Trummel, Jung, wo wullt Du hin? Wi laat uns wat blasen. Un blasen kannst Du nich, en Kinnertrumpett is bi den Larm ni to hören. Nee, ik weet veel wat Beters: Du schallst nu ümmer mien Geweer putzen, wat? Un wenn wi utmarscheert na 'n Exeerplatz, denn löppst Du blangbi, süst nipp to un seggst uns naher, wat wi verkeert maakt hebbt. Mit de Tiet wüllt wi denn mal seen, wat wi wider mit Di opstellt.«
Een Dag na'n annern gung hin, un Hannes wüß ümmer noch nich, wat ut em maakt warrn schull. Niklaas wies em wieldeß den Haben un de Scheep, de Generaals un groten Lüüd von de provisorische Regerung, de hooch to Wagen lang de Straat klabastern, de hoge School un den schönen Weg na Düsternbrook. Hannes weer ganz glücklich; Niklaas sien Kameraden vertrocken em, un Fräulein Konstanze pleeg em un köff em nies Tüüch un schöne Krempers; en Hoot wull he ni hebben, sien Soldatenmütz gung em över allens.
Toletzt kreeg Niklaas en paar Daag Uurlaub, un so gung he denn in 'n schöönsten Staat mit Hannes na 'n Baanhoff, see aver nich, wo se hin wullen, dat waar sik finnen, meen he, as de Jung em froog. He löös sik en Militär-Billet, aver to Hannes see he, as se an den Wagen kemen: »Kruup gau ünner de Bank, Jung, aver mucks Di nich, süüst warrst Du rutsmeten!«
Hannes kroop flink as en Rott in den Wagen. »Man hier achter mien Röck!« see en ool dick Minsch mit en blank füürroot Gesicht. »Jäger, Se sett sik sach neffen mi, denn is he borgen, so!« Se stött em mal vertruut mit 'n Ellbagen in de Siet: »Wenn twe sik man enig sünd, kaamt se sach eerlich dörch de Welt!«
»Versteit sik!« lach Niklaas, »un kaamt to Vermögen.«
Dat Kupee weer proppenvoll, blot bi Hannes ünner de Bank weer noch Platz.
»Dar hest en Appel, Jung!« see de Fru, »wüllt Se een mit mi delen, Jäger? een heff ik man meer.«
»Danke!« see Niklaas un reev sik de Back, »ik heff Teenwee.«
»Teenwee – de kureer ik in tein Minuten! Is nix beter för as en warmen Bossen. Leggen Se Eer Schako man mal af, Jäger, un Eer Back hierher, man to!« Se trock de siden Mantill trüch un wies en Bossen as en dennigen Kees.
Dat geev en groot Lachen un Krein.
»Müchen Se woll, Moder. Se hebbt woll lang ni so 'n smucken Soldaat in Arm hatte« reep en jung Bengel, de so 'n beetjen lodderig un verleevt utseeg.
De ole Fru kreeg en Kopp as en kuunschen Haan. »Woför hollst Du mi, Snösel! So 'n Spöök von Minsch as Du will en Moder von söben grote Jungs sowat seggen? In minen Arm hett vör en Stunnstiet eerst en Jäger legen, dat weer mien Söön, weetst dat! Du büst garto utmergelt, Di köönt s' ni bruken – ik harr Di alleen üm Dien Ogen kasseert, dar kickt jo de Schann rut!«
De Lüüd verbeten eer Lachen, un en öllerhaften Mann heel den jungen Bengel trüch, as de opbegeren wull, froog denn aver neger na, ob dat Mittel ok würklich goot weer.
»Dar köönt Se sik op verlaten, gode Herr. Mien Mann un mien Sööns sünd all Slachters, un man schull denken, so 'n Slachter kunn wat an Weedaag verdregen. Aver proste Maaltiet, dar hett 'n Uul seten! Dat is bina lachhaftig to seen, wosaken se sik anstellt, wenn se mal en holle Kuus hebbt; de groten Keerls tiert sik, as wenn se steken warrn schüllt. Un na den Teendokter sünd s' ni hintokrigen, Raat is dar sünst ni för – dat is en wunnerlichen Tostand, denn en Slachter is slimm, wenn he en Kuller kriggt. Do waar mi malins düt Mittel angeben, un ik heff 't versöcht; dat hölpt, dat Teenwee steit, un na en lütt Viertelstunn is 't över. De groten Jungs sünd mi mitto an 'n bloten Bossen – denn dat is egentlich dat Richtige, ik wult 't hier blot ni doon – inslapen«, lach se hartlich op. »Dat weer denn en nette Bescherung! Wenn de Jung wedder ganz kandidel weer, humpel ik mit Weedaag op 'n Puckel – na, wat deit man nich as Moder! Aver dar weet so 'n soren Bengel nix von, de kennt keen Moderleev, de kennt blot – na, ik harr bald wat seggt! – Se hebbt gewiß en gode Moder, Jäger?« froog se Niklaas vertruut.
»De best in 't ganze Kaspel!«
»Nu ja, denn versöken S' dat man mal an minen Bossen, Se schüllt beleben...«
»Nee, nee, lütt Fru«, reep Niklaas half verlegen, as he mark, dat de Lüüd wedder lachen wullen, »ik kann afsluuts keen warm Küssen verdregen, en Tornüster is mi lever. – Also Se hebbt en Söön bi de Jägers? wo heet he?«
»Franz Busch – kennt Se em? He steit bi dat twete Jägerkorps.«
»Jawoll, is en lustigen Soldaat!«
»Dat is he, kost ok en smuck Stück Geld!« lach de Oolsch vergnöögt. »Aver laat em man, he slecht na sinen Vader, de ok nix anbrennen leet un doch en düchtigen Slachtermeister in Altna waarn is.«
De Tog heel hier un dar, Lüüd stegen ut un in – de ool Fru kümmer sik üm nüms anners as üm Niklaas, de eer von 't Soldatenleben vertellen müß.
Dicht vör Wrist lang Niklaas ünner de Bank un weck Hannes, de mit ganz verslapen Ogen to 'n Vörschien keem.
»Donnerwetter, Hannes, Du kannst jowoll in en Rummelpott slapen!« reep Niklaas. »Nu man gau ut 'n Wagen!« He schüdd Madam Busch de Hand un sprung rut.
»Sü mal«, reep de ool Fru em na, »nu warr ik dat eerst wies – Se sünd Oberjäger, wo heet Se denn?«
»Niklaas Kiwitt!«
»Is en lustigen Naam, un Se seet ok so kregel un vergnöögt ut 'e Ogen. Un goot sünd Se darbi, dat heff ik gliek markt. Gröten Se minen Jung, Oberjäger, un hebben Se en Oog op em, dat he ni verdarvt, – ach Gott, Leben un Dood liggt jo nich in uns' Hannen, ik seeg em aver lever op 'n Karkhoff as verdorben. Adüüs, Oberjäger, ik schick bald...« wider höör he nix, denn de Tog gung mit Prusten un Snuben af.
Nu seeg he sik mal na Hannes üm, de noch ümmer de Ogen reev un sik bisterig ümkeek. »Wo sünd wi?« froog Hannes, »is dat Kellnhusen?«
»Jawoll, Hannes, von achtern.«
Hannes fung an to wenen.
»Schaam Di wat!« schull Niklaas, »ünner en Soldatenmütz mutt man sik ni tiren as en ool Wief! Wi wüllt nu na Huus, dat geit mal nich anners. Aver se schüllt Di ni slaan; sü mal, Dien Grootmoder kann dat nich, un minen Vader will ik dat woll verbeden, ik bün nu Oberjäger un heff al en Woort mittospreken.«
Hannes gung denn nu gedüllig neffen em her na Ilenbeck to.
O, de Freud weer groot in de Schosterkaat! Meister Neels faat den ganzen Dag kenen Leisten wedder an, un Mariken püster un smoor un braad un back veel in de Köök rüm, un as se toletzt dat schöne Eten to Disch bröch, kunn se nix meer doon, as eren smucken Jung anseen un lachen ünner Tranen, fragen un vertellen.
Hannes keem würklich mit en blau Oog darvon. Niklaas smeet vondaag en breden Schatten, de den lütten Sünner todeck, so dat man em eerst knapp wies waar. Neels un Niklaas gungen mit em na sien Grootmoder, un ünnerwegens waar em de Bicht verhöört, aver den olen goden Meister wullen de paßlichen Wöör, de bi so 'n Gelegenheit anbröcht sünd, garni recht bifallen. Dat slimmste weer noch, wenn eer anner Lüüd bemöten deen, de ok wat weten wullen. Besunners hart sprung Jochen Haack mit em üm; he stell em vör, dat he woll veertein Daag na Bredenbarg to Lock kamen waar. Un as nu ok noch sien Speel- un Schoolkameraden in en groten Swarm achterher driseln un em allerlei narepen, weer alle Moot weg, so dat sogar de Meister anfung to begöschen.
Sien Grootmoder weer in de acht Daag slowitt waarn. Dat dreep den Jung merrn in 't Hart rin, he full vör eer dal un lee sinen Kopp in eren Schoot un snukker.
Abel harr de langen Daag bi eer seten un seet nu ok dar. »Heft ik ni seggt, Doortjn?« reep se, as de dre in de Döör treden. »Kiwitt, Du kommst mi vör as en smucken Engel mit 'n Schootfell! ik müch Di en Kuß geben!«
»Laat dat na, Abel, Du hest Di ni balbeert!« lach de Schoster.
Abel höög sik. »Jawoll, Neels, dar hest Du recht in! Aver en ool Wief as ik mutt Haar üm de Teen hebben, denn warrt se as en Keerl anseen un kommt nich ünner de Fööt. – Wo is denn de Jung west?«
Niklaas vertell, wat he wüß, lööv Hannes, dat he goot putzt un sik in sien Quarteer goot schickt harr, un denn gungen Vader un Söön wedder af.
»Na, dat is jo all ni so slimm, Doortjn«, meen Abel. »Em is de provisorische Tiet to Kopp stegen, wat sogar ool Lüüd passeren kann. – Komm mal her, Hannes, vertell mi ok mal wat. Segg, hest Du wat von Maria seen un höört?« froog se lies.
De Jung waar överher root. »Ja, se föör mit Paul Struck un Madam den Weg na Ridders to, se wull wedder to Huus, see se.«
»Wider nix?«
»Nee! Kommt se garni wedder?« froog de Jung mit Tögern.
»Weet nich – wullst Du dat geern?« froog se lurig.
Hannes sweeg un seeg vör sik dal.
Abel strakel em mal mit eer knökern Hand över 'n Kopp. »Besöök mi man recht oft, lütt Hannes, ik heff prächtige Appeln, de wüllt wi uns braden in de Asch oder ok in 't Röör, wenn de Winter kommt – wullt Du? Denn snackt wi von lütt Maria, de wi nu verlaren hebbt.«
As Abel gegen Abend weggung, see se to Doortjn. »Weetst ok, worüm de Jung in de Welt lopen is?«
»Ik denk, Jochen Haack hett em garto bang maakt, as sien Aart is.«
»Doorheit, wat schull he woll! Nee, nee, üm Maria, de verdreit jung un ool Lüüd den Kopp.« –
Jochen Haack maak al de twete Runn in Dörp, tuut in sien Nachtwächterhoorn un see de Tiet an, un ümmer noch weer bi Doortjn Holm Licht in de Stuuv. He tipp mal an 't Finster, un as se opseeg, see he: »Dat bün ik, Doortjn – wat will Se nu noch opsitten, de Jong is jo dar?«
Se maak dat Finster apen. »Ja, gottloff! Hannes is wedder dar, Jochen!«
»Denn ga Se doch to Bett, Se hett jo lang noog waakt!«
»Heff ik ok, Jochen; blot mitto an 'n Dag, wenn Abel bi mi weer un mi trösten dee, drusel ik en paar Stunn – de Angst jaagt alle Rau ut Huus.«
»Jawoll, Doortjn – is de Angst denn noch nich över?«
»Dat woll, uns' Herrgott hett s' mi jo afnamen.«
»Nu ja, denn ga Se doch to Bett!«
»Wenn Du dat denn dörchut weten wullt, Jochen, so will ik Di dat seggen.« Se böög sik na em dal un tuschel: »Sü mal, acht Daag un Nachten heff ik unsen Herrgott vör de Döör legen un heff em anbedelt, bet he mi den Jung an de Hand herbröcht hett; de negente Dag un Nacht höört Em dar baben – versteist Du mi? De Freud un de Dank laat mi ni to Rau kamen. Wullt Du mi nu en Gefallen doon, so segg nüms wat darvon un ga för düsse Nacht mien Kaat en beetjen ut 'n Wegen – ik kunn jo de Finstern verhangen, aver ik wull 't ni geern. De Heben is so klaar, un de Steerns seet mi an as Engelsogen; wenn ik na baben kiek, so plinkt se mi to, un mi is denn tomoot, as wenn uns' Herrgott darachter steit un sik mit mi freut. Du glöövst woll sowat nich, aver do mi den Gefallen!«
»Geern, Doortjn, geern!« Darmit gung Jochen rasch af – em weer ganz snaaksch to Sinn.
As he wedder an den Weg keem, keer he sik mal üm: de ool Fru seet wedder vör eer Abendsegenbook un wisch de Ogen. »Tokum Week warrt Swien slacht«, mummel he vör sik, – »de schöönste Mettwust, Doortjn, is för Di!«
KAPITTEL ÖLBEN
En lütt Stunn to Süden von Rendsborg liggt in en Kluster von Eken un Böken de Hoff Steenholt. Dat Gewees weer domals von butento ni graad staatsch un smuck, denn de Gebüden weren oolt, aver de Besöök harr sien Freud daran, dat nix rümstunn, wat 'r ni hinhöör, un Gaarn, Hoffsteed, Platz vör Döör allens rein un sauber weer. Dat seeg man: hier regeer ni de Riekdoom, aver Fliet un Ordnung.
Dat Gewees weer al dörch veel Hannen gaan, wiel dat op den eersten Anbeet wat hergeev. De olen schönen Bööm, de grote Wischhoff achter 'n Gaarn, en Holt von hoge Eken un Böken geben en prächtig Bild; gung man wider hin op en lütten Barg, wo in ole Tiden mal en Sloß stunn, as de Lüüd vertellen, so harr man en herrliche Utsicht.
Gewöönlich weer de Hoff to düür betaalt. De Tonnentall weer groot, aver dat Land dörchgängig pover, blot hier un dar wuß op en lemigen Grund en schönes Koorn. De een versöch düt, de anner dat, üm sik to bargen. De een heel Schaap, de armer köff Mist, kreeg allens ünner de Ploog un schinner sik un de Peer toschannen. En plietschen Kopp keem sogar op den Gedanken, in de Welt rintoposaunen, Steenholt weer en Oort, wo man de Gesundheit mit Lepeln eten kunn, un nu sleek dat dar rüm op 'n Hoff von bleke Gesichter un kräpelige Lüüd ut Hamborg un anner grote Städer, bet den Buur un sien Fru de Saak över waar un se den Kraam verlopen un verkopen müssen.
Tyge Boysen, Maria eer Vader, harr den Hoff nu al en Reeg Jaren, un wenn he dar ok ni völlig un fett waar, so kunn he sik doch bether so eben bargen. Aver slaben muß he as en Daglöner; he gung morgens mit sien Lüüd to Ruum un keem abends mööd un möör wedder mit eer to Huus. Dat weer un bleev en Kröpelstell, un de Inquarteern in de provisorische Tiet maken de Last ni lichter, an de he droog.
He harr in sien jungen Jaren sik dat Leben woll anners utmaalt, un domals harr he Uursaak darto. Sien Vader harr en groten Hoff an den Rand von de Bredstedter Marsch, un he schick sien Jungs na Husum op de School, den öllsten leet he gar in Jena un Kiel op 'n Dokter studeren; bi sien Afleben kreeg Tyge, de jüngst, dat Gewees.
Tyge Boysen weer nu sien egen Herr, he bruuk nüms to fragen, wenn he wat wull. So heiraat he denn – wat sien Vader nie togeben harr – en arm Schoolmeistersdochter ut Husum, de heel fien un smuck weer, en schöne Bloom för 't Huus, de aver nix verstunn von en Buurnhuusholen, so dat Maren, Tyge sien Swester, dat Regiment in Keller, Köök un Kamer övernemen müß.
Enige Jaar duur dat Glück in Tyge Boysen sien Huus, denn sloog dat Weder üm. To allerlei Unfall in Huus un Feld keem noch, dat he mit en Fründ sik inleet op 'n groten Peerhandel, de to 'n Argen utsloog, un dar weren knapp söben Jaar in 't Land lopen, leeg sien Schipp as Wrack op 'n Strand.
Wenn en Unglück över en Huus herbruust as en Stormwind, de allens tobrickt un verstreit, denn will dat de ole Mood, dat Rotten un Maarten un de goden Frünnen sik darvon sliekt, üm sik na en anner warm Nest ümtoseen. Maren harr en Brüdigam, en riken Koornkoopmann in Flensborg; de much woll glöben, dat eer Utstüür darbi leden harr – he funn en Vörwand un geev eer den Afscheed. Maren, domals en malle, welige Deern, brook ni dat Hart, aver se waar dull, un dat Lachen vergung eer för en lange Tiet. Se harr sik achterna noch en paarmal goot verheiraten kunnt, aver se wies jeden Mann kort af. Eren Broder Tyge, von den se ümmer veel holen harr, wull se nu to Siet staan, för em un sien Familie wull se leben. As allens tosamen brook, reis se to eren Broder Arfest, de Dokter in Altna weer, un heel stillen Raat mit em, un eer en Jaar vergaan weer, weertschaff Tyge op Steenholt.
So deep de beiden ok dalböögt weren, de een dörch verkeerte Spikelaatschoon un Unglück, de anner so to seggen dörch en goden Fründ: as se man eerst egen Sand un Land ünner de Fööt harrn, kregen se bi Arbeit, Sorg un true Kameraadschaft den Kopp wedder hooch.
Lütt Kathrien aver, Boysen sien Fru, fung an to quien un to süken. So lang allens op den Marschhoff in goden Verfaat weer, harr se nix dargegen intowennen, dat Maren Huusholersch speel un eer mennich Arbeit afneem; as aver de schrage Tiet keem, waar se mit Schrecken wies, dat se eren Mann ni bistaan kunn, as sik dat för en Huusfra höört. Se müß seen, dat Tyge mit sien Swester bereken un beraden dee, dat se sülben dat föffte Rad an 'n Wagen weer in de sware Weertschaft un dat se blot noch Kinnerdeern bi eer lütten Gören spelen kunn. Dat freet un teer an eren fledigen Körper. Se klaag nich – wat schull se ok klagen? Tyge droog eer op Hannen, pleeg un begöösch eer as en Kind, wenn eer mal de Tranen in de Ogen stegen. So welk se hin as en kranke Roos, keen Minsch kunn 't möten, un mit en Segen för Mann un Kinner op de bleken Lippen, lee se den Kopp dal un sleep in, still un schöön, as se leevt harr.
Dat smeet en depen Schadden op Tyge Boysen sinen Weg. Aver mööd dörf he ni warrn, he müß vörwarts, veer Paar Ogen segen na em rop, he weer nu eer een un all. Un Maren stunn em to Siet as en Mann, regeer Huus un Kinner un mitto em darto, wenn he mal mööd un mootlos waar. In de Sommertiet keem ok de Broder mal mit sien lütt muntre Fru – dat weren denn glückliche Daag för altosamen. De Dokter leet ümmer en lütt Hölp trüch. Tyge müß dat aver ni weten; Maren harr de Kaß, se streek dat still in un wüß dat eren Broder heel prächtig in Eier, Botter, Kalver un Farken, de se verköff, to verreken, dat he nix mark.
En stille Freud blö in em op, wenn he sien twete Dochter, Maria, anseeg; de lütt Deern harr ganz de lise leevliche Aart von eer Moder, weer smuck un fee un drömerig. Mitto kunn 't Tyge passeren, dat he sik verschraak, wenn se em in 'e Mööt keem, so gleek se eer Moder in Gang un Utseen. Aver Maren harr veel an eer to makeln un to stucken, se kunn de drömige Aart nich utstaan, heel eer aver sünst goot un kleed eer geern smuck un paßlich, besunners as se wies waar, dat eer Broder daran Gefallen funn.
So lepen de Jaren, Tyge un Maren kemen woll vörwarts, aver langsam, langsam, as Snicken, de mit Huus un Kluus en Boom ropkruupt. Un se wullen doch so geern wedder to Kräften kamen, düsse Hökerkraam weer besunners Maren heel toweddern.
Do keem Paul Struck. Ni von sülben, nee, dar weer en Racker von Friwarver un Maakler twischen, aver enerlei, de Mann bee eer, wona se Hitthunger harrn, Geld, veel Geld un en groten Buurhoff. Tyge weer de Saak toweddern, eerst recht, as he Paul kennen leer; – sien öllste, Anna, ja, aan veel Bedenken, aver Maria? He wüß eerst lang nich, wat he schull; wenn he sien Dochter anseeg, harr he Maakler un Frier an leevsten mit Hunnen ut Doorlock jaagt. Aver Maren brook alle Bedenken kort af. Doorheit! meen se, hier weer garkeen Besinnen. De Krieg bröch grote Lasten, un rike Brüdigams weren raar as Nachtigallen in de Marsch. Maria müß goot to sitten kamen, sünst waar se verkamen – se un eer Moder weren Blomen, de dörchut en goden, fetten Grund hebben müssen. Ja, weer he noch de stolte Marschbuur von fröer, denn waarn de Friers in Schoven kamen, nu kunn he luren; he seeg dat jo bi Anna, üm de harr em noch nüms anspraken, un se weer doch en paar Jaar öller as Maria.
So waar Maria half dwungen, half besnackt, de Bruut von Paul Struck to warrn. Tyge Boysen mark recht goot, wo suur eer dat waar, aver he dach, dat waar sik verleren, wenn se man eerst in en Huus regeer, wo man de Sorg ni kennt. De Sorg harr em nu al Jaren lang as en Deuvel op 'e Nack seten, darher wull se em vorkamen as en grulich Gespenst, dat allen Moot döden kann. Wenn he sien Dochter de Sorg von de Döör heel, much he denken, geev he eer den besten Segen mit in de Welt.
As allens mit Paul un Maria in Richtigkeit weer, un de lütt Bruut sik darin funnen harr, as 't schien, do höör Maren eren Broder mal wedder oplachen. Sien Moot keem wedder un de Freud an 't Leben – dat maak eer glücklich, dat harr se wullt. –
Düt all gung Maren dörch 'n Kopp, as se mit Paul un Maria op 'n Wagen seet un torüch föör na Steenholt. Se harr sik dat anners torecht leggt, se wull so lang in Ilenbeck stillsitten, bet Sterlau sik rund un nett utspraken harr. Denn so ring se ok över de Mannslüüd denken much: Sterlau harr eer Tovertruun; eer scharpen Ogen, de eer selten bedragen harrn, weren wat an em wies waarn, wat echt ween müß. Aver noch kunn se eren Broder de Saak ni vörleggen.
Un hier treed eer Maria in den Weg un op en Aart, dat Maren dat Stillswigen kreeg. Maria leet sik ni hissen un ni locken; Iver un Dullheit, Ficheln un gode Wöör – allens weer bi eer verlaren. Dat maak Maren ganz kathoolsch; noch weer eer keen Minsch bemött, de eer dwingen kunn, wenn se wat dörchsetten wull – hier funn se mal eren Meister. Wat un wokeen harr Maria opsternaatsch maakt? Ni ruttokrigen, op keen Aart un Wies! Se sprook von Sterlau, wat de denken schull, ob se em ni meer liden much? se schull em doch ünner Ogen beholen! Maria weer rein ümdreit, se schoov allens mit beide Hannen trüch un see: wenn Sterlau eer wat wull, denn kunn he eer un eren Vader opsöken, se wull ni meer vör em as en ripen Appel uthangen, de komodig to aflangen is. Darbi bleev se, Maren müß sik kuschen un seet nu in grote Verdreetlichkeit un in Sorgen üm eren Broder neffen eer.
Dat weer en stille Faart, kener sprook en Woort, all dre hödden mit eer Gedanken rüm as mit en Tümp Zegen, de all eren egen Gang gaan wüllt.
Endlich heel de Wagen in Steenholt vör Döör. Tyge Boysen, de eben mit sien Lüüd von 'n Disch opstunn, neem eer in sien geruige Aart in Empfang. Maria harr en Farv as en Leilaken un Maren seeg füünsch un bramstig ut – dat müß em opfallen. »Wat is dat mit de Fruunslüüd, Paul«, froog he halfluut, »dar is doch nix passeert?«
»Passeert? nee, wat schull dar passeert ween?« Paul waar hitt un koolt, Maren harr jo allens över sik nemen wullt – de Gedanken bummeln em in 'n Kopp rüm as Strohalms in 'n Küsel. – »Ik wull Di man Maria wedder bringen un mi bedanken, Tyge Boysen, mi bedanken...«
»Bedanken? – woför?« De groten grauen Ogen segen em voll an un leten em ni los.
»Bedanken för Maria – wi hebbt uns – Besinnen is jo dat best, so lang as 't noch Tiet is, Tyge Boysen...«
»Tyge, en Ogenblick – na de Norderstuuv!« reep Maren ut de Döör. »Bring de Peer lever sülben to Stall, Paul, Du weetst, de Voß is tücksch un kunn Malöör maken.«
Paul neem gau den Knecht dat Leit ut 'e Hand un gung mit sinen Wagen af. »Nimm Di vör den Voß in acht, he bitt!« see he un wisch sik mit en rootbunt Taschendook de Steern...
»Wat bringst Du?« froog Tyge binnen.
Maren smeet sik op 'n Stool, as harr se lang staan, un wies op den Sofa eer gegenöver. Denn vertell se em klaar un utförlich, wat sik mit Maria un Paul todragen harr; von Leutnant Sterlau sweeg se.
Boysen harr den Disch to Siet schaben un seet krumm vör eer, Ellbagen op de Knee un de Hannen foolt. So kunn Maren sien Gesicht man half seen, aver se waar doch wies, dat na un na sien Steern en Klöör kreeg, as wenn darachter en hart Gewitter optrock.
»Maria un Paul in een Ramen«, sett se hinto, as se de Hauptsaak vertellt harr, »kunn ni gaan un müß en groot Elend geben. Maria is en egen Kruut, hett allerlei Drööm un Gedanken – se slecht na eer Moder...«
»Laat Kathrien ut 't Spill, Maren, de harr den Handel mit Maria nie togeben!«
»Nu ja, deit Di de Handel leed, Tyge, wat reed ik lang?« see Maren füünsch. »Ik denk daröver anners as Maria un heff opnamen, wat se wegsmeten hett.«
Boysen keem tohööcht: »Wat bedüüdt dat?«
»In enige Weken warr ik mit Paul Struck Hochtiet maken.«
En Ogenblick weer 't in 'e Stuuv boomstill, een keek den annern mit Falkenogen an, as wullen se 'nanner de Gedanken ut 'n Kopp rutlesen.
»So sprick doch!« reep Maren ungedüllig.
He lach luuthals op un sloog sik mit de brede Fuust op de Lenn. »Dat hest goot maakt, Swester! Veel Glück, veel Glück! Du kunnst jowoll den Deuvel un sien Grootmoder en arm Seel afjagen! Wosaken hest dat maakt? Jakob bruuk domols blot en lütt Lammfell, üm sinen Broder den Segen ut 'e Hannen to winnen...«
Maren sprung tohööcht. »Swieg still, Tyge, Du weetst nich, wat Du seggst!«
»Nich? Ik schick Di mit mien Dochter na den Brüdigam, Du schullst eer Huus un Gewees mal en beetjen anrichten un de beiden mit'nanner bekannt maken – is 't ni so?«
»Ganz recht – man wider!«
»Un nu bringst Du mi mien Dochter wedder, un de Bruut büst Du sülben! Segg mal, weer Di so unbannig üm en Mann to doon, so...«
»So harr ik lang een hatt, dat weetst Du, un de dar buten –« se wies na Paul, de ünner de Bööm in Gaarn rümdrisel – »is keen Mann; ik wull dat Vermögen un dat schöne Gewees ni loslaten, denn...«
»Dat is düütlich!« see Tyge koolt. »Du wullt ut de povere Weertschaft rut, dat is Di hier to schraag, Du söchst Dinen egen Weg. Kann Di dat ni verdenken!« He stunn op un gung mit grote Schritten en paarmal in de Stuuv op un dal. Maren stegen de Tranen in de Ogen, aver se wisch eer hastig weg un seeg mit Sorgen na em rop.
»Ik kann Di dat ni verdenken«, see he noch mal. »Nett finn ik dat graad nich, aver ik will swigen – Du hest veel üm mi un mien Kinner daan, dat schall Di ok nu ni vergeten warrn. Aver segg sülben: harrst Du mi nich in düsse Saak fragen schullt? hest Du recht daan an 't arme Kind? Wenn Du al in de eersten paar Daag seen hest, dat Maria dar ganz un garni hinpaß, harrst Du mi do ni gliek mien Dochter wedder toschicken müßt? Worüm hest Du dat ni daan?«
»Kunn ik darbliben, wenn Maria gung? Tyge, ik wull jo eerst...«
»Gott in hogen Himmel, wo is 't mööglich! Also darto bruukst Du mien prächtige Dochter! De arm Deern!«
»Tyge, so laat Di doch bedüden! Ik müch Di jo geern övertügen, dat ik dat nich üm mi, nee, dat ik dat üm Di un Dien Kinner daan heff!«
Boysen schüdd den Kopp. »Dat warrt swaar holen, mien Deern, aver man to!«
»Schull dat to swaar ween, Broder? All de Jaren bün ik bi un üm Di, un dochen weetst Du noch nich, woför ik leev un streev. Wenn ik Di den riken Swigersöön nemen müß, so wull ik Di den riken Swager wedder bringen. Un ik denk, dat schall Di beter to paß kamen, as wenn Maria...«
»Sprick dat nich ut, Maren! Du wullt doch ni Dinen Mann utplünnern, üm Dien Familie op 'e Been to bringen?«
»Wokeen seggt dat?« reep se mit en füürroden Kopp. »So laat mi doch utspreken! Paul süüt dat Geld an as en Kind sien blanken Schörren. He hett dar keen Eer un Weer von, he sammelt un schraapt tosamen un leggt dat bi sik dal, un dar liggt dat as bi den Doden in 't Sarg. He hett dar ni meer von as de Heister, de Ringen un sülvern Lepeln tosamen sleept. Ik will em nix darvon nemen, beware! Aver ik will em darop stüren, dat he sien Hand von sülben apen deit, dat em dat en Freud is, ok mal an anner Lüüd to denken.«
Boysen lach un schüdd den Kopp. »Dat Du noch in Dien Jaren op son narrsche Gedanken kamen kannst! Wenn Paul
dat
is, wat Du seggst, denn bringt em keen Deuvel von den Geldsack; de Giez is lang bi em begriest un begraut un verknökert. De Giez hett en Dodenhand, de slaten is; wullt Du eer apen maken, denn mußt eer tobreken, sünst geit nich an.«
»Meenst dat?« reep Maren un maak Ogen, as harr se nu wunnen Spill. Se trock ut eer Handtasch en lütt Pakeet in gries Drüddelpapier un smeet dat op 'n Disch: »Hier is dat Reugeld, wat Paul Di friwillig betaalt – stalen is 't nich!«
Tyge schuul dat Paket an: »Reugeld?«
»Wunnert Di dat? Du nöömst de Verlabung jo sülben en Handel.«
»Wokeen hett den Verdrag opseggt?« froog he kort.
»Paul – wat denn?«
»Paul Struck? Hett mien oder Dien Kopp leden; Swester! Du seest mi, dat Maria dörchut harr loswullt von em, un nu is
he
dat?« He reet dat Finster apen un wink: »Paul, komm mal rin.«
»Tyge, wat maakst Du!« reep Maren hiddelig. »Paul vertünnelt jo allens, wat he anfaat, ik will Di dat jo verklaren!«
»Ut Di warr ik vondaag ni klook, Maren! Dat kommt mi vör, as wenn Du noch een in Sinn behollst. – Segg mi mal, Paul Struck«, reed he em an, as he knapp de Döör achter sik tomaakt harr, »worüm giffst Du mi Reugeld?«
»Reugeld? – je, Boysen...« he keek Maren mal gottverlaten an, »Reugeld – de Verlabung is jo wedder trüchgaan.«
»Wokeen hett opseggt, Du oder Maria?«
»Dat heff ik daan«, see Paul unseker un hopp en Schritt torüch, Tyge drau em mit de Ogen.
»De Saak hett also sien Richtigkeit, Paul Struck, Reugeld mußt Du betalen. Aver woveel? Darbi heff ik doch woll en Wort mittospreken!«
»Du leve Gott, is dat noch ni noog?« jammer Paul un wrung de Hannen.
Maren treed dartwischen un stell sik krigerisch vör eren Broder hin: »Wat schall dat, Tyge? Du weetst noch ni mal, wat Di baden warrt! wullt doch kenen Larm maken oder gar prozessen!«
»Prozessen?« reep Paul angstig, »den Afkaten ok noch dusend Mark in 'n Rachen jagen?«
»Do mi den Gefallen, Paul, un laat mi de Saak, as ik wull, alleen afmaken.« Se strakel em mal över 'n Arm un schoov em ut de Döör, denn keer se sik mit en forsche Wendung na eren Broder üm. »Ik heff mennich Geschäft för Di afslaten, Tyge«, see se halfluut un hastig, »un ümmer weerst Du tofreden, ja, Du seest oft, ik verstunn dat beter as Du. Wullt Du dütmal ümstöten, wat ik afmaakt heff? Du stellst Di jo an, as harr ik in mien egen Tasch handelt – dat verdrütt mi hart! Un nu höör, wat ik segg: Is Di mien Hochtiet dörchut toweddern, so geev ik vondaag noch Paul Struck sien Woort torüch. Du kannst Maria dwingen, wenn Paul noch will, dat se sien Fru warrt, Dien Dochter aver brickst Du dat Gnick. Wullt Du dat nich, so maak en Enn! Paul un Maria wullen beid von 'anner los; Maria kunn sik ni losmaken, denn se harr sik ni sülben bunnen, darüm heff ik em darop stüürt, eer den Ring wedder to geben – dat is mien Wark, un ik glööv, dat is en godes. Nee, nee, ik will Dien Antwoort nich, nu noch nich! Eerst besinn Di, sprick mit Maria un see Di dat Reugeld an, ik bün na en lütt Viertelstünn wedder dar.« Darmit weer se ut de Döör.
Gliek darop keem Maria rin mit verweente Ogen. Se floog op eren Vader to un snukker an sien Bost, seggen kunn se nix. He leet eer Tiet, sik to vermünnern, un denn froog he na un na allens rut; von Sterlau düüd se ok nix an, se much glöben, dat se düssen schönen Droom eren Vader garni wisen dörf.
He trock eer an sik ran un see mit en Toon, de sik deep ut de Bost wrung: »Ik heff woll en groot Unrecht daan, dat ik Di an düssen Mann snören wull, mien lütt Maria. Man still, man still, Du büst jo nu fri, un ik will Di verspreken, dat Du ni wedder to sowat dwungen warrn schallst. Sü mal, ik wull Di jo so hinsetzen, dat Di de Sorg üm dat dägliche Broot nich aflangen kunn...« He keem ni to Enn, se full em üm den Hals un küß un strakel em un see eenmal över 't anner: »Mien gode Vader, ach mien gode Vader, ik will jo ümmer bi Di bliben!« He weer lisen af un see: »Ja, ja, lütt Maria, Du bliffst mien prächtige Dochter!«
Maren geev wieldeß Paul Struck, de buten rümbister un ganz ut 'e Tüüt weer, en fründlich Woort, denn söch se Anna op in de Köök un staak en beetjen na, damit en Maaltiet op 'n Disch keem, drisel ok mal na 'n Stall un beseeg Swien un Kalver, un as Maria ümmer noch ni wedder keem, gung se rin. Se dreep Vader un Dochter Hand in Hand un wüß nu, dat se Babenwater harr.
»Wo is dat rootbunte Kalt bleben, Tyge? dat weer bi uns' Afreis bina fett börnt.«
»Verköfft an Slachter Hök.«
»Wat hest kregen?«
»Veertig Daler – Anna hett handelt.«
»Goden Pries! Sü de ool Deern, kann s' dat ok?«
Maria weer lisen rutsleken, as eer Tante rintreed.
Maren maak mit flinke Hand dat Paket apen, wat noch ümmer insnöört op 'n Disch leeg, un lee stillswigens en lange Reeg Bankzettels, ümmer dusend Mark op een Hupen, vör eren Broder hin. »Wenn Du mal natellen wullt – teindusend Mark!« see se toletzt un sett sik dal.
Boysen harr eer stillswigens toseen, de Gedanken schoten em in sinen groten Kopp hin und her, de hellen Parlen stunnen em vör de Steern, denn see he: »Mi dünkt, Maren, dat Geld kommt mi ni to.«
»Büst Du narrsch, Tyge? He leggt Di dat jo friwillig op 'n Disch! Hier is blot de Fraag, ob Di dat noog is.«
»Meer as toveel.«
»Wat? eerst maakst Du en Helpholen, as wenn Du Paul to Kopp wullt, un nu – wullt Du em ganz kathoolsch maken?«
»Nu ja, mientwegen, aver mi kommt dat ni to – för Maria denn, de ik dat Unrecht andaan heff!«
Maren lach. »De Deern mag dat jo ni liden! fraag eer mal, schallst Di verferen – wat ut Paul Struck sien Hannen kommt, nimmt se nich.« Se trock em an 't Finster. »See mal Dien Schüün an: wo lang kann dat ool pulterige Dack noch dichtholen? Dat feelt Di in Huus an Stuben un Kamern för Dien groten Kinner, Du mußt afsluuts en paar Arbeitspeer hebben – segg Di sülben, is 't nu an de Tiet, teindusend Mark trüchtoschuben un to seggen, de kaamt mi ni to?«
As Boysen, de verlaren ut Finster seeg, nix see, fung Maren wedder an. »Wenn Du dat ni nimmst, so neem ik dat, Paul kriggt 't ni wedder to seen, he waar uns jo in 'e Teen wat utlachen. Dat Geld is mien, wenn Du wullt – nimmst Du dat von mi an? Aver een Beding is darbi: ik warr Paul sien Fru, do ik dat nich, geit dat Geld wedder trüch.«
»Ach so, dat Geld is Koopgeld, keen Reugeld!« froog Boysen rasch.
»Deelwies ja, Tyge, ik smeet mien Persoon mit in de Waagschaal, as Paul krumme Sprüng maak.«
»Goot, Maren, Du büst mi meer weert as teindusend Mark – laat Paul kamen, he kriggt sien Geld wedder!« reep Boysen.
»Dat wi uns vondaag so ganz un garni verstaan köönt!« Maren süüfz mal op, denn rich se sik höger: »Hest Du ganz vergeten, wat wi wüllt, Tyge Boysen? Mal bedüüd Dien Naam wat in de Fresenmarsch, dat seeg man an Knecht un Deern, an Koopmann, Handwarker, Buur un Kaspelvaagt, op 'n Markt un in de Kark; wenn en groot Wark in de Landschaft utricht warrn schull, denn weerst Du een von de eersten in Raat un Daat. As dat Gewees ünner 'n Hamer keem, do brook dat stolte Gebüüd, woto uns' Ollervader vör enige hunnert Jaar den Grundsteen leggt hett, tosamen in Gruus un Muus. Hin is hin – ik bün de letzt, de Di wat vörsmitt, wokeen kann gegen Unglück? Du magst Di darmit trösten, dat Du Dien eerlichen Naam beholen, dat Du nüms bedragen hest, un dat is waar, dat kann ik betügen. Aver de Naam Boysen is wandschaben un hett den Klang verlaren, den he mal harr. See Di doch de Welt an! De dat Geld hett, is Baas, ok wenn 't ut 'n Dreck haalt is – de Armoot mag sik versteken un den Baart holen. Ik weet, wat Di vondaag den Weg vertreden deit – last mi eer nochmal nömen: dat is Kathrien. Du hest in de letzten Weken woll veel an eer dacht un hest eer düssen Handel ünner de Ogen holen un fraagt, wat se darto see. De Antwoort darop hest Du Di sülben geben, Tyge, de kommt ni von Kathrien. – Last mi dütmal utspreken!« reep se dartwischen, as se seeg, dat he wat seggen wull. »Keen Sorg, ik kaam eer ni to neeg! Kathrien kenn sowat garnich, Du heelst eer allens, wat na en Geschäft utseeg, von de Döör – graad ebenso maakst Du dat mit Maria. Du wullst Kathrien tietlebens holen as en Eddelfru – seest Du 't ni so, as Du eer in Dien Huus bröchst? Dat Woort kunnst Du ni waar maken, aver eens kannst Du: Du kannst Di un Dien Kinner wedder ut den Döpel rutbringen. Un dat schull Kathrien ni recht ween? An den Unglücksdag heff ik mi in Seel un Hand schreben: rut ut den Kröpelkraam! Wi mööt wedder na baben! Un büst Du mi dütmal ni to willen, so söök ik Steenholt ni wedder – ik will Di ni meer as en Knecht op Arbeit gaan seen!«
Boysen rich sik tohööcht un geev eer de Hand: »Nu versta ik Di, Swester, de Saak is afmaakt. Aver Du hest noch en Kaptaal in mien Huus staan...«
»Wokeen seggt dat? Paul söcht en Huusholersch, un de hett he in mi funnen, Geld heff ik em ni wiest un ni verspraken. Komm mi nu ni mit allerhand Bedenken, Tyge; dat Paul bi den Handel ni to kort kommt, darför laat mi sorgen. Heff ik Di ni wiest, dat ik allerlei kann?« froog se övermödig, denn se weer voller Gottloff, dat se den harden Knast dörchsaagt harr.
Boysen müß lachen. »Ja, Maren, Du kannst een de Seel üm un üm keren. Aver Du harrst geern ingestaan kunnt, dat Du bi Dien Heiraat ok en beetjen an Di sülben dacht hest!« sett he eernst hinto.
»Ach Du!« reep se vergnöögt un patsch em op de Hand; »wenn ik en gode Maaltiet maak, schull ik denn ni mal mit an 'n Disch sitten? – Nu weg mit dat Geld, Tyge! Un mit den Bu fang bald an, de Handwarker hett nix to doon, Holt, Steen – allens is nu billig. – Dar sliekt Paul noch buten rüm, do mi nu den Gefallen un segg em, dat Di de Saak recht is, un nimm em fründlich as Swager op.« –
Na en lütt half Stunn seten all üm den Disch. Noch weren de Gesichter eernst un nadenkern, aver de Storm harr utraast. Maren lööv Anna von wegen den Kalverhandel und funn den Braden wunnerschöön, eet aver wenig, ebenso Maria; Paul hau in as en Döscher, he harr den Morgen nix eten un mark nu, dat he holl un boll weer. Se sproken över den Krieg un över Inquarteern, un Boysen see, dat jeden Ogenblick twölf Dregunners inrücken kunnen, he wüß noch gar nich, wo he den Offzeer ünnerbringen schull. Maren waar opmarksam, un as se von Disch opstunnen, reep se eren Broder alleen. Se harr sik dat in stillen torecht leggt, dat för Maria wat daan warrn müß, wenn se sik wedder vermünnern schull, un Tyge harr nix dargegen, as se em den Vörslag maak, Maria en Tietlang bi sinen Broder Arfest in Altna ünnertobringen, denn harr he togliek en Ruum meer för de Inquarteern.
Tyge un Paul besegen na Disch de Starken, de achter 't Holt op de Weid weren. Wieldeß spazeren Maren un Maria Arm in Arm na de anner Siet rut in 't Feld; beide weren en beetjen swiegsam, jede harr woll noog mit eer egen Gedanken to doon.
»Nu will ik Di mal wat seggen, lütt Deern, wat Di vellicht munter maakt«, see Maren op 'n mal. »Ik heiraat Paul Struck, wat seggst darto?«
En Sünnstraal sprung ut dat drömerige Oog. »Dat heff ik lang dacht un heff mi daröver freut!«
»Wat? un denn hest mi keen Glück wünscht?«
»Heff ik dörft?« Maria faat eer üm un küß eer: »Heel veel Glück, Tante!«
»Dat is all so wiet in 't rechte Spoor, aver Du hest mi grote Arbeit maakt, Maria. Un nu segg mi endlich mal, worüm Du partu ut Ilenbeck weg wullst.«
Maria töger en beetjen, denn see se lies: »Ick weer bang, dat Leutnant Sterlau blot mit mi spelen wull un mi naher mit Schimp un Schann sitten laten.«
»Wokeen hett Di dat in 't Oor sett? Segg mi dat doch – ich will jo nüms wat doon un rein stillswigen!«
»Doortjn Holm hett mi ool Abel eer Geschicht vertellt – se wull mi sach waarschuun!«
»Doortjn Holm, hm!« Maren plück mal en rootbunt Blatt von en Brammeldoorn. »Hett Sterlau Di wiest, dat Doortjn woll recht hebben kunn?«
»Nee, nie, nie! aver... aver – deist Du mi en groten Gefallen, Tante? Ik müch geern wiet weg von hier, kannst Du ni mal mit Vader spreken?«
»Wat is dat nu wedder – worüm?«
»Mi is seggt waarn, Sterlau sien Batteljoon schull bald weg un keem sach na Rendsborg.«
»Na, dat weer jo nett! Du büst bi Dinen Vader, wat kann Di passeren?« froog Maren un seeg eer scharp an.
Maria fast eer üm un ween, seggen dee se nix meer, so veel eer Tante ok fragen much.
»Du büst en narrsche Deern, ut Di warr ener klook!« reep Maren. Aver se weer in en weke Luun un much woll fölen, dat Maria in de letzten Daag meer Arbeit daan harr as se sülben.
Se weren dörch en small Redder an en Slagboom kamen, un von dar kunnen se Rendsborg liggen seen mit sien grauen Muurn, rode Panndacken, Schosteen un hoge Toorns. »Morgen frö föört wi beiden darhin un denn mit de Baan na Altna, Du schallst Di bi Dinen Oom en beetjen besinnen – nee, nee, nich ümfaten un weg mit de Tranen, Maria! Sü mal, Du hest dat Spill verlopen, ick geev dat aver noch lang nich op un verlaren. Man mutt in Leben driest togripen, wo een wat baden warrt, un wat man in de Fingern hett, fastholen; de provisorische Tiet is ok mal vörbi, un denn, is mi bang, kaamt kole Daag, wo jeder sik freut, wenn he ünner Dack is.«
KAPITTEL TWÖLF
Op 'n Trüchweg von Altna her weer Maren ni graad in beste Luun, denn eer Broder Arfest harr eer häßlich anbrummt, as he höör, wat in Ilenbeck passeert weer, un as se em nu gar andüüd, wat se mit Maria in Sinn harr, waar se afkanzelt, dat eer de Oren sungen. Eer verdroot dat hart, dat se so veel verraden harr, eer Broder verstunn eer in düsse Saak garnich, un dat harr se weten kunnt. Von Paul Struck wull he nix seen un hören. Se harr em inladen möcht to Hochtiet, aver as se darvon seggen dee, bruus he op, neem Hoot un Stock un gung ut. Se bleev en paar Daag dar, aver Arfest waar nich anners, un bi den Afscheed see he, se schull Maria nu mit eer Kuppeli in Freden laten.
So weer se üm Maria un Tyge in grote Sorgen. Un wat waar ut eer sülben? Sünst waar in 't Brutenhuus de Hochtiet fiert, Familie un Frünnen weren darbi – schull se ganz alleen mit eer beetjen Utstüür in en fremd Dörp intrecken? Dat weer en kolen Anfang!
De lütt Dokterin funn de Saak mit Maria »unbändig interessant« un kunn garni noog darvon hören, nu kunn se mal en schönen Romaan beleben. Hölpen kunn se eer ok ni veel, Broder Arfest harr nu mal sinen egen Kajissen, weer en Wrantkopp, de sik ni bedüden leet, ok von sien Fru nich. Un waar Maria wat von Sterlau verraden an den Vader? Tyge weer eer nu al en beetjen koolt un fremd vörkamen, wo schull 't warrn, wenn he höör...
»Nimünster!« reep de Schaffner – de Tog heel an. Maren verfeer sik un keek ut 'n Wagen. De Tofall wull, dat graad vör 't Finster Sterlau sien Burß Eggert Hoop rümstuun un mit nischirige Ogen un apen Mund de Lüüd angluup.
»Wat söchst Du hier?« froog Maren.
»O Madam, Se hier?« He sprung an den Wagen ran.
»Is de Leutnant to Huus – wo geit em dat?«
»Is heel gnatterig, Madam, hett mi vondaag all dremal utlümmelt!«
»Is he hier? Denn loop gau un segg, ik müß em dörchut en Ogenblick spreken!« Se neem eer Handtasch un steeg ut.
De Baanhoff grimmel un wimmel von Lüüd, besunners von Soldaten, de mit de Baan ankamen deen oder afgungen. Maren drängel sik dörch un gung na dat Baanhoffgebüüd rin, wo se sik in en Eck sett. As Sterlau na en Viertelstünn ankamen dee, harr de Swarm sik verlopen, un bet to den neegsten Tog harrn se bina en volle Stunn.
De junge Mann harr Mund un Ogen voller Fragen; Maren vertell em un sett em in eer klare Wies utenanner, dat Maria üm sientwegen weggaan weer.
»Meinetwegen!« reep he bestörrt, »was hab' ich ihr getan?«
»Dat wull ik graad von Se weten, Herr Leutnant.«
Sterlau sunn en Ogenblick. »Ich deutete ihr an, daß
meine Eltern anfänglich Schwierigkeiten machen würden – kann das...?«
»Hebben Se schreben?«
»Sogleich, nachdem wir uns verlobt hatten.«
»Aver do weer Maria jo noch garni fri!« grien Maren.
Sterlau trock de Klööt so 'n beetjen. »Was reden Sie da, Madam! Paul Struck hatte ich nie auf Rechnung, das konnte ja ein Blinder sehn, daß...«
»Un hebben Se Antwoort?« froog Maren gau.
»Ja, eine abschlägige«, see Sterlau düster. »Es war zu erwarten, meine Mutter gibt es schwerlich zu, daß ich ihr eine bürgerliche Frau ins Haus führe. Aber mit oder ohne Einwilligung – ich setze meinen Willen durch!«
»Weet Maria, wat Eer Öllern darto seggt?«
»Ich hielt es für meine Pflicht, ihr Andeutungen darüber zu machen – sollte dies Ursache sein zu ihrer rätselhaften Flucht?«
»Nee, Herr Leutnant, dat kunn eer trurig, aver ni bang maken. Se kennt Maria man half«, see Maren na en lütt Besinnen. »Se is von Natur drömerig un sorglos as en Kind, se meent noch, dat achter de bunte Welt, de se mit grote verwunnerte Ogen ansüüt, ganz wat Apartes versteken is, en groot Glück, en wunnerschöön Himmelriek. Dar will se rin, un as se Eer Hand to faten kreeg, glööv se, nu waar alle Herrlichkeit apen slaten, un se kunn man rintreden. Op 'n mal hett eer wat bang maakt; wat dat west is, weet ik nich. Mitto kann 't en Spaaß, en verlaren Woort doon – hebbt Se vellicht en anner Deern mal in de Backen knepen?«
»Ich? wie sollt' ich dazu kommen? ich hatte ja nur Augen für Maria!«
»Na enerlei, so veel is gewiß: se is opwaakt ut 'n Droom un wiest uns nu en anner Gesicht. Wenn ik de Saak recht versta, so will Maria keen lütt Handbruut ween, mit de man en Tietlang rümtreckt un denn wedder lopen lett – still, Mann! ik weet, wat Se sünd un wüllt, aver wat hölpt dat? Maria blifft, as se is; se denkt: eer Unglück un den Snack von de Lüüd hett se weg, de Eer mutt se bargen.«
Sterlau sprung op: »Wo ist Maria, ich will zu ihr!«
»Nee, Herr Leutnant, dat geit nich – setten Se sik dal un spreken Se ganz ruig, Kellner un Lüüd, de hier ut un in gaat, warrt sünst opmarksam«, see Maren halfluut. »Ik heff Maria hooch un heilig verspraken, dat ik för 't eerste ni verraden will, wo se is.«
»Was? was soll das bedeuten? ist sie meiner überdrüssig?«
»I wat schull s' woll!« see Maren geruig. »Dat glöövt Se jo sülben nich! Ik segg: de Angst, dat ut de Saak nix warrn kann, de Stolt un de Schaam, dat se to wiet gaan ist, – so veel kunn ik man ut eer ruthören – hett eer fortdreben. Se warrn darüm ni ringer denken von Maria, Herr Leutnant Sterlau; se is eben en Bloom, de söcht warrn will.«
Sterlau sunn en Ogenblick. »Das beste ist, ich wende mich an den Vater.«
»Üm Gotts willen, doon Se dat nich!«
»Auch das nicht?« reep he un sprung wedder tohööcht. »Die Sache fängt an, sonderbar zu werden, Madam! Mariens Aufenthalt wird mir verborgen, ich kann weder mit ihr sprechen, noch an sie schreiben, und nun ich den Vater aufsuchen will, ist 's auch nicht recht – was in aller Welt soll ich denn tun?«
»Geduld hebben un sik dalsetten!« see Maren und nödig em wedder op 'n Stool. »Mien Broder kennt Se nich un hett ni mal Eren Naam höört; he weet blot, dat Maria ni meer Bruut is, un dat ik för eer insprungen bün un in enige Weken Hochtiet maken will.«
Sterlau seeg eer verwunnert an: »Den Mann wollen Sie heiraten?«
Maren lach. »Dat will ik würklich, Herr Leutnant. Un wenn Se Lust hebbt, dat mal antoseen, so sünd Se von mi un Paul fründlich inladen to Hochtiet, mien Broder is ok dar.«
»Ihr Bruder ist damit einverstanden?«
»Worüm nich?«
Sterlau schüddkopp, see aver nix.
»Se sünd jo von Adel – ja, ja, ik weet bescheed, Se laat mitto Breven liggen, un ik bün heel nischirig«, grien Maren. »Fraagt de Adel ümmer na de Leev? deit man dat bi en Prinzessin? Wat gifft den Utslag bi en Heiraat dar baben? Is 't ni dat Geld, de Utstüür, de Naam? Un wat Fürst un Eddelmann deit, worüm schall dat de Buur ni doon? He maakt dat sach en beetjen düütlicher un plumper, aver de Saak is hier un dar ganz desülvige. Blot grote Kinner, Drömer un Künstler as Se un Maria, denkt daröver anners un kriegt mitto eren Willen, wenn se op goden Raat höört un allens daran sett. Also kaamt Se to mien Hochtiet, wenn ik roop?« Se heel em de Hand hin.
Sterlau sloog in. »Sie mögen recht haben«, see he nadenkern, »ja, ich komme – und Maria?« froog he noch.
»Kommt nich. Laten Se eer in Ru, bet Se eren Vader anspreken köönt, bet Eer Öllern Ja un Amen seggt – se is nu verschüchtert un mutt Tiet hebben, sik to besinnen. Mien Broder kommt to de Hochtiet, denn köönt Se em kennen leren, aver seggen S' em nix – Geduld!«
»Sie zeigen mir da einen langen Weg! Geduld – Geduld, woher sie nehmen?« He seeg verdreetlich ut Finster.
»Nemen Se sik in acht, junge Herr! Wat de Buur ni kennt, dat fritt he nich, friet he ok nich – mien Broder kunn Se kort afwisen. Seen Se, Herr Leutnant! dat schöönste Koorn, Weten un Roggen, warrt in 'n Harvst seit, un de Buur mutt eerst Snee un Küll daröver hingaan seen, denn kommt in 't Fröjaar de sore Oostwind, de Sommer bringt Störtregen oder grote Dröög, Nachtriep un Hagel, un denn eerst, wenn de ripe Slag meit, an de Sünn dröögt un ünner 'n Windelboom Schritt vör Schritt ünner Dack sleept is, kann he an dat Stück Broot denken, wat darut maakt warrt. Dat is en langen suren Weg, aver he geit em alle Jaar un hett wat darvon: he leert Geduld. Darüm maakt de Buur den Indruck, as wenn em nix recht in Draff setten kann: he bedenkt sich geern recht lang, geit denn aan Hast un Lopen an 't Wark, un wenn he sien Arbeit daan hett, seggt he sik, dat en goot Weder de Hauptsaak doon mutt. Mit so 'n Mann mutt man ni stapelboots un Hals över Kopp en Verdrag maken wüllen! – Dar kommt mien Tog – Geduld, junge Mann, Geduld!« Se stunn op un geev em de Hand.
»O Madam, grüßen Sie Maria und sagen Sie ihr...«
»Dat överlaten Se mi man! Sorgen Se darför, dat de Quaal bald en Enn hett – adüüs, adüüs!« Se steeg rasch in den Wagen. –
In Paul Struck sien Huus seeg dat wieldeß recht bunt ut. As Wiebn Fock op 'n mal opsee un afgung, kunn Paul ni gliek en anner Uthölp krigen; se weren all bang vör den Pottenkiker, de överall rümsnüffel un jedereen för 'n Spitzboov taxeer. He knicker bi jede Maaltiet, un wenn se em denn ni smeck, waar he füünsch darto. Wenn de Knicker ok noch lecker is, denn hett de Kööksch veel Koppwee – dat Maren em tofreden stellt harr, weer de reine Hexeri.
Cillja müß eerst mal de Köök övernemen. Se dee eer best, aver se verstunn de Saak woll ni recht, ok weer se Paul ni driest noog – dat Eten weer denn mal to knapp, denn mal aan Smack. Gliek den tweten Dag geev dat Larm. De Middag weer al pover, un as de Lüüd abends achter de Schöttel seten, froog Klaas Lamack den Daglöner Kasper Knees: »Du arbeist jo mit den Lepel in de Jüüch rüm, as wenn Du Aal fangen wollt – wat söchst Du?«
»Ik jaag na en Koorn Grütt, kann aver keen finnen«, knarr Kasper mit en harde Stimm.
»Geit Di dat ok so? ik warr dar mööd bi!« Klaas lee den Lepel dal. »Wat is dat mit Di, Cillja! Hüüt Middig kregen wi en Pannkoken, den man as en soren Kofladen op 'n Stock steken un as en Sünnschirm üm de Feldmark dregen kunn, un vonabend schickst Du uns noch op Jagd na en Koorn Grütt – stell de Botter op 'n Disch, Deern, dat wi satt warrt!«
»Dat dörf ik nich«, see Cillja benaut un wink mal na de Stuuv, wo Paul bi en schöön Taß Kaffi un Botterbroot sik plegen dee.
Aver Klaas leet ni locker, klopp mit dat Meß op'n Disch un grööl: »De Botter her, Deern!«
Paul steek den Kopp ut de Döör: »Wat is hier los?«
»Wi eet kaakte Bottermelk, de Grütt is vergeten!«
»Ei, ei, Klaas, de Grütt heff ik Cillja sülben tometen, sülben geben. Man ni to riev, Du weetst noch nich, wo klöterig Dien egen Disch...«
»Nee, ik kiek nich in en Pott, den ik noch garni heff! Aver wenn ik mien Arbeit do, denn will ik ok goot fodern, dat kann ik verlangen! Kasper, sprick Du, kann so 'n Weertschaft bestaan?«
»Nee, Paul Struck, dat is keen Eten, wo man en Keerl bi bliben kann – Dien Swien hebbt dat beter as Dien Lüüd.«
Cillja leep weg un kroop in eer Kamer.
Paul kabbel sik noch en Stremel mit Klaas rüm, denn kregen de Lüüd eren Willen un smeren op, dat em de Haar op 'n Kopp kropen.
So kunnt 't ni wider gaan, darbi gung wedder allens ut Rand un Band. He klaag sien Noot an Doortjn Holm, aver de kunn em ni hölpen. »Wenn Du tein Jaar eer kamen weerst, harr ik sach för 'n paar Weken inspringen kunnt«, meen se un wies em wedder an Wiebn Focken.
»Dat ool Postüür heff ik jo eben wegjaagt! Nee, Doortjn, nee, de schöönsten Mettwüst sünd mi ut 'n Rook stalen! De Deerns schüllt dat daan hebben för de Soldaten, so seggt se, aver, aver...«
»Eerlich is se, de Saak will woll so ween, as se seggt.«
»Nee, ik heff an Lena Lopen dacht, de hett de Ogen allerwegen – schull de dat woll doon?«
»Do dat, Paul. De veel Lüüd bruukt, leert veel Lüüd kennen, dat is ok al en Gewinn. Lena hett jo, as Du seggst, gode Ogen in 'n Kopp, aver se hett eer för sik.«
»Wat? wat wullt Du darmit seggen?«
»Nix wider, as wat ik segg«, meen de ool Fru; »ga Du man na Lena Lopen, de deit dat geern.«
Un Paul gung.
»De Mann is doch to doorsch un dumm!« mummel Doortjn em na. »Dar schall man een kamen, de em en Potthoot över Nees un Oren stülpen deit, denn is he ganz klaar – na, Maren warrt dat woll besorgen!«
De Frieri maak em ok allerlei Verdreetlichkeit. Veel Mö maken em de Papiren al, aver he kreeg eer doch rechttidig tosamen. Slimm weert 't, as de Paster em de Bicht verhöör, na Maria froog un em see, dat man Bruten doch ni afschuben un wedder anschaffen kunn, as man Jacken ümtreckt; ja, he verlang von Maria eren Vader en Schien, dat he un sien Dochter mit de Saak inverstaan weren.
Paul klaag sien Noot an Maren, an de he en langen Breef schick mit en ganzen Hootvoll Klagen, un Maren wüß ok wenigstens in de Saak en Raat. So schreev em, he schull den Paster man seggen, dat se in Ilenbeck truut warrn wullen, eer Broder waar mitkamen as Tüüg; denn kunn he em jo fragen, wenn 't nödig weer – verlangen kunn de Paster dat nich, denn wenn eer Naam veer Sünndaag in Kellnhusen un Rendsborg von de Kanzel bekannt maakt waar, so kunn sik jo mellen, de wat dargegen harr.
Aver as düt nu losgung, müch Paul sik garnich in de Kark un ünner Lüden seen laten, so waar tuschelt, lacht un spitakelt. Slachter Veit sprook em sogar bi Töns Lahann, wo he na de Koornprisen fragen wull, darop an. »Wo is 't, Paul, köffst Du mi ok mal wat af? Ik heff en Kobeest von tein Jaar un en junge smucke Stark op'n Stall staan – Pries is desülve.«
»Dat is sunnerbar!« reep Paul, de ni mark, wo Veit hinstüür, »feelt de Quie denn wat?«
»Ik segg Di: schier un blank, sund un smuck, beter un schöner hest Du noch nix hatt in 'n Klaben!«
»Un denn een Pries?«
»Jawoll – aver Du schallst weten: de ool Ko is nett in Fleesch un süüt noch ganz krall in de Welt.«
Paul seeg sik mal na de Buurn üm, de op Stool un Bank achter en Kroos Beer seten un em anluern – em waar de Saak verdächtig. »Behool Dien Bester man, Veit, dar stickt sach wat achter!«
»Ik dach sünst, Du harrst de ool Ko namen!« grööl Veit, »Jungvee magst Du jo ni liden.«
De Buurn lachen, un Paul, de üm de rechte Antwoort verlegen weer, neem sinen Hoot un gung af.
He much denken: dat best is, Du bliffst in Lock, de Di hier verdweer kommt, den kannst Du rutsmiten – he leet sik narms meer seen.
Un in sien Huus weer nu allens Freud un Freden. Lena kaak goot un harr en lurige un lise Aart mit Lütt un Groot. De Ogen harr se allerwegen, un Köök un Kamer kregen nu wedder en smuck Utseen as domals, as Maren dat Regiment harr. Lena wüß em to nemen. Al morgens bi den Kaffi höör he meer Nies as sünst in veer Weken – ni veel Godes, aver de Welt is jo nu mal slecht, dat wüß Paul jo ganz goot.
Aver he schull ni to Rau kamen. Nu waar he wedder op en häßliche Aart bestalen; denn feel Botter oder Smolt,
denn weer een bi de Appeln un opdröögten Beern west, un has he den Rökerböön naseeg, feel en schöne Ossentung, op de he sik al freut harr. He kreeg Lena vör, aver de stell dat unschülligst Gesicht op un meen: markt harr se dat ok al, dat en Muus in Huus weer, he schull sik man gedüllen, se harr gode Ogen und waar den Spitzboov woll fangen.
Wat see oll Doortjn domals? Paul seeg Lena meer as fröer op de Fingern, kunn aver partu nix an 'n Dag bringen.
In de Dagen keem wedder Inquarteern, twintig Mann! He seeg de Lüüd an as de düre Tiet, sleek den ganzen Dag in Huus rüm, sloot allens af un deel Lena to, wat se in de Köök bruken un op 'n Disch bringen schull.
»Dat is to knapp, Paul Struck«, meen se, »de jungen Keerls putzt wat weg!« Paul geev noch en Klenigkeit to, aver denn weer nix meer von em to krigen; dat Volk schull em doch ni Nees un Oren von Kopp freten, schull he.
Lena dee, wat se kunn. Dat smeck ok ganz goot, wat se op 'n Disch bröch, aver de Schötteln weren lerrig, as de Lüüd noch ni half satt weren, un de Larm, den he al mal mit sien egen Lüüd hatt harr, gung wedder los, ja dat keem so wiet, dat Paul weglopen un sik in sien Stuuv verkrupen müß, sünst harr he wat op 't Jack kregen.
Op 'n mal waart 't still. En lütt Snider ut Kiel heel en Reed, de annern hören nipp to un repen Bifall. Paul stunn achter sien verslaten Döör, kunn aver ni verstaan, wat dar beraden waar; he höör blot: »Dat hölpt, schüllt seen! Man mutt em utrökern as en Voß, dat anner maakt toveel Larm, hier hebbt wi ok noch en lütten Spaaß von.«
Paul schull ni lang in Düstern sitten. Denn na tein Minuten trock en Geruch dörch't Huus so gresig, as he noch nie raken harr. Wo keem de her? He snüffel in alle Ecken, överall stunk dat – ni to duren! Steek man em sien Huus an? He störrt na Deel – nüms weer dar, de Kö hosten in 'n Stall un de Peer prusten un snoben, buten vör de Kökendöör jachtern Knechten, Deerns un Soldaten.
»Wat... wat is hier los?« reep he eer to.
Lachen de Antwoort. »Wi braadt uns Panzen!« see en Soldaat, »aver Du kannst daran rüken, kriggst nix af!«
Paul leep in de Köök, de voller Qualm weer, dat he sik de Nees toheel. »Wat maakst Du dar!« reep he den Soldaat to, de an den Füürheerd stunn un ümmerto wat ümwenn in de Pann, en Füür darünner, as wull he en Ossenbraden von twintig Pund gaar maken.
»As Du süst, ik braad en lütten Fisch – wenn du uns ni satt geben wullt, so mööt wi uns sülben hölpen«, weer de geruige Antwoort.
Paul keem in Raas; he kreeg den Soldaat bi den Kragen un stött em ut de Döör, da he koppeister in 't Sand floog; denn kegel he em de Pann na. Aver nu störm de Swarm von Soldaten op em to, un dat harr em sach slimm gaan, wenn ni Jochen Haack, de sik dat Spillwark al en Wiel anseen harr, dartwischen sprungen weer un eer afweert harr. »Ruig Bloot, Lüüd, keen Doorheit, de Ju Koppwee maken kann!« reep he. »Wo is de Kööksch?«
De Soldaten besunnen sik würklich – se muchen den Hauptmann seen hebben, de mit grote Schritten op dat Huus tostüür. Lena sleek ok ran un wisch de Ogen – harr se weent oder lacht?
»Hier hest Du dat Kommando, Lena, wat hett de Soldaat hier to smoren?« froog Jochen basch.
Paul fung an to klagen un to schimpen.
»Wullt Du den Larm noch gröter maken? swieg doch still!«
De Hauptmann treed nu ok ran, hopp aver trüch un bleev in 'n Gaarn staan; he harr sik de Saak von den Ünneroffzeer eben vertellen laten.
»Schmidt, treten Sie vor!« reep he. »Was haben Sie da in der Pfanne gebacken?«
Schmidt stell sik stramm. »Zu Befehl, Herr Hauptmann! Ich hab einen solten Heern in Tran gebraten.« Darbi leep em noch dat Water ut de Ogen von den Rook un Qualm.
»Un en leddern Saal un alte Schü un Kuhhaar hat er als Fürung gebraucht!« schreeg Paul dartwischen.
Den Hauptmann wööl wat in 't Gesicht, as wenn he de Krämpf krigen schull, aver he dwung sik un gluup den Sünner an, as wenn he em freten wull: »Drei Tage strammen Arrest – ab!« Denn reep he den Ünneroffzeer to: »Sie haften mir für Ordnung – die Sache wird untersucht!« Darmit drei he sik snupps üm un gung, de Lüüd seen naher, se harrn em lachen seen.
De Buurvaagt keem, Paul harr em ropen laten. Nu gung dat Klagen wedder an, aver Paul weer noch ni to Enn, as de Ünneroffzeer rantreed un froog, ob se nich en anner Quarteer krigen kunnen un wenn 't ok bi Daglöner, Snider un Schoster weer.
»Dat kann angaan«, meen de Buurvaagt, »aver lett sik dat nich anners maken? Paul Struck gifft Ju goot Eten un...«
»Laat eer doch reisen!« reep Paul gnatterig. »Dat se as de Düvel en Stank trüchlaat, mutt ik mi jo gefallen laten!«
»Also Di is dat recht, wenn ik eer ümquarteer?«
»Wat en Fraag, Detelt Rolff! Du höörst jo, ik will de Bann los ween!«
De Lüüd waarn ünnerbröcht, un Paul harr den Blaam un de Kosten.
De Soldaten morscheren al den annern Dag wider, aver nich aan en Schavernack trüch to laten. In de Nacht nemen se en groten Blockwagen utenanner un drogen em stückwies baben op de Schüün, wo se em wedder vorsichtig opstellen. Dat Dack weer darbi to Schann patt, un de dat Kunststück seeg, lach luuthals, besunners de Soldaten spitakeln un grölen em to, ob he nich anspannen wull un na de Bruut fören. Radmaker un Dackdecker müssen kamen, üm den Wagen wedder rünner to halen, denn Paul sien Knechten wullen de halsbreken Arbeit ni doon, darto harrn se sik ni vermeedt, seen se.
In düssen Kottelmottel vergeet Lena Lopen sach de Vörsicht, denn Paul kreeg eer tofaat, as se heemlich en groot Stück Botter, dat se in en Zeitung wickelt harr, na eer Kaat bringen wull. Se harr veel Utflücht un fung gar an to draun, aver Paul maak korten Prozeß un joog eer weg. Un Lena weer sach tofreden, wenn he eer man lopen leet, denn se verklaag em nich, as se seggt harr, ferder ok keen Geld för de paar Daag, wo se bi em huust un muust harr.
So 'n Weertschaft kunn ni bestaan, dat müß he inseen. So schick he denn Klaas Lamack mit sinen Staatswagen na Steenholt, üm Maren to halen; he schreev eer, se schull Betten un Kisten un Kasten man eerst dar laten, de kunnen naschickt warrn, aver se müch gliek kamen. Cillja harr de Slötels un kunn för den Dag doon, watt se wull, Paul weer half krank von Arger un wull von Köök un Kamer nix hören un seen.
KAPITTEL DÖRTEIN
De Dag weer gries un grau un dakig, as Maren na Ilenbeck föör, en echten Novemberdag. Keen Sünnstraal von Morgen bet Abend, keen Lufttog feeg den Nebel weg, de as en finen Regen allens klamm un natt maak. An de toplusten Druben von Ellhorn un Quitschen, an Slöön un de naakten Twigen von Spillbööm, Sprickeln, Barken un Ellern hungen grote Droppens. De Daak weer so dick, dat man em lepeln kunn, keen tein Schritt kunn man vörut seen. Darbi rundüm allens dodenstill, ni mal en ool Krei leet sik seen un hören, un wenn se op den langen Weg ni mal dörch en Dörp kamen weren, wo Hunnen bellen un Minschen eer en goden Dag tonücken, so kunn Maren op den Gedanken kamen hebben, de Welt weer utstorben un se un de Foormann Klaas Lamack weren mit de beiden Vöß alleen nableben.
So 'n Novemberdag is grulich, un mennich Minschenhart, dat vör enige Weken noch flegen un singen müch as en Heidlerch, warrt an so 'n Dag starbenstrurig un fraagt bang in de Tokunft un süüt dar nix as Ies un Snee un Küll un Krankheit.
Maren weer ut en hart Holt sneden, so licht harr se keen Angst un Bangen, se fööl sik seker. Aver se weer eernst un nadenkern; wat eer durch de Seel gung, seeg graad ni veel leevlicher ut as en dakigen Novemberdag. De een Broder ganz vertöörnt, un bi den annern harr dat Künst kost, em so wiet to bringen, dat he eer man verstunn. Un wat waar ut Maria, de bestörrt ut 'n Droom kamen weer? Sterlau meen dat eerlich, aver waar he fastholen? Wenn de lütt Deern unglücklich waar, so harr se mit en jung Gemööt en böös Spill dreben. Un waar eer dat glücken mit Paul Struck? Se neem em üm sien Geld, rein üm sien Geld, de Mann weer eer doch garto trurig: weer 't nich en grulich Leben, Jaar in un ut rümtohöden un to husen mit en Mann, de spattlaam is in Willen un Doon – kunn se em to Been bringen?
»Föör doch en beetjen to!« reep se eenmal över 't anner den Knecht to, de sien Peer bi den slechten Weg ni draben laten müch. Schritt fören bi so 'n hitte Gedanken weer nix för Maren, överhaupt weer eer en lang Besinnen un Gruveln toweddern – Gruveln maakt Grillen un Grappen. Angripen wull se, torecht stüren un stucken, un wo dat ni gang, fööl se sik överflödig. Dat weer gewiß: brach se Paul ni darhin, wo se em hebben wull, un glück eer dat ni mit Maria un Sterlau, – so weer se klaar un harr ganz verspeelt, denn weer 't Tiet de Flünk hangen to laten.
Dat weer al schummerig, as wedder Hunnen anslogen. »Sünd wi noch ni bald dar, Klaas?« froog Maren un rück mal ungedüllig op 'n Stool.
»Düt is Ilenbeck«, see de Knecht, »dar is al de Schoolkaat.«
»Gottloff!«
Un gottloff! see ok Paul, as he Maren von den Wagen holp. He harr veel to klagen un schull op de Wiver. »Wat nützt dat, wenn man eer verklagen deit, dat kost en Barg Geld un dar kommt nix bi rut – wat meenst Du, lütt Maren?«
»Mit Wiebn hest verkeert ümgaan, Paul – aver laat man, ik will bald allens wedder in 't rechte Spoor bringen!«
»Dat wüß ik jo, Maren, dat wüß ik, darüm leet ik Di jo halen!« reep he un strakel eer.
Dat weer noch över veertein Daag hin bet to de Hochtiet, un darüm gung se röver na Doortjn Holm un beed eer, as Bruutmoder so lang bi eer to wanen, wat de ool Fru geern dree. Maren quarteer sik mit eer in de beste Stuuv in, de mal Leutnant Sterlau hatt harr.
Nu geev dat veel totorüsten un intorichten, ok hier un dar en lütten Verdruß. Maren kreeg nüms to seen as de Lüüd in Huus, aver Paul bröch allerlei mit von buten, wat verdreetlich maken kunn; denn harr de een düt seggt, de anner dat – Maren leet sik geruig vertellen, lach em aver ut un see: »Man mutt sik ni na jeden Hund ümseen, de een nabellt.«
As se mal froog, wokeen to de Hochtied inlaadt warrn schull, maak Paul en heel verwunnert Gesicht: »Lüüd inladen? woto? woto? dat maakt man Kosten.«
»Wosaken denkst Du Di de Saak egentlich, Paul? Wullt Du Dien Fru in 't Huus opnemen as Maidag de Grootdeern? wullt Du vellicht ok in Alldagstüüch Di truun laten, in Smeersteveln, Haar flusig un mit rugen Baart?«
»O, o, Maren!«
»Un wüllt wi uns naher to Disch setten un bi Puulkantüffeln un solten Heern uns' Leben as Mann un Fru anfangen? wullt Du denn na de Maaltiet den Kostall misten, un schall ik in de Köök rümpüstern?«
»So höör doch, Maren!«
»Ik mark al, dat wullt Du all nich, un ik will 't ok nich. Na mien Menung schall eerstmal uns' Hochtiet en Fierdag ween, un Dien Frünnen schüllt...«
»Frünnen? heff keen Frünnen!« see he hart.
»Ok keen Bröder, Swestern un sünst Verwandschop?«
»Nee – ja doch, en olen Oom von Moderwegen, aver de süüt mi nich an, is en riken Koopmann in Hamborg.«
»Kommt he nich, denn dankt he för de Inladung, Paul. Also denn en paar Bekannte: wo is't mit Dinen Persepter Kruuskopp? bi den büst Du jo sach ok to School gaan.«
»Ja ja, aver denn schall man sien Oolsch ok mit inladen, un de is en ool Snackfatt, de veel över Di un mi sludert hett.«
»Desto beter, denn süüt se uns mal neeg bi un warrt wies, dat wi keen Kinner freet. Un wosaken denkst Du över den Buurvaagt un sien Fru?«
»De ok noch? wullt Du ni lever dat ganze Dörp inladen?«
»Wenn ik kunn, ja – aver nu segg mi mal, wo schall 't denn ween?«
»Nu ja, so eenfach as mööglich. Wi last so üm Klock ölben – twölf anspannen un föört na Kark...«
»Ik föör aver ni mit, Paul!«
»Wa – wat?«
»Nee, partu nich! Du seggst, in Kellnhusen häkelt de Lüüd uns op en gresige Aart durch – meenst Du, dat ik an mien Erendag dat anseen un anhören will, dat de Lüüd uns naspitakelt? Fallt mi garnich in!«
Paul seeg eer verbaast an. »Maren, wat – wat wullt Du egentlich?«
»Ik will de Köst hier in Huus fiern. De Paster warrt haalt, un hier op de Grootdeel warrt wi truut, en lütt Gesellschaft sett sik naher mit uns to Disch, uns' Lüüd darto.«
Paul höör eer mit apen Mund an, denn stött he rut: »Uns in Huus truun laten? dat is jo ganz keen Mood! in 't ganze Kaspel nich! schüllt de Lüüd uns för unklook holen?«
»Worüm nich? laat eer seggen: wi sünd ni bi Troost, översnappt, appeldwatsch, verrückt, op 'n Puckel ni klook, laat eer den Dag seggen, wat se wüllt, wenn ik dat man ni anhören schall! Sü mal, lütt Paul, Kaspel Kellnhusen is ni de Welt; wat hier ni gellt, is annerwärts eerste Mood; un fangt wi darmit an, uns in Huus tosamen geben to laten, so kaamt anner Lüüd na. Du büst de eerst in Dörp, wenn 't darop ankommt« – se speel mal mit 'n Dumen – »nu ja, denn ga mal vörop!«
»Ja, ja, dat warrt man veel dürer!« klaag he.
»Wat schull 't woll! De Wagen mutt ut de Schüün, ob wi nu hinföört oder den Paster halen laat, un eten un drinken wüllt wi doch op jeden Fall.«
»Jawoll, un denn wullt Du all uns' Lüüd mit an Disch hebben!«
»Dat versteit sik doch von sülben! Se arbeidt mit uns, denn mööt se ok mit uns fiern, so 'n Hochtiet geit dat ganze Huus an. Un nu laat mi man tofreden, ik will dat woll maken.«
»Worüm nich in de hoge Stuuv uns truun laten?« begeer he noch mal op, »worüm nich? Op de Deel, oha! Dat waar jo en Judenschool warrn! De Haan kreit, un de Heen kakelt uns wat för, de Ko gluupt uns an un edderkaut, de Peer rament in 'n Stall...«
»Schaamst Du Di vör Dien Kö, wenn Du Hochtiet maakst? lat eer doch toseen, wenn eer dat gefallt! Un Dien Peer sünd beter as Du, Paul: se sünd still un tofreden, wenn de Krüpp voll is. Un schull de Haan an unsen Hochtietsdag krein? Dat waar slecht Weder bedüden, un ik denk, wenn ik minen Togang hool, denn schall Freud un Freden intrecken. Kakelt de Heen, so weet wi, dat se uns wedder en frisch Ei leggt hett, un sowat versteit Köster un Paster un verdarvt kenen Minsch de Luun. Ok de Armoot schall darbi ween un schall eer Maaltiet hebben.«
»Wat?« reep Paul kort un krötig.
»Jawoll, Paul, mit Dien Verlööv. De Lüüd schüllt weten, wenn Paul Struck mal de Hand apen deit, so warrt mennich Mund satt. All Daag schüüt dat nich, aver de Hochtietsdag is keen Alldag...«
»Nee, dat is en Streidag!« reep Paul gnatterig.
»Du meenst, en Maidag un en Seidag, lütt Paul, denn so 'n Gaben bringt Segen in 't Huus.«
»Dat heff ik noch mien Daag ni funnen!«
»Nee, dat hest ok nich, Paul Struck!« see Maren drang. »An Dien Döör prachert de Armoot sik to Schann! Daglöner, Schoster un Snider hebbt en lütt Gaav för den Handwarksburßen, de riekste Buur in 't Kaspel knippt beide Hannen to un röppt: mi von de Döör, Du Snorrer! De Armoot haßt Di, Paul Struck, un wenn se Di bestelen kann, denn hollt se dat för en goot Wark!«
»Ja ja! un Du wullt noch gar seggen, dat se recht daran deit. Ik betaal mien Armengeld un denn bün ik nüms wat schüllig, weetst dat!«
»Is en dummen Snack, Paul Struck!« reep Maren kortfarig. »De rike Mann is alle Welt schüllig! Wokeen schall bi Noot un Elend wat doon, wenn de Riekdoom de Dören slutt? Nüms wat schüllig is blot de naakte Armoot.«
»Na, dat sünd nette Ansichten un Utsichten! Ik see al en Tümp fremde Schaap ut mien Rööp freten, un wenn dat de Fuulheit rüükt, denn kann 't nett warrn!«
»Ik will de Fuulheit ni fodern«, see Maren op 'n mal ganz geruig. »Aver wenn Du denkst, dat Du mi de Hand ganz tobinnen kannst, so büst Du op 'n Holtweg. Wi mööt daröver ganz klaar ween, Paul, eer de Paster den Segen sprickt. Du weetst, dat ik en Huus ünner Ogen holen un regeren kann, Müüs un Spitzboben hebbt bi mi en slecht Quarteer. Wenn ik nu dat Halbe, wat Di bet herto stalen un verdorben is, an de Armen geev, büst Du denn tofreden?«
»Ja, Maren; aver woveel is mi denn stalen un verdorben? segg mi dat mal, wenn Du kannst!« reep he spöttsch.
»Wenn Du dat sülben ni weetst, büst Du en trurigen Huusvader! Reek Di mal vör: tein Tonnen Haver stalen Di in 't letzte Jaar de Dregunners, Speck un Mettwüst dat Footvolk, de Lüttdeern vermolk Di dre Kö, Lena Lopen...«
»Verdori, dat Beest müß egentlich to Lock!«
»Jawoll, un Du betaalst Afkaat un Gerichtskosten! Ik kunn Di noch veel meer optellen. Wo hooch wullt Du dat anslaan? Ik denk, dat löppt sach na 4-500 Mark hin, un denn hebbt wi noch garni mitreekt, wat Di in Schüün, Koornböön, Köök un Spieskamer verdorben un verschimmelt is.«
Paul seeg eer mal unseker un bisterig an: »Do, wat Du wullt, mi is nagraad allens egaal!« Darmit wull he rutgaan.
»Hollt stopp, lütt Jung, so hebbt wi ni wett! Du büst Herr von Huus un Kluus un schallst bestimmen, aver geruig, as sik dat höört von en Mann. Is Di dat würklich so recht, as ik dat maken will, Paul Struck?«
»Nu seggst Du al wedder Paul Struck...«
»Keen krumme Sprüng! Wenn Du Di noch daröver besinnen mußt, so köönt wi de Hochtiet noch en paar Weken opschuben.«
»Nee, nee, Maren, wat en Infall! Opschuben nee! denn geist Du wedder weg, un ik sitt hier alleen mit de verdreiten Wiver!«
»Nu ja, denn maak ik dat so, as ik Di andüüdt heff, un dat will ik Di vörher seggen: so 'n vergnöögten Dag hest Du noch ni beleevt, un kosten schall he Di ok ni veel, Du warrst mi noch löben.«
Mit en suursööt Gesicht gung Paul ut de Döör. –
En ool herrlich Leed vertellt uns von König Gunther un sien Fru Brunhild. An den Hochtietsabend versöch se noch mal, ob he würklich so stark weer un eer dwungen harr, se kunn dat garni glöben. Dat weer en harden Kampf in de Slaapkamer, un dat Enn von 't Leed weer, dat König Gunther mit eren Görtel an Hannen un Fööt bunnen un an en dennigen Nagel hungen waar. He kunn sik ni rippen un rögen, un so lang de Welt steit, hett woll keen jung Mann so 'n gresige Hochtietsnacht dörchmaakt as König Gunther. Eerst an 'n annern Morgen bedel he so lang, bet se em losmaak un gaan leet. –
Paul Struck weer sach keen König Gunther, un Maren kunn sik mit Brunhild ni meten, aver in een Stück weer Maren eer över: se hett eren Paul bunnen an Hannen un Fööt un em ok an den Nagel hungen, aan dat he dat recht markt hett, ja, dat gefull em toletzt so goot, dat he eer op Hannen droog un ni mööd waar, jedereen vörtosingen, wat Maren för en basige Fru weer.
KAPITTEL VEERTEIN
De Hochtietsdag rück ran. Maren weer överall un sett dat Huus mal recht in Bewegung. Un allens gung mit Lust un Lachen, so 'n vergnöögte Gesichter bi lütt un groot harr Paul in sien Huus noch miendaag ni seen. Alle Ecken un Winkel waarn uult un feegt, von Keller bet to Böön kreeg allens en anner Utseen. Darbei waar keen Huusarbeit versüümt, Eten un Drinken stunn to rechte Tiet op 'n Disch – weer 't mööglich? Nu seeg Paul mal, wat sien Lüüd schaffen kunnen. Sowat harr he mit Draun un Schellen ni tostannen bröcht – Maren kunn jo woll hexen! He weer düsse Daag över stillvergnöögt, blot as he wedder de olen Wiver seeg in sien Huus, waar he en beetjen unruig. Wat harr Maren so veel mit Doortjn Holm to tuscheln, un wat schull Wiebn Fock in sien Stuuv rümwölen!
»Wat schalt
de
hier, Maren«, see he verdreetlich; »de heff ik jo rutjaagt!«
»Man still, lütt Paul! Du hest de Fru unrecht daan, dat wull ik wedder goot maken. Laat mi man tofreden, ik mutt för Di mal all den Spinnwebb ut de Ecken ulen.«
He lach. »Na, denn kriggst wat to doon!« He verstunn eer woll ni ganz, aver he leet eer beteben.
As he aver an den Hochtietsmorgen op de Deel treed, keem he ut dat Wunnerwarken garni rut. Baben twischen de optreppte Stuuv un de Waanstuuv weer de Deel mit en Boll beleggt, woll en Foot hooch, un dar harrn de Lüüd güstern Abend laat en Altar opbuut. Dat weer man en Kökendisch mit Deken verdeckt, dat de Fööt ni to seen weren, un mit Moß dicht beleggt, mit Blomen un blanke Lüchters smuck maakt. An de Wannen hungen Kränz un gröne Ranken von Efeu, Twigen von Dannen un Hülsen, de Deel weer mit witten Sand bestreit, un dar, wo dat Bruutpaar staan schull, blöön Rosen un Balsaminen an de Eer; sogar de Hoffsteed weer mit Sand bestreit un leet ganz fierlich.
»Dau – dausend, Lüüd!« reep Paul Knechten un Deerns to, de em anluren, »wat is dat smuck! Wosaken hebbt Ji dat maakt? Garnix heff ik darvon höört, ik heff düsse Nacht jowoll slapen as en Dachs.«
»Wi hebbt ok op Strümpsöcken gaan!« grien Cillja.
»Maren, nee doch, mien lütt Maren, sowat leevt nich! Wokeen hett dat angeben?«
»Doortjn Holm, denk ik.«
»Hättet ihr nicht mit meinem Kalbe gepflügt, ihr hättet das Rätsel nicht erraten, mußt Du seggen, Paul!« lach Doortjn, de nu ok ut de Köök kroop.
Paul weer en Dummbaart un verstunn eer nich. »O dat hest prächtig maakt, Doortjn, un Dien Spruch is ok sach heel paßlich an unsen Hochtietsdag, du büst ümmer so klook.«
Maren schüdd den Kopp. »Ja, Doortjn, de Spruch is goot: ik bün dat Kalt, un Paul schall mit mi plögen.«
»Oha, Maren! dat waar en sunnerbar Spillwark!«
Doortjn stütt de Hannen in de Siet un grien: »Nee, Paul, ik wull seggen, dat Maren düt all angeben hett.«
»Deern, sowat kannst Du ok?«
»Uns' Madam kann allens!« see Klaas Lamack, un de annern repen em Bifall.
So hart andröögt Paul ok weer, een Saak müß em opfallen: dat sien Lüüd so ganz anners weren, ok gegen em sülben. Ob dat woll so bleev? He sleek dörch Ko- un Peerstall, gung mal na Schüün – allens in Ordnung, ja beter as sünst; he keem na 'n Gaarn: de Stiggen harkt, dat allens rusch un frisch utseeg, un de swarte Eer blöömt mit witten Sand. Em waar snaaksch tomoot. Jawoll, he freu sik, un dochen harr he en Gefööl, as müßt he bang warrn. Woför? kosten kunn dat jo nix – Sand un Gröön un Blomen, Lust un Lachen weren jo all ümsünst, all ümsünst! Wat weer 't denn?
Wenn Soldaten wekenlang buten in Küll un Natten legen hebbt un nu in 't mollige Quarteer kaamt, denn is de Freud groot. Aver laat eer man eerst abends in 't weke Fedder- oder Dunenbett kamen! Denn wültert se sik hin un her, de lichte Deek is eer to swaar, de Sweet kruupt eer lang 'n Liev, se liggt as en Klumpen Unglück in 't weke Lager un köönt keen Oog todoon. De Minsch mutt eben allens wennt warrn, ok dat warme Quarteer, dat weke Bett, de Freud un den Freden. Dat müß Paul Struck nu ok beleben, aver he kunn sik keen Rekenschaft daröver geben; wenn man em fraagt harr, wo em dat gung, so harr he seggen müßt: mi is snaaksch tomoot, de Welt kommt mi ümdreit vör, un ob mi dat recht is, weet ik nich, dat is eben en snaakschen Tostand.
Üm Klock tein keem Tyge Boysen un kort darop Leutnant Sterlau – en grote Freud vör Maren, de in stillen darüm sorgt harr, se wull doch an düssen Dag ni geern mit de Ilenbecker ganz alleen ween. Ok de Buurvaagt un Persepter driseln mit eer Fruuns ran, un as nu de Wagen den Paster bröch, kunn de Fier anfangen.
Noch weer de Bruut baben in eer Kamer, wo Doortjn Holm eer ankleden holp.
»So!« see Maren toletzt, »nu noch de Kranz, Doortjn!«
»Dat dörv ik nich – aver tööf, ik will lütt Trina ropen.«
»Worüm?«
»Weetst Du nich, Deern, den Kranz mutt Di en Jungfer opsetten.«
»So bliev man hier, Doortjn, wenn 't wider nix is, denn do ik 't sülben – so! nu hett mi en Jungfer den Kranz opsett!« Se keek in 'n Spegel un böög noch hier un dar en Twieg torecht un leet sik nu den langen witten Sleier daröver leggen. Smuck seeg se ut, hooch un stolt un staatsch. »Wat, weenst Du, Doortjn?«
»Wenn Di dat man Segen bringt, dat Du Di den Kranz sülben opsett hest!«
»Narrnkraam, Doortjn! De Paster sprickt en Segen daröver, denn is allens goot. Aver nu laat uns gau dalstigen, se luurt al op uns.«
De Reed weer kort, eenfach un hartlich, de Fruunslüüd stunnen dar mit natte Ogen, un Paul blinkern de Parlen vör 'n Kopp, as wenn't en harde Arbeit weer. Maren seeg vör sik dal; as se bi dat Jawoort de Ogen opsloog, weren se geruig un blank as ümmer.
Na dat Truun gung de lütt Gesellschaft na de Waanstuuv rin. De Lüüd maken nu allens op de Deel in Ordnung, un na en Viertelstünn seten all an en langen Disch, de gau opstellt weer von Böck un Breed, överdeckt mit en slowitt Laken.
»Nu mööt Se verleev nemen«, see Maren to de Gäst, as se to Disch gaan wullen, »Buurnkost is 't man, un uns' Lüüd eet mit uns an een Disch.«
»Wat wat seggst Du? de Lüüd – ik dach, wi wullen in de hooch Stuuv...«
»Dar drinkt wi den Kaffi«, see Maren rasch. »Ni waar, Herr Paster, dat schaneert nich, wenn Se ok mal mit uns' Lüüd eten mööt.«
»Ei behüte, Frau Struck! Ich freue mich über das ganze Arrangement und möchte wünschen, daß in der ganzen Gemeinde die Familienfeste nie ohne Teilnahme des Gesindes gefeiert würden. Haben Sie gute Leute?«
»Dar is jo nix vollkamen in de Welt, Herr Paster, aver wi köönt ni klagen, de Lüüd sünd goot. Mien Menung is nu: so as de Buur, is de Knecht, un hett he oft slechte Lüüd, so hett he eer verdeent.«
Na en schöne frische Supp waar en groten Ossenbraden bröcht un vör Klaas Lamack op 'n Disch sett.
»Kannst Du ok för Herrschaften vörsniden, Klaas?« spaaß de Buurvaagt.
»Nix lichter as dat, Buurvaagt, ik see eer alltosamen för Buurn an!«
»Dat kommt darvon!« gnurr Paul. »Wenn man sik to veel söölt mit de Lüüd, denn warrt se dummdriest.«
»Klaus hat ganz recht«, see de Paster un böög sik röver na Sterlau, de twischen Tyge Boysen un Persepter sitten dee. »Ich bin der Sohn eines Bauern und müßte selbst noch Ackerbau treiben, wenn mein Dienstland nicht verpachtet wäre – wie steht es mit Ihnen, Herr Leutnant?«
»Mein Vater ist Weinbauer und meine Vorfahren von väterlicher und mütterlicher Seite waren Landsassen und hatten Güter in Westfalen und im Rheingau«, weer de Antwoort.
De Paster stunn op, klopp an 't Glas un heel en Reed över Disch, worin he von en Bild vertell, dat he mal in Hamborg seen harr. Dat Bild stell en hoge Pyramied, en groot Gebüüd mit Treppenstufen vör bet baben in de Spitz. Op de Stufen stunnen veel Lüüd, ut jeden Stand een oder 'n paar: Koopmann un Kramer, alle Handwarkers mit eer Reschop, de Künstler, Schoolmeister un Professer, Posteljoon un Postmeister, Küster un Paster, Dokter, Aptheker, Graaf un Ritter, un baben op de Spitz de König in Kroon un Mantel. Ganz ünnen an de Pyramied stunn de starke Buur mit sien Handwarkstüüch, as Ploog un Egg, Leen un Hark un Wagen. Dat de Buur so wiet rünner sett weer, schull em ni verdreten, meen he, de Maler wull darmit seggen, dat de Buurnstand de Grund, dat Fundament von de ganze Gesellschaft weer, un he un Leutnant Sterlau fölen sik eert, wenn se ok to de Buurn reekt waarn. – Klaas kreeg darbi en füürroden Kopp un grüns mal, as wenn em de Hals togaan wull. – Bleev de Buurnstand stark und sund, so kunnen Bäcker un Slachter, Koopmann un Künstler in Freden eer Wark doon, un de König stunn stolt un seker op sinen Platz. »Aber«, sett he hinto, »unsere Zeit fängt an, altbewährte Sitte zu durchbrechen; viel Gutes geht dabei zugrunde, auch im Bauernhause. Der Herr trennt sich durch mancherlei Schranken von dem Gesinde, und darob regt sich in Knecht und Magd Mißmut, die Treue lockert sich, und dem Hochmut und Dünkel der Herrschaft gegenüber erheben sich feindliche Mächte, als Neid, Mißgunst und Begehrlichkeit. Dem Freunde des Volks macht diese Erscheinung ernste Sorge. In solch unbehaglicher Zeit ist das Bild einer Hochzeitstafel wie die heutige ein erwärmender Anblick; es verspricht nicht nur einen fröhlichen Feiertag, sondern dieses Bild sagt uns, daß das junge Paar sein gemeinsam Leben und Streben beginnen will mit Eintracht und rechter Freundschaft mit allen, die bauen helfen am Werk. Wünschen wir dem jungen Paar ein frohes Gelingen und damit dem ganzen Hause ein einträchtig Wirken und Schaffen, Glück und Gedeihen!«
De Reed weer en beetjen lang, aver de Lüüd harrn nipp tohöört, ok woll mal nückt. Blot Paul Struck maak en Gesicht, as wenn em mal wedder snaaksch tomoot waar, un Hannes Holm, de neffen sien Grootmoder huuk, steek meermal heemlich en fetten Happen in den Mund, de Braden rüük doch garto schöön. As de Paster to 'n Sluß kamen weer, sprungen se all op, üm antoklingen. Klaas Lamack stüür op den Paster to un see vergnöögt: »Daar hebbt S' mi goot rutreten, Herr Paster! Is doch en basige Saak, wenn een de Kekelreem goot sneden is!«
»Na na, Klaas«, drau de ool Herr, »dat klingt jo, as wenn dat man so 'n Redensaarten weren un ik dat ni recht eerlich meent harr?«
»Ja gewiß, Herr Paster, vondaag meent Se dat sach...«
»Un morgen ni meer?«
»Wi wüllt uns ni striden, Herr Paster«, böög Klaas af, »ik heff vondaag al en beetjen deep in 'n Bottel keken un snack sach dumm Tüüch! Aver ik bün so vergnöögt, dat wi so 'n basige Madam kregen hebbt – is 't nich en Staat? Madam«, reep he »ik mutt noch mal mit Eer anstöten! Nu Se in Huus is, verdröögt alle Netteln in Gaarn!«
»Waar Di, Klaas«, lach Maren, »dat Kruut is taag un kommt ümmer wedder as en Bandjuud, de achter wedder rinsliekt, wenn he vör rutsmeten is.«
»Maakt nix, Madam, en lütt Nettel höört ok sach darto, man ni den ganzen Gaarn voll as bether!«
»Aver nu dat Eten ni koolt warrn laten, Klaas! Wi wüllt noch mal mit minen Mann anstöten un denn to Platz gaan«, stüür Maren.
Tyge weer still, un sien Swester seeg em meermal fraagwies an; eerst na un na dau he en beetjen op un sprook denn veel mit den Buurvaagt. Ganz besunners vergnöögt weer Persepter, de Gefallen finnen much an Leutnant Sterlau, de em von den schönen Rhein un sien Reis na Italien vertellen müß. De Lüüd weren swiegsam, aver se langen goot to, un de Freud glinster eer ut de Ogen.
Se weren bina klaar, do kröchel ool Abel nerrn in 't Heckschuur.
»Ach, wat will de nu? Maren, na Köök mit eer, se kann jo Eten krigen!« see Paul lies.
»Still, laat eer man! Ik heff eer al Supp hinschickt, is sach en beetjen knapp west. – Sett Di ran, Abel, en Platz finnst Du sach.«
»Danke, lütt Deern, üm 't Eten bün ik ni kamen«, hiem Abel. »Wull Ju man veel Glück wünschen för 't ganze Leben.« Se geev eer un Paul de Hand.
»De Been warrt woll al mööd, Abel«, see de Paster fründlich.
»Ja, Herr Paster; je neger an 't Graff, je trager de Foot. Ik ga ok wenig meer ut de Döör, aver in en Hochtietshuus mutt ik ümmer noch mal rinseen. Heff mal en Droom hatt von en wunnerschöne Hochtiet un söök un snüffel nu rüm, ob he woll indrapen deit. Sü, Herr Leutnant, sünd Se ok kamen! Dat is nett, aver de Blomen sünd afreist, de de Sommer bröch.« Denn böög se sik an Maren ran un froog lies: »Wo is Maria, un wo geit eer dat?«
»O goot, goot, Abel!« weer de rasche Antwoort. »Wi sünd alltosamen klaar, so laat uns opstaan.«
De Gesellschaft keem to Been un harr sik bald in Stuuv, Kamer un Gaarn verstreut; de Lüüd rümen af.
Leutnant Sterlau weer na buten gaan, Abel harr em unruig maakt, besunners as he seeg, dat Maren de Klöör trock un Maria eer Vader düster un drang utseen waar.
De Wind harr den dünnen Nebel wegfeegt un op Gaarn, Wisch un Beek seeg de Sünn mit en mööd Oog.
Sterlau weer al hindal driselt bet an 't Steeg, as he wies waar, dat he nich alleen weer in Gaarn; in de Eck bi den grauen Wichelboom stunn Boysen, de groten Hannen op 'n Rüch. En staatschen Mann! Dat dichte luckige Haar weer grau, aver de hoge Gestalt ni dalböögt, de breden Schullern un de starke Nacken düden op grote Kraft. Dat weer en annern Mann as Paul Struck, mit den leet sik ni spelen un spaßen. Sterlau stunn en Ogenblick un sunn, denn gung he mit rasche Schritten op em to, un as Boysen sik na em ümkeer, see he en beetjen unseker: »Es drängt mich, Herr Boysen, Ihnen eine wichtige Frage vorzulegen – wollen Sie mich anhören?«
»Worüm nich, wenn Se mit en plattdüütsche Antwoort vörleev nemen wüllt, dat is mi handlicher as Hoochdüütsch.«
»O gewiß, ich versteh' jedes Wort, kann nur nicht Platt sprechen. Ihre Schwester, Frau Struck, hat Ihnen wohl gelegentlich mitgeteilt, daß ich hier längere Zeit im Hause als Gast war.«
»Mien Swester hett mi veel Godes von Se vertellt«, see Boysen eernst.
»So bin ich hoffentlich bei Ihnen gut empfohlen. – Während meines Hierseins fand ich Gelegenheit, Ihre Tochter Maria kennen zu lernen, und um es kurz zu sagen: wir haben uns gegenseitig lieb gewonnen und möchten einander angehören fürs Leben. Sie würden Ihre Tochter und mich unendlich beglücken, wenn Sie Ihre Einwilligung geben wollten zu unserer Verbindung.«
Boysen waar ümmer höger, un över sien Gesicht trock en düstern Schadden, as Sterlau sprook. »Mien Dochter weer verspraken Bruut von Paul Struck«, see he langsam un drang, »hebbt Se dat weten?«
Sterlau schoot dat Bloot to Kopp. »Ja, Herr Boysen, es war eine unnatürliche Verbindung, und Maria...«
»Na na, junge Mann, ut Barmhartigkeit mit mien Dochter warrt Se de beiden Lüüd woll nich utenanner brecht hebben!« see Boysen en beetjen füünsch. »Se sünd von Adel, höör ik von Maria.«
»Ich hatte bisher einen bürgerlichen Namen, Herr Boysen; aber neuerdings haben meine Eltern den Adel, welchen mein Großvater abgelegt hatte, wieder aufgenommen, was ich sehr beklage, denn unsere Zeit ist gerade am Werk, all diesen Flitter hinwegzufegen.«
»Dat denk ik nu nich, aver mi fallt wat anners in. Dat is al vorkamen, dat hoge Herren eren Naam för en Tietlang versteken hebbt, üm
dar
Togang to finnen, wo se sünst ni willkamen weren.«
»Herr Boysen!« reep Sterlau un drau mit de Ogen, »einen Schurken laß ich mich nicht nennen, auch von Ihnen nicht! Ich begreife, daß Sie sich gründlich über den informieren wollen, der die Hand Ihrer Tochter begehrt, aber welchen Grund haben Sie, ihn durch solchen Verdacht zu kränken? Habe ich gefehlt, so nehme ich jeden Tadel entgegen, die niedrige Verdächtigung weise ich mit Verachtung zurück! Ich wiederhole: ich bin Sterlau getauft, bisher Sterlau genannt, und erst in letzter Zeit, als ich hier im Quartier lag, ist ohne mein Zutun die Wandlung vollzogen. Wollen Sie Beweise, so kann ich sie Ihnen liefern.«
»Goot, dat Se dat köönt«, see Boysen geruig. »Se schüllt weten, dat wi Buurn von ole Tiden her noch en deep un taag Mißtruun hebbt gegen den Adel. Wo de Eddelmann sik ok fastwuddelt hett, waar de Buur en Knecht, en Slaav op sien egen Feldmark, un wenn de Herr mal fründlich weer mit de Buurdochter, so keem den Vader dat Gruun an, Se weet woll worüm. Ik bün en Frees hier von de Waterkant, un dat is mien Stolt. Uns' Öllervader dwung de See mit en huushogen Wall, dat ok de hööchsten Bülgen nich in 't Land kiken kunnen, den Eddelmann joog he ut Land rut, un as he wedder keem, hett he em dootslaan.«
Sterlau rich sik steil tohööcht. »In der Tat, Herr Boysen, ich versteh' nicht...«
»Laten Se mi man utspreken, junge Herr, denn weet Se genau, wohin ik stüür. De Striet mit de Fuust twischen Buur un Eddelmann is lang ut un vörbi; aver noch süüt de Adel op den Buur von baben dal, he estermeert em nich, un de minnachtige Redensaart: »för 'n Buurn holen« is so oolt as de Adel un de hungerige Börger, de eer opbröcht hett. Seen Se, darüm is de Buur opmarksam, wenn de Adel em in 't Geheeg kommt. Se spreekt mi an üm mien Dochter un möögt denken, dat all
dat
, wat ik eben see, hier garni her höört. Wüllt Se mi aver mal seggen, Herr Leutnant: worüm sind Se ni to mi kamen in mien Huus? Dachen Se, de Saak mal bi gode Gelegenheit as vondaag to 'n Bispill aftomaken? Is 't ni de Mö weert, en lütt Reis darüm to maken? Denkt Se, de Buur mutt dat för en grote Eer holen, wenn...«
»O, Herr Boysen, ich bitte aufrichtig um Verzeihung!« reep Sterlau rein bestörrt. »Wollen Sie es meiner unerfahrenen Jugend zugute halten...«
»Oder hett mien Swester ok düt...«
»Nein, nein, im Gegenteil, sie warnte mich, Sie jetzt schon um Ihre Einwilligung zu bitten!«
»Denn harrn Se op Maren hören schullt. Seen Se, junge Herr, wenn ik mien Dochter hergeben schall, woröber ik mi noch en Tietlang besinnen mutt, denn waar ik dat blot doon, wenn se Eddelfru nöömt un as Eddelfru holen waar, ganz so, as wenn se adlig gebaarn weer, de Buurdeern is vergeten – verstaan Se mi?«
»Ach, Herr Boysen, wenn Sie mir doch vertrauen wollten! Für mich sind diese Standesunterschiede...«
Boysen wink mit beide Hannen af. »De Minsch is as en Hund, junge Mann: de löppt, wenn he jung is, jeden na, de em locken un gefallen deit, naher bellt he alle Lüüd an, de ni to sien Huus höört, is gar beetsch un böös darto. Ik wull man utspreken, wat hier mi all in Wegen steit. – Un wat seggt Eer Öllern darto?«
»Noch sind sie dagegen«, see Sterlau en beetjen benaut, »aber ich hoffe sie umzustimmen.«
»Un wenn dat nich glückt?«
»So heirate ich mit Ihrer Erlaubnis Maria ohne Einwilligung meiner Eltern – ich bin mündig.«
»Hollt stopp, junge Mann, dat paßt
mi
nich, sowat kenn ik nich! Mien Dochter kommt in keen Familie, wo se ni ganz un gar willkamen is. Un womit wullen Se en Fru versorgen, wenn de Öllern de Hand nich apen doon wullen – Vermögen hett Maria nich.«
»Ich bin Maler...«
»Stubenmaler?«
»Nein, Kunstmaler.«
»Schaad, en Anstriker weer mi as Swigersöön lever! Wo mi de Kunst bemött is, harr se ümmer hellisch dünne Been, holle Backen un hungrige Ogen. Un nu hören Se mi mal an, mien junge Herr! Wenn Se mi de Inwilligung von Eer Öllern bringen köönt, denn will ik mal mit Maria spreken«, see Boysen en beetjen fründlicher. »Se möögt darut afnemen, dat ik Se ni ganz trüchwisen will – veel is dat nich, aver dat is
wat
.«
»Ich bin auch mit dem Wenigen zufrieden«, see Sterlau un drück em warm de Hand. »Nur erlauben Sie mir, daß ich Sie ab und an besuche!«
»Nee, dat do ik nich! Ok mien Dochter laat Se ganz tofreden, bet ik mien Verlööv geben heff. Hier is mien Hand, nu slaan Se in! Nee, nee, maken Se keen Ümstänn, dat nützt ganz un gar nix.«
»Darf ich denn auch nicht mit Maria korrespondieren?«
»Nee, Herr Leutnant, as ik segg, Se schüllt eer ganz un gar in Ru laten. Is dat Gefööl echt, wat Se för mien Dochter hebbt, so warrt dat sach ni verdampen in en paar Jaar – oder sünd se bang üm mien Dochter?«
»Nein, nein, aber...«
»Nu ja, woto denn? Müchen Se, dat Maria noch meer in 't Gereed kommt? Wat glöövt Se woll, wat en lose Tung darvon seggt, wenn en jung Mäden mit en Leutnant op de Heid rümdammelt?«
»Es kommt sehr darauf an, wer Ihnen über unsere unschuldigen Spaziergänge berichtet hat Herr Boysen; würden Sie mir darüber Aufschluß geben?« froog Sterlau, de Maren in Verdacht harr.
»Geern, dat hett mien Dochter daan.«
Sterlau verschraak sik: »Maria?«
»Jawoll, Herr Leutnant, un de hett de Saak sach ni slimmer utmaalt, as se is. Licht is eer dat ni waarn; in de Fedder wull't ni rin, as ik eer Breven anmarken kunn, un so bün ik hinreist un heff eer dat affraagt. Mien Swester heff ik dat slimm verdacht, dat se sowat anseen un tolaten hett, un ik weer vondaag gewiß ni hier, wenn Maren mi ni schreben harr, dat ik Se hier vörfinnen waar. Ik wull mi doch mal den Mann beseen, de mien gode, prächtige Deern von den graden Weg aftolocken verstunn – nee, nee, swigen Se man rein still, junge Herr, de Saak is nu mal nich anners to beteken! Se meent dat nu eerlich, un ik will't glöben, dat Se dat von Anfang daan hebbt, aver wat denkt un seggt de Lüüd – de goden, meen ik – darvon? Hier to Lann glöövt keen Minsch, dat en Leutnant, un nu gar een von Adel, en Buurdeern frien deit, un treckt he mit en verspraken Bruut von en annern rüm, so
mööt
se glöben, he hett slechte Gedanken – is 't ni so?«
»Sie haben recht, Herr Boysen, ich werde mich gedulden!« see Sterlau benaut.
»Seen Se to, wat Se mi verspreekt, junge Mann! Se schüllt mien Dochter ganz tofreden laten, eer ni schriben, eer ni gröten un eer nix bestellen laten, bet Se vör mi un eer hintreden köönt un seggen: nu kann un will ik mien Woort waar maken, hier is mien Vader, de sinen Segen darto geben will. Denn schüllt Se heel willkamen ween, ok von mi, aver anners nich – slaan Se in, hier is mien Hand!«
Sterlau lee sien fine Hand in de harde Buurnfuust: »Die Bedingungen sind hart für mich, aber hier haben Sie mein Wort. Nur muß ich Sie auch um eine Zusage bitten.«
»Na?«
»Daß Sie Maria zu keiner andern Verbindung überreden oder gar zwingen.«
»Goot, dat Se darop kaamt. Gewiß, dat warr ik ni wedder doon, dat is de lütt Deern un mi sülben garto slecht bekamen. Aver wenn se nu na en Wiel vör mi hintreden waar mit en goden düchtigen Mann, de eer frien will, wat denn?«
»Das wird sie nimmer tun!« reep Sterlau.
»Ik glööv dat ok nich, aver so 'n Mädenhart hett oft sunnerbare Infäll. Un wenn dat passeer, wat waarn Se darto seggen?«
Sterlau maak en Bewegung, as wenn he wat von sik afschüdden wull, denn see he bina basch: »Dann ist sie frei, selbstverständlich!«
»Also denn is se fri! Un wenn Se sülben nu op annere Gedanken kaamt?«
»Herr Boysen!«
»Na na, smiten S' dat nich altowiet weg! Se kaamt noch in mennich Quarteer, seet mennich smuck Gesicht, finnt överall en apen Döör – man mutt nix aflaben, as sik de Nees nich attobiten. Ik will nix as dat Verspreken: wenn Se sik besinnen schullen, denn schüllt Se mi blot en lütten Breef schriben un mi dat weten laten, damit Maria begraben kann, wat för eer doot is – en korten Bescheed, wüllt Se dat doon?«
»Das wäre doch nur meine Pflicht und Schuldigkeit!« reep de junge Mann dullerhaar.
»Goot, Herr Leutnant, denn weer de Saak jo op 't reine; ik denk, wi hebbt nix vergeten. Wi laat also Maria all beid ganz tofreden, dat se sik wedder verhalen kann. Un ik segg noch mal: hett de Saak den Verloop, den Se un Maria hööpt, nu ja, denn schall mi dat ganz recht ween. – Dar kaamt de Paster un Paul Struck; ik denk, wi hoolt darvon op.«
Boysen nück em lisen to un gung de beiden in 'e Mööt. Sterlau söch sik en eensamen Weg durch den Appelgaarn, noch kunn he nüms ünner de Ogen kamen un geruig anspreken.
Dat weer en scharp Examen, un mennich Woort weer fullen, wat em wee daan harr. Un dochen müß he sik seggen: he kunn den Vader dat nich verdenken, so to düden un to doon. Aver wat weer dat mit Maria, weer se to verstaan? Eren Vader harr se allens seggt, un vör em harr se sik versteken! He keer in sik de Sak ümmer un ümmer wedder üm, aver sien Gedanken versneren sik ümmer meer.
Do dee sik en Finster apen na den Appelhoff to, un he höör sinen Naam lisen ropen. Sterlau gung rasch ran un seeg Maren eer eernst Gesicht.
»Se sproken lang un iverig mit minen Broder – hebbt Se von Maria seggt?«
Sterlau nück.
»Denn weet Se nu, dat Se dumm Tüüch maakt hebbt, Herr Leutnant! Kunnen Se ni töben? Wat see he denn?«
Sterlau vertell eer mit wenig Wöör, dat Boysen em ni ganz trüchwiest harr, dat em Maria aver vörkamen dee, as wull se em loslaten. »Hoffentlich nimmt der Krieg bald wieder seinen Anfang!« sett he hinto.
»Du gode Gott, wo jung Se sünd! Se hebbt woll eer den Hoot verlaren, nu ok den Kopp? Mien Broder is de beste Mann, de mi je bemött is, un wat he versprickt, dat steit as en Boom. Un Maria is verschüchtert, wider nix – denken Se an dat, wat ik in Nimünster see! Ik schriev bald mal an Se. Aver nu kamen Se bald rin; dat Se hier alleen rümbistert, fallt op!« Se see dat lies un rasch un maak denn dat Finster wedder to.
Maren schull den Dag keen rechte Gelegenheit finnen, mit eren Broder to spreken. Blot in den Ogenblick, as he von eer Afscheed neem, see he heel eernst: »Du hest noch wat op'n Harten von wegen Maria; komm na Steenholt, wenn Du mi seggen wullt, wat Du verswegen hest. Aver denn de volle Waarheit, to 'n Versteekspelen sünd wi nagraad to oolt!«
Dat Woort dreep eer hart un smeet en depen Schadden in den Hochtietsdag.
KAPITTEL FÖFFTEIN
De Winter trock in mit Sack un Pack. En Sneestorm ut Noorn schick he vörop, dat Weeg un Steeg bald mit en slowitt Laken todeckt weer, denn keem de Frost un bröch Born un Beek in Stillstand. Dat wide Feld leet nu eerst recht as en groten Karkhoff – allens doot un begraben, un de sore Oostwind trock daröver her. Wat noch Leben harr, sammel sik in un üm 't Huus: Kreien, Lünn, Geelgöschen, Drossel un Hubenlerch lungern op de Hoffsteed oder in de kalen Bööm; Rott, Muus un Maart husen in Stall un Schüün, un de Armoot pracher an de Döör.
So keem Winachten ran, dat schöönste Fest in 't Jaar för Kinner un ool Lüüd. Wat buten in de Fremm weer un noch keen egen Hüsen harr, stüür to Huus na Vader un Moder, un bald seeg man in de Dörpstraat rümdriseln Soldaat, Leerjung, Gesell un Buurknecht – all in 'n besten Staat, mit Piep und Zigarr un en vergnöögt Gesicht, un dat kralle Deernsvolk harr veel to kiken, to
fragen un to nücken. Un as de hillige Nacht eren blitzblanken Heben opstell, sprung ut Hütt un Huus en Lichtschien, as man dat ganze Jaar ni seeg, un achter de andauten Ruten waarn Küll un de eernsten Tiden ganz vergeten, de helle Freud lach ut junge un ole Gesichter.
Bi Paul Struck gung 't ok vergnöögt her. Knechten und Deerns harrn den Abend en Smoorbraden mit Kantüffeln, en Maaltiet, as Klaas Lamack see, dar eet man sik bi ut Rand un Band. Un denn leeg dar för jeden en nett Geschenk, as Linnen un Lakentüüch to Hemd oder Antog, Pulswarmer, Döker un sowat, ok Nööt un Appeln un brune Koken.
Dat Hauptvergnögen weer en smucken Dannboom un darünner allerlei Poppenwark, Speelkraam, Strümp, Töffeln, Tüüch, Böker un Biller ut Neu-Ruppin. Dar harrn Knechten un Deerns mit tostüürt, harrn ok en paar arm Kinner ranhaalt, dat weren den Wewer Timm Bolten sien, de as Kanoneer in 't Feld stunn un kenen Uurlaub kregen harr. Paul harr eerst nix darvon weten wullt; sowat kenn he nich, en Dannboom harr he in sien Kinnerjaren ok ni kregen, de Winachtabend weer em verlopen as jede annere, he nööm dat Narrnkraam un schull över den Opwand un dat schöne Geld, wat man för de Gören verklein un verstrein dee. Aver dat weer nu mal allens dar, Maren harr em keen Tiet laten, sik veel to besinnen, un as nu de arme Moder keem un mit Tranen in de Ogen em de Hand drück, do waar he still, un as de Kinner vör Freud opkrein un in 'e Hööcht sprungen, do stunn he dar mit en suursööt Gesicht un seeg sik dat Vergnögen an, beide Hannen in 'e Tasch.
Maren weer prächtig mit de Gören. Se leet de Poppen danzen, de lütten Hunnen bellen, stell de Tiern ut 'n Kasten Noah op, un as se de Lütten man eerst vertruut un driest maakt harr, waar de Lust groot. Nu waarn Jacken un Büxen anpaßt, de Deerns holpen darbi un de Knechten spaßen un lachen darto, un as nu de Kinner in eren nien Staat darstunnen, dat Hart ganz buuk un de Ogen so hell as Blomen, do dau Paul al half op un nück eer mal to, sprook ok en fründlich Woort mit de Moder. De Kinner geben em all de Hand un danken. Maren bröch eer dat bi, Paul müß allen Dank instriken, he waar bina verlegen. »Ja ja, dat 's goot, Kinner, is goot, is goot! Nu gaat man to Huus un slaapt Ju satt!« Maren bröch de Fru mit eer Tümp Gören bet an de Döör.
»Wat wullst Du darop stüren, mi to danken? ik heff jo nix darto daan!« see Paul, as Knechten un Deerns to Rau gaan weren.
»Nix daan? Düt is Dien Huus, ik bün Dien Fru – wat ik do un verdeen, is dat nich all Dien mit?«
»Nee, Maren, Du weetst, dat mi düt toweddern weer – dat is eenmal un ni bett, darmit basta!«
»De ganze Herrlichkeit kost kenen ganzen Daler! Dat Tüüch weer ut ool afsette Kleder un Röck maakt, Klaas un Cillja hebbt ok darto levert; anschafft is blot en beetjen Woll, Tweern, Knööp un Speeltüüch. De lütte Fru maracht sik toschannen un kann de Gören doch knapp warm holen un satt maken, dar mutt bisprungen warrn. Ik harr eer lever de Saken hinschickt, aver denn harrst Du düt Glück ni to seen kregen. Is so 'n selig Kinnergesicht ni meer as en Daler weert?« Se gung rut, üm noch en Gang dörch Köök un Kamer to maken, keem aver bald wedder rin.
»Doortjn Holm hett eben Order schickt, ool Abel is krank un liggt dar trurig to – keem se ni fröer ümmer to Winachten?«
»Ja ja – wat wullt Du nu?«
»Hin un seen, wat sik doon lett.«
»Üm de geist en Schritt ut 'e Döör? Ilenbeck waar jo den Düvel segen, wenn he mit de ool Hex aufsusen dee!«
»Hett s' Di mal scheef anseen?« Se lee sik en wollen Dook üm den Kopp.
»Ach de! düssen Sommer eerst, dar an den Beek bi 't Oolndieksholt. Se wull mi de Ogen usklein, grööl se; aver naher waar se ganz tamm un see, ik schull sogliek Maria loslaten un Di heiraten – hä hä! Domals heff ik eer en Braden wiest, den se an unsen Hochtietsdag hebben schull.«
»Hett s' em kregen?«
»Ik wull den olen Rand wat mützen! Daran raken hett s', se keem jo antöffelt, weetst Du.«
»Schaam Di wat, Paul Struck, o schaam Di wat!« reep Maren mit en füürroden Kopp. »De riekste Buur in Dörp, de alle Taschen voll hett, blifft de Armoot wat schüllig un smitt sien Woort achter sik üm en paar Pund Fleesch!«
»Ach wat, Maren...«
»Swieg doch rein still!« un eer Oog dreep em as en Blitz, »swieg doch rein still! Wokeen hett Di ranbörnt un toleert? Mutt en Fruunsminsch Di seggen, wat en Mannswoort weert is?« Maren gung in grote Verdreetlichkeit.
Aver Paul sweeg nich, he heel en lange gnattrige Reed, de nüms höör as he sülben. Maren weer en deep Schipp un waar em noch von Matten op Stro bringen! Un nu wull he eer mal wisen, wat en Mann is un en Fru to bedüden hett, de em half naakt in 't Huus kamen is, se schull sik verferen! En Esel weer he west, as he för so 'n Wief noch en gresig Stück Geld betaal, en groten Esel! Dat see he sik luut vör un leep darbi in de Stuuv op un dal. Aver se schull man wedder kamen, he wull eer de Bicht verhören! –
Abel eer Finster weer nich verhungen, un dat dee ok ni nödig, denn de lütten Ruten weren dick tofraren. As Maren rintreed, seet Doortjn in Dook un Kapuutz vör dat Wandbett, de Dönz weer ganz koolt.
»Wokeen kommt dar?« froog en möde Stimm.
»Maren Struck«, see Doortjn.
»Ach, dat du kommst, Maren! Ik heff in düsse Daag na Di lengt. Ik denk, dat geit sach mal to Enn, un doch kann ik de Welt ni go' Nacht seggen. Du mußt mi von Maria...«
»Ni so veel spreken!« waarschu Doortjn.
»Ja ja, de Bost is op, aver darüm heff ik Iel, Du mußt mi von Maria vertellen.«
»Geern, Abel, aver eerst Füür in Aben! Doortjn, sünd noch Kölen op 'n Heerd?«
»Abel liggt hier siet eergüstern, un eben eerst kaam ik, üm mi mal na eer ümtoseen – de Kölen sünd lang ut.«
»De Kölen sünd lang ut!« mummel de Kranke.
»Denn büst Du jo half verhungert un verklaamt – kann sowat angaan in Dörp? fraagt denn gar keen Minsch na eer?«
»De Lüüd denkt an sik un an 't Fest för de Kinner – ik heff dat jo nich anners maakt«, see Doortjn trurig.
»Darüm queelt Ju nich!« hiem Abel, »ik bün ni verwennt.«
Doortjn steek en Licht an, neem en paar Swevelsticken von 'n Aben un kroop na Köök; bald rummel dat in 'n Aben, un as se wedder rinkeem, bröch se en scharpen Rookgeruch mit. »Dien Törf warrt al wat knapp, Abel, un wat dar is, föölt sik klamm an, ik will Hannes herschicken mit en Sackvoll, naher kaam ik wedder.«
»Do dat«, see Abel, »un bring Dien Brill mit.«
»Dinen Törf behool man, Doortjn, dat is mien Saak!« reep Maren eer na un sett sik an 't Bett. »Du wullt von Maria hören, Abel. Se is sund un vermünnert sik na un na, to mien Hochtiet hett se mi en recht vergnöögten Breef schreben – wider kann ik egentlich nix vertellen.«
»Un de Leutnant?«
»Sien Batteljoon is in Nimünster. Aver wat Du meenst, is noch wiet entwei, eer dar wat ut warrn kann, löppt noch veel Water bargdal, mitto is mi bang, dat all dat Höpen ümsünst is.«
»Denn geit
dat
Licht ok ut!« stöön Abel.
»Wat meenst Du?«
Abel kreeg en Hostenanfall un leeg lang, üm sik to verhalen, de Aten weer kort un luut, un op de krükeligen Backen drau en helles Root. »Denn man to, man weg, ik will mi ni meer ümseen!« mummel se vör sik hin.
»Wat hest Du? wat meenst Du, Abel?« froog Maren wedder.
»Laat mi man tofreden, Du versteist mi doch nich!«
»Ach, wat Du snackst! Een Saak heff ik bet herto würklich ni verstaan, Abel: Du fraagst ümmer na Maria un kennst eer man knapp – wat hest Du darut?«
Abel sunn en Ogenblick, denn keem op 'n mal in de Krükeln en grote Bewegung. »Dat will ik Di seggen, lütt Deern, aver schallst dat nich verraden! So 'n olen Rand as ik mag geern junge smucke Lüüd tosamen kuppeln, dat is 't, to 'n Goden oder Slechten – enerlei!«
»Pfui, Abel, schaam Di wat! Süst den Dood vör Ogen un maakst so 'n Snack! Du magst jo veel utöövt hebben, de Lüüd seggt dat jo; dat Du aver so 'n jung Bloot in 't Unglück stüren kuunst, glööv ik nich, dat is ni waar!«
»Schallst Dank hebben, Maren!« Dat feverige Oog keek eer voll an. »Nu will ik Di ok seggen, worüm ik ümmer mit mien Gedanken bi Maria bün. Hest Du al mal en Mann von Harten leev hat, dat Du harrst mit em bedeln gaan kunnt?«
»Bedeln gaan, nee – ja doch, mien Broder!«
»Ik meen en fremden.«
»Nee!«
»Wenn Du mi denn man verstaan kannst! So 'n Leev is as en Fröjaarsstorm; se bruust uns an, nüms kann 't möten; se küselt uns üm un üm, dat wi uns ganz ut de Macht kaamt; se weckt Gedanken, de uns nie bemött sünd, de uns aver dörch un dörch treckt un alle Vernunft benüsselt un in Slaap singt. As en stüürlos Schipp drievt wi hin, dar hölpt keen Bedeln un Beden, keen Draun un Waarschuun von de besten Frünnen – wi gaat unsen Weg, un de Tofall hett de Tokunft. Sü mal, so 'n Leev pack mi an in mien Rosenjaren, un wohin se mi dreben hett...« Abel kreeg wedder en Anfall un müß en lange Wiel stillswigen. Denn haak se wedder an: »Domals heff ik glöövt, de Himmel weer dalgleden op uns' arme Eer. De ganze Welt weer verzaubert, Öllern un Frünnen weren mit Blindheit slaan, dat se de Herrlichkeit ni seen kunnen. Aan Besinn leet ik mi driben, wohin de Stroom gaan wull. Denn keem de Sünn, denn keem de Schann un dat Gruun, de Vernunft waar waak un wies mi den Afgrund; ik kreeg daröver un gegen den Mann, de mi so gresig belagen un bedragen harr, en slimmen Kuller, un wat dat Schicksal ni tobrook, dat sloog de Raas in Palten un Stücken. Ik heff wüüt gegen Gott un Welt un gegen mi sülben, de Minschen treden mi mit Föten – mi weer allens enerlei! Denn geev mi uns' Herrgott noch en Tiet to 'n Besinnen, lange, lange Jaren, ik waar daröver oolt un koolt. Wat heff ik grüvelt, wat heff ik söcht! Wat is Schicksal, wat egen Schuld? Vör unsen Herrgott bün ik lütt waarn. Ik weet nu lang, dat he en groot Erbarmen mit mi hebben mutt, aver ik kann 't ni hölpen: de Minschen sünd mi toweddern, sünd doch garto erbärmlich! De Schann hett mi en langen Weg gaan laten, un op düssen langen Weg is mi blot
een
Minsch bemött, de sik över mi erbarmt hett un mi opnamen hett, dat is Doortjn Holm.«
»Ach Abel, Du büst woll mich immer an de rechte Döör kamen!« meen Maren.
»De goden Minschen sünd dünn seit, mien Deern, dar verlaat Di op! Aver laat uns von dat Kapittel opholen, ik bün dar lang mit klaar un heff 't al bina vergeten; wullt Du meer darvon weten, so leev noch en beetjen mit un hool Ogen un Oren apen.«
»Un Maria? höört de ok to den groten Swarm?«
»Maria is smuck un rein as en Engel! Wenn ik eer anseeg, müß ik an mi denken, as ik noch goot un unschüllig weer un von en groot Glück drööm. Ja ja, kiek mi man ni so groot an, ik weer ok mal smuck, dat de Lüüd op de Straat stillstunnen un mi naschulen. Un as nu de Storm över Maria kamen dee, as ik mark, dat se blot noch Ogen un Gedanken harr för den Leutnant, do waar allens wedder opwöölt, wat ik mal dröömt un hööpt harr – ik seeg mi in Maria wedder jung, ik fööl un drööm un dach as domals, aver nu wull ik 't beter maken, nu wull ik dat Stüür holen un allens to en glücklich Enn bringen, denn wull ik geern starben.«
»Abel, ik segg jo, Du büst beter...«
»Snack, Maren! De Minsch is en Beest! Wat he ok deit, he denkt an sik sülben! Ik segg Di jo: Maria keem mi vör, as weer
ik
wedder jung waarn un fung mien Leben von vörn an – versteist Du mi?«
»Nee, Abel, kann dat angaan?«
»Warüm nich? hest dat nich al an mennich Moder seen?«
»Hm, denn is dat Leev.«
»Narrnkraam, ik dach an
mi
; wat Maria passeer, dat passeer mi. Mien schönen Droom, den ik mal harr begraben müßt, waak wedder op un stell sik vör mi hin – nu wull ik em in volle Blööt seen an Maria. Nöömst Du dat Leev – mientwegen! Aver as ik seeg, dat de Saak den olen schrecklichen Gang gaan kunn, greep ik in de Speken un geev Doortjn Holm en Wink, se schull Maria bi gode Gelegenheit mien Schicksal vertellen.«
»Hest
Du
dat daan!« reep Maren.
»Ja, üm de Vernunft wedder waak to maken, noch weer 't Tiet. Un wat denn passeer, weetst Du jo – Du hest Maria sach ni verstaan, as se allens verlopen dee. Ik waar ok waak, denn nu waar ik eerst wies, dat Maria en ganz anner Wesen is, as ik mal weer. Man hett mi ok rechttidig waarschuut, aver ik weer to dickfellig un keem ni to Besinnung. Harr ik mi domals op mi sülben besunnen, so harr ik mien Glück sach mit starken Arm fastholen – he harr mit mi in Eren leben oder mit mi starben müßt! Maria is beter, as ik weer – se gung ut 'n Wegen un versteck sik«, sett se lies hinto, »se is as en Bloom, de still in den Dood geit, wenn 't Fröjaar vörbi is.«
En Ogenblick weer 't still in de Stuuv.
»Hest Du nie daran dacht, to Water to gaan, um düt Truerspill...«
»Dat geit Di nix an!« see Abel hart. »Fraag nu ni meer – Doortjn mag Di vertellen, wat Du weten wullt. Ik mutt noch mien Testament maken, Doortjn kommt gliek.«
»Dat klingt jo, as wenn Du över en grot Vermögen kommandeerst«, grien Maren.
»Do ik ok, aver – luter Schuld un Lumpen. Adüüs! schallst Dank hebben, Maren, dat Du kamen büst! Grööt Paul un segg em, he schull mi vör den Braden, den he mi verspraken hett, na 'n Karkhoff fören. Un grööt lütt Maria! ach wenn de hier weer, en Engel vör de letzt Poort!«
»Ik denk, Paul schall Di morgen den Doktor halen, Abel.«
»Den Veedokter, ja, den annern will 'k ni hebben!« Denn sett se lies hinto: »Wenn uns' Herrgott mi ropen wull, ik ga geern, – bün rein satt un mööd.«
De Döör jank, Doortjn keem wedder. Maren gung.
»Heff ik dat ni dacht, Abel, Du hest ganz bläusterige Backen, Du hest to veel spraken.« Doortjn sett en lütt Kumm mit Ries un warme Melk op 'n Disch.
»Maren hett mi de Bicht verhöört, aver allens kreeg se doch ni to weten – nee, nee, eten kann ik nich, aver liß mi en beetjen vör, Du weetst jo, wat ik geern hören will.«
De Stuuv weer wieldeß so wiet anwarmt, dat baben de Ruten al andaun deen.
Doortjn verhung de Finstern un sett sik an 't Bett. Dat Licht harr se neffen sik staan un de Bibelstell opslaan, wo de Geschicht von de Samariterin steit. Lies un langsam klung dat hillige Woort dörch den lütten Ruum, un Abel höör andächtig mit slaten Oog un foolte Hannen. As Doortjn to Enn weer, müß se dat noch mal un to 'n drüdden Mal lesen. Un denn sloog Doortjn de Geschicht von de grote Sünnerin op un lees eer de ok meermal vör. Denn see Abel sacht: »Nu is 't noog, Doortjn.« Kort darop keem en böse Schuur, dat se sticken schull, aver se vermünner sik wedder un leeg nu lang un see keen Woort.
»Dat Bild un de annern Saken hest du noch in Verwaren?«
»Ja, Abel, aver mi is man bang, dat ik afropen warr, eer Dien Hannes kommt.«
»Denn giff dat an Maren, de will dat woll för mi besorgen.«
»Schall ik Dinen Söön garnix bestellen?«
»Em seggen, dat ik veel an em dacht un för em beden heff.«
»Abel, dat weer unrecht, dat Du em so frö von de Döör dreben hest; weer he nu in de Neeg, denn kunnen wi em kamen laten.«
»Mien Unrecht liggt op en anner Flach, Doortjn. Kunn ik en unschüllig Kind bi mi hebben? Un dat he naher na Amerika gung, weer ok dat rechte. Hier weren em alle Jacken to eng, en Stangtoom leet he sik nich anleggen, he weer to welig un unbannig – dar in Amerika is Ruum un Gelegenheit, den Överfloot an Kraft an den Mann to bringen un darbi en ganzen Keerl to warrn.«
Doortjn süüfz. »Du sprikst immer so koolt von em!«
»Ik kenn mien Unrecht, aver kann ik anners? Du weetst jo,
een
Gefööl freet de annern all op. Goot, dat 't en Jung is, en Deern weer garto licht bi mi ganz verkamen. Wenn he wedder kommt, wies em mien Graff un vertell em mien Unglück, denn warrt he mi woll verstaan. Un nu ga, mien Doortjn, un komm morgen frö wedder, vellicht segg ik Di denn meer – nee, nee, bliben schallst Du nich, go' Nacht!« Se strakel Doortjn mit en feverige Hand över de krükelige Back un keer sik üm na de Wand.
Doortjn neem dat Licht mit un sleek na de Döör, denn töger se un seeg sik üm – schull se gaan? Abel eer Bost hiem luut, un wenn se ok noch spreken kunn, so keem doch allens so mösam un langsam ut 'n Mund. Dat gung to Enn, vellicht al düsse Nacht – schull se so ganz alleen...
»Wenn ik to Rau kamen schall, so ga, Doortjn!«
Doortjn gung, maak in de Köök dat Licht ut un kroop na eer Kaat. –
Den annern Morgen weer Ilenbeck verwunnert, dat ool Abel afreist weer, aan antoseggen. Se weer starben as en verlaren Minsch, verraten von alle Welt, blot in de letzten Stunnen harrn sik noch en paar barmhartige Selen na eer ümseen. Un düsse beiden bestellen ok den Sarg, wuschen eer un kleden eer in, sünst röög sik ni Hand noch Foot üm eer.
Doortjn lee eer de Bibel von eren seligen Jörn in de Hand, un Maren wunn eer en Kranz von Immergröön. As sik nüms mell, helen se ok de Wach bi de Liek.
Veel Lüüd spitakeln daröver, dat Maren mit en Persoon, de ringer weer as en ool Wief ut de Armkaat, so veel Ümstänn maak, aver op mennicheen maak dat doch Indruck. De eersten, de sik besunnen, weren Persepter, de Buurvaagt un Kiwitt; de lesen sik un de annern in den Schosterkroog en eernst Kapittel un seen graadut, dat se sik schamen müssen.
Paul weer darbi. He gung ni to 'n eersten Maal na den Schosterkroog, Maren harr al ümmer nastaakt, he schull doch anner Mannslüüd opsöken, denn kreeg he wat Nies to weten un se achterna ok. Vonabend höör he mal ganz wat Nies: Buurvaagt, Schoolmeister un Schoster löben sien Fru, sien Maren: dat weer en düchtige un en hartensgode Fru, de för Noot un Elend en apen Oog un Hand harr, un dat weer heel nett von em, seen se, dat he eer darin bistunn.
Paul waar ganz luuk un see jo nix von den lütten Krieg, den Maren mit em to Huus utfecht harr; he wull ool Abel na 'n Karkhoff fören laten, see he, un sülben folgen, wokeen mit wull.
Weer 't mööglich? Abel Lahann kreeg en lütt Gefolg, un dat is seker, wenn se dat harr mit anseen kunnt, se harr luuthals oplacht un to Maren seggt: Deern, wo hest dat maakt! Aver nu sweeg se rein still un weer ganz tofreden, as eer de hartfraren Eer op eer lütt Kamer full.
KAPITTEL SÖSSTEIN
De Krieg weer över Sleeswig-Holsteen kamen as en Fröjaarsstorm. En paar Lüüd harrn em kamen seen, de meisten weren noch half oder ganz in den Droom, de ruge Dänenweertschaft müß ween, dar weer garni von lostokamen. Dat eerst Gefööl weer en groten Schreck – wat wüß dat lütte Land von Krieg? De olen Lüüd, de noch de Slacht bi Sehestedt mitmaakt harrn, kunnen darvon vertellen, ok von Bonapart, den groten Slachter, de in Rußland von unsen Herrgott laam slaan un denn as en wilden Ever knevelt waar bi Leipzig un Waterloo. Siet de Tiet weer Freden in Stadt un Land, un Buur, Handwarker un Kramer weren jaarin un jaarut bi de stille Arbeit. Do sloog op 'n mal von Kiel her de Larmtrummel, Studenten un denn dat ganze Jungvolk in Stadt un Land spilen de Oren un kemen in Opregung; lies un luut, in Zeitung, op Markt un Straat, in Kamer un Dönz waar spraken över dat Recht, wat mit Föten treden waar, un över de Friheit, de uns losmaak von den falschen Dän. Weer 't mööglich, denn man to! Lang harr he drömerig slapen, de ole Grull, nu waak he op un heev den Kopp hooch. Aver Waffen! Nix weer dar, üm Krieg to fören, keen Geweer, keen Kanoon, keen Pulver un Bli, keen Waffenrock – allens müß eerst maakt un anschafft warrn. Dat koß Geld, veel Geld! Kredit harr dat lütt Land wenig, so müß dat sülben seen; sik to hölpen. Wat sloog dat an, wenn ok de een un anner deep in de Tasch lang un Dusende hergeev – dat weer en Droppen op en hitten Steen. Nee, Buur un Börger müssen stüren, hooch stüren to de Inquarteern, de bald garkeen Enn nemen wull, darto de Leverung an Heu un Stro, Wagen un Peer, woför nix geben waar as en Zettel, de eer seggen dee, dat mal allens betaalt waar. Na, dar luur op! see de Buur, aver he stüür un lever, schick ok sinen Jung in 't Feld: Goot un Bloot, man to, wenn wi nich anners loskamen köönt!
Aver mennicheen süüfz un stöön as ünner en grote Last. Dat Geld waar knapp; de wat harr, waar bang un steek dat weg, graad as in de twintiger Jaren, de alle öllerhaften Lüüd noch garto goot kennen. Witt un swarte Juden maken domals en schöön Geschäft, wenn se vorsichtig weren, denn dat Kaptaal bröch hoge Prozenten.
Paul Struck harr jo keen Uursaak to sorgen, alleen von sien Zinsen harr he en Herrnleben hebben kunnt, un in de harden Kriegsjaren kunn he noch ümmer wat achter de Oken steken. Un dochen stöön he op en gresige Aart, meer as de armste Stackel in Dörp – harr
de
Koppwee üm dat Geld, wat em feel, so queel Paul sik üm de Speetschdalers, de he harr un höden dee. Maren sett em oft op eer kortfarige Aart den Kopp torecht, aver dat heel nicht vör – kemen wedder Stüren un Utgiften, sung Paul ok sien ool Leed. Dat kenn un verstunn se nich, dar weer eer Broder Tyge en annern Mann. He harr oft in grote Verlegenheit seten, weer denn woll eernst un swiegsam west, harr gruvelt un mit eer hin un her dacht un söcht, aver denn mit en starke Hand angrepen, üm sien Foorwark wedder in Gang to setten.
Gefull eer so 'n Stönen nich, so weer eer en anner Saak noch meer toweddern. Paul beklöön allens, un wat em ok bemöten un tostöten dee, se müß allens achterna anhören. Blot von sien Geldgeschäften vertell he nix. Dat leep dar veel bi em ut un in. Se kemen ut Dörp un Stadt, mitto wiet her, Buurn, Katenlüüd, Handwarkers un Kramers. Neffen de Waanstuuv harr he en lütt Kamer, wo he sien Geldgeschäften afmaak. Dar stunn ok de sware isern Kasten, de doppelt verslaten weer, un wo he sien Böker, Geld un Papiren in verwaren dee. Wull he mal alleen darin rümkramen, sloot he de Döör af un verhung sogar dat lütt Finster, dat mit starke isern Trallen versekert weer.
As to de Hochtied dat ganze Huus reinmaakt waar, harr se al versöcht, dar rin to kamen, harr 't aver togeben, as Paul den Slötel partu nich ut Hannen geben wull. Se wull in de Dagen kenen Larm hebben, aver op 'e Duur heel se dat nich ut. In de Kamer weer sien Schatz, hier weer sien Hart, wenn he överhaupt een harr, weer sien Borg, wo he ganz alleen Herr un Meister speel un eer un de ganze Welt belach. Wull se dat Kommando hebben un em op eren Weg bringen – un dat wull se! – denn müß se in de Kamer rin, denn müß se sien Geldgeschäften ünner Ogen hebben. Dat wüß se, un darop stüür se. Aver mit Gewalt leet sik dat ni dwingen. So luur se denn in stille Ungeduld op en gode Gelegenheit – mit Gewalt leet sik nix maken, hier weer Vörsicht un Klookheit de Baas, dat wüß se.
Mal abends, as Knechten an Deerns na Bistörp to Danz gaan weren, seten Maren un Paul alleen in de mollige Stuuv tosamen. Paul, de den Dag veel rümlopen harr, rekel sik op twe Stööl, de he sik na sien Komodigkeit torecht stell; Maren snee Hemden to för em, denn mit sien Ünnertüüch weer 't man wat klöterig bestellt.
»In Quarnstedt is Füür west – allens opbrennt, sogar de Papiren un dat Geld, dat sach smölt is«, vertell he.
»Heff 't lesen in 't Blatt«, see Maren, as weer se mit eer Gedanken ganz bi de Arbeit. »Kennst Du den Mann?«
»Ja, he waan hier fröer in Voß sien Kaat – is en lütten Discher. Vör Jaren heff ik em mal dusend Mark leent. He wull sik en Karussel maken, hett he ok daan, un darmit trock he von Markt to Markt un verdeen veel Geld, veel Geld! Nu is dat hin.«
»Hm! Dat de Fru nich eerst na dat Geld langt hett!« dröön Maren un lee mal den Finger an de Back, as wenn se sunn. »Magst Du geern en breden Kragen an Dien Hemden? Dat warmt den Hals beter.«
»Nee, deit ni nödig, an 'n Hals freer ik nich! – De Fru, seggst Du. Ja ja, se kunn jo man nich an dat Geld rankamen, harr jo den Slötel nich.«
»Weer de Slötel verlaren?«
»Verlaren, nee, den harr de Mann in de Tasch, un he weer jo wiet weg.«
»Denn harr se garkenen Slötel to dat Schapp, wo dumm!« Se lee de Scheer an un snee iverig darop los.
»De Kornmakler Peter Pein vertell mi, de Mann hett weent, as he to Huus kamen is.«
»Sunnerbar!« tüün Maren, »worüm? he harr jo doch den Slötel noch.«
»Wat? büst Du ni klook, Maren? den Slötel? wat nützt em de Slötel? Slott un Schapp, Geld un Papiren – allens is jo verbrennt!«
Maren lach. »Du hest recht, lütt Paul, ik snack sach dumm Tüüch. Aver wat schall man sik ok üm so 'n narrschen Keerl quelen? Worüm gifft he sien Fru ni den Slötel, wenn he över Land geit? Dar schütt em ganz recht!« Se gung wedder an de Arbeit.
Paul schuul eer mal von de Siet an. »Du sprickst, as wenn Du di noch freun deist över sien Malöör!« gnurr he.
»Hm, dat jüst nich, aver ik kann so 'n Dummheit ni verstaan. – Du hest so korte Ärmel in Dien olen Hemden, schall dat so ween?«
»Ja, dat laat man so, spaart Linntüüch. – Dummheit, seggst Du. Aver wenn sieh Fru em nu bemuust?«
»Ha, ha, de Fru den Mann bestelen – worüm?«
»Weet ik dat? Aver wenn 's dat nu deit?«
»Denn bestool se sik sülben – en narrschen Infall! Allens waar se aver sach ni nemen – so 'n Füür fritt allens un lett blot de Asch trüch. – Hest Dien Geld von
den Discher wedder kregen?«
»Lang, lang! He harr 't bannig hild, de Zinsen weren em to hooch. He leen sik den Rest noch bi Behrnd Stemmann, as mi seggt is, üm mi man los to warrn, hä hä!«
»Hm, Du weetst Dien Geld goot wedder ran to fischen – also hoge Prozenten, hm.« Se neem em Maat an 'n Hals un froog: »Sünd Dien olen Hemden hier ni to eng?«
»Ja, ja, Maren, wenn ik warm warr, mutt ik den Knoop ümmer losmaken. – Is Hinnerk Pahl hier west?«
»Den heff ik woll in veer Weken ni seen, un is neegst Naver. Wo schull em dat gaan? Süst Du em nich in 'n Schosterkroog?«
»Nee, dar kommt he ok nich.«
»Denn is he sach krank«, see Maren över eer Arbeit.
»De krank? is jo en Keerl as 'n Eekboom! Nee, em feelt ganz wat anners! Aver laat em man, veertein Daag geev ik em noch Tiet, denn schall he...«
»Sünd Di de Knööp so recht? ik heff hier welk von Perlmutter, wat seggst darto?«
»Ach enerlei, enerlei, do wat Du wullt! – Ik will em dat mal trüchbetalen, wat sien Vader an minen Oom daan hett!«
»Oom? wokeen weer dat?«
»Na, mien Oom, Henn Kark, von den heff ik jo den Hoff un dat Geld kregen.«
»So! Ik dach, Dien Öllern weren so riek west – hebbt de ni hier waant?«
»Vader weer Buurvaagt in Peissen, storv aver frö, un Moder, de al lang quient harr, waar veertein Daag na em ok graben. Mien Oom harr keen Kinner. He verköff den Hoff in Peissen un neem mi to sik. Oha, wat heff ik weent, as ik hier ankamen dee.«
»Muchst em ni liden?«
»Nee, eerst garnich. He harr so 'n helle harde Spraak, weer kort un basch. Un denn müß ik ümmer an en Kattuul denken, wenn ik em anseeg. De Nees weer so krumm un spitz, de Ogen so scharp un gau, se waarn allens wies, un daröver seten de Ogenbraan, as twe Flünken, flusig un iesgrau, dat keem mi vör, as wenn he ümmer ut 'n Busch keek. Nee, ik weer bang vör em, aver so 'n Kinner sünd narrsch, he hett mi nie wat toweddern daan un toletzt allens vermaakt. Trina-Mösch weer slimmer, de hett mi mitto häßlich knepen, wenn ik eer en Stück Zucker oder en Appel muust harr – se sloog ni, se kneep ümmer.«
»Hm! Un Steffen Pahl, seggst Du, hett de Dinen Oom wat daan?«
»Ja, ja, denk Di mal! Oom harr em Geld daan, un as he dat wedder hebben wull, gung Steffen Pahl op em los un wull em dootslaan!«
»De ool Steffen, beware! Schull Hinnerk ok so ween? Du hest em Geld leent? Denn nimm Di doch in acht, Paul!« Maren lang na en annern Bolten un wickel em af.
»Ik ga dar nich in 't Huus, Gott schall mi bewaren. Nee, de Afkaat will em woll krigen.«
»Afkaat, hm! He kann denn ni betalen? Is dat veel?«
»1500 Mark, un denn is he mi ok noch 90 Mark schüllig an Zinsen för verleden Jaar.«
»Ik kenn so 'n Geldgeschäften ni recht. Wenn de Afkaat em nu anfaten deit, wat passeert denn?«
»Geld kriggt he narms meer, de Hoff is hoch verschüldt – he mutt sach den Kraam verlopen.«
»Denn mööt Fru un Kinner mit. Dar is jowoll en ganz Tümp Gören?«
»En Stücker säß – veer Jungs, grote Slüngels.«
»Wat warrt denn ut den Hoff?« froog Maren.
»Verköfft natüürlich, denn schau de Ool noch mal vör Weedaag rümdanzen!«
»Hm! – Wokeen hett Di de olen Hemden neit? Dat is jo ruge Arbeit!«
»De ool Lammersch in de Armkaat! – Denn kööp ik den Hoff, dat Land liggt mi prächtig, allens prächtig!«
»Hm! Aver wo wiet wullt Du gaan mit Dien Bott? Dar kunnen ok jo noch anner Lüüd Lust to hebben.«
»Mien Geld is dat letzt – sowiet müß ik jo beden.«
»Denn warrt de Hoff sach ni billig – weetst Du, woveel he darop schüllig is?«
»Ja ja, düür warrt he sach warrn, aver ik will mien Geld wedder hebben!« He gung mal dörch de Stuuv un krau den Kopp.
»Dien Geld mußt Du bargen, dat versteit sik«, meen Maren geruig un gung iverig wedder an eer Arbeit.
»Laat nu doch en Ogenblick de verdreiten Hemden!« schull Paul. »Wat meenst Du denn, Maren, wo maak ik dat?«
»Je, Paul, ik kenn Dien Geschäften jo nich. Aver wenn Du mi fraagst – segg mi mal, wo kommst Du darto, 1500 Mark an en povern Mann to leen as letztes Geld? wullst Du em blot to Fall bringen?«
»Ja ja, dat woll, aver ik krieg ok schöne Zinsen, denk mal, säß Prozent!«
»Hm, ik see dar keen Bereken, Paul. He betaalt Di keen Zinsen, as Du seggst, un dat Kaptaal büst ok los.«
»Van Deuvel, wokeen seggt dat! Ik will em woll krigen, he...«
»Man ruig, lütt Jung, Geschäfte heff ik mit minen Broder ümmer still un in Freden afspraken. Ik versta Di: betaalt he nich, so rittst Du em Huus un Kluus ut 'e Hannen, ni waar?«
Paul nück.
»Denn hest Du den Hoff mit all de Lasten: Stüren, de nu to Tiet ganz nüüdlich hooch sünd, meer Lüüd an 'n Disch un in Loon, meer Inquarteern, meer to levern – in Kriegstiden is so 'n Infall en beetjen düür, dünkt Di dat nich ok? As ik segg: so 'n Spikelaatschoon versta ik nich.«
Paul seeg eer von nerrn bet baben an. »Sü mal! un Du wullt mi seggen, dat Du nix von Geschäften verstaan deist?«
»Dat fallt mi nich in, Paul; aver
Dien
Geschäften versta ik würklich nich, Du mußt jo Geld verleren!«
»Ja ja, wat schall ik denn, wat schall ik denn doon? Segg mi doch Dien Menung! Ik queel mi al wekenlang mit de Saak un kaam ni to Heck!« He greep sik in de Haar un leep op un af.
»Du deist jo nich, wat ik segg, aver man to, minen Raat schallst Du hebben. In Dien Stell waar ik Hinnerk noch 500 Mark un wenn 't ok dusend sünd, toleen un...«
»Wa watt? büst Du rammdäsig!«
»Un waar to em seggen: de söß Prozent Zinsen för verleden Jaar treck ik af, un von nu an betaalst Du mi prick op 'n Dag twe Prozent.«
Paul lach gnatterig op. »Aha, Di sünd de Prozenten to hooch! Ik heff Di richtig taxeert un warr Di noch mal üm Raat fragen! He! he! den Hallunk ok noch wat schenken!«
Maren sweeg un nei wider.
»Ik segg, anner Lüüd spöölst Du to, mi treckst Du ut! ik mutt dat Bad kölen, wenn 't knippt! He! he! mal heff ik würklich daran dacht, ik wull Di den Slötel to de Kamer geben« – he wies mal na sien Geldkabbüüs – »aver ik schall mi waren!«
Maren lach em hell an. »Behool Du jo Dinen Slötel, wat schall ik darmit! Aver sett Di mal dar op 'n Stool un laat mi utspreken. Du mußt doch weten, wat för 'n kloke Fru Du hest – man hier her!« Se wies op en Stool eer gegenöver.
»Na, dat schall mi verlangen – mientwegen denn!« He sett sik un luur eer an.
»Hinnerk Pahl hett en Hoff von föfftig bet sößtig Tonnsaat Land, is mi seggt waarn. Sien Wischland weer knapp, un darüm hett he en goden Kopp daan, as he vör 'n Jaarstiet sik de Besenwisch toköfft hett...«
»För mien Geld, ja!«
»He is en düchtigen un flitigen Buur un hett dörch sure Arbeit sien Land bannig in 'e Reeg bröcht, he buut dat beste Koorn – is 't ni so?«
»Ja ja, dat will 'k ni striden, aver...«
»Sü mal, Paul, wenn Du em en Tietlang över Water holen deist, denn arbeit so 'n Mann as Hinnerk sik wedder rut, un Du bargst Dien Kaptaal. Besunners wenn de Krieg bald vörbi is. Wullt Du den Söön darför dalriten, dat de Ool mal Dinen Oom draut hett, so kannst Du dat Vergnögen hebben, aver de 1500 Mark warrst Du darbi los un meer as dat. Heff ik recht? Sünst segg noch mal, dat ik Di uttrecken will!«
»Nu, nu, so slimm weer 't jo ni meent«, begöösch Paul. »Aver twe Prozent!«
»Beter as garnix! Aver nu laat uns darvon opholen un sprick mi ni wedder an üm so 'n Saken! Ik weet, Du hest meer fule Kunden, Hinnerk Pahl reek ik noch garni darto, Du hest slimmere.«
»Wat? wat weetst Du von mien Geldgeschäften? Hest woll an mien Döör rümkunkeluurt.«
»So görenhaft bün ik doch woll nich, Paul Struck! Aver de Lüüd sünd bi mi ankamen, wenn Du tofällig ni to Huus weerst, un hebbt mi veel vertellt; se müchen glöben, ik wüß wat darvon un kunn en Woort för eer inleggen. Un so blangbi heff ik mi mal ümhöört, wat dat för Lüüd sind, de Du Dien Geld hingiffst – Du leve Gott, ümmer dat letzt Geld in Hüüs un Geschäften un ümmer hoge Prozenten! Wenn Du dat von Dinen Oom hest, so hett he Di dumm toleert! Twe Hüüs – ole Rummelkasten, de Du ganz verfallen lettst – hest Du al in Kellnhusen; duurt de Krieg noch fiev Jaar, so hest Du an jeden Finger en Stadthuus oder ok en Barg Geld verlaren. So kommst Du jo von Matten op Stro!«
»O o, ik heff al schöne Zinsen innamen, schöne Zinsen! Un denn bün ik ni so 'n Narr, dat ik all mien Geld an so 'n Lüüd utleen, de wacklig sünd. Nee, mien Deern, so klook bün ik ok! Dat dickste Enn steit seker in Hüüs un Hööv, bringt aver ok keen grote Prozenten. Aver en lütten Deel, so enige twintig dusend, sett ik mi fast, üm en beetjen to spikeleren. Un denn vergittst Du, Maren, dat so'n Lüüd, de in de Kniep sünd, ankaamt un jammert un klammert, un wenn man denn so goothartig...«
»Swieg doch rein still von Dien Goothartigkeit, Paul Struck! Warrt jo ni von Di verlangt! Ik will Di en blanken Daler geben für jeden Mann, de Di goothartig nöömt! Verstand, Klookheit en vernünftig Bereken – dat is 't, wat man söken deit an en düchtigen Geschäftsmann. Segg sülben: wenn Du 1500 Mark seker hinsettst, so kriggst Du vellicht man dre Prozent; deist Du dat ut för söß an en flauen Mann, so hest Du dre Prozent meer un settst darför dat ganze Kaptaal op 't Spill. Un dat nöömst Du Spikelaatschoon? Unsinn is 't! Reek mal dat verlaren Kaptaal von de hogen Zinsen af, Du schallst Di verferen! Bedreeg Di doch ni sülben!«
Paul smeet sik hin un her op sinen Stool. »Dat Geld is mien, ik kann darmit doon, wat ik will!« see he plump un gluup Maren brutt un patzig an. Aver se waar dat ni wies, se weer al wedder iverig bi de Arbeit. Un nu kunn he seggen un doon, wat he wull, se geev em keen Antwoort, seeg em garni mal an.
»Van Deuvel!« reep he toletzt, »wat feelt Di? Di hett nüms op 'n Foot patt, un denn as en steetsch Peerd? Wat hest Du?«
»Wi sünd to wiet utenanner, Paul. Wat Du Spikelaatschoon un Geschäft nöömst, dat kommt mi vör, as wenn en Kind mit Geld speelt. Mien Menung kennst Du. Nu do, wat Du wullt, aver laat mi tofreden. Ümleren kannst Du woll ni meer, denn mutt de Boßel sinen Loop hebben.« Se pack mit flinke Hannen eer Saken tosamen, lee Linntüüch un Hemden in 'n Koffer un gung na de Slaapstuuv.
Paul bleev noch en lange Tiet alleen un heel luut un lies en lange Reed, as na so 'n Optog sien Gewoonheit weer, denn gung he ok to Bett. Aver he kreeg de Nacht wenig Slaap, Maren harr Gespenster weckt, de üm em rümdanzen un em von een Siet op de anner smeten, un as he toletzt inslapen dee, harr he en häßlichen Droom. He weer alleen in sien lütt Kabbüüs, drööm he, un seet dar op en groten Geldsack, dat tobunn Enn na ünnen, de beiden Timpen, de he tofaten harr, na baben. Rundümher legen sien Böker un Papiren, apenslaan, dat he jede Tall un jeden Naam lesen kunn. Dar stunn Hinnerk Pahl mit 1500 Mark und 90 Mark Zinsen, graad vör em de Kornmaakler Peter Pein mit 10 000 Mark to fiev Prozent, den eersten September schull he Zinsen betalen; darachter de Slachter Stürck, de mit den Hamborger Juud Jonas Fleesch lever an de Armee, mit 2000 Mark to söß Prozent, un dicht vör em en Schuldschien över 2500 Mark mit twölf Prozent von den jungen lichtfarigen Sellhorn – de Zinsen för 't eerste Jaar harr he gliek aftrocken, de weren al in den groten Sack. Aver wat weer dat för'n Klötern un Rasseln? He keek sik mal üm. Sunnerbar! He kunn dörch den Footborrn seen, as wenn de von Glas weer. Un ünnen in 'n Keller dar stunnen se all: Peter Pein un Hinnerk Pahl un de Juud un Slachter, un de Söön von Siem Sellhorn, de Daugenix, heel em den fetten Schuldschien hin, un alle lachen un leten sien Geld, sien schönes Geld ut den Sack lopen, den se von ünnen ansneden harrn. He schreeg luut op un smeet sik över den Sack, aver de Drüddels un Dalers lepen em man ümmer so ünner'n Hannen weg un dat Lachen waar ümmer luder. Un denn leeg he op den lerrigen Sack un flöök un bölk un reep üm Hölp.
»Paul, Paul, wat hest Du?«
He keem to sik sülben un funn sik in Bett, platt op 'n Buuk, un Maren stünn vör em. »Wat hest Du, büst Du krank?« froog se.
»Ik heff sach dröömt«, see he unseker. »Wat is de Klock?«
»Acht, das is hellig Dag. Büst Du krank?«
»Nee, nee, krank nich, laat mi man, laat mi man!«
As Maren rutgaan weer, stunn he op un trock sik gau an. De eerste Gang weer na sien Geldkamer – allens in goden Verfaat, allens nett verslaten. Aver de gresige Droom dröön em den ganzen Dag, ja noch wekenlang dörch 'n Kopp – wat harr de to bedüden?
KAPITTEL SÖBENTEIN
Stuten-Stina bröch de Post ut Kellnhusen: dat schull nu wedder losgaan, de Dän harr den Waffenstillstand opseggt un maak alle Anstalten, na 't Süden to kamen; sien Scheep swömmen al in de Ostsee rüm, proppenvoll von Soldaten un voll Kanonen so groot, dat en Mann dar komodig in to Middag slapen kunn. De sleeswig-holsteensche Armee schull düt Jaar mal an de Spitz, Generaal Bonin sammel allens, wat en Helm droog, nu schullen sien Lüüd wisen, wat se verleden Jaar un in 'n Winter leert harrn.
Slimm sünd so 'n Tiden för all de Lüüd, de eer Best in 't Füür schicken un sülben to Huus bliben mööt, un dar röögt un wiest sik an eer allerlei, wat in de Alldagstiet slapen oder sik versteken hett. De Leev finnt en Woort, en Teken; Tranen störrt ut Ogen, de dat Wenen lang ni meer kennt, Hannen doot sik apen, de sünst knisig un knauserig sünd. Denn föölt sik de Moot so lütt, so stackelig, un de sik lang ni na sinen Herrgott ümseen hett, deit dat nu – Globen un Hönergloben warrt ut de Rumpelkamer haalt; de een geit hin un prachert an de Himmelsdöör, uns' Herrgott schall doch en Inseen hebben, de anner söcht en ool Wief un lett sik ut smerige Kaarten wat vörlesen oder fraagt Droom- un Punkteerbook.
De ool Karline, de vör en Jarer tein graben weer aan Köster un Paster, waar nu eerst betruert. So verstunn doch nüms de Kaarten to leggen, un mennich Fru un Deern wüß to vertellen, dat se ut de bunten Biller spraken harr as en Propheet, un allens weer indrapen. Schaad, dat se doot weer!
Mariken Kiwitt weer in grote Angst üm eren Niklaas. Doortjn Holm trööß eer so goot se kunn un wies na baben, wo allens torecht leggt warrt, wat uns Minschen todacht is. Aver se kunn doch ni to Rau kamen, as en Gespenst sleek de Sorg üm eer rüm Dag un Nacht. Eer Niklaas weer in Sleeswig in 't Quarteer, so harr he güstern schreben. Se weer geern sülben hinreist, üm em noch mal to seen, aver dat kunn nich angaan – wat wull in so 'n ruge Tiet en Fruunsminsch ünnerwegens un nu gar in en grote Stadt, de proppenvoll von Soldaten weer? So müß denn Neels los, he verstunn sik ok beter op 't Reisen von fröer her. Se pack en groten Krinthenstuten, enige Mettwüst, en dennig Stück rökert Speck un twe Paar nie Strümp in en Dweersack, un Neels reis af mit de Baan na Sleeswig, den annern Dag wull he wedder kamen.
Mariken kreeg eren smucken Jung dütmal to 't Fest ni to seen, Uurlaub waar em ni geben. Aver en lütten Troost wull se doch hebben, se wull sik em sülben halen, wenn överhaupt Troost för eer Moderhart to finnen weer. So hinto Klock twe, – de Huusarbeit weer daan, – see se to Trina: »Sla mi mal den besten Stuten in 'n Dook, ik will na Dierk-Scheper.«
»Wenn de Eer man annimmt, he kann jo ganz keen Fruunslüüd utstaan«, meen Trina. »Un wenn man em wat fraagt, so höört he garni darna hin un warrt mitto noch groff darto – mi is bang, dat nützt nix.« Se gung aver hin un dee, wat eer heten waar.
Trina weer noch ümmer dar in de Schosterkaat, nu al an de Kant fievuntwintig Jaar; se weer mit Neels un Mariken begriest un begraut un höör to 't Huus as en ool Stück Möbel. Aan dat Mariken wat verraden dee, wüß Trina ganz genau, wat de Meisterin wull, un dat se över de Saak den Mund heel, ok gegen Neels, de den Scheper nich utstaan kunn un em en dwatschen Gravijaan nööm verstunn sik von sülben.
Wo se Dierk drapen waar, wüß se ungefeer. Se gung achter ut de Kostalldöör, de Gesell schull eer ni weggaan seen, un denn dörch den Gaarn in 't lütte Möölnholt rin; se harr dat Glück, nüms to bemöten, un weer bald in 't frie Feld.
Wat weer 't en schönen Fröjaarsdag! In 't Holt op den hööchsten Boompoll sung de Drossel, un hooch över 't Feld sweven de Lerchen un predigen den Sommerfreden. An den Grund gröön Gras un Kruut, un hier un dar keken de Knüllblomen in eer slowitte Morgenmütz un rode Sleuf mit truhartige Kinnerogen in den widen blauen Heben. Wat kümmert sik Drossel, Lerch un Bloom üm den Krieg! Se singt un blööt un vertellt, dat de Leev noch Leben hett, wenn de Minschen sik ok dootslaat in Wuut un Raas.
De Heiloh, de nu breet un wiet vör eer leeg, harr noch eer pulterig un wandschaben Winterkleed an – sleep se noch, oder weer se doot, storben un verdorben in Ies un Snee un soren Oostwind? De Kratt noch kaal, keen Grasspier, keen Bloom, nix Grönes as hier und dar en paar duuknackte Füürn oder en Braambusch op 'n Barg; keen Luut, as dat trurige Leed von lütt Geelgöschen – de Lerch steeg ok hier, aver eer Leed klung anners as över 't gröne Roggenfeld, se sung man ümmer: na baben, na baben! Ja, baben weer 't schöön, as Persepter un Paster vertellen, aver se wull jo noch leben un eren Niklaas noch so geern bi sik beholen – aan em weer eer de schöne Welt aan Smack, en Karkhoff as de sore Heiloh.
Dierk seet an en Hünengraff un bunn Heidbessens, Mariken seeg em al in de Feern un stüür op em to.
»Schaam Di wat, Spitz, hool den Baart! Wokeen bellt en ool Wief an!« De Hund höör op 'n Prick un sett sik neffen em hin, maak aver en heel verdreetlich Gesicht.
»Go'n Dag, Dierk!«
»Dag!« De Ool seeg garnich op von de Arbeit.
»Dat is mal en schöön Weder vondaag!«
»Büst Du egens kamen, üm mi dat to vertellen?«
»Nee, Gott, nee! Ik wull em düssen Stuten bringen, wenn He em nemen will.« Se slog mit en beverige Hand den Dook utenanner.
Dierk keek mal tohööcht. »Ach, büst Du dat, Mariken! Stuten – wat schall de, woto?«
»Den schall He eten, Dierk.«
»Du wullt woll Heidbessens darför hebben.«
»Nee, he kost nix, Dierk.«
»Garnix? Nu höör mal, Spitz, uns warrt en schönes Broot baden, dat garnix kost – glöövst Du dat?«
Spitz drei sien verdreetlich Gesicht af un keek minnachtig över de Heiloh, as wenn he seggen wull: wenn Du so 'n Schaapskopp büst un dat glöben deist, mi ni toweddern, aver ik neem eer dat nich af.
»Du hest recht, Spitz, dat is all Wind, ümsünst is de Dood! Domals in de twintiger Jahren, as alle Welt nix harr, do waar wat weggeben, heemlich un mit en warm Hand – jeder kenn de Noot un wüß, dat se wee deit. Aver nu, in düsse ruge Tiet! – Mariken, segg, wat hest Du op 'n Staken?«
»Köpen will ik würklich nix, Dierk, de Stuten is ümsünst.«
»Denn wüllt wi den Stuten ni hebben, Spitz!« He fung wedder sien Arbeit an.
Mariken müß inseen, dat se de Saak verkeert anfungen harr.
»Neels is vondaag na Sleeswig un besöcht unsen Niklaas. Wi sünd bang, dat he bald wider na 't Noorn morscheren mutt; de Lüüd seggt, de Krieg geit wedder los.«
Dierk nück langsam mit 'n Kopp. »Dat geit los, nu aver förrecht! He is al vörop.« He wies mit 'n Dumen över de Schuller na 't Noorn to.
»Wokeen, Dierk?«
»Güstern Nacht weer 't. Spitz un ik weren so hinto Klock twölf mal na buten gaan, wi harrn keen Rau op 't Lager. In Ilenbeck klung dat Hoorn von den Nachtwächter, un na Lockstedt to schreeg de Uul, sünst weer 't boomstill; an 'n Heben grimmel un wimmel dat von Steerns, un hooch in 't Süden stunn de Maan. Do keem he angaan mit en langsamen Schritt, as en Heidmeier, Ogen holl, den Kopp vöröver nüült, duuknackt; över de Schuller hung sien Kuller in Palten, darop de korte brede Leen un daran dat Haartüüch, as dat bi en Meier Bruuk is. Spitz kroop an mi ran un fung an to hulen op en gresige Aart...«
»Herr Gott doch, Dierk, wokeen weer dat?« froog Mariken in flegen Angst.
»De Dood, mien Dochter, dat weer de Dood. Wo he Pulver rükt un wo Trummel un Trumpett sik hören laat, dar is Arbeit för em, dar mutt he hin. Uns' Herrgott wiest em de Stell an, wo Fründ un Fiend sik op'nanner störten warrt. Dar wankt he hin un söcht sik en eensame Stell in Kratt un Busch, in Koornfeld, Holt un Reetschalm, all as
de Gegend beden deit. Hier nimmt he sien Haartüüch von de Nack, sleit den Bolten in de Eer, stütt sien Leen op mit en ellern Gaffel, sett sik platt dal un fangt nu an to haren, Dag un Nacht. Sodra aver de Kanoon anfangt to günsen, denn springt he op, richt sik steil, grippt na de Leen, un de Arbeit geit an.«
Mariken weer half doot vör Angst un Gruun. »Du grundgode Gott, mien Niklaas!«
»Dien Niklaas?« froog de Ool, as wenn he ut en Droom keem, denn seeg he eer duursam an. »Man still, man still, mien Dochter! uns' Herrgott wiest den Dood an, he dörv jo nich allens meien, wat em vör de Leen kommt. Du hest jo man den een, den warrt he Di woll laten.«
»Ach, meent He dat? meent He, de Dood warrt em nix doon?«
»Nee, nee, man still, Dinen Jung behollst Du.«
»Gott Loff un Dank, denn kann ik ok wedder slapen! Wa warrt mien Neels sik freuen! Dat is doch ganz gewiß, Dierk?«
»Ja ja, man still!«
»Gotts Loon för den groten Troost, Dierk, Gotts Loon! Aver nu mutt He ok den Stuten nemen; he is mit Melk un Eier anröögt un schöön rusch, den kann He biten un aan Botter eten!«
Dierk weeg den Kopp. »Nee nee, dat geit nich, mien Deern, den hebbt wi ni verdeent – wat seggst Du darto, Spitz?«
Spitz keek em mööd an un see nix. Aver Mariken wüß Raat. Se brook gau en Stück af un heel den Hund dat hin. Spitz rook daran un leet sik dat denn goot smecken.
»Du büst eben so'n Filu as ik, Spitz, schaam Di wat, Du ole Kujoon! Du büst ok al ganz verdorben! – Hier!« see Dierk un lee eer en Bund Schrubbers in den Schoot, »dat för den Stuten, un nu ga!«
»Nee, Dierk, de is für den Troost, den He mi geben hett!« reep Mariken mit Tranen in de Ogen un heel em de Hand hin.
»De Schrubbers för den Stuten, versteist Du mi? Wenn Du dat ni wullt, so smiet ik Di dat Broot an 'n Kopp!«
»Ja ja, för den Stuten denn!« see Mariken angstig, »denn bedank ik mi ok!«
»Ik will dinen Dank nich! –
Du
hollst den Baart, Spitz, sünst kriggst wat op 't Kamsooll« reep he den Hund to, as de op Mariken losgaan wull.
»Du leve Gott, Dierk Prehn, wat heff ik Em daan!« Mariken harr all de Klöör verlaren.
Dierk begreep sik un see geruiger: »Dinen Dank will ik nich, dat höörst Du jo! Denk so, Du hest vondaag mal mit Stuten hannelt. Wullt Du mi aver en Gefallen doon, so vertell mi wat von de lütt Deern, de Maria; se is mi ganz ut 'e Ogen kamen, wo is se bleben?«
»Maria is bi eren Oom in Altna, eer Tante hett eer darhin bröcht.«
»Wat schall's dar?«
»Ik denk mi, se schall dar sach en beetjen tostutzt warrn – He weet woll, Leutnant Sterlau friet mit eer.«
De Ool schüdd ärgerlich den Kopp. »Ik weet ganz wat anners! Hest Du mal seen, wosaken so 'n vörneme Lüüd en Appelsien eten doot? Se sniedt eer an, streit dar Zucker rin un pümpelt dat en beetjen mit en sülvern Teelöpel dörch, un denn drinkt un suugt un lepelt se eer mit Komodigkeit ut, dat wider nix nablifft as de gele Schaal, de achter 'n Tuun smeten warrt, üm to verfulen.«
»Wat – wat will He darmit seggen, Dierk Prehn?«
»Waarschu Maria, dat se sik nich as Footwisch bruken lett!«
»Gott beware, dat müch ik eer garni seggen, se waar mi jo ni mal verstaan! Deit ok ni nödig, Leutnant Sterlau meent dat goot, Neels seggt dat ok un Maren...«
»Swieg still, Dummbaart! Spitz kann so'n Görensnack nich utstaan – maak, dat Du to Huus kommst, he bitt Di sünst in de Hacken!« Darmit keem de Ool tohööcht un keer eer den Rüch.
Mariken neem eer Schrubbers un leep half in Draff, üm den Olen man gau ut de Schußlien to kamen. – Dat weer sach en olen wunnerlichen Mann, ni to verstaan, aver dat schaadt nich, se weer em von Harten dankbar, dat he eer en groten Troost mit op 'n Weg geben harr. –
Den annern Dag keem Neels gegen Abend wedder trüch. He wüß veel to vertellen von groot Gewööl op de Baanhööv un besunners in Sleeswig, dat proppenvoll weer von Soldaten – dat Peervolk leeg rundüm op 'e Dörper in Quarteer. Niklaas gung dat goot, heel goot, he weer sund un smuck as ümmer.
»He kriggt al en lütten swarten Snurrbaart – süüt verdeuvelt ut! Un denn schall ik Di noch seggen, he hett sik ein Bruut opdaan.«
»Wat? en Bruut?« reep Mariken rein verschraken.
»Ja, Mike, freust Di nich? Wi kriegt nu ok en Dochter!«
»Un verleert den halben Jung – nee, mi darto freun! He harr noch geern en beetjen töben kunnt, bet de Baart utwussen is, dünkt mi. Wokeen is dat denn?«
»Raad mal, Mike!«
»Ach wat, raden! Dat is al slimm noog, schalt ik mi nu ok noch den Kopp tobreken, wokeen dat is?«
»Nu nu, Mike, wat wull 't slimm ween! Denk Di mal, dat is een von den Sepenkaker sien Döchter! Heff ik dat domals ni seggt, as he dar in 't Quarteer keem?«
»Du seggst veel, wat Du ni verantwoorten kannst!« meen Mariken un wisch de Ogen.
»Nu warr 'k klook! Kriggst en lütt smucke Dochter, de Di garkeen Kinnerdöök kosten deit, un fangst an to blarren! Maak mi man en lütt Braatwust warm, bi de Pann kaamt Di sach annere Gedanken.« He strakel eer mal över de Back un sett sik denn an sinen Disch, üm allens en beetjen utföörlich daltoschriben. As de Braatwust brecht waar, sett he graad en Punktum, un sien letzte Satz weer: »Weiber sünd ein snaaksches Kraut!«
KAPITTEL ACHTEIN
Dat Huus weer en beetjen inrückt, man waar 't eerst wies, wenn man darvör stunn. Lütt weer 't man un seeg ni staatsch ut, un dochen drei jedereen den Kopp mal darhin in 't Vörbigaan, denn vör düt Huus gröön de eenzige Linnboom in de ganze Straat, un op en lütten Knüll stunnen alle Jaar in 'n Julimaand en paar Rosenstöck in volle Blööt un vertellen de Lüüd von de Pracht, de nu woll buten ween much, buten vör de dumpige, hitte, stövige Stadt. Altna weer ni heel groot, un dochen weer in de Hauptstraten veel Leben un Larm, un je neger man na Hamborg keem, je luder dat Rasseln un Ropen un Lopen un üm so gröter dat Gewööl.
Hier in düsse Straat weer 't still un geruig, hier wanen meistens Lüüd, de eer Geld leben deen oder sik hier trüchtrocken, wenn se abends eer Kontoor, dat in de Elvstraat, Fischerstraat oder gar in Hamborg weer, slaten harrn; na all de Arbeit an 't Pult oder in de Börs harrn se hier en geruig Nest, wo se sik verpusten kunnen.
An de Huusdöör achter den Linnboom stunn op en mischen Schild in latiensche Bookstaben: »Dr. A. Boysen, Arzt«, un de an den Klingeltog mit den blanken Knoop trecken dee, kunn dat mitto beleben, dat en junge, heel smucke Daam de Döör apen maak un em mit twe eernste drömerige Ogen fraagwies anseen dee. Dat weer Maria.
Binnen weer dat Huus prächtig smuck von nerrn bet baben. Op Treppen un Vörplatz smalle Deken, wo 't sik so lisen op gung, in de Stuben bunte Teppiche, Biller an de Wannen un darünner spegelblanke Möbel, blau oder gröön övertrocken. Jede Ruum schien en Staatsstuuv, blot dar, wo de Dokter husen dee, weer 't voll von Böker, Papiren, wunnerliche Instrumenten un Pipen; Stevelknecht un Morgenscho stunnen komodig to Hand, dat se licht to finnen weren.
As Maria noch en lütt Göör weer, harr se in 'n Gaarn von eren Vader sik en stille Eck utsöcht, de höör eer ganz alleen to. En Nöötbusch mit brune Bläder un en kröpeligen Ellhorn bögen sik as en breden Schirm över dat Flach, un dat lütt Mäden harr sik dar witten Sand in de Schört hindragen, witte Flintsteen rundüm plant un dat mit Snickenhüüs un blanke Pottschörren smuck maakt. Düt weer eer Sloß, wo se in Sommerdagen mit eer Poppen spelen un drömen dee von en Welt, de utseeg as en Paradies. Nu harr se wedder en stille Eck funnen, nich in Vaders Gaarn, aver doch bi eren goden Oom – aver wo weer de Freden un dat Glück von domals!
Dr. Boysen un sien lütt Fru harrn sülben keen Kinner un muchen sik in eer smuck Huus mitto en beetjen eensam fölen. Meermal harr he bi sinen Broder anfraagt, ob Maria nich en paar Jaar bi em ween kunn, sien Fru waar eer goot plegen un höden, ok waarn se eer in en gode School schicken. Aver Tyge wull dat ümmer nich, Maria weer nu mal sien Oogappel, sien Bloom. Ok müch he bang ween, se kunn an dat fine Stadtleben garto veel Gefallen finnen, denn von Stadtluft un -leben heel he ni veel. Nu in de Verlegenheit, as Maria sülben en Versteek söch för sik un eer Hartleed, harr he nix dargegen. So keem Maria in dat Huus achter den Linnboom un waar holen as en Dochter.
De Dokterin weer en lütt quicke Fru, dat grade Gegendeel von eren eernsten, swiegsamen Mann. Se harr en düchtige Kööksch un en Stubenmäden darto, so weer dar wenig mit Hannen to doon. Se lees veel, speel Klavier, gung spazeren un köff för den Huusstand in, harr darbi aver allens nett ünner Ogen. Abends, wenn eer Mann mööd to Huus keem, plöter se un lees em wat vör, sogar geleerte Saken, denn he harr al jarenlang an de Ogen leden. De Saak mit Maria un Sterlau seeg se anners an as eer Mann. As de domals Maren den Marsch blaas, tuschel
de Dokterin eer to: »Unbesorgt, das gibt sich! Nur erst die jungen Leute miteinander verständigen! Du visitierst den Leutnant auf seine Geheimnisse und ich unsere Maria – es wäre doch wunderlich, wenn zwei verschmitzte Frauen nicht ein schrullenhaftes Paar zusammenbringen könnten!«
Maria leev denn as Kind in Huus, eerst swiegsam un scholu, aver bald warm un vertruut. De lütt lustige Dokterin leet eer ni veel Tiet to 'n Besinnen: denn gung se mit eer ut to 'n Inkoop, denn waar leest, vertellt, spaaßt, fraagt, dat se knapp to sik sülben kamen kunn. Un as se man enige Weken sik inleevt harr, maak eer Tante den Vörslag, se wull eer Ünnerricht geben in Franzöösch; wenn se Lust darto harr, ok in de Musik. Maria much an ool Abel denken: se verschraak sik, aver se waag nich, nee to seggen, un so gung de Arbeit an.
»Die fremde Sprache löst die Zunge, liebes Kind«, see de lütt Fru, de sach seen harr, dat Maria de Klöör trock, »und sie öffnet Dir den Zugang zu den geistigen Schätzen eines großen Volkes. Die Musik bildet Ohr und Hand und ist ein unerschöpflicher Born der Besänftigung, Klärung und Beruhigung.«
In 'n Anfang gung 't drang as ümmer, aver de lütt Tante harr en Engelsgeduld; keem mal en Dummheit vör, so lach se eer hell wat ut, schellen kunn se garnich, as 't schien. De Dokter mark nix darvon, allens waar daan, wenn he ni to Huus weer – se schull em mal damit överraschen, meen de lütt Fru.
So gung de Tiet. De Bläder von den Linnboom weren lang verstaben, Sneeflocken küseln buten vör 't Finster, un de Winter maal sien sülvern Blomen an de Ruten. Maria leer Dag ut un in mit Lust un Iver, se harr jo sünst wenig to doon, un eer lütt Meisterin harr eer Freud daran.
Af un to gungen se ok mal in Komedi un Oper. Dat weer en nie schöne Welt för Maria, se kunn mitto de halve Nacht ni slapen, wenn se recht wat Grotes oder Truriges seen harr. De beiden öllerhaften Lüüd harrn sach nich ümmer Lust darto, besunners de Dokter nich, aver se deen dat üm Maria. Ok lütte Gesellschaften waarn geben un besöcht; se müssen sowat opstellen üm dat junge Minschenkind, dachen se, sünst waar dat ganz bi eer versuren.
En langen Breef ut Ilenbeck bröch Maria bina ganz ut 'n Verfaat. Maren vertell eer von de Hochtiet, von Sterlau un dat he mit eren Vader spraken harr. Dat wööl all de Gedanken wedder op, de se mit Gewalt in en versteken Eck staut harr, de schöne Droom kreeg wedder den Kopp hooch, un dörch 't Hart klung wedder dat Leed von Sommerglück. Al meermal harr de Dokterin eer fraagt na Sterlau un worüm se nich in Ilenbeck bleben weer, aver vergeevs; denn leet Maria as en slaten Muschel, de blot eer schöne Perl hergeben deit, wenn se apenbraken warrt. Dat gefull de lütt Fru nich, se verstunn dat nich, eer Natuur weer ganz anners. Se weer ut de leevliche Rheingegend, wo de Minschen eer en Woort finnt un sik utspreekt, wenn dat Hart voll is von Truer oder Freud.
Se seten graad an 't Klavier, as de Breef ankamen dee. »Lies nur erst, damit wir erfahren, wie es dem jungen Paar geht«, see de Tante. As se aver seeg, dat Maria alle Klöör verloor un anfung to wenen un to snuckern, kreeg se en groten Schreck; se neem eer in 'n Arm un sprook eer to un froog un begöösch, darbi trock se eer den Breef lisen ut de Hand un lees. »O, Du wunderbares Kind!« reep se un küß eer. »Das ist ja eitel Glück und Freude, und Du willst weinen? Tanzen mußt Du, tanzen und singen und jubilieren! Das maß ich doch meinem Männeken erzählen!«
»Nein, nein, Tante, auf keinen Fall!« reep Maria; »er würde davon an meinen Vater schreiben!«
»Du hast recht, Kind! Wir lassen's und behalten unser Geheimnis für uns, bis die beiden Eisbären zahm geworden sind!« Wat weer de lütt Daam glücklich, wat harr se dat hild, alle Bedenken un Sorgen, de Maria noch bang maken, wegtoblasen mit Lachen un lustigen Snack.
Aver nu waar se noch iveriger, Maria na eer Aart torecht to stucken, un se keem darbi up allerlei eemtüürsche Gedanken. Utgang Februar weer den Dokter sien Geburtsdag, un darför harr sein lütt Fru ganz wat Schönes utdacht. Abends in de Schummertiet müß Maria sik an 't Klavier setten un wat vörspelen – man noch ganz eenfache Stückchen, meist ole Leder, de dat Volk singt bi de Arbeit, bi Jööl un Danz un in 'n Krieg, aver den Dokter maak se würklich en grote Överraschung. De lütt Fru leet em aver garni to Woort kamen. As Maria opstunn, see se: »So, liebes Kind, nun zeig' Deinem Ohm auch Deine andern Künste!« Un nu müß Maria sik hinstellen un em en lang franzöösch Gedicht herbeden, dat ganz prächtig op den olen goden Dokter passen un em veel söte Redensarten seggen dee.
Maria keem darmit en beetjen tögerig un scholu togang. Se bleev ni steken, aver as se to Enn weer, husch se mit flinken Foot ut de Döör un iel rop na eer Kamer.
»Sie ist noch ein bißchen scheu und beklommen«, meen de Dokterin, »aber hat sie nicht gut gelernt? Was sagst Du von der Aussprache?«
»Vortrefflich, Frau, gut dressiert! Ich bin ganz gerührt«, see he dröög.
»O, das ist abscheulich, Alf! dressiert! Und da habe ich mir solche Mühe gegeben!«
»Nun nun, es war wohl gut gemeint, kleine Frau«, begöösch he. »Du willst sie Dir ein wenig heranbilden, und dagegen ist nichts einzuwenden. Aber sieh sie doch erst genau an, Du beleidigst ja ihre Natur!«
»Wie? Wodurch tu' ich das?« froog de Dokterin verwunnert.
»Derartige Redensarten und Schmeicheleien mußt Du ihr nicht in den Mund legen, die sind ihr zuwider und – mir auch«, sett he hinto. »Ich glaube wohl, daß sie mich ehrt, auch ein wenig lieb hat; das zeigt sie mir alle Tage durch freundliche Handreichung, Pflege und Zuvorkommenheit. Mir dies aber in blanken Worten ins Gesicht zu sagen, widersteht ihrer keuschen Seele. Maria ist eben eine echte nordische Veilchennatur: sie duftet in stillen Taten, in sanften Blicken und lieblichem Lächeln ihr Inneres aus, Worte sind ihr dazu viel zu leicht und seicht, viel zu wohlfeil.«
»Wie unartig, Männeken! So wirfst Du mich und meine schönen Verse hinter Dich?« Se strakel em mal mit eer fine Hand över sien witten Lucken.
He trock eer an sik ran un lach eer to. »Du büst mien lütt Lerch, de mi allens luut vörsingen mutt, wat se op 'n Harten hett! Aber nun geh' ihr nach, Du wirst sie wohl etwas verstört finden.«
Und so weer dat. Maria huuk in eer Kamer op 't Bett un ween. De lütt Tante lach un strakel un fichel eer wedder torecht un bröch eer denn na de Stuuv, un de ool gode Oom neem eren Kopp mal twischen sien beiden groten Hannen un see keen Woort.
Siet de Tiet müß Maria em oft de Zeitung vörlesen. He düüd eer de Fremdwöör un vertell eer veel över Land un Lüüd in de Fremm, geev eer ok gode Böker to 'n Lesen. O, dat weren glückliche Stunnen för Maria! He harr so 'n eenfache, truhartige Aart to fragen, to düden un to vertellen. Denn kenn se den groten swiegsamen Mann knapp wedder un weer verwunnert, wat he allens leert un beleevt harr. Ok neem he eer mal mit, wenn he arme Kranke besöken dee, besunners Kinner un junge Mäden. So seeg se veel Armoot un Noot; aver mennich Oog lüch hell op, wenn se in de Döör treed. »Ich werde kaum beachtet, wenn mein Assistent mit mir an die Krankenbetten kommt«, spaaß eer Oom. Un so weer dat würklich; mennich Kranke much in sien düstere Kamer noch nie so veel Leevlichkeit un Schöönheit seen hebben un glöben, Maria weer en hilligen Engel, de em Hölp bringen wull.
De Dokterin wull eer ok geern von butento en beetjen rutputzen. Se leet mal den Frisöör kamen, de schull eer dat Haar na de nieste Mood torecht maken. De Mann wunnerwark eerst lang över de groten Flechten, denn löös he eer op un wull nu darbi to sniden un to brennen. Darvun wull aver Maria afsluuts nix weten, se weer so bestimmt trüch, dat de Perückenmaker dat Spill verlopen müß. Do waar de lütte Tante aver ganz vertöörnt, schull eer ut un verklaag eer bi den Dokter. Dat holp nu ni veel, denn he see, Maria wüß beter, wat eer kleden dee, as se un de Frisöör.
»Dann mag sie auch Bauerntracht anlegen!« see de lütt Fru kortfarig. »Da vergeht einem ja die Lust, sie für die Gesellschaft zu bilden! Von Tanz- und Anstandsstunden will sie auch nichts wissen!«
De Dokter lach. »Das ist traurig!« sett aver eernst hinto: »Du machst Dir viele Sorge, kleine Frau, und weißt noch gar nicht, ob mein Bruder Dir 's dankt, wenn Du seine Tochter zu einer städtischen Dame umformst.«
»So!« reep se krötig. »Wie malt er sich denn ihre Zukunft aus?«
»Hm, de Buur maalt nie, hööchstens teert he mal sien Plank«, see he dröög.
»So ist's recht! Wenn ich mal andrer Meinung bin, dann Spott und Hohn! O es ist häßlich!« Damit leep se ut de Döör.
As Maria kort darop in sien Studeerstuuv keem, üm em de Post to bringen, see he to eer: »Gib Deiner Tante ein gut Wort, Kind, Du hast sie mit Deiner Weigerung erzürnt.«
Maria verschraak sik. »Muß ich denn diese schreckliche Frisur tragen?«
»Dumm Tüüch, Du büst un bliffst mien lütt Buurdeern!« He strakel eer mal över de weke Back.
De neegste Zeitung bröch al en Naricht, de den lütten Larm döden dee un allens vergeten leet.
In den Haben von Eckernföör weer de dänische Flott slaan, dat beste Schipp in Füür opgaan, en grote Fregatt laam schaten un namen, twe Dampers verjaagt, Admiral, Offizieers, Matrosen un Soldaten gefangen namen, un dat harrn en Handvoll Sleeswig-Holstener tostann brecht mit twe Batterien.
De ganze Stadt keem in Oproor un Opregung. Straten, Markt un Weertshüüs weren dickbrannig voll von Minschen; Gesang, Ropen un Lopen överall; över de Straten hungen Huus bi Huus de Fanen, jung un oolt, arm un riek – allens dörch'nanner, Lüüd, de sik garni kennen oder sünst knapp ansegen, geben sik de Hand, nücken un repen sik to oder fullen sik gar üm 'n Hals – de sünst so geruige Stadt schien ut Rand un Band.
Un so bald schull düsse Floot ni wedder sacken. De Dänen waarn över de Grenz jaagt, ut Kolding ruttrummelt, bi Gudsoe op 'n Draff bröcht, un de Bundstruppen störmen de Düppler Schanzen. Dat steil den Moot! Lüüd, de bet herto noch kenen rechten Globen harrn to de Saak, waarn warm un krall un grepen mit an. Vele nemen de Muskeet to Hand un stellen sik in Reeg un Glied, un all, wat noch dänsch weer, verkroop sik oder sleek still över de Grenz na Dänemark. Darför seilen von Süden her ganze Schoven von junge Lüüd in 't Land, allerlei Volk in Kittel, Snöörrock un Roothemd, de meisten Düütsche, aver ok mennicheen ut Österriek, Italien, England un Amerika – verwagen Volk, as 't schien, dat sik al mennich Storm üm de Oren weien laten harr. Se weren willkamen und waarn fründlich opnamen, bi dat grote Wark weer jede Arm to bruken.
In de Dagen gung Maria veel ut mit eren Oom un kreeg op de Aart veel to seen. Mal harr se sogar dat Glück, en ganz raren Vagel, den man bether in 't Noorn noch ni drapen harr, kennen to leren.
Se weer mit eren Oom dal gaan na de Elvstraat. Dat weer noch op 'n halben Vörmiddag, un de Straat weer voll von Arbeitslüüd in eren blauen Kittel, Schippers, Slachters un Fruuns mit Fisch- un Gröönkorf, voll von Handkaarn, Melk- un Frachtwagens. As se an en lütten Marktplatz twischen Straat un Haben kamen deen, stau sik dat Gewööl, so dat de Dokter Maria an den Arm neem un denn mit en fründlich Woort un ok sach mit 'n Ellbagen Platz maak för sik un sien lütt Daam. »Büst ok bang, lütt Deern?« froog he lies. Maria lach. »Garnich! Ik denk, Lüüd, de arbeidt, sünd ni slimm.«
Se sleken an de Hüüs hinlang na 'n Haben to, aver bald stunnen de Lüüd Kopp an Kopp, un dar weer ni vörwarts to kamen, nich en Schritt.
»Wat, sünd Se ok hier, Herr Dokter?« reep en dicke Fischfru, de eer beiden lerrigen Körv neffen sik staan harr. »Un denn bringt Se dat lütt fine Fräuln in so 'n Gelag?«
»Mien Fru hett uns afschickt, wi schullen uns mal na Se ümseen. Se kreit un zackereert hier op 't Markt rüm, un mien Fru sitt to Huus un luurt op de Fisch!«
»Spaaß, Dokter! ha ha ha!« Se lach mit 'n breden Mund. »Se hebbt jo eerst morgen Fischdag! Un denn bün ik jo still as en dode Goos. Nee, ik höör dar op den jungen Bengel...«
»Woneem?«
»Dar op de anner Siet – seet Se em ni handslaan dar op de Heernstonn? Is sach en Utlandschen, he sprickt en beetjen sunnerbar, aver de Wöör störrt em ut 'n Mund as dat Regenwater ut 'n Dackrönn – en lütten smucken Jung, Fräuln, wat?«
»Watt hett he denn op 'n Staken?« froog de Dokter.
»Kann 't ni recht verstaan! He snackt dar wat von en Republik, wi schüllt en Republik hebben.«
»Wat is dat för 'n Ding?«
»Ja...a, wenn Se dat ni kennt, ik weet dar nix von!«
»He will Gliekheit un Friheit, un allens schall opdeelt warrn«, see en lütten Schipper un tick an de Mütz. »De Welt is ut 'n Liem, Herr Dokter!«
»Sü dar, Koptein Brütt, sünd Se dat! Is de junge Minsch hier al meer west un hett Reden holen?«
»Nee, aver in Weertschaften köönt S' em all Daag hören. Dar hett he ok vertellt, dat he in Wien west is un dar op de Barrikaden sinen Mann staan hett. Mutt dar baben in Düütschland un Österriek böös utseen, wenn he waar seggt.«
»Un wat meent de Lüüd to sinen Snack, Koptein, höört se na em hin?«
»Enige ja, aver meistens gröne Jungs un Rümdrivers. Dar höört wat to, uns' Lüüd in Gang to setten, Herr Dokter, aver se laat sik geern wat vertellen, dat maakt Spaaß bi de sure Arbeit.«
»Koptein, köönt Se dar rankamen an den jungen Mann?«
»Hm, dat kann ik sach – wat denn?«
»De Keerl mag hungrig ween – gaan Se an em ran, un seen Se doch mal to, ob Se em ni von de Heernstonn rünner krigen köönt. Aver, Koptein, mit en lustigen Snack, Eer is de Kekelreem jo goot sneden!«
»Ha ha ha! man to, dat warrt en Spaaß!« lach de ool dicke Fischfru un seeg sik üm na den Dokter. De trock sik trüch in en optreppte Döör von en Huus, wo tofällig baben en Maler waan, den se besöken wullen; hier stunnen se hooch un kunnen den Marktplatz komodig överseen.
Wieldeß harr Koptein Brütt sik al dörch dat Gewööl arbeidt. För em weer 't en Klenigkeit, he weer bekannt an de ganze Elvkant un heel beleevt von wegen sien lustige Aart un drolligen Infäll. »Platz för Koptein Brütt!« un mit Lachen un Spaßen waar Baan maakt. He weer noch ni ganz dar, as he mit en Stimm, de sach al mennich Storm överschregen harr, den jungen Mann toreep: »O, nu swieg mal en Ogenblick still, lütt Fründ! Ik schall Di veelmal gröten von mien Trina – dat is mien leev Fru, schallst Du weten se meent, Du büst gresig hungrig, un hett Erbarm...«
Ha ha! wat is dat? repen Stimmen dartwischen.
Still! still doch!
»Mien Trina will Di en leckern bookweten Pannkoken backen mit Speekogen...«
Hurra! ha ha ha!
Wat schall so 'n Narrnkraam!
Still! ruig!
De junge Minsch keek sik bisterig üm un froog, wat dat bedüden dee. Twintig Kelen grölen togliek, lachen oder schimpen.
»Ich versteh in der Tat nicht!« see he half ärgerlich, »lassen Sie mich also fortfahren.«
»Nee nee, so höör mi doch an, lütt Jung! Kriggst en Glas Bottermelk darto! Kööm deit Di ni goot in Dinen Tostand, den drink ik ok sülben!« Darmit sprung he mit 'n Wuppdi op en Tonn rop un klopp den jungen Mann truhartig op de Schuller.
Hurra, Koptein Brütt! wat 'n Infall! jawoll, sinen Kööm drinkt he sülben – Brütt schall leben!
De junge Mann harr sik dat sach översetten un düden laten, denn op 'n mal kreeg he en ganz roden Kopp. »Was? Pfannkuchen? sind Sie verrückt?«
»Gott beware, Mann, ik nich! Aver so warr doch ni gliek dullerhaar! En bookweten Pannkoken is en godes Plaster för 'n Magen un en raar Mittel gegen Koppkrankheit – is 't ni so, Hinnerk?« reep he en Schipper to, de breetsporig neffen de Tonn stunn un beide Hannen in de Büxentasch schaben harr.
De Larm waar groot, un allens dräng neger an de Tonn ran.
»Schall ik Ju mal en Reed holen? Ik spreek as en Paster.«
Ja, Koptein, man to, man to!
»Denn giff mi mal Dien Doos, Hinnerk, aan en goden Prüntjer geit dat nich!«
He böög sik mal röver na sinen Naver, de em von sien Heernstonn angluup, as wull he em to Kopp, un tuschel em wat to; darbi wies he na de Strateneck. Wat he see, schien Indruck to maken, denn na en lütten Ogenblick weer de junge Mann weg, as weer he in de Tonn sackt.
»Nu mal dat Muul holen, Kinners, gröölt ni so, dat mien Trina mi hier ni wies warrt! Mien Trina is de beste Fru, de op de Elv swömmt, aver ik mutt eer ni vertöörnen; denn is
se
Koptein un mi bannig över, denn hollt se grote Wäsch, dat dat man so huult un brummt.«
Bravo!
»Wullt Du mal swigen! – Aver se hett ok eer leevliche Siet. Wenn se Sünndags en dennigen Swiensbraden to Füür hett, rükt de ganze Kasten; de Gören un Hinnerk un ik kiekt ut 'e Ogen as Knüllblomen un danzt as Mücken in de Sünn. Un sitt wi eerst darvör, denn leggt uns' Moder jeden na Gerechtigkeit en düchtigen Lappen op 'n Töller, un wi haut in, dat eer dat Hart wackelt vor Vergnögen.«
Tweernbüdel! rünner mit den Keerl!
»O, Hinnerk, lang mi den jungen Snösel mal her! Den dar mit sien grönen Haar un sien verschaten Gesicht!«
»Kann dar man ni hinkamen«, meen Hinnerk. »Mal en beetjen to Siet – so!« He klatter un sprung as en Katt över Dischen, Körv un Tonns un greep aan veel Omstänn den Bengel in den Rockkragen. »Nee, nee, mien Jung, utritschen is nich! Wat, Du wullt mi kratzen?« He schüdd em, dat em Hören un Seen vergung. »Vörsichtig, Koptein, dat he nich ut'nanner fallt!«
»Man her, ik will em woll seker verstaun.« He faat em bi 'n Arm un trock em op de Tonn. »Dar sittst Du nu un muckst Di nich! Un Ji«, reep he hindal, »paßt op, dat he nich utknipen deit!«
Versteit sik, Koptein!
»Un wenn Ji meer so 'n Wittfisch infangen köönt, man her darmit! – Also as ik segg: so maakt mien Trina, mien Koptein, dat an Boord, un wi kaamt darbi in Fleesch un sünd vergnöögt. Eben waar hier veel resonneert von Opdelen. Allens schull opdeelt warrn: Geld un Goot un Huus un Hoff, Tüüch un Steveln un Scho, Wust un Schinken, Rosien un Sirup un Plummen in 'n Laden, de Fisch, Appeln un Beeren in 'n Korf – her darmit, allens warrt opdeelt! Un denn kann dat Slampampen losgaan, alle Welt hett en vollen Trog. De Fliet kann sik üm den Baart wischen, de Fuulheit hett prächtige Daag! Nett, ni waar?« He keek sik mal üm. »Aver wo is de hoochdüütsche Bengel bleben, de uns hier sowat vörmaal – hest Du em ünner de Schört, lütt Deern?'
»Ik? Gott beware, Koptein! De is lang utritscht.« De Deern waar füürroot.
Ha ha ha!
»Is weglopen! Na, denn kann ik Di ni hölpen, lütt Jung, denn man in de Been, Du mußt vör 't Brett!« De junge Burß weer sik ni meer un seeg angstig üm sik. »En langen dünnen Spargel mit grönen Kopp – keen mag so'n Kruut? De is al lenterlaam un noch ni mal utwussen, is utmergelt as en Lutschbüdel, slapp un tantrig as en ool Tau, soor as en Koolstrunk, de fallt vör de Tiet af as en wormigen Appel!«
Verdori, wat en Schraffel!
»Ni waar, de müß in de Arfen plant warrn as Spöök för de Lünn! Kennt Ji em?«
Ja, is von St. Pauli, so 'n Rümdriver!
»Heff ik mi dacht! Wokeen hett em mal bi de Arbeit seen? Nüms? – Junge, Junge, wo büst Du flitig west!« He drei em mal rund üm. »Kiekt Ju em genau an, Kinners! Dat is dat Slag, de opdelen will! Rümströpen, nix doon, liderlich leben – so verbringt he den Dag un de Jaren! De anner, de uns dörch de Latten gaan is, weer en beetjen beter in Fleesch, seeg sogar ganz smuck ut, aver he weer von desülvige Raaß. Eerst hett sien Moder, en Weetfru, eer beetjen Geld hergeben, dat de Bengel wat leer, un nu dat all is, lett he eer sitten un Hungerpootjen sugen. He aver geit op Reisen un predigt von en Republik un von Opdelen; he will nu in jede Schöttel gripen un in jede Tasch langen. Nette Lüüd, ni waar? Bet herto hebbt wi nix höört von Opdelen, un so 'n Slag as düsse hier lunger un bedel un stool sik dörch, in 'n besten Fall heiraat he sik en flitige Persoon ran, de müß em dörchslepen, den Daugenix. Kennt Ji ni so 'n Lüüd? De Fru neit un snidert sik de Ogen ut un de Fingern toschannen oder se löppt sik mööd un krumm mit Kruut- un Fischkorf, un he rangelt in Keller un Kroog op 'n Stool un hett dat groot Woort – is 't ni so?«
Ja ja, Koptein!
»Verdori, vunabend kriggt mien Jochen en Jackvoll!« reep en deftige Fischfru.
»Sla em ni toschannen, sünst mußt den Dokter ok noch betalen! – Aver wat ik seggen wull: dat sünd de Lüüd, de nu rümgröölt, dat se opdelen wüllt! Ik wööl ok nich in Geld un heff noog to kreevsen, mien Tümp Gören groot to krigen, aver kaamt mi ni mit Opdelen! Ik will arbeiden un mien Broot verdenen, darbi blifft man en Keerl! Wenn aver mal opdeelt warrn schall, denn wiest mi eerst den rechten Koptein as mien Trina, de eer Saak versteit un nich eerst den besten Happen von den Swiensbraden afsnien deit för sik sülben!«
»Wat seggt Du dar von mi?« krei en helle Stimm. »Hollst Du hier Reden merrn op 'n Markt, schaamst Di nich, Jörn?«
Ha ha, dar is sien Trina! Hurra, de Koptein schall leben!
»Kinners, dat is slimm! Nu is de Pott ut, wenn ik nu noch en Woort segg, kommt mien Oolsch mit de Füürtang achter mi!« He sprung von de Tonn, un de junge Bengel witsch gau ünner en Disch dörch, dat he man weg keem.
De Dokter harr Maria al vörop schickt na baben, wo de Kranke waan; he tööv noch op Jörn Brütt, de op em to stüür, sien lütt kralle Fru an 'n Arm un en Swarm bi sik rüm.
»Bravo, Koptein, dat weer de echte Tungenslag!« De Dokter schüdd em de Hand.
Brütt smustergrien un spie mal ut. »Ja, Herr Dokter? Na, denn hett mien Fru sach nich unrecht, wenn se seggt, schaad weert 't, dat ik keen Paster waarn weer, ik kunn so to Harten spreken.«
»He lüggt all, wat he seggt, Dokter!« lach de lütt Fru.
»Maakt nix, wi hebbt em verstaan. – Wat maakt de Jung?«
»Ach, de fritt as en jungen Wulf un is al wedder so unbannig, dat ik em ni regeren kann.«
»Na, denn sünd mien Künst överflödig.«
»Ja, Herr Dokter, nu noch mien Tauenn as Nakuur...«
De Dokter lach un nück un steeg de olmige Saaltrepp rop. Baben funn he Maria bi de Kranke sitten, en Deern von 'n Jarer twintig, de aver al mal wedder opstaan weer. Dat seeg dar trurig un heel pover ut, un so müch de lütt Korf, den Maria mitbröcht harr, eer goot to paß kamen. De Kranke entschüllig sik, dat de Kamer noch ni torecht maakt weer, eer Vader harr so veel to doon – en Moder harr se ni meer, de weer al vör Jaren storben. As de Dokter höör, dat de Vader to Huus weer, leet he sik den Ruum beteken un gung röver na em. He müß sik ünner 't hoge hitte Panndack dörch allerhand Gerümpel winnen un keem denn in en lütt Kamer baben in Gevel, hier seet de Maler, en fledigen Mann mit dünne Haar un en grauen Zegenbaart.
»Wat, maalt Se ok Biller, Heylmann?«
De seeg tohööcht un wies en small Gesicht mit en eerdgeel Farv. »Ja, Herr Dokter, wat sik beden deit – ik verdeen, wo ik kann.« He lee den Pinsel vorsichtig op en Deckel von en ool Kist un wisch sik en Traan af, de an de Back dalsleek – oder weer 't en Sweetdroppen? Denn de lütt Gevelstuuv weer as en Backaben so warm. »Aver wenn Se dat nich övel nemen wüllt, so maal ik wider, dat hett Iel, Grawehl warrt gliek kamen.«
»Grawehl? Doch ni de Orgeldreier?«
»Ja, de lett all sien Biller bi mi maken, betaalt ok recht goot.«
»Wat gifft he denn för so 'n Bild?«
»Veertig Mark wull ik geern hebben. Dat Stück Linntüüch kost mi fiev Mark, un dar is veel Farv op un an föfftig grote un lütte Figuurn.« He böög sik en beetjen to Siet.
»Laten S' man, ik kann so ganz goot seen.«
De Maler harr recht, dar weer würklich veel Farv an wennt. Dat blaugröne Water mit de witten Kämm schull sach de Haben von Eckenföör ween, denn en groot Schipp floog in de Luft – allens fürige Gloot un Löchen bet baben in 'n Heben, merrn darin Holtstücken, Tonns, halve Minschen un Tauwark; darachter twe Dampers, de wegilen, to Siet en toschaten Segelschipp mit en witte Flagg. Vör seeg man den hellen Strand un en lütte Batteri mit de sleeswig-holsteensche Faan, half spoleert un voll von Minschen in grote Opregung oder ok bleek un blödig op 'n Grund.
»Ob woll en Schanz so gresig atsüüt na so 'n Slacht?«
»Weet nich, aver de armen Lüüd – ach Gott, Herr Dokter!« He sloog beide Hannen vör 't Gesicht.
»Wat hebbt Se, Mann?«
»Goden Dag!« reep en depe Baßstimm, un en swaren Foot tramp in de Döör. En Keerl stark as en Eekboom stunn dar un stell sik nu breet achter den Maler hin. »Hm! is 't nu klaar?« Darbi wööl sien Hand in den langen flusigen Baart. As he keen Antwoort kreeg, wenn he sik an den Dokter. »En smuck Bild, ni waar? Aver meer Bloot, Heylmann, meer Bloot!«
De Maler schüdd sik. »Mein Gott, noch meer Bloot?«
»Ik segg Di, Heylmann, meer Bloot! Dat maakt Indruck! Denn staat de Fruuns un lütten Deerns bi mi rüm un bruukt de Schört, un darbi langt se in de Tasch. En smuck Leed heff ik al«, vertell he den Dokter, »dat geit na de Melodie: ›In Mirtills zerfallner Hütte‹ – is doch de schöönste von alltosamen. Dar kommt sogar: ›Es stand auf Jütlands Auen‹ nich gegen.«
»Sünd Se krank, Heylmann?« froog de Dokter, de den Maler nich ut Oog laten harr.
He schüddkopp, neem aver de Hannen von 't Gesicht; denn geev he den Dokter en Breef.
»Dat is trurig! Sien Söön hett en Granaatsplitter in 'n Foot kregen, un de hett afnamen warrn mußt«, see de Doktor to Grawehl.
»Hm hm! Laat dat Bild man so, Heylmann, un schick mi dat, wenn 't dröög is. Hier sünd eerstmal twintig Mark, de annern twintig kriggst Du bald, ok sach en beetjen meer, wenn ik goot verdeen. Adüüs!« Darmit tramp he ut de Döör.
»Ni den Moot verleren, Mann! Ik reis doch mal röver na Eckernföör, un denn will ik Eren Söön opsöken. Wenn he man eerst transporteert warrn kann, neemt wi em hierher in 't Krankenhuus, un achterna warrt ok woll Raat.«
De Dokter weer allen Dank af un gung wedder röver na de Krankenkamer. In de Döör höör he al dat vergnöögte Lachen von de beiden jungen Mäden – Maria vertell von Koptein Brütt un sien resolute Trina.
KAPITTEL NEGENTEIN
Üm de Tiet keem Befeel, Ilenbeck schull twe Wagen stellen to Foordeensten achter de Truppen. De Buurvaagt wüß al in vörut, dat de Saak nich allto glatt afgaan waar – wokeen wull to de Heuaarn, de vör Döör stunn, Peer un Lüüd missen in de Weertschaft?
Traag kemen de Buurn an, as he eer ropen leet, swiegsam setten se sik hin, un een gluup den annern lurig an. Persepter keem ok un lee de Papiren torecht un snee sik en Fedder. Fröer, as se noch nix dalschriben deen, wenn 't ni ganz wichtig weer, harr Kassen Mollt mal groten Larm maakt un seggt, de Buurvaagt verlang wat, wat bi de Buurlaad garnich afmaakt weer. Domals waar beslaten, allens schull to Papier bröcht warrn, aver plattdüütsch, damit nüms seggen kunn, he verstunn dat nich.
Detelt Rolff stell sien Meerschuum in en Finstereck un lees dat Schriben von den Kaspelvaagt vör, denn froog he: »Wat meent Ji nu, Lüüd, wosaken fangt wi dat an? Dat warrt uns sach alltosamen en beetjen suur, aver dar lett sik nich utbögen, wi mööt dar ran.«
En Ogenblick weer 't still in de Stuuv, dat man den Perpendikel in 't Klockenhuus hin un her slaan hören kunn.
»Wenn 't ni to de Aarn gung, schull 't mi ni darop ankamen«, meen Henn Rickels. »Uns' Jungs maakt sik fix, se hebbt den Dän na Kolding al wedder op 't Kamsol seten bi Gudsoe, as mi eben seggt waar.«
»Dat weer wat!« reep Kassen Mollt. »Aver mi dünkt, se müssen den Dän jo Peer noog afnamen hebben un Wagens...«
»Ach wat, Kassen, eer warrt ok Peer laam oder dootschaten, dat sleit nich an! Un hier« – Rolff lee sien brede
Hand op dat Schriben – »wi schüllt un mööt, versteist Du?«
»De Herrn dar baben schrievt un kommandeert man ümmer lustig darop los!« gnurr Marrs Soth. »Achter 'n grönen Disch is goot sitten – wat seggt He darto, Persepter?«
»Heff hier nix to seggen. Aver ik meen, de Herrn achter 'n grönen Disch hebbt ok eer Plaag – för sik sülben wüllt se sach de Spannwarken ni hebben.«
Paul Struck rück op 'n Stool hin un her, hoß en paarmaal un see denn: »Een Spannwark stell ik ganz alleen, – nu seet to, dat Ji dat anner kriegt.«
»Wat, Du, Paul! Dat is jowoll ni mööglich!« reep Mollt un hau sik op 'e Knee, dat dat klatsch.
Henn Rickels lach luuthals op. »Dat is all mien Daag ni' waar, Paul, Du waarst Di eer en Finger afbiten! Lüüd, glöövt em nich!«
»Je, wenn Paul dat sülben seggt!« meen Marrs Soth.
»Ja ja, dat dünkt mi ok, wenn ik dat sülben anbeden do, dat sülben segg!« lach Paul.
Persepter keek ganz verwunnert över de Brill, greep na de Fedder und seeg fraagwies den Buurvaagt an.
»Aver ik wull noch seggen, wull noch seggen: ünner een Beding! Mien Naver Hinnerk Pahl schall ganz butenvör bliben; he hett man dre Peer un kenen Knecht, he kann nix missen.«
»Dar schallst Du groten Dank hebben, Paul!« reep Hinnerk mit en Toon, as wenn em en Steen von 't Hart full.
»Minsch, wo büst op den Infall kamen?« froog Henn Rickels vergnöögt. »Du kommst mi rein vör as en Ruup, de sik över Nacht in en smucken Bottervagel rusert hett! Dien...«
»Dat is prächtig, Paul Struck!« reep de Buurvaagt dartwischen. »Du kannst von uns alltosamen so 'n Lasten, as uns nu opleggt warrt, an besten dregen, dat is waar; aver düt is Dien gode Will, dat schall Di ni vergeten warrn. De Saak warrt dalschreben, Persepter.«
»Aver dat dar een butenvör blifft, is ni recht!« meen Kassen Mollt.
De Buurvaagt seeg em mal drang an. »Negen Vollbuurn sünd in Dörp, Hinnerk tellt as Viertelhufner. Denn segg mal, wat wullt Du em tometen!«
»Mi enerlei, un wenn 't ok man en Teertonn ünner 'n Wagen is – he mutt so goot sien Deensten doon as wi, is mien Menung.«
»Wenn de Beding ni holen warrt, denn gellt ok mien Anbott nix, dat seggt mien Maren ok – Persepter, He hett dat doch so dalschreben?«
»Dalschreben warrt, wat afmaakt is, Tweernbüdel! Düt is noch ni beslaten, solang tööv! Un wat Dien Madam seggt, behool för Di, höörst Du, düt is keen Wiverkroog«, reep Mollt.
De Buurvaagt harr sik al oft mit em raakt un haakt, he seeg ganz bruun un bramstig ut, as he see: »Wenn de annern ebenso seggen un doon wullen as Du, Kassen, denn harrn wi al en rechten Wiverkroog.«
»Wullt Du darmit seggen, dat ik en ool Wief bün?«
»Du kannst Di mien Woort jo mal von alle Kanten beseen un mi denn verklagen, wenn Di dat gefallt – Tügen hest Du jo noog.« He wenn sik an de annern Buurn: »In Tiden, wo sik en Volk op sik sülben besinnt un den Deuvel afschüdden will, de em op 'n Nacken sitt, mutt jedereen en beetjen meer doon, is mien Menung, as em graad von rechtswegen tometen warrn kann. Un wi Sleeswig-Holstener hebbt alle Uursaak darto. De Preuß lett uns' Hand los un treckt sik trüch, wi staat alleen; wenn wi uns nu ni weert, denn sünd wi verlaren un hebbt dat Schicksal verdeent, wat achterna kommt. Uns' Platz is jo nu mal achter de Front; wi mööt de Arbeit waren un to Huus op 'n Kraam passen, so suur dat ok warrt, wenn dar baben in 't Noorn de Kanoondonner ropen deit, dat wi Fork un Schüffel an 't Siet smiten un den Scheetprügel to Hand nemen müchen. Aver wi wüllt uns' Jungs, de den Dood all Daag vör Ogen seet un doch driest darop dal gaat, goot plegen un toplegen! En trurig un erbärmlich Volk, dat sien Soldaten, sien egen Kinner, Hunger un Noot liden lett! Wat hier in Ilenbeck daan is un daan warrt, weet Ji ganz genau. Hier sitt noch ümmer Lüüd, de bi de allgemeine Saak blot an sik denkt un still vergnöögt sünd, wenn se sik sülben man bargen doot. Un ik will 't man graadut seggen, dat ok Paul Struck bether to düsse Lüüd hören dee. Dat harr den Anschien, as wenn he nix doon wull, as wat he müß un woto he dwungen waar. Nu kommt he un deit meer, as wat von em verlangt warrt.«
»Ha! sien Madam meenst Du!« spitakel Kassen Mollt.
Paul trock de Klöör un wull tohööcht kamen, aver de Buurvaagt keem em tovör. »Wenn 't so is, so is Paul sien Fru ok mal to Willen; he mag inseen, dat se en goden vernünftigen Gedanken hett. He maakt dat nich as mennicheen, de mit sien Fru rümbüffelt un eer as Stalldeern bruken deit.«
»Wat! so 'n grisen Esel will mi...«
He keem ni wider, de Buurn sprungen as op 'n Kommando tohööcht, un eer he sik besunn, weer he buten op 'e Deel, un as he dar noch wedder anfung to schimpen, kreeg Hinnerk Pahl em bi 'n Arm un schoov em ut 'e Döör, wat he sik stillswigens gefallen leet; Hinnerk harr em al fröer mal in de Fingern hatt, he kenn em. Kassen, den keen Minsch utstaan kunn, harr sach en Jackvoll kregen, wenn Buurvaagt un Persepter ni begööscht harrn.
»Dar mutt de Stankmaker doch ni mit dörch!« meen Marrs Soth, as se wedder üm de Buurlaad seten.
»Den Esel schall he freten«, see de Buurvaagt geruig; »wi sünd em eerstmal los un köönt wider gaan. Wat hett He dalschreben, Persepter?«
»Schreben steit: Paul Struck stellt friwillig för 't Dörp en Wagen, twe Peer un en Foormann ünner de Beding, dat Hinnerk Pahl dütmal butenvör blifft un nix to stellen hett.«
»Hett noch ener wat dargegen?« froog Rolf.
De Buurn schüdden den Kopp, un Henn Rickels see: »Hinnerk deit egentlich meer as wi alltosamen; he hett sinen Söön in't Feld schickt, sien egen Fleesch un Bloot.«
»Is ok so, is ok so, mien Maren see dat ok!«
Persepter grien.
»De Saak is also afmaakt. Nu dat anner Spann – is dar vellicht noch een, de friwillig wat doon will?« froog de Buurvaagt.
Alle swegen.
»Schall de Stankmaker ganz butenvör bliben?« see toletzt Jörn Voß. »Mi dünkt, wi maakt eerst af, wat de to levern hett.
»Laat dat, Lüüd! Uns' lütt Land is in grote Noot, un wat wi doot, dat doot wi för uns sülben un uns' Kinner, dat bedenkt! De Buurn in 't Sleeswigsche hebbt veel meer Lasten as wi; dar warrt eenfach Peer un Wagen ut 'n Stall haalt, aan veel to fragen, Gras un Koorn warrt meit un namens un wat se darför krigen doot, is en lütten Zettel, un wat de weert is, wokeen kann dat utreken? Ik stell en Peerd in Geschirr – vörwarts, Lüüd, wi sünd jo half to Heck, wiest Paul mal, dat Ji ok wat doon wüllt!«
»Ik stell en Foormann, wenn 't knippt«, see Rickels. »Mien Peter wull afsluuts mit as Soldaat, aver se kunnen em in Rendsborg ni bruken, he hett jo en Bruchschaden un Krampfadern darto. Nu kunn he op düsse Aart mal seen, wat Krieg heet.«
»Betaalst Du ok de Kosten?« froog Marrs Soth. »Foormann un Peer wüllt ok leben!«
»Dat wull ik doch nich, dat kunn en düür Taß Tee warrn; mi dünkt, dat mutt de Gemeen doon – wo maakst Du dat, Paul?«
»Ja ja, meenst, dat dat düür warrt? heel düür? Klaas Lamack wull dat all ut sien egen Tasch betalen, he wull ok wat doon för 't Vaderland, see he – Soldaat kann he jo ok ni warrn von wegen sien swach Been, wo em en Peerd slaan hett. Aver Maren will dar afsluuts nix von weten, afsluuts nich, dat müß de Herr von 't Foorwark övernemen, meent se. Also Du denkst, dat warrt düür?«
De Buurvaagt plink Rickels to. »Na, Henn, kommst Du över 'n Hund, so kommst Du ok över 'n Steert!«
Rickels drei gliek bi: »Is ok waar! Un wenn Paul Struck so veel deit...«
»Denn will ik ok bespringen«, reep Marrs Soth dartwischen, »ik stell dat anner Peerd.«
»Dat weer d'r Deuvel!« lach Jörn Voß. »As op en Bool Slag op Slag! Nu feelt noch de Wagen, un den geev ik her.«
»Gottloff, denn sünd wi klaar! Is allens dalschreben, Persepter, denn laat He man hören.«
Persepter verlees dat Protokoll, worin dick ünnerstreken weer, dat allens friwillig daan waar, un de Naams von de Buurn, de wat darto stellen, stunnen darbi.
»Goot Geschirr un gode Peer, Kinners, de beiden Foorlüüd warrt nix verdarben!« see de Buurvaagt un stunn op.
»Dar hest Du ganz recht in, ganz recht, dat see mien Maren ok: stark un sund müß allens ween, wat wi ropschicken; dat weer ok uns' egen Vördeel.«
»Du hest en kloke Fru, Paul, de waar mennich Buur utsteken, wenn se bi de Buurlaad mal den Mund apen doon kunn!« nück de Buurvaagt. –
»Wo will He hin, Persepter? De Schoolkaat is jo op düssen Enn«, see Henn Rickels buten vör de Döör.
»Ik ga mit Paul, will sien Fru mal goden Dag seggen.«
»O, will He dat, Persepter! Dat is nett, mien Maren warrt sik freun. Aver ik böög hier af, mutt mal dalgaan na 't Luukdeel, na mien Faal, dat weer güstern ni goot op 'n Schick.« He schüdd em de Hand un gung mit grote Schritten na 't Möölnholt to. –
Paul Struck harr en glücklichen Dag. He harr de eerste Vijool speelt an de Buurlaad, harr mal dat ganze Dörp in Verwunnerung sett. En beetjen Geld waar dat sach kosten, ja ja, recht 'n beetjen Geld. Aver Maren harr ganz recht: arm maak em dat nich, dat röög em nich, un de Buurvaagt see ok, he kunn 't an besten dregen. De Aarnwagen weer vergang Jaar eerst von den Radmaker gründlich naseen un schöön blau anmaalt – en Staatswagen! Un wenn de beiden Vöß darvör danzt, denn schüllt se dar baben in Sleeswig mal Ogen maken! Dat is Paul Struck ut Ilenbeck sien Spannwark! Ja ja, mennich Sack Havern, de nix inbringt, rein nix, ja! Aver darför wüllt wi oppassen, dat uns nix stalen warrt. De Infall von Maren is plietsch: en slaten Kist ünner Klaas sien Wagenstool, un düsse Kist wedder an den Wagen keedt, dat is seker. En Sack is licht stalen, de maakt kenen Larm, wenn man em anfaten deit un op 'n Nack smitt. Un so'n Foormann glöövt jo, he deit en goot Wark, wenn he för sien Peer musen deit – wer weet, wat Klaas Lamack opstellt, wenn sien Kist mal lerrig is! Laat em, mi geit 't nix an!
Hoppla! dar weer ik bina op 'e Nees fullen! He stunn en Ogenblick still un seeg mal üm sik her. De Heben weer överher schöön blau, un en frische Kööln trock ut de Wischen un bröch en krüderigen Ruch mit. Links un rechts an den smallen Weg lachen dörch Wicheln, Eschen un Ellern de blöömten Wischen un Weiden, dartwischen blitzblanke Grabens mit witt un gele Waterrosen, Kalverkropp, Leesch un Scheern. En schöne Welt! Ut den Reetschalm an de Bröök jinkjank de Reetvagel man ümmerto, de Grassnark knarr ut dat hoge Gras, nerrn in 't Moor repp de Kiwitt un baben in de klare Luft sung de Lerch eren Psalm un kunn dat Enn ni finnen. Dat is würklich en schönen Dag! see Paul luut för sik hin, würklich en Herrlichen, Dag! Mi dünkt, so'n Dag heff ik noch nie buleevt!
He sett sik wedder in Gang, un sien Foot weer em so licht, sien Moot so steil! Ja ja, Maren hett nich unrecht, en Vergnögen is 't, wenn man ok anner Lüüd mal en Freud maakt. – He klatter stiefbenig över 't Heck na sien Grootmoordeel rin – he wull ok doch mal sien Jitten besöken, de op 'n annern Enn bi de Törfhümpels sik dalleggt harrn. En prächtige Weid för dat Jungvee! Veel Gras, se kunnen 't nich över warrn, un in de Grabens dat klare Water – ümmer en deckten Disch un allens saftig un goot un rieklich darto! – Wat kruupt denn dar achter de Hümpels rut? en Jung? Aha, de sliekt an den Graben un schiert in 't Water – will sach Heek strippen. Is dat ni Hannes Holm? Waarhaftig, Hannes, de Slüngel! Na laat em, so 'n Racker will ok sien Vergnögen hebben!
He weer em op twintig Schritt neeg kamen, do stunn de Jung mit en Ruck still un leet lisen sien Stripp in 't Water. Aver he stipp man eerst eben in, do wies sik op den blanken Graben op 'n mal en groten Küsel, dat Kruut un Besen an 'n Rand sik hin un her wegen. Oh! see de Jung mit en duursam Gesicht un trock de Sneer trüch.
»Wat weer 't, Hannes?«
»En groten Sli – so lang!« He wies mit grote Ogen einen ganzen Arm as Maat. Denn keek he wedder in den Graben. »Dar sitt he, is in de Mudd schaten – tööf!« tuschel he. Un aan sik veel to besinnen, trock he mit en beverige Hand West, Büx un Hemd ut.
»Wat wullt Du, Jung?«
»Dar sitt he!« Hannes wies op en Stell, wo grote Blobbern opstegen. »Ik will em gripen.«
Paul lach. »Spaaß, Hannes, de mützt Di wat! Aver wenn Du em fangen deist, kööp ik Di em af – en Doppelschülling geev ik gliek.«
Hannes see nix darto; he leet sik vorsichtig in den Graben gliden un harr darbi de Blobbern ümmer in 't Oog. Dat Water reck em an den Hals – nu duuk he vorsichtig ünner un weer en Wiel deep an 'n Grund, denn keem he wedder hooch, un mit beide Hannen smeet he in 'n hogen Bagen wat dicht an Paul sinen Kopp vörbi, dat swaar in 't Gras full.
»Dau dau dausend, Hannes! Dat is jo en Undeert, en Undeert! Jung, Du büst en Baas – wo kunnst em holen?«
»Ik kreeg em in de Mudd graad bi Kopp un Steert tofaat, denn kann he ni wiken.« Hannes danz rüm vor Vergnögen un huuk denn nakelt vör sinen groten blanken Fisch, de mit 'n Steert sloog. »He hett Ogen as en Kalf, kiek!«
Paul lach. »Nu, Hannes, ganz so groot sünd se sach nich – wo hest Dien Kö, Jung?«
»Op Soth sien Lüttmoordeel – de loopt ni weg, hebbt Gras noog.«
»Denn kunnst mi den Fisch na mien Fru bringen, höörst Du, de gifft Di en Doppelschülling – heff keen Geld bi mi. Un segg to mien Fru, ik gung eerst na 't Luukdeel un denn röver na de Holtkoppel – Klock söß, halvig söben weer ik wedder to Huus.«
Hannes töger en beetjen. He harr geern dat ganze Dörp sinen Fang wiest – so 'n groten Sli harr noch nüms fungen. Aver en Doppelschülling weer en groot Kaptaal, un Sojaaksmarkt weer vör de Döör – denn holp dat nich! »Ja, ik will dat woll«, stöker he; »wenn mi aver de Schoster süüt, krieg ik en Jackvoll!«
»Narrnkraam, Jung! Du löppst um 't Möölnholt rüm, sliekst dörch 't Oolndieksholt un büst dar, man to, man gau!«
Hannes seeg mal röver na sien Kö. De stunnen un legen un edderkaun. »Ja, denn loop ik gau hin; aver He mutt den Schoster dat ni seggen.«
»De kriggt nix to weten, Hannes. Segg mien Fru, se müß den Fisch gliek slachten un utnemen; morgen is he goot, denn kann s' em kaken. Mit frische Grasbotter un Petersill – en Herrneten!« He slook mal dröög dal un stüür röver na sien Peer, – sien Jitten, de opsprungen weren un de beiden nischirig anglupen, waar he garni wies.
Hannes weer bald wedder in Tüüch un leep nu mit flinken Foot de Sößrodendelen rop na den Kamp un dat Möölnholt to. Sien Fisch harr he in nattes Gras un Besen bünnelt, he wull em geern lebennig aflevern. Em seeg bether nüms. He keem över 't Steeg, ok glücklich över 'n Weg achter sien Grootmoder eer Kaat, denn sprüng he dörch den Wischhoff, över 'n Hillgenbeek un sleek achter den hogen Knick in den Stigg, de an Paul Struck sinen Gaarn lang gung. Gottloff, nu weer he seker! He witsch in de lütt Poort un gung flinkfötig dörch 'n Appelhoff na de Blangdöör.
As he na en Wiel wedder trüch kamen dee, harr he en deftig Botterbroot in de Hand un beet dar iverig rin. Darbi schulen sien groten blauen Ogen rop na de Bööm, besunners na den Kaßberenboom neeg an den Knick, de so smuck blööt harr, seeg sik ok dat Lock an, wo he vergang Jaar dörchkrapen weer. Paul harr dat mit Doornbusch fast tostoppt – dar keem he ni wedder dörch. He sleek ut de Poort un stunn denn en Ogenblick un söch den Knick af, wo sik woll en anner Lock maken leet. Denn de Poort kunn Paul Struck von sien Stuuv ut seen.
»Wo kommst Du her?« froog op 'n mal en harde Fruunsstimm, »wo hest Dien Kö?«
Hannes kreeg en groten Schreck un keer sik mit 'n Ruck üm. Vör em stunn Elsbe Suhr un seeg em mit eer grauen Ogen lurig an.
»Ik heff wat bestellt«, see Hannes benaut.
»Bestellt – woneem?«
»Dar bi Maren Struck.«
»Bi de Strucken? wokeen hett Di denn schickt?«
Hannes wull wegsliken, aver en krallige Hand faat em an de Hemdsmau. »Holt stopp, lütt Jung, eerst mußt Du mi Hals geben – wokeen schick Di?«
»Paul Struck«, gnurr Hannes.
»Wat schullst denn bestellen?«
Hannes tucks mal krötig mit 'n Arm, aver de Hand heel fast un dat Linntüch weer taag un wull ni riten. »Geit Di nix an – laat mi los!«
»Wat, dat geit mi nix an? Is dat en Antwoort, Du Slüngel?« Se schüdd em mal. »Dat Du von de Kö aflöppst, geit mi ok woll nix an? Gliek seggst Du mi, wat Du bestellen schullst, sünst knööp ik Neels Kiwitt de Ogen apen över sinen Koharr!«
»Ik heff dar en Fisch hinbröcht – aver ik mutt na mien Kö!« reep de Jung luut.
»En Fisch, den Du fungen harrst? Wat hest darför kregen?«
»Dre Schülling – aver laat mi los oder ik bölk luuthals!«
»Hannes, Dien Grootmoder waar sik verferen, wenn se Di hier ropen höör! So wees doch ni so unnasch un vertell mi in Örndlichkeit – ik geef Di en Schülling darto, denn hest veer! Wokeen hett Di dat Geld geben, Paul oder sien Madam?«
Hannes weer noch wat dummerig, aver dat wuß he al: op 't Markt rümdriseln un en Schülling meer op 'e Naat hebben, is en Vergnögen, dar kann nix gegen. »Ik harr en grote, grote Sli fungen, un Paul Struck versprook mi twe Schülling, wenn ik em herbröch; aver Madam hett mi dre geben un düt Botterbroot darto.«
Elsbe leet em los un lang in de Tasch. »Smeckt dat denn?«
»Ja, dar is Mettwust op – kiek!«
»Hm! woneem is Paul?«
»He is na 't Luukdeel gaan na sien Peer.«
»Denn kommt he woll bald wedder trüch, oder will he noch wider?«
»Ja, na de Holtkoppel – Klock söß will he to Huus ween.«
»Hier hest en Schülling, Jung. Un nu segg mi noch: gifft de Strucken Di oft en beetjen Geld oder en Botterbroot?«
»En Botterbroot, ja, aver Geld nich. Wenn se Swien slacht, denn krieg ik ümmer de Klappblaas un ok en Grüttwust mit Rosien in – o, de kann aver Wüst maken! Du slachst ok mitto en Swien...«
»Ja, Hannes, un denn komm man hin, dar fallt allerhand bi af. Aver Du mußt na Dien Kö, nu ga gau to!«
Hannes leep all wat he kunn, he weer geern los von de krallige Hand un de kolen grauen Ogen.
Elsbe seeg mal links un rechts lang den Stigg – keen Minsch, se weer alleen. Lena Lopen eer Zeeg, de an den Rand von 't Kantüffelfeld tüdert weer, waar sach nix verraden, un de Jung müß swigen, sünst keem de Schoster em op 't Kamsool.
Dat weer jo ni veel, wat se över Maren to weten kregen harr, aver dat weer to bruken. Se kenn Paul; he höör to de Fisch, de man mit en lütten Worm eer infangt as mit en groten. Se harr goot sammelt un wull em nu mal en Reken opmaken. Maren harr eer den Spaaß verdorben un harr eer darto heel minnachtig behandelt, wo se eer ok drapen harr; nu wull se eer mal in de Netteln setten. Dat ganze Dörp weer voll von de Strucken, allens lööv Madam, se harr Buurvaagt, Schoolmeister un Buurn in Strick, un Paul danz as en Hampelmann – much dat kosten, wat 't wull, dat schull en Enn hebben! Se luur noch mal dörch den Knick, un as se Maren vör de Blangdöör staan seeg, wo en rundes Blick mit Tülpen oplüchten dee, drau se eer mit de Ogen un mummel: »Jawoll, praal man as Dien Blomen! Wies man Dien runde Nack un Dinen witten Arm! Pleegst Di goot, dat süüt man! Aver tööf, Du Aas, ik spi Di in de Schöttel, Di schall de Apptiet woll vergaan!« Denn sleek se duuknackt lang den Stigg, böög links üm eer Kaat rüm un stüür gemächlich na de Holtkoppel to. Bald drisel se in en eensam Redder, op beide Siden en hogen Wall mit dichten Nöötbusch un Ekenkratt. Hier müß Paul eer bemöten, hier kunn he eer nich utbögen, as he bet herto daan harr. –
As Paul en beetjen na Klock söben to Huus keem, weer he lurig un wrantig, snüffel överall in Huus rüm un froog na düt un dat, wat em sünst ni queel. Maren mark dat woll, bleev aver ganz geruig un drei dar 'n Spaaß ut, wenn he en beetjen düütlich waar. As aver na enige Daag Klaas Lamack un Peter Rickels wegfören na 't Noorn to, waar Paul heel unruig, un Maren harr slimme Daag mit em.
KAPITTEL TWINTIG
Und ein Frühling ist im Lande,
Wie die Welt noch keinen sah,
Und es reißen alle Bande,
Und die Freiheit sie ist da!
So sungen de Jungs buten Dörp op Jörn Voß sien Koppel, de an de Kellnhuser Landstraat liggen deit. Se spelen Soldaat, harrn hölten Savels an de Siet, Besen- oder Papierhööt mit Feddern von Haan un Haav un Krei daran, en langen Schacht an de Schuller, as weer 't en Geweer mit en spitz Banjonett, de helle Freud in de Ogen un groten Moot in 't junge Hart. Prächtig morscheren se, vörop Heine Bolten as Tambuur mit en olen Ketel, un blangbi den Buurvaagt sien Bartel mit en lütten Quast ut Peerhaar op 'n Hoot, he weer Hauptmann un heel en stramm Regiment.
»De Friheit, ha ha! de Friheit is in de Pann haut, Ji köönt Ju wat malen!«
»Wat seggt de Keerl? 'keen is dat? Hurra, Jörn Terres is al wedder sprüttenduun!«
Jörn Terres weer en Pracher, de dat ganze Kaspel afsöch as reisen Handwarksburß, ni graad heel willkamen, aver düllt as to Winterdagen Lünn un Krei op de Hoffsteed.
Bald stunn de Swarm op 'n Wall un höög sik daröver, dat Jörn de ganze Straat bruuk un hin un her schoot as en Heek an de Angel.
»Graadut, Jörn, büst jo bi de Footgarr west!«
»Bün ik ok, verdommi! Ik will Ju mal wisen, wo dat maakt warrt. Batteljoon – halt!« Mit genaue Noot kreeg he de Fööt tosamen un stunn as en Licht. »Schultert 's Gewehr!« De dicke Knüppel sloog an de Schuller, dat de ganze Keerl in 't Wackeln keem. »Rechts um!« Perdauz, leeg he lingelang in 't Sand un flöök un schimp op düütsch un dänsch, de Jungs spitakeln, krein un lachen. He wull tohööcht kamen, aver dat glück em nich, ümmer full he wedder üm. Dat weer wat för den losen Swarm, un Jörn kreeg veel to hören.
»Hurra, dar liggt de ganze dänsche Footgarr!«
»Jörn, rechts üm!«
»Richt euch! schultert's Gewehr!«
»Jörn, muß eerst mit de Achterbeen opstaan as en ool Ko!«
»Kann he nich, he is jo en Swien!«
»Help mi op!« stöön Jörn.
»Du liggst dar goot, Jörn, slaap man eerst en Stremel!«
»Oha, he winnt sik as en Aal in de Pann!« lach Heine Bolten.
Bistand müß Jörn hebben, so keem he ni hooch. He kroop op Hannen un Fööt an den Wall ran un wull sik daran rop ampeln, keem ok mit genaue Noot so wiet, dat he den Kopp hooch un den Rüch fast kreeg, aver he much doch fölen, dat vondaag dat Staan un Gaan ut un all weer, he bleev sitten un lee sik trüch as in en Löönstool. De Jungs sprungen von den Wall un stellen sik üm em rüm.
»Wat wüllt Ji hier! Gaat weg! weg!«
»Wo ein Aas ist, sammeln sich die Adler, Jörn«, see Bartel Rolff hoochbenig.
»Denn büst Du dat Aas!« gnurr dat von den Wall her.
De Jungs lachen luuthals: »Nee, dat büst Du!«
»Geevt mi mien Mütz her!«
»Wüllt Di wat mützen, Jörn!«
»Jörn, Dien Stevelsnuten jappt na 'n Wind, büst dörstig?«
»Kiek, dar liggt sien Knüppel ok! Junge, wat en Tuunpaal!«
»Mien Stock, mien Stock! verdommi, her mit minen Stock!«
»Faat wi nich an, Jörn, de is garto smerig!«
»Den hett he den Swienharder stalen, hi hi!« lach Heine Bolten.
»Wat seggst Du, Snösel – stalen? wo heet de Slüngel?«
»Ik bün Heine Bolten, Jörn, wullt Du mi wat?«
Jörn kreeg den Kopp hooch un seeg den Jung mit Ogen an as en stötschen Bull: »Bolten, Heine Bolten – aha, den Wever Bolten, den Kanoneer sien Luusangel von Jung! Tööf, Di will ik Semp op 'n Titt smeren! Ga na Huus, lütt Söön, un vertell Dien Moder, dat de dänsche Footgaar Dinen Vader ok dalslaan hett! Hurra, de ganze sleeswig-holsteensche Rasselbann is in Gruus un Muus haut bi Friederic! Dar rott se in 'n Grund! De dänsche Footgarr hett eer mit 'n Kolben den Bregen inslaan – hurra, de dänsche Footgarr schall leben! So gröölt doch mit!«
De Jungs weren op 'n mal boomstill waarn, blot Heine Bolten schreeg luut op, smeet sien Trummel weg un leep na Huus.
»Dat is ni waar, dat lüggt de Satan!« reep Bartel Rolff. »Haut dat Swien!«
Alle Schachten kemen in Bewegung, un twintig Arms döschen op em dal.
»Holt! wat is hier los!« reep en basche Stimm.
De Swarm stoov ut'nanner, denn dicht achter eer stunn de Buurvaagt, de tofällig von Kellnhusen kamen dee.
»Wat hett dat to bedüden, Bartel?«
»He seggt, uns' Armee is slaan!«
»Ja, un all uns' Soldaten sünd doot un Heine Bolten sien Vader ok«, reep Hans Pahl, »un darbi hett he hurra schregen!«
»Dat hebbt Ji ok daan«, gnurr Jörn.
»Sünd Lögen, luter Lögen, do hebbt wi ni hurra schregen!«
»Marsch, na Huus!« stüür de Buurvaagt un gung sülben af. De Jungs lepen mit flegen Aten un grote Sprüngen na Dörp to.
Jörn wisch sich mit 'n Ärmel dat Bloot von de Back, wo en Slag em häßlich drapen harr, rich sik half op un grööl: »Is en nette Raaß, de Ji Ju dar opbörnt! Aver man still, man still, Ji schüllt noch hulen as 'n Hund!«
De Buurvaagt höör sach ni darna hin, he seeg sik ni meer üm. Bartel, de neffen em her gung, kreeg en roden Kopp: »Schall ik em noch een mit 'n Schach geben?«
»Pfui! laat em, he is besapen!«
»Is dat waar, dat wi bi Friederic slaan sünd?«
»Warrt sach so slimm ni ween – ja, slaan sünd wi«, see de Vader mit en dumpen Toon.
De Jung verloor alle Klöör un de Tranen sleken em lang de Backen.
De Dörpstraat weer voll von Kinner un ool Lüüd, all in Angst un Sorgen, Mund un Ogen voller Fragen un Klagen. Troost funnen se bi eren Buurvaagt nich; de buschigen Ogenbraan weren noch meer tosamen trocken as sünst, un he seeg üm sik, as weer he de ganze Welt gramm; de em frogen, kregen knapp Antwoort.
Al na en paar Daag kreeg Anna Bolten en Breef, överher smerig, de Lack mit 'n Dumen andrückt – en Soldaat ut Bistörp, de ut dat Lazarett in Flensborg keem un för en Tietlang to Huus schickt waar, harr em mitbröcht. As de arm Fru den Breef apen reet, swömm eer bald allens för Ogen. Timm weer fullen, en Granatsplitter harr em de Bost toreten, en Kameraad, de neffen em stunn, schick eer den letzten Gruß un schreev, he wull eer Uur un Tüüch un Geld hinbringen, so bald he kunn. Dat Hartleed weer heel groot in de Weverkaat, un dat ganze Dörp kreeg en Schreck, besunners Öllern un Bruten, de eer Best harrn hergeben müßt in den grulichen Krieg.
Ok Neels Kiwitt un Mariken dachen mit Sorgen an eren Niklaas, de Daag kropen gresig langsam hin, de Nachten wullen keen Enn nemen. Denn keem »dat Blatt« mit en lange lange Reeg Naams, un nu waar söcht un söcht. Gottloff! ünner de Doden weer he nich, un noch en Gottloff, denn ünner de Blesseerten stunn ok ni sien Naam. Aver hier, wat is dat? Oberjäger Nikolaus Kiwitt vermißt. Mariken wull de Aten stillstaan. »Allmächtige Gott, Neels, wat heet dat?«
»Weet nich – vellicht gefangen!« stött Neels rut, as schüdd em dat Fever.
»Oder he liggt...«
»Nee nee, denn stunn dat jo hier.«
»Se hebbt em ni funnen!« schreeg se luut op. »Du grundgode Gott, Dierk see mi doch...« Se verloor de Besinnung, un Neels müß Trina ropen, dat se eer man to Bett kregen. Dar bleev se liggen, krank un mööd, un Dag un Nacht klaag un stöön se em wat vör.
De Zeitung bröch een Hiobspost na de anner, Slag op Slag. Generaal Bonin harr den veerten Deel von sien Truppen verlaren, darto veel Kanonen, Geweren un Munitschoon. Jütland un de Noorn von Sleeswig müssen opgeben warrn, 1600 Mann waarn na Kopenhagen sleept un dar gefangen sett; Preußen maak mit den Dän Waffenstillstand un sprook von Freden; mit lustige Musik un Trummelslag waarn bald de düütschen Bröder na de Elv totrecken, dat Kriegspill schull för düt Jaar ut ween, waar von Fründ un Fiend befalen. Dat lütt Land weer also op sik sülben un op unsen Herrgott anwiest.
Vör en paar Daag legen Stadt un Land noch in 'n schöönsten Sünnschien, de Friheit gang op as en junge Saat, un de Harten waarn buuk von Stolt un Höpen. De Droom weer schön, aver kort. As se opwaken – allens verstaben, un dat seeg ut, as harr de Himmel alle Finstern verhungert, un as lee sik över Huus un Gaarn, över Dörp un Feld en kolen dicken Daak.
Maren weer eben bi Anna Bolten west, as Paul al in de Huusdöör to eer see: »Dien Leutnant is ok anschaten.«
»Mien Leutnant? wokeen is dat?« froog se rasch.
»Leutnant Sterlau – hett en Schuß in de Schuller kregen.«
»Wo is dat Blatt?« froog Maren hastig.
»In de Stuuv – wat best henn dar in?« froog he un tick an en Korf, den se in de Hand droog. Aan Antwoort schoov se em den Korf to un leep mit en raschen Foot na Stuuv.
Paul maak den Deckel apen. »Hm, nix as en Dook – hett woll al wedder wat ut 'n Huus sleept! Is denn doch to dull! Dat mutt un schall en Enn hebben op 'e Stell!« He gung eer na.
Maren weer mit eer Gedanken wiet weg, als Paul vör eer stunn. Se harr sik op 'n Stool smeten un seet nu still dar, de Ogen op een Placken, dat Blatt weer eer von 'n Schoot gleden.
»Na hollst Du Middagslaap mit apen Ogen, oder wat hest?«
Se streek mal mit beide Hannen langsam över 't Gesicht, denn stunn se op. Sterlau weer swaar verwundt, as dar stunn – wat waar ut Maria, wenn he...?
»Feelt Di wat?« froog Paul lurig.
»O nix, mi waar en beetjen flau tomoot.«
»Na, wider nix, dat warrt sik woll wedder geben. Aver segg mi mal, wat weer in düssen Korf? De Dook rükt na rökert Fleesch?«
»Rökert Fleesch?«
»Ja ja, vergitt Dinen Leutnant mal en Ogenblick...«
»Wat schall de Snack, Paul Struck, rut darmit!« reep Maren mit en drang Gesicht.
»O o, mien Deern, man en beetjen Geduld, dat kriggst frö noog von mi to hören, tööf man! Eerst seggst Du mi, wat Du in den Korf hatt hest, höörst Du! Ik will dat weten! Hest Du wedder mal mien Spieskamer plünnert?«
Maren rich sik steil op. »
Dien
Spieskamer, wat heet dat?«
»Dat heet
mien
Spieskamer! Hest Du wat hatt un mitbröcht in de Weertschaft? Di höört nix as dat beetjen Plünnkraam, wat Du Di an 'n Liev hangst, un en paar Betten, sünst höört Di keen Strohalm, weetst dat? Wat Du anner Lüüd todregen deist, dat steelst Du mi! Verdori, wat en Schicksal!« flöök Paul un sloog mit de doppelte Fuust op 'n Disch. »Fröer waar ik von fremde Lüüd bestalen, un nu von mien egen Wief! von mien egen Wiefstück, dat ik mi ranköfft heff mit teindusend Mark – is 't ni to 'n Lachen? Teindusend Mark! Wenn mien Oom dat wüß, in 't Sarg waar he sik ümdrein! Ik bün de gröttste Hanswust in 't Kaspel Kellnhusen! Dat is Dien Wark, Du! Du!« He keem eer en Schritt neger. »Un denn mit söten Snack un Fichelkraam mi üm den Baart gaan, falsche Katt! He! he! mutt en ool Beest na 'n Karkhoff fören, dat man ni mit de Füürtang anfaten dee, un denn fremm Lüüd Kinner to Winachten utstüren, un denn dat schöne Spannwark, dat schöne Spannwark! Un in jede Hand, de sik apen deit, drückst Du wat rin un wenn 't en Slüngel von Koharr is, Du stickst em heemlich wat to! Allens singt Dien Loff, allens löppt di na, Buurvaagt un Schoolmeister, Leutnant un Burß, allens, as weerst en ool Teef! Ja, gluup mi man an, Du Botterhex!« He pack eer an de Schuller un schüdd eer mit krallige Hand. »An de Oren müßt Du wat hebben, Du Spitzboov, Du...«
Wider keem he nich, denn Maren sloog em mit en forschen Slag de Hand weg un seeg em mit en paar Ogen an, dat he trüchhopp – seggen dee se nix. Se greep in de Tasch un smeet em dat Slötelbund vör de Fööt, denn gung se dribens ut de Döör, de se achter sik tosloog.
Paul gluup eer na un störrt denn achterher, full aver lingelang hin, sien Foot patt tofällig op dat Slötelbund un gleed ut. He sloog hart mit 'n Kopp op 'n Döörleden un bleev en Ogenblick liggen, half benüsselt von den Fall. Denn stunn he op un sunn. Wat weer dat? wat harr he egentlich seggt? wat harr he daan? He neem dat Slötelbund op un beseeg dat, as harr he dat to 'n eersten Maal in de Hand. Dat harr se em vör de Fööt smeten – wat schull dat heten? wull se sik gegen em opsetten? oder wull se weglopen as en unnasch Göör, dat bang is vör en natt Jaar? He wull eer! Dat weer schöön, wenn sien Fru ok noch opsternaatsch warrn wull! Prull holen schull se, un wenn he eer ok anbinnen un mit de Pietsch...! He störrt ut de Döör un harr bina Cillja ümlopen, de baben an de Deel stunn mit en Ammer in de Hand, se harr eben de Kalver börnt.
»Wat luurst Du hier rüm! Wo is de Fru?« Paul seeg gralich ut, Haar flusig, dat Witt in 't Oog blödig un dat Gesicht överher rootbruun.
Cillja kreeg en groten Schreck. »Madam is na Köök gaan«, stamer se.
Paul stölter na Köök: »Maren!« Keen Antwoort. He gung mit lange Schritten na 'n Gaarn un gluup in alle Ecken, gung na 't Backhuus un de Schüün, vör 't Huus un reep – nix, Maren weer narms. He leep wedder trüch na Köök un dreep dar Cillja, de en Ketel to Füür sett.
»Wat deist dar?«
»Uns' Fru hett mi seggt, ik schull de Grütt to Füür setten för de Lüüd.«
»Woneer? eben?«
»Nee, eerst al.«
»Aver van Deuvel, wo is se bleben – Du mußt dat weten!« Paul reet de Spieskamerdöör apen.
»Ik weer nerrn bi de Kalver, do seeg ik man, dat se hierher gung, wider weet ik nix.«
»Dat is ni waar!« brüll he eer an un keem en Schritt neger. »Du speelst mit eer ünner een Deek, dat doot Ji alltosamen! Rut mit de Waarheit!«
»Ganz gewiß, ik weet dat nich!« reep Cillja un greep in eer Angst na de Füürtang, »wat schull ik darüm legen?«
Paul besunn sik un gung af. »Will naseen, aver nimm Di in acht, wenn Du mi wat wies maakt hest!«
All sien Söken holp em nix: dat waar Abend un Nacht, un Maren weer un bleev weg.
De Lüüd schulen Paul unseker un scholu an un weren so still, as stunn en Doden in Huus. As se wat eten harrn, reep Paul den Daglöner Kasper Knees, de den Grootknecht Klaas Lamack vertreden müß, rin na Stuuv un froog em, ob he oder de Knechten un Deerns wat höört harrn von Maren, ob eer nüms seen harr.
»Ik weet dar nix von«, knarr Kasper mit en harden Toon. »Lüüd, de uns bemött sünd, hebbt nix seggt, warrt also woll nix weten.«
»Denn höör Di mal üm in Dörp, wo se woll ween mag – hier in Huus is se nich«, see Paul en beetjen benaut.
»Bün mööd von de Arbeit, Paul Struck, mag mi ok ni geern twischen Mann un Fru mischen, un wenn Du uns' Madam slaan hest...«
»Ik schall eer slaan hebben? Dat is ni waar, dat sünd Lögen! Wokeen seggt dat?«
»Nüms, aver Dien Lüüd meent dat. Un wenn dat waar is un uns' Fru kommt ni wedder, denn loopt Di de Lüüd ut Huus rut, un ik ga denn ok sach – to de Heuaarn graad keen nette Utsichten, Paul Struck. Go' Nacht!«
»So tööv doch, Kasper! Dat is jo ni waar, un wenn Cillja...«
»Cillja hett blot den Larm höört«, see Kasper.
»Ja ja, dat wull woll Larm geben! Ik full över 't Slötelbund un sloog mit 'n Kopp gegen de Döör un op den Leden – kannst noch de Buul seen, mien Steern is sach bruun un blau. Glöövst Du denn ok, dat ik Maren slaan heff?«
»Ik weet dar nix von, aver ut dove Nööt gung uns' Fru sach ni weg.«
»Ik heff eer utschullen, ja utschullen heff ik eer, slaan nich, dat 's ni waar!«
»Na, mi geit 't nix an, se is Dien Fru. Aver kommt se ni wedder, denn löppt allens weg, ik kann dar nix bi doon un will man gaan.«
Un he gung, Paul höör sinen dumpen Schritt bet an de Kökendöör, denn waar de ok tomaakt. He stunn noch op den sülvigen Placken un weeg den Kopp in beide Hannen. De wütige Raas weer lang sackt, un wenn Maren nu in de Döör kamen weer, harr he eer geern en goot Woort geben, ach garto geern! Aver Maren weer ni to finnen, un von sülben keem se ni wedder, gewiß nich. Em weer bang tomoot. Dat Gespenst, wat he al kamen seen harr, stell Kasper soeben dicht vör em hin. Fröer harr he in sien unkloken Schuurn ok veel dumm Tüüch maakt. Denn harr he sik woll in sien Geldkamer inslaten, dar harr he Troost funnen. Wat he in Dullheit tweislaan harr, dat kunn he allenfalls betalen. Dat dee jo wee, aver de Verlegenheit weer ut 'e Welt. Dütmal stunn de Saak anners, ganz anners. So lang Maren em to Siet stunn, fööl he sik so seker, so wiß, as en Mann, de ni bang is, – wat kunn em passeren? Eer hellen Ogen waarn allens wies, se wüß ümmer Raat, un wenn en Saak noch so vertünnelt weer, se funn den Faden un bröch in 't Spelen allens to Schick. Nu se sien Hand loslaten harr, stunn he bisterig un gottverlaten dar – dat fööl he: keem Maren ni wedder, denn weer he klaar, denn kunn he man Huus un Hoff verlopen un verkopen, he alleen kunn keen Buur meer spelen. Un he harr dat doch fröer daan, ganz alleen un mit Profiet – wat harr Maren in de korte Tiet mit em opstellt un ut em maakt? Oder keem dat von den Fall, dat he sik rein dummerig un mootlos un laam slaan vörkeem? Un morgen waarn sien Lüüd vör em hintreden un em frech fragen: wo is uns' Fru un wat hest Du eer daan? Se waarn em den Deenst opseggen un mit Schimpen un Flöken de Döör achter sik toslaan. Un de Lüüd in Dörp waarn lachen un spitakeln, keen Minsch waar sik üm em wider kümmern – wokeen schull de Kö melken, de Peer fodern? un nu de Heuaarn...! De Kopp waar em hitt un dump un dick, as wull he springen, de Aten gung em drang, as wull em wat den Hals afsnören. He wank na 't Finster un stött dat apen, denn maak he Licht – em waar grulich in sien egen Stuuv.
He smeet sik mit Stönen in den breden Löönstool achter 'n Disch. Hier harr he Abend vör Abend seten un harr mit Maren klöönt, o dat weren schöne Stunnen! He schuul röver na de anner Siet von den Disch. Dar plegg se to sitten mit eer Neitüüch oder mit eer Weertschaftsbook. Denn se schreev allens an, wat se in de Huushooln an baar Geld inneem un utgeev, Melk un Botter, Broot, Speck un Fleesch, wat maakt waar un bruukt un versleten, den Pries för Koorn, Appeln un Beern, för Vee un allens, wat verköfft waar. He seeg dat Book man wietlöftig mal an, heel von so 'n Schriveri överhaupt ni veel, aver Maren harr eer Vergnögen daran un wüß allens in de Weertschaft bet op 'n Tüttel. Vondaag harr se sach nich anschreben, de Stool weer lerrig bleben – oder schull se doch? He keem stiefbenig tohööcht un neem dat Book, dat över de Döör op en Boort leeg, un studeer en Tietlang darin. »Sü, den Fisch hett se ok anschreben – dre Schülling, hm!« mummel he. »Richtig, dat weer Dönnerdag, verleden Week. Ik weer so glücklich, wat weert 't en herrlichen Dag! Mi weer tomoot, as weer ik mal wedder Kind, un de ganze Welt lach mi an. Do müß mi Elsbe Suhr bemöten, de ool falsche Katt! de Satan! Eerst streek se mi Honnig üm den Baart, un denn gung dat los, man ümmer op Maren dal! Allens harr se opsammelt, sogar de dre Schülling för den Fisch un dat Botterbroot allens reek se mi mit eer knökerige Stimm vör! Un as se mi den Kopp hitt maakt harr, do keem se mit den Leutnant, mit Hinnerk Pahl un mit den Buurvaagt – as wenn Maren en ool Teef weer, de ümmer en Tümp Hunnen achter sik hett!« He greep sik mit beide Hannen in de Haar. »Un ik höör dat gemeen Minsch an un sloog eer nich alle Teen in 't lose Muul rin! Ik neem eer de stinkigen Lögen mit Dank af un droog eer mit na Huus! Se sülben hett sik in eer jungen Jaren mit Lena Lopen un Konsorten nett rümdreben un mit junge Bengels rümrangelt! Un von so 'n olen Rand leet ik mi sowat seggen von mien Fru, mien stolte Fru! Oh! Wat maak se vör Ogen, as ik eer vörsmeet... hu!« He sloog de Hannen vör 't Gesicht.
»Paul! Paul!« reep en halflude Stimm ünner 't Finster.
»Nu is se weg! Nu is allens ut!« He stöön luut. »So lang ik Buur speel, bün ik ni so glücklich west as mit Maren! Mutt so 'n Beest, so 'n Satan kamen un mi unklook maken! Maren is weg, bald is mien Huus ganz lerrig, ganz lerrig, un ik sülben bün de Bessen, de allens rutfeegt hett. Bün de Bessen in de Hand von en ool knökern Wief, ha ha ha!« He lach luut un sprung op.
»Paul Struck, so höör doch!«
Paul waar opmarksam un gluup na dat apen Finster.
»Büst Du alleen?«
Ja, dat weer en Fruunsstimm, schull dat...? »Maren, Maren, o büst Du dar? Tööf, ik will Di inlaten!«
»So dröön doch nich, Paul Struck! Ik bün dat jo, Elsbe Suhr! Ik seeg noch Licht bi Di un wull mal seen...«
»Büst Du dat, Satan!« brüll Paul, un denn keem en Toon, as wenn em wat de Keel afsnöör. Mit en Satz weer he op de Finsterbank un sprung dal na 'n Gaarn.
Elsbe kreeg en Gruun un leep ut beide Töffeln. Un nu gung en wilde Jagd an dörch den Gaarn na de Poort, lang den Footstieg na eer Kaat to. Elsbe vergeet eer arg Been, se leep üm eer Leben, un vellicht harr se dat Stück haalt, harr de Döör tofaten kregen un achter sik slaten, wenn se nich in eer Angst afböögt weer na den Buurknüll. Hier in 't dröge weke Sand keem Paul eer kort op de Hacken, se schreeg en paarmal luut üm Hölp, aver denn dreep eer en harden Slag achter in de Nack, dat se koppeister in 't Sand schoot. Paul störrt över eer hin un keem ok to Fall, weer aver gliek wedder to Been. He drei sik rasch na Elsbe üm un wull nu op eer dal: »Dat is Dien Dood, Du Aas!« schüüm he.
In düssen Ogenblick greep em en isern Hand achter in den Kragen un heel em trüch. »Wat, wat is hier los! stopp, stopp!« Paul sloog wütig üm sik un smeet sik hin un her, aver de Hand leet ni los un trock so scharp an, dat em de Puust utgung, denn kreeg he op 'n mal en harden Stoot in 'n Rüch un leeg an de Eer, de Hannen waarn em fastholen.
»Laat mi los!« grüns he un ampel mit de Been as en Fisch mit 'n Steert wenn de Angel em in 't Sand smeten hett.
»Wat, dat büst Du, Paul Struck?« reep de Nachtwächter, leet aver ni loos. »So komm doch to Vernunft! Du büst jo as en unkloken Bull!«
Wieldeß harr Elsbe Suhr sik wedder oprappelt un humpel darvon; se stöön un jammer un see eenmal över 't anner: »O gresig, is jo gresig!«
»Maak man, dat Du to Lock kommst!« reep Jochen eer to. »Wo is 't, Paul, wollt Du Freden holen?«
»Du harrst mi man laten schullt!« stött Paul rut, »ik harr dat Beest koolt maakt!«
»Heff ik mi dacht, un darum hool ik Di graad fast. Wokeen weer dat denn? na de Stimm to reken, weer 't ni Dien Fru?«
»Mien Fru? ik sla mien Fru nich, dat is ni waar!« He wull sik wedder los wrucken.
»Man sinnig, man sinnig, dat glööv ik jo ok nich. Aver wokeen weer 't denn?«
»Elsbe Suhr, de Satan!«
»Elsbe Suhr! – ik meen, dat weer Dien best Fründin!«
»Best Fründin – dat Wiefstück? de ool Rand?« stött Paul rut.
»Nu, wat schall man denken«, gnurr Jochen, »wenn Du dar ümmer ut un in löppst, güstern eerst heff ik Di dar rutkamen seen. Aver nu komm hooch, Elsbe hett sik verkrapen, un Du büst jo woll wedder bi Di sülben. Geist Du na Dien Huus, ik ga mit lang.« Se stüren langsam na Paul sien Hoffsteed to.
»Du harrst mi den Arm ni trüchholen schullt, Jochen«, gnurr Paul gnatterig.
»Denn seetst Du morgen in 't Kaschott un harrst en Moord op 't Geweten – wat hett Elsbe Di denn daan?«
»Se is schuld an mien ganz Unglück! Eerst söch se mi op in 't Feld, denn lock se mi in eer Kaat, ik schull doch mal eer Papiren un Geldsaken naseen, ik verstunn jo sowat, smeichel de ool Katt. Darüm heff ik dar in de letzten Daag oft seten. Un wat wull se? Mi ophissen gegen mien Fru, mien Maren! Un eer Swestern holpen na, holpen na – o, ik müß woll unklook warrn, woll den Kuller krigen! Kommt de Deuvel mi wedder ünner Ogen...«
»Still, still, Paul Struck! Segg mi lever, wat is dat mit Dien Fru? is se wedder dar?«
»Weg, Maren is weg!« mummel he un haal mal hooch Aten.
»Dat glööv ik nich, Paul Struck. Sü mal, wenn se lang de Dörpstraat gaan weer, so müß eer doch jemand seen hebben. In de Heid warrt se ni rinlopen ween, oder gar nerrn dal in 't Moor.«
»Wer weet!« meen Paul benaut.
»Worüm? dat deit blot en Minsch, de den Kopp verlüst, un sowat passeert Dien Fru nich – Narrnkraam! Ik segg Di, se is noch hier in Dörp, vellicht in Dien egen Huus.«
»Meenst dar Jochen, meenst du? Ik heff sünst scharp naseen«, sett he bedenklich hinto.
»Du hest söcht mit 'n hitten Kopp, denn finnt man nix. Legg Di eerst mal op 't Oor un slaap en Stremel, Paul, morgen finnt sik uns' Madam wedder an.« He wull gaan.
Paul heel em trüch. »Wullt Du ni bi mi bliben? Nu Maren weg is...«
»Nee, Paul, dat kann ik nich. De Buurvaagt waar mi schöön utlüchten, wenn ik de Stunnen nich ansegg. Un siet de Slacht von Friederic is em ni to truun, he slöppt nich un wankt mitto nachts in Dörp rüm. Ga man rin, na en lütt Stunn bün ik al wedder dar.«
Jochen stött in 't Hoorn un gung traag sinen gang: Klock hett twölf slaan, twölf is de Klock!
Bi Elsbe Suhr eer Kaat luur he lang in 't Finster. To seen weer nix, aver binnen klaag wat, un achterher krein Wiverstimmen, verstaan kunn he nix.
Düster weer 't nich – nu weren de hellen Nachten. Keen Maanschien, aver de Heben grimmel un wimmel von Steerns, en lisen, luwarmen Lufttog gung dörch de verslapen Büsch un Bööm. Dat Dörp leeg deep in Droom, de Hunnen, de bi den Larm luut waarn weren, harrn sik wedder begeben. Bloot bi Paul sien Huus seeg Jochen af un to Licht, denn hier, denn dar, ok woll buten in Gaarn, bi Schüün un Backhuus. He steil sik op de Luur un seeg nu Paul mit en Licht rümsöken un höör ümmer wedder lies ropen: Maren! Maren! büst Du hier? komm, mien lütt Maren!
»Hm, de söcht in Sorgen wedder, wat he in de Raas wegsmeten hett«, mummel he, leet em aver still tofreden.
KAPITTEL EENUNTWINTIG
Bi Neels Kiwitt in 't Möölnholt treed en Engel in de Döör un maak em de ganze Kaat hell, en Engel in korten beierwandschen Wiverrock, mit grise Haar un in 't schrumpelige Gesicht lütt vergnöögte Kniepogen, en platte Nees un en breden Mund, de ümmer en beetjen apen stunn as en ool versleten Wivertasch. De Döör von de Warksteed kriesch lies op, as wenn se sik verfeer, un Meister un Gesell drein sik verwunnert üm op eren Schosterbock.
»Goden Morgen!«
»Morgen, Stina.« Neels lee den groten Kleistevel, den he graad in Arbeit harr, an 't Siet un keek eer fraagwies an. Wat wull Stuten-Stina frömorgens in sien Warkstell? Plünnkeerl, Bandjuud un Brootwief söchen Mariken oder Trina op, wat wull se von
em
? He harr eer sünst sach mit en Spaaß torüch stüürt hin na Waanstuuv oder Köök, aver siet de Slacht von Friederic weer em de Spaaß vergaan, Sorg un Graam seten in alle Ecken. To de Angst üm Niklaas keem de Noot mit Mariken; se leeg noch ümmer still to Bett un harr man een Gedanken: de Dood schull kamen un eer afropen.
»Ik heff Di en Breef mitbröcht, Neels«, see Stina un schoov dat Waßdook trüch – se plegg Breven mang de Stuten to leggen, dat geev eer en schönen Ruch, much se denken. »I, wo is he denn? ween mutt he hier, hm hm – he mutt hier ween!« Se pack Franzbroot, Krinthenbollen, Eiermaan, Kringel un Krummbroot to Siet un wies op de Aart de ganze Herrlichkeit. »Dar is 'e! is an de Kant dalgleden, de Racker! Nu, wenn he man wat Godes bringt!«
Se harr bi dat Bücken en ganz roden Kopp kregen. »Oha, will mi man en beetjen dalsetten!« Un nu plöter se los un vergeet darbi ganz, den Korf wedder totomaken. »Wat bringt so 'n Krieg doch för Elend! Güstern sünd fiev Mann von Rendsborg kamen ut 't Lazarett – de Lazaretten sünd dar baben överall proppenvoll, seggt se. Ok den Püttjer David sien Hans weer dar mang, den hebbt s' den rechten Dumen afschaten, un an de Schuller hett he en Streifschuß kregen. Beter sünd se noch ni ganz, se schüllt sik hier... aver Neels, wat hest Du? steit in den Breef wat...«
»Dar steit wat in, ja, Stina! Niklaas – aver ik will man Mariken...« – weg weer he na de anner Stuuv.
»Sta op, Moder, sta op, de Jung leevt un is gesund!« reep he al in de Döör. »En Breef ut Kopenhagen – hier!«
Mariken maak grote angstige Ogen un greep na de Bost, seggen kunn se nix.
»Deern, so höör doch! Di kommt de Schreck jo garnich ut de Knaken rut! Ik segg Di, de Jung is springlebennig un süüt sik Kopenhagen mal an, wo ik tein Weken arbeidt heff. Dat is en Stadt, o, dat is en Stadt! Wat för Slösser un grote schöne Gaarns, wat för Karken! Un denn de Straten un all de lütten smucken Deerns...!
»Kopenhagen? wo kommt he darhin?« froog se flau.
»Över 't Water, över de Oostsee, un op 't Water is he noch...«
»Op 't Water? op de Oostsee?«
»So höör doch ruig to, Mike! De Oostsee süüt nu to Sommertiet eben so fraam ut as Lena Bassen in de Kark, so drömerig, bina verslapen, un so smuck! Ja, in 'n Harvst un to Wintertiden tiert se sik mitto as unklook, as besapen, schüümt un spiggt een in 't Gesicht un sleit mit 'n Foot op 'n Disch.«
»Neels, wat snackst Du? hest Du wat drunken? Vertell doch...«
»Markst wat, Mike? Ik bün rein duun vör Freud! De Jung leevt un is sund un sitt Dronning Marie in 'n Schoot...«
»Wat?«
»Dronning is so veel as Königin. Niklaas sitt heel warm de Königin in 'n Schoot, Mike. Aver man ni bang, se is al wat öllerhaft un sinnig un kooltblödig – swieg still, Mike, still! Ik weet jo, wat Du mi nu all an 'n Kopp smiten müchst. Aver Du deist mi unrecht, denn sü: Dronning Marie is jo keen Fruunsminsch, schallst Du weten, dat is en groot Kriegschipp, al en beetjen oolt un olmig, un darüm liggt dat goot verankert in den Haben von Kopenhagen.«
»Wenn nu aver en Storm kommt, Neels...«
»Denn weegt sik Dronning Marie hin un her un op un dal, un uns' Jung slöppt as en lütt Göör in 'e Dei. Un waakt he op, so is dat Vergnögen groot – en Karussel is garnix dargegen, un darför mutt man noch betalen! Wenn 't garto slimm warrt, den spiggt Niklaas mal de Oostsee in 't Gesicht, denn besinnt se sik un kommt wedder to sik sülben. Un kommt en Dag mit Sünnschien un frische Kööln ut 'e See, denn hett Dien Söön en Herrnleben, itt un drinkt, spazeert op 't Deck un smöökt de fiensten Havannazigarrn un echten Portoriko – Mike, komm op, wi wüllt mal en Fingerpolka danzen!«
»Schaam Di wat, Neels!« schull Mariken. »Kommt de Noot in 't Huus, denn lettst Du de Oren hangen un bisterst rüm, as wenn Du in Slaap ümgeist; un kommt dat Glück, denn resonneerst un zackereerst Du as en Lünn in de Arfen! Du wullt danzen? Schaam Di wat! Op 'e Kneen schullen wi unsen Herrgott...«
»Do dat, do dat för mi mit, lütt Mike!« see he mit en eernst Gesicht. »Sü, sowat kann ik nich, sowat is sach angebaren – ik schaam mi, sowat to doon. Al as Göör neem ik den schöönsten Appel, aan mi veel ümtoseen na de Hand, de mi em geben harr; aver ik beet dar rin, dat dat gnasch, un verputz em mit Hutt un Haar, leet ok geern en annern afbiten, mutt ik seggen. Du büst ümmer en heel artig Kind west, mien lütt Mike«, he strakel eer mal över de Backen, »ümmer fraam, geevst eerst nett de Hand un seest danke, un naher verwaarst Du den Appel en lang, lang Tiet in 't Heu, un wenn he anrött weer, denn eetst Du em op mit Beduren, dat Du dat Anrotte nich eten kunnst un wegsmiten müßt.«
»Ach, Du Kujoon!« reep Mariken mit en half Lachen un sloog em op sien ruge Schosterhand. »Liß mi man den Breef vör, ik heff mien Brill ni hier!«
Un Neels sett sik op de Bettkant un stöker nu los – Niklaas harr as ümmer prachtvoll schreben, aver de Bookstaben legen all op 'e Siet as Halms in 't Koornfeld, de sik in 'n Störtregen dalleggt hebbt. So gung dat langsam. Aver vondaag verloren se de Geduld nich, so 'n Breef kann man ok droppenwies geneten.
Niklaas schreev heel utföörlich över de gruliche Slacht, över de Faart na Kopenhagen un dat dänsche Lumpenpack, dat em un sien Kameraden in de Straten behannelt harr, as weren se Verbrekers, en Röverbann, un över dat lustige Leben an Boord, dat sach mit de Tiet langwilig waar.
Neels weer graad enigermaten to Enn kamen, as lisen de Döör apen maakt waar. »De Breef kost ölben Schülling, Meister, ik haal dat mal af, heff nu keen Tiet meer«, see Stina un plier mit eer lütten vergnöögten Ogen üm de Eck. »Wo geit 't, Mariken, – ok Stuten gefällig? Mi dünkt, Du süst ganz luuk ut – schöne möllnsche Tweback?«
»Komm neger, Stina, un sett Di dal, vondaag warrt ni handelt, hest en Fierdag!«
»Du hest goot snacken, Neels Kiwitt! Ick heff vondaag mien Broot, wenn mien Korf lerrig is. Hest jowoll en heel vergnöögte Post kregen, wat?«
Kiwitt maak de Döör na Köök apen. »Trina, wat kommt hüüt middag op 'n Disch?«
»Beersupp un naher Pannkoken, heff ik dacht.«
»Nee, dat is nix, Deern! Vondaag warrt Meelbüdel mit Rosien kaakt, un vergitt ni dat Stück Speck un en dennige Mettwust!«
»Wat? wat? is en Fierdag? Ach, Meister, hett Niklaas...«
»Hett schreben un is sund as en Fisch in 't Water.«
»Du leve Gott, uns' Jung leevt noch!« reep se, un darbi störrten eer de Tranen ut 'e Ogen. »Un wi hebbt uns so queelt!«
»Un darüm groten Hans, Trina, as dat schreben steit! Weetst noch, as domals de lütt Jung mit Hans-Jochen to Dörp reden weer?«
»Ja ja! o, de Angst üm den Slüngel!« snukker se.
»Aver schaad is 't doch, Trina, dat Du Hans-Jochen domals ni hebben wullst.«
»Ach, de ool Keerl!« Trina schüdd sik ärgerlich.
»He is noch to hebben – schall ik mal lisen vörfölen?«
»Meister, He hollt den Baart! ik will den dummen Snack ni meer hören!« Se waar füürroot un smeet de Döör achter sik to.
»Neels, Du büst as en unbannigen Jung!« schull Mariken. »Du weetst doch, dat se so 'n Brüden ni verdregen kann.«
»Dat versteist Du nich, mien lütt Mike. Wenn ik Trina nu ni dull maak, denn weent se all de Kölen ut, un wi kriegt kenen Meelbüdel mit Rosien. Is bi eer mal de Tappen uttrocken, löppt de ganze Tonn lerrig, un dat duurt lang. – Du bliffst hier un settst Di mit an 'n Disch«, see he to Stina, de mit Mund un Ogen lach un sik för Vergnögen op de magern Kneen sloog. »Üm Dien Stuten man keen Sorg, de sünd verköfft.«
»Na nu?«
»De behool ik.«
»Den ganzen Korf voll?« Se sloog de Hannen över 'n Kopp tosamen. »Nee, sowat leevt nich!«
»Neels, nu hool op mit Dien Narrnkraam, Stina is kumpabel un glöövt dat!« stüür Mariken.
»Soll sie auch, Mariechen Kiwitt! Vondaag behoolt wi Stina un ok eer Stuten, se hett den Breef bröcht.«
»Ja ja, Stina blifft hier, is mi jo ganz recht, aver wat schüllt wi mit all dat leve Broot opstellen?«
»Finnt sik dat Broot, finnt sik ok de Mund, de dat verputzen kann. Uns' Jung kriggt en paar Daler weniger, wenn wi de Nees dalleggt, darför hett he uns de Angst maakt. Un dat Broot? Du steist naher op un maakst eerst en groot Pakeet för de Bolten, denn hebbt wenigstens de Gören en vergnöögte Stunn – vergitt de Botter nich, Mike! Un een Pakeet för de Wraagsch, de sach lang kenen Siropskoken eten hett; en beetjen Leckerwaar för Perseptersch, de unsen Niklaas mennich Appel tosteken hett; en lütt Pakeet för Doortjn Holm, en paar Krinthenbolln för Dierk-Scheper – Ji handelt jo mit Stuten un Bessens...«
»Wat? wokeen seggt dat?«
»Du sülben, mien lütt Rott, Du hest mi dat ünner Tranen all vertellt un Trina hett holpen – ach, so 'n Fruunsminsch holt dicht as en Saatseev...«
»Rut, Neels, rut mit Di! Un ga Du ok, Stina, ik will nu opstaan.«
De beiden schockeln mit Lachen na de Warkstell.
»Siso, Stina, nu eerstmal de Stuten an 't Siet! Un Du«, see Neels to den Gesell, »ga dal na de Moordelen un segg Hannes bescheed, he schall to Middag de Kö na Huus driben – se köönt mal en Namiddag op 'n Stall staan. Ik will Doortjn Holm opsöken, de ool Fru hett as en Moder üm uns sorgt, un mi mal na Paul Struck ümseen.«
Darmit streev he na Dörp to.
KAPITTEL TWEUNTWINTIG
Üm desülvige Tiet hödd ool Dierk-Scheper sien Schaap in Kratt un Heid achter 'n Otterndiek. He harr sik, as he geern dee, en Barg opsöcht un stunn dar nu en lange Tiet un keek överall. O, de Heiloh weer smuck in eer düstergröön Sommerkleed! Noch funkel de Dau an de Schattensiet von den Kratt, de Braam schien geel, un in de Lunk lüch dat slowitte Wollgras op den düstern Grund. Geelgöschen sung sien trurig Leed ümmerto, man ümmerto, de Lerchen stegen in 't wide Blau, un de Kuckuck reep un lach von den Holtrand her.
Von Ilenbeck weer wenig to seen; en paar spitze Geveln, en bredes Strodack mit en Haadbaarnest, en Strohümpel, en Schosteen mit fine Rookwolken, de langsam ropstegen na 'n Heben, sünst weer allens todeckt von dat Mööln- un Oolndieksholt, von Appel- un Beerbööm. Rechts, na 't Noorn to, duuk sik de Mööl ünner de hoge Dann, blenker de brede Diek un darachter drömen Wischen un Koornfelder in 'n Sünnschien; wider hin nix as düstere Heid, hier un dar en duuknackten Füürn un krusen Kratt.
Dierk munster düsse stille Welt, as harr he eer noch nie seen. He drei sik darbi langsam an sinen Stock un söch jeden Barg un jede Lunk gemächlich af, he harr jo Tiet. Op 'n mal duuk dar en Gestalt op, en Mann, de sach von de Mööl herkamen dee. Aver wo wull he hin? En Weg weer dar nich, ni mal en Footstieg. Sunnerbar! De Ool stunn lang un leet em nich ut 't Oog. Spitz, de neffen em huuk, kunn sach so wiet ni seen, aver Dierk vertell un düüd em allens, wat he wies waar.
»As ik segg, Spitz, de Mann söcht wat, seker, kiekt in jeden Krattbusch un luurt in jede Lunk. Keen schull dat ween? Slowitte Hemdsmaun un griesgraue Büx un West nix üm 'e Nack un ni mal en Handstock. So wiet de Heid löppt, kennt wi jeden Snurrer, Spitz, – wat meenst Du? Ha ha!« lach de Ool luut op. »Nu ritt he sik de Mütz von 'n Kopp un smitt eer sik vör de Fööt un stampt darop. Dar is wat ni richtig, Spitz! De hett sik mit sien Gedanken vertöörnt. En narrschen Keerl, ha ha! Ja, mien Söön, wenn de Gedanken in de Mütz weren, denn wull man eer woll krigen! Ni waar, Spitz, de an sien Gedanken ran will, mutt sik sülben to Kopp gaan. Na, he besinnt sik un sett de ool Klodd wedder op. Nu hett he uns sach seen, Spitz, he stüürt op uns to. Wat? w'raftig! Spitz, nu rich Di steil op, wi kriegt groten Besöök! De Kniesbock von Ilenbeck kommt, Paul Struck, de sik in stalen Geld beraken kann! Harrn em al lang kennen müßt, Spitz, an Büx un West, sünd wi denn hönerblind? Sien Madam hett em ja karreert as en Snaak von nerrn bet baben. Wat, Du bellst nich, Spitz, dar kommt en ool Wief, un Du bellst nich? Du warrst oolt, Spitz, kindsch! Du bellst blot den Ünnerrock an un meenst, allens is en Mann, wat en Büx an hett, Schaapskopp! – Aver klöterig süüt he ut, de Ogen liggt em holl as sinen Oom Henn Kark. Nu paß op, Spitz, un höör, wat he op 'n Staken hett!«
Spitz seeg gliekgüllig hindal un see nix – Mannslüüd bell he nu mal nich an.
Paul snökel mösam un unseker rop na den Barg un smeet sik denn lingelang in de Heid, rein mööd un ut 'e Puust. »Kann He mi hölpen, Dierk, ik heff mien Fru verlaren«, see he flau.
»Dien Fru? wosaken?«
»Se is weggaan un narms to finnen. Heff de ganze Nacht söcht in Huus un Schüün, heff söcht in Leemlock un Moorkuul, in Soot un Beek – narms! Hett He eer seen? güstern...«
»Wiver see ik nich an!«
»He süüt un weet doch allens, wat hier op de Heid passeert, Vader Dierk – hett He eer ni von widen...«
»Bün nich Dien Vader, Paul Struck! un seen heff ik nix!«
»Se mutt wedder kamen, mutt wedder kamen, sünst is allens ut, allens ut! ik weet denn ni meer, wat ik do! Kann He mi denn garkenen Raat geben?«
»Raat geben? Di?« lach Dierk luut op, dat Paul sik verschraak. De Ool lach selten, aver de düt Lachen mal höört harr, vergeet dat nich. Dat klung so holl un dump un sunnerbar. »Nee, Paul Struck, ik kann Di ni Raat un Wink geben; aver ik kenn Een, de kann dat vellicht – meenst Du nich ok, Spitz?«
Spitz keek sinen Herrn an un lick mit en lange Tung över de Nees.
»Ut Di warr ik ni klook, Spitz! Du dröömst woll von Mettwust un Speckswaart, ole Freetsack!«
»Wokeen is dat, Dierk? He kennt Een, de mi seggen kann...«
»Ja. Aver Du mußt töben bet Middag. Du kennst jo den hogen dicken Slööndoorn an de Eck von Dinen Hungerkamp. Dar mußt Du hingaan un töben. Un wenn de Beedklock slaan hett, denn kommt he.«
»Wokeen, Dierk, wokeen?«
»Vondaag kriegt wi en Middag, as he ween mutt. Keen Lufttog, keen Wolk; de Bradden danzt un beevt över de Heiloh, de Krei jappt op 'n Tilgen, Lerch un Geelgöschen verkruupt sik in 'n Schatten, Snaak, Adder un Sünndrang liggt un luurt in de pralle Sünn. Allens dodenstill. Bi den letzten Klockenslag leggt sik en blauen Daak över Heid un Kratt un Doornbusch, de Sünn süüt verslapen von den wittgrauen Heben dal. Denn kommt he, denn kommt he mit en kortfarigen Schritt, as he ümmer dee, do he noch leev...«
»Wa wat meent He, Dierk? doch keen Gespenst? Gespenst bi heiligen Dag?« Paul keem half tohööcht un seeg den Olen angstig an.
»Bi heiligen Dag twischen twölf un een. Ja! Un Du kennst em, Paul Struck. Ünner den olen tagen Rundhoot glööst Di de beiden hollen Ogen feverig an, de witten Haar liggt em op de Schuller...«
»Hu, mien Oom!« grüns Paul un sloog de harden Hannen vör 't Gesicht.
»Dien Oom Henn Kark. In 't kalmanken Kamsool glinstert un lücht de groten Knööp as Löchen, de em ut de Ribben slaat, de rode West brennt as en fürige Gloot, swefelgeel schient de hirschleddern Büx, un de blanken Stevelschächten blitzt in de Sünn. Keen Halm, keen Heidbult böögt sik ünner sinen Foot; he geit hin un her, Du höörst sinen Schritt nich, darbi wringt he de harden knökerigen Hannen, wiest un winkt un handsleit, de Mund is ümmer in Bewegung, as wenn he sprickt, aver keen Oor höört en Luut. Wenn Du em süst...
Paul kriesch luut op un versteek den Kopp in den Heidgrund.
»Wenn Du em süst denn ga hin un fraag em, wat Du weten wullt, he kann Di sach bedüden. Aver verpaß nicht de Tiet! Een Stunn hett he man in Sünnschien, de höört em. Is de verlopen, röppt em en Stimm dremal, dump, as kommt se ut 'n Grund. Denn wringt he de Hannen, dat Kinn flüggt op un dal, de Gestalt beevt, aver he mutt, he mutt hin na den Boom, den krummen Füürn...«
»Is ni waar, heff ik utraadt un verbrennt!« schreeg Paul.
»In de Stunn süst Du den Boom dar staan, den Strick mit de Sling an den Ast. Du süst Dinen Oom hinsnökeln, duuknackt un mit en lamen, unsekern Schritt, un denn süst Du em dar hangen as en Vagel in 'e Sneer, de Tung lang ut 'n Hals, graad so, as Du em mal funnen hest. Aver denn warrt he wedder ropen un to 'n drüdden Maal, un mit en Ruff sind Boom un Oom weg, en strogele Wolk jaagt över Heid un Kratt un Moor na de Drager Dannkoppel to. Un wenn Du noch ni fraagt hest, is 't to laat, de Heiloh liggt wedder in blanken Sünnschien.«
Paul Struck leeg an 'n Grund, stöön luut un bever an Hannen un Fööt.
»Sta op, Paul Struck, un ga! De Klock is ölben, Du kannst in Komodigkeit hingaan. Nimm den Weg över 'n Braambarg, dar meit Kassen Blunk de hoge Heid, de kann Di meer vertellen – man to, sta op!«
»Ik hingaan?« reep Paul mit en Stimm, as wenn he sticken schull, »Gott schall mi bewaren! hu, gresig!«
»Is Di dat to hitt in de Middagsstunn, denn tööf bet to Nacht. Dat glückt nich ümmer, he kriggt nich ümmer Verlööv. Aver is he mal fri, denn süst Du em twischen twölf un een seker an een Stell, in de Kamer vör sien Geldkist. Dar is sien Schatz, dar mutt he ümmer wedder hin.« Dierk lach holl op un sprook wedder mit sinen Hund. »Heff ik Di dat ni seggt, Spitz? Em sünd sien Gedanken ut Spoor. He söcht en goden Raat, un nu ik segg, wo he em finnen kann, wöölt he mit 'n Kopp in de Heid rin un winnt sik as en Snaak un warrt grulich. Dat is de Aart von all de karreerten Lüüd. Dar is uns anners tomoot, Spitz, en Spöök kann uns ni bang maken, Gruun kennt wi nich. Aver as Henn Kark noch de Bonapart von Ilenbeck un dat halve Kaspel weer – weetst noch, Spitz? Do harrn wi Angst, do bögen wi em ut, as weer he en dullen Hund. Ja ja, Spitz, de Keerl weer gresig, slimmer as Schinner und Scharprichter. He snöör arm Lüüd, de in sien Hannen fullen, den Hals af, aver langsam, langsam. He leet sik Tiet. Weetst Du, wat en Hart is, Spitz? Dat Hart is en lütt Kamer, von buten un binnen root anstrecken, dar waant de Leev in un dat Erbarmen. Henn Kark harr keen Hart; dar, wo dat Hart sitten schall, droog he en smeedisern Spaarbüß mit en Slott vör. In düsse Spaarbüß sparr he de arm Selen rin von all de Stackels, de he den Hals afsnöört harr. Un wenn he alleen in de Kamer seet bi sinen Geldkasten, denn müssen de arm Selen em vörsingen, wo dumm se west weren un wosaken he eer schrittwies in de Sling lockt harr. So weer de Spaarbüß en Aart Speeluur för em. Du schuulst mi an, as wenn du fragen wullt, woher ik dat all weet. Dat is licht seggt, Spitz: mien arm Seel hett dar ok jarenlang seten in Henn Kark sien Speeluur un mitsungen. Ik weer en lichtfarigen Bengel, as ik Vaders Gewees anfaat, un en Dummbaart darto, ja ja, Spitz! So harr Henn Kark en licht Spill, mi in de Klauen to krigen, un dar weren man en paar Jaar in 't Land lopen, so keem mien nette Slachterie, Huus un Gewees ünner 'n Hamer. Dat verdroot mien smucke Fru, de ik op Hannen dragen un mit Flierkraam behungen harr as en Prinzessin, se gung mit en Bengel von Wittgarver dörch de Lappen – ik segg, en Wief is en Satan! – Ha ha, Spitz, lickst mi de Hand! Ja, mien Hund, Du versteist mi! – Do weer ik ganz alleen. Sü, Spitz, so keem mien Seel in Henn Kark sien Speeluur un ik sülben op den soren Viert, ik müß doch in de Neeg bliben! Aver nu höör nipp to, Spitz, verfeer Di aver nich! Henn Kark seet mal vör sinen Geldkasten in de Kamer. En Licht stunn neffen em op 'n Disch. Do tick von buten en Finger an de Finsterruut. He verschraak sik un keek tohööcht un seeg en Dodenkopp ringrinsen un en knökern Arm winken – denn weer 't weg. Henn Kark sloog trüch, de Stool brook tosamen, un he leeg dar as en Oß, den de Slachter dalslaan hett. He weer ni doot, Henn Kark weer taag as en Rott. De Dokter kunn em noch nootdreftig wedder to Been bringen. Aver sien Speeluur weer ganz ut 't Spoor, de Selen weren rebellisch un sungen dörch'nanner un leten em keen geruige Stunn. Un dat Leed weer gresig, Spitz! Ümmerto sungen se em en Singsang vör, se sungen: hunnert hest Du de Keel afsnöört, aver een leevt noch, de mutt noch ran! Denn is Dien Daagwark daan, denn is de Tall voll! – Se sungen un seen em ni ganz düütlich, wokeen dat weer, aver he verstunn eer, he wüß dat. He weer sik un wull nich. Aver op de Läng waar he mööd un möör. Du kennst sowat nich, Spitz, Du büst to dumm darto, Di feelt de Erfahrung. Aver höör man wider! Dat weer so 'n Dag as nu, so 'n krallen Julidag, hitt, still, lurig. Henn Kark harr sik de ganze Nacht in 't Bett wültert un keen Oog todaan. Den Morgen kroop he unruig in Kamer, Stall un Schüün ümher. Toletzt kröpel he sik rop na de Geschirrkamer un neem dar wat von de Wand, wunn dat tosamen un steek dat in de Tasch. – Ruig, Paul Struck! Spitz mutt de Geschicht endlich mal weten! – Dar weer nüms to Huus as de Kööksch, de Lüüd heuen nerrn in de Wischen. Denn neem he Hoot un Stock un humpel los. He humpel, segg ik, Spitz. Siet den grulichen Abend in de Kamer wull dat linke Been ni meer recht mit, de linke Arm weer ok laam. De Kööksch, de graad en Ammer Water ut 'n Hillgenbeek hallen wull, seeg em över de lütt hölten Brüch gaan. Se harr em sach anropen schullt un trüchholen, aver wokeen waag dat? Eben achter de Brüch stunn he still un drei noch mal den Kopp na sinen staatschen Hoff. De Deern verschraak sik, dat se bina von 't Stegg fullen weer. He harr den Hoot in 't aschgrau Gesicht schaben. De brede Mund weer fast toknepen, dat he utseeg as en lange Fool, un de krumme Hakennees stött bina an dat spitze Kinn. Lang stunn he dar, woll tein Minuten, de Deern stütt sik mit beide Arms op den Ammer un waag sik ni to rögen. Denn drei he sik langsam üm un gung na de Mööl to, rop na 'n Viert. – Laat em tofreden, Spitz, wat knurrst Du! Paul Struck bett ieskole Gedanken, he
mutt
sik schüdden un winnen, he kann nich anners. He hett sinen Oom von den Boom losmaakt, em utlööst, in en Peerdeck slaan un na Huus föört. Sowat is en gräßliche Arbeit, Spitz. Ja, he hett noch meer daan an sinen Oom. – As Dien Vader storv, Spitz, do heff ik em in minen Kuller na Huus dragen, heff em wuschen, un as he dröög weer, em kämmt – he seeg ganz smuck ut. Denn heff ik en Graff maakt un dat mit blöömte Heid utpulstert. Dar lee ik em rin, as he to slapen plegg, un op sien Graff sett ik en groten Feldsteen. Un so lang de Sommer Blomen weckt un Blöten bütt, hett he sinen Kranz. Du hest dat all still mit anseen, Spitz, un geist ok noch oft na dat Graff hin. Dar bliev man bi! Aver last mi den Steen tofreden, Spitz! Du hest en Aart, an Dinen goden Vader to denken, de mi ni gefallt! Schaam di wat! – Wat ik aver egentlich seggen wull, Spitz: weetst Du, wosaken Henn Kark graben is? Denk Di: keen Minsch wull em anregen, ni mal en ool Wief ut de Armkaat, ni för Geld un gode Wöör. So is Henn Kark ni wuschen un kämmt, ok nich inkleedt, as man sünst woll deit. As he gung un hung, mit Steveln un Spaarn is he to Eer kamen. Paul Struck hett em sien wittblau Kapittelmütz över Nees un Oren trocken, darmit he man dat gruliche Gesicht ni seeg. Denn hett he em de sülvern Knööp afsneden, em de Slötels to de Kamer un de Geldkist ut de Tasch namen un em in 't Sarg smeten, dat he sülben tonagel. – So laat doch Dien Stönen, Paul Struck, Spitz kann jo keen Woort verstaan! – Henn Kark waar graben, un achter 'n Wagen schrökeln en Barg Lüüd. Dat is sünst keen Mood, Spitz; de sik ophungen hett, föört alleen na 'n Karkhoff. Aver düsse Lüüd weren em schüllig, se stunnen in sien Book. För Geld kann man den Düvel danzen laten, seggt man. Dat is ni waar, Spitz, de Düvel deit sowat nich; aver de Minsch danzt üm Geld in 't plöögte Land un krallen Sand, dörch Dreck un Doornknick, öwer Liken un Leilaken hin. Ik stunn op 'n swarten Barg dicht an de Landstraat un seeg mi den Tog an. Paul Struck seet vörn op 'n Likenwagen un harr dat Leit in de Hand un de Slötels to Kamer und Geldkist in de Tasch. Sien Potthoot wink hin un her, hin un her, graad as de Wagen mit sinen Oom wackeln dee, se weren sik ganz un gar enig. Achter den Wagen wölen de Lüüd in den krallen Sand, de Sweet leep eer de Backen dal, de Stuff steeg in griesgele Wolken – Paul Struck un sien Oom maken eer warm un fören doch so langsam! Do höör ik op 'n mal von den hollen Beek her lustig ropen: Kuckuck! Kuckuck! un denn lach un schrachel de Vagel achterher. Mi waar grulich tomoot, un dochen, Spitz, ik kunn 't ni möten: ik lach! ik lach luuthals! To 'n eersten Mal na lange Jaren lach ik, Spitz, un dat achter 'n Likenwagen her! Sunnerbar! De Lüüd verschraken sik, dat se de Klöör verloren un mi anglupen as
en Spöök – ik lach un lach man ümmerto. Siet den Dag hoolt se mi för översnappt, för koppkrank. Laat eer, Spitz! Du versteist mi, Du seegst mi dat gliek an, dat mien Seel wedder to mi kamen weer, mien arm Seel, de so lang gefangen seten harr. Se blifft nu bi mi un föölt sik ganz mollig. Un wenn se mal eer vergnöögten Schuurn kriggt as vondaag, denn singt se dat Leed, wat Henn Kark to Doot sungen hett. Dat is en gresig Leed, Spitz, aver wat schall se? en anner kennt se nich. Kunnst Du dat mal hören, Spitz, Du waarst hulen, dat de Schaap över Stock un Block lepen. Aver
ik
mutt lachen, lachen, dat de Lüüd sik bang na mi ümkiekt. – Wat hest Du, Spitz? Höörst Du ni to? Aha, nu see ik. Dar kommt noch een. Dat is de Schoster von Ilenbeck, de Dwallerhans Kiwitt.«
Paul Struck sprung tohööcht, keek mal wild üm sik un störrt denn in grote Sprüngen den Barg hindal.
En holl Lachen joog achter em her. »Spitz, Spitz, laat em! Ik see Di jo, dat he en ool Wief is, dar kommst Du nu eerst achter? – He smitt sik den Schoster an den Hals, ha ha! Nüüdlich! Weg mit dat Ding dar!« He stött mit 'n Stock an Paul sien Mütz.. »Bring den Jammerlappen dat na, aver hool Di nich op, Spitz, wi wüllt hier weg, dat rüükt hier na Henn Kark.«
Neels wull rop na Dierk, aver Paul Struck heel em trüch.
De Ool lach wedder holl un sunnerbar op un wink af. »Komm, Spitz, wat gluupst Du noch? De Keerl is to trurig! Weer uns Henn Kark mal so tolopen, wat? Wi harrn em toreten bi lebennigen Lief un de Krein vörsmeten! Düsse Stackel is to trurig, laat em lopen! Wi wüllt den Magen wat op de Rööp smiten, en beetjen Schatten finnt sik sach. Du hest en goot Enn Wust verdeent, hest mit de Bicht goot verhöört. Komm, mien Hund!«
De Ool drisel langsam den Barg op de anner Siet hindal, Spitz bell un danz vergnöögt vörop.
Neels seeg eer na un schüdd den Kopp över den wunnerlichen Olen, denn gung he af mit Paul, de swaar an sinen Arm hung. »Du büst jowoll hellisch mööd? Wat wullst Du bi ool Dierk?
»Ik söch Maren«, mummel Paul.
»Hier op'n Viert? Maren heff ik funnen, denk Di, se is bi Doortjn Holm, op Dien Naverschop!«
»Doortjn Holm?« Paul sprook, as wenn he duun weer, mit en sware Tung.
»Du hest lang nix eten, seggt mi Cillja, un ok ni slapen. Un denn in so 'n Hitten op de Heid rümlopen! Eerst en gode Maaltiet, Paul, un denn to Bett! Nu Maren funnen is, kannst Du jo ruig ween«, begöösch Neels.
Paul see nix. As se kort vör 't Dörp weren, sloog in wide Feern de Beedklück. Paul seeg sik mal scholu üm un trock den Arm, as wenn he sik verschraak.
»Wat hest? warrst Du flau?«
»Nix nix! laat uns gaan, ik kaam woll hin.«
KAPITTEL DREUNTWINTIG
Wieldeß seet Maren bi eer ool Fründin Doortjn Holm. Se weer dribens dörch den Gaarn un över den Weg na de Kaat gaan, un tofällig harr eer nüms seen – so kunnt 't kamen, dat se to Söök weer.
Doortjn verschraak sik, denn Maren harr alle Farv verlaren, un de Ogen leten bina pickenswart in dat witte Gesicht.
Aan veel Ümstänn sett se ut'nanner, wat eer ut Huus dreben harr; se wull Paul en paar Daag Tiet laten, sik to besinnen, denn wull se mit em afreken, – ob se eer opnemen wull, froog se.
»Hartensgeern, mien Dochter!« see Doortjn, waar darbi aver ganz unglücklich utseen. Allens weer to Enn, much se denken, Maren waar Paul den Koop opseggen un weggaan. »Nu is dat Unglück dar! Harrst Du di den Kranz doch ni sülben opsett!« kümmer se.
Maren vertrock den Mund to en half Lachen. »Müß ik jo, Doortjn, wenn ik Paul Struck sien Fru warrn wull!«
Doortjn seeg vör sik dal un see nix darto, eer much de Snack woll ni gefallen. Denn froog se, ob se ni röver gaan un mit Paul spreken schull, se müssen sik wedder verdregen.
»Ik glööv, mi hett nüms hier röver gaan seen, Doortjn; wenn Du mi en Gefallen doon wullt, so segg nich, dat ik hier bün, ik müch en paar Daag Ru hebben – Paul kommt von sülben, wenn he weet, wo ik bün.«
Maren fööl sik flau, wull den Abend nich eten un gung frö to Bett. Doortjn maak eer noch en Taß Melissentee. »De is heel goot för allens, mien Dochter«, see de ool Fru, »goot för 'n Magen un för 't Geblööt – morgen is Di beter tomoot, schallst man seen!« Denn leet se eer alleen. As se abends laat to Bett gung, segen se eren Tee, denn Maren sleep as en Kind, un de Parlen stunnen eer vör 'n Kopp.
Den annern Morgen vertell Doortjn, wat in de Nacht op 'n Buurknüll passeert weer un dat Paul in Huus un Gaarn un nu in 't wide Feld rümbister, üm sien Fru to söken. Se harr sik dat vertellen laten von Lena Lopen, de al frö morgens bi Paul sien Huus rümkunkeluur un sach afschickt weer von Elsbe Suhr eer Swestern.
Maren see nix darto. As se höör, dat Paul rein bestörrt weer, meen se koolt, Doortjn schull em doch söken laten, vellicht funn he dat, wat en Mann bruken kann.
Se verstunn Maren nich, se keem eer hart un egensinnig vör, un as all eer Beden un Vermanen trüchwiest waar, gung se rut un maak sik in Köök un Gaarn to doon.
As Maren eren Kaffi drunken harr, maak se Betten un Stuuv torecht, denn neem se Doortjn eren Strickstrump un gung nerrn na 'n Gaarn – von de Straat kunn eer nüms seen, de hoge Knick, Appel- un Beernbööm verdecken allens.
Nerrn in 'n Grund leep de Hillgenbeek, de von den Boomschatten op beide Siden todeckt weer – he maak de Scheed von Doortjn eren Gaarn to Osten un harr op de anner Siet en teemlich steil Över, dat noch dörch en hogen Wall mit en Hasselnknick verhööt waar. De Schreeg na den Beek to weer as Gaarnland sach ni goot to bruken un so harr vör Jaren Jörn Holm för sien junge, smucke Doortjn dar Büsch un Bööm plant, ok en Stigg an de Beek lang trocken mit en lütt Bank, de he ut Knüppelholt timmert harr. He nööm dat sinen lütten Park un seet dar geern mit sien junge Fru an 'n Sommerabend, wenn de Botterhannel em den Dag wiet rümdreben harr. In de Eck hart an de Wisch, de to Süden an den Gaarn liggen dee, weer en lütten Barg tosamen kaart;
dar stunnen en paar staatsche Barkenbööm mit witte Bork. Hier harr man en smucke Utsicht op Wisch un Beek un Holt un in de Feern op 't Feld un de wide Heiloh. Jörn weer lang doot, woll al över twintig Jaar, de Bööm op 'n Barg un in 'n Grund weren groot, un de Park seeg ut as en lütt small Holt, wo Hark un Schüffel sik ni seen laat. De Bank weer morsch un olmig un de Stigg knapp meer to finnen; Büsch, de Jörn plant harr, weren sach storben ünner de Leck, blot hier un dar stunn hart an den Beek noch en magern Aalberenbusch mit lange dünne Spranten.
Maren weer verwunnert, so'n kölige stille Eck to finnen, wo eer nüms stören un belopen kunn. En Tietlang drisel so op un af, denn sett se sik op de Bank un neem eer Arbeit vör, de se mitnamen harr – sach en Strümp för Hannes. Aver ut dat Stricken waar ni veel, bald legen de Hannen in 'n Schoot un rögen sik nich.
De Larm mit Paul harr Maren eerst ut Spoor bröcht. Aver dat duur ni lang, denn keem eer in de Saak wedder de ruige Överleggung. Veel meer Noot un Sorg maak eer de verlaren Slacht un Sterlau. Weer dat de Anfang von 't Enn? Waarn nu de Russen tofreden un dat lütte Land knevelt an de Dän utlevern? Denn weer de schöne Droom ut, un Maren düch, wat domals mennicheen luut see: lever starben un verdarben, as den Dän noch mal in de Hannen fallen! So harr sik ümmer wunnert, dat ni gliek in 'n Anfang alle jungen Lüüd sik friwillig mellt harrn, dat vele gedüllig töben, bet se inropen waarn as Soldaat – ob dat nu woll anners waar? An leevsten harr so sülben de Muskeet to Hand namen un weer mitgaan, eren Mann wull se woll staan! Aver se weer darto verdammt, de grote Noot un Schann över dat Land kamen to seen un nix to doon, as mit de annern Wiver to klagen! – Un darto keem de Angst üm Sterlau. Swaar verwundt, stunn in 't Blatt. Wenn he nu storv, wat waar ut Maria? Wat see ool Abel noch von de Leev? Maria weer anners as Abel, aver de Leev, von de Abel spraken harr, droog Maria in Harten. So waar ni dullerhaar un opsternaatsch warrn, aver se waar vergaan as Snee an de Sünn. Maria waar eer nix vörsmiten, nie, aver wat waar eer Broder Tyge seggen? Un nu full eer dat swaar op 't Hart, dat se Maria ni to rechte Tiet na Steenholt brecht harr. Se harr de Schuld, wenn de lütt Deern unglücklich waar, un storv Sterlau, so waar eer Broder Tyge mit eer afreken.
Se sprung op un gung in den Stigg en paarmal op un af. Wat weer hier to doon? Hingaan na de Lazaretten, den Leutnant opsöken un em plegen? Waarn darför nich op 't allerbest sien riken Öllern sorgen? Un kunn se hier weggaan, wo allens op 't Spill stunn? Üm Tyge harr se Paul Struck heiraat; schull se allens fallen laten, wat se wunnen harr, üm dar Hand antoleggen, wo so överflödig weer?
Maren waar op 'n mal op anner Gedanken bröcht, denn op Güntsiet von den Beek höör se en Breken un Ruscheln, un dörch den Hasselknick wööl Neels Kiwitt, de op 'n Weg weer na Doortjn Holm. He klatter vorsichtig den Wall hindal un weer denn mit en lütten Sprung in den Park un stunn dicht vör Maren.
»Wa wat, Maren Struck – hier?« reep he verwunnert.
»As Du süst, Kiwitt, ik sitt hier en beetjen in de Kööln. Aver wat wull Du hier: Doch ni Frelln gripen an 'n Warkdag?«
»Nee, nee, beware! Düt Flach is mi künnig von fröer her – wull mal naseen, op de ool Bank noch steit, wo ik un Mariken – na, jung Lüüd versteckt sik jo geern!« Denn böög he af un vertell von sinen Niklaas un von sien Mariken, de wedder opstaan weer. »Is 't nich en Glück, Maren, is 't nich en groot Glück? Un darbi süst Du mi so eernst un bleek an! Nu komm mit! Wüllt röver gaan na Paul, de is ut Rand un Band un de Lüüd rebellsch, as mi seggt waar. Man to, denn kommt allens wedder in 't Spoor un de Snack holt op!«
»Uns' Lüüd rebellsch – worüm?«
»Hm, dar warrt seggt, dat Paul Di slaan hett, un dat geit sach ni goot, wenn he würklich...«
»Ga röver un segg to Knecht un Deern, se schullen nich op Doorheit stüren, mi feel nix!«
Neels wull noch wat seggen, aver Maren wink af. »Dat anner finnt sik, Meister! Wenn Du mi noch en Gefallen doon wullt, so see Di mal na Paul Struck üm, dat he keen dumm Tüüch maakt!«
Se see dat op en Aart, dat Neels nix meer to seggen waag un dribens rop gung na 'n Gaarn, an Doortjn eer Döör vörbi, röver na Paul Struck sien Huus.
Mi slaan! Na, dat weer neeg noog bi! see Maren halfluut vör sik hin. Wat Tyge eer domals andüüdt harr, weer nu allens dar, Paul maak eer dat Leben bittersuur. In Steenholt an de Siet von eren Broder – wat harr se för glückliche Daag hatt! Un nu? Dag ut un in bi en Mann to ween, de von 't Minschenleben wider nix kenn, as Geld tosamen schinnern un darmit to juden, weer al en swaar Dracht. Darbi en Kopp voller Egensinn un mit Insichten as en Jung, swienplietsch in allens, wat to 'n Kleenkraam höört, in grote Saken dummerig, ja ganz vernagelt, as harr he en Brett vör 'n Kopp, rein gottverlaten! So kunn se all Daag mit em rümstüren as mit en vertrierkt un unnasch Göör.
Aver harr se dat nich all vorher weten? weer se ni vor de Hochtiet wekenlang in sien Huus west? harr he eer ni sülben seggt, dat he mitto in Raas kamen kunn un ni wüß, wat he dee? Eer Reken un Bereken, de se vör de Hochtiet maakt harr, stimm nich, se harr en wichtigen Posten vergeten. Harr se mit Paul alleen to doon, denn wull se 't woll dwingen, aber dar sproken anner Lüüd ok en Woort mit, un en giftig Wiefstück reet eer allens ut 'e Hannen, wat se wunnen harr. Schull se nu ganz von vörn wedder anfangen?
Mit langsamen Schritt gung se in den Boomschadden ümmer hin un her, hin un her, en lange Wiel, denn wunn se op 'n mal den Strickstrümp üm 't Kluun un böög rop na 'n Gaarn. Se weer mit eer Gedanken to Heck: eerst mit Paul op 't reine kamen, ganz un gar, gründlich, achterna waar sik sach Gelegenheit finnen, mit Elsbe un dat anner Wiverpack aftoreken.
Un nu an 't Wark, tögern un töben is gresig! Aver wo is Paul? hett de Schoster em funnen? De Uur wies al över twölf! Se gung mal an den Knick ran, de twischen Gaarn un Weg stunn, un schuul dörch de Haböken. Dar weer nix as de malle Sand un de Wagentrajen, an den Rand knastrige Ekenbööm, Fleddereschen un wette Barkenstämm, de Hitten danz in den boomstillen Weg, Büsch un Bööm nülen daröver, as weren se inslapen – wenn eer Gedanken ni so unruig west weren, harr se sach en Wiel dat sünnern Bild anseen.
»Ob Se ni rinkamen wull, de Disch weer deckt.«
Maren verfeer sik, se harr nüms kamen höört. »Wat, Du, Hannes? wo kommst Du her? Sett Dien Mütz op, Jung, un luur mi ni so an! Wullt woll den Meister hallen, wat?«
»Ja, he schall to Disch kamen.«
»Un Du wullt mit uns eten?«
»Nee nee – Trina hett vondaag en Meelbüdel kaakt mit Rosien in!«
»Dat weer wat! Un Dien Grootmoder?«
»Man suur Supp mit Swiensrippen.«
»Denn kann ik Di verstaan, Hannes, Meelbüdel mit Rosien is en Herreneten! Meister Neels will ik woll bescheed seggen, wenn he kommt, ga Du man na Huus un grööt de Fru Meistern von mi!«
Maren gung rin, un bald seten de beiden swiegsam to Disch, rögen aver von de schöne Maaltiet knapp wat an.
Se weren eben klaar, as Neels mit Paul Struck in de Döör trock.
»Dar sünd wi!« see de Meister un wisch sik mit de Hemdsmau de groten Sweetdruppens von 't Gesicht. »De Heid is in Gloot, un wi sünd as twe Braadwüst.«
»Maren, o Maren, dar büst Du jo!« Paul stölter op eer to, as wenn he duun weer. »Ach, mien lütt Maren, worüm hest Du Di versteken!« reep he mit en sware Tung.
Maren weer af, as he Anstalt maak, eer üm den Hals to fallen. Se faat em resoluut bi de Arms un druck em op 'n Stool: »Dar sitt, Du büst mööd!« Se geev Doortjn un Neels en Wink, dat se rutgungen, denn see se: »Wi sünd alleen, Paul Struck, nu segg mi, wat wullt Du
hier
?«
»Sprick ni so, lütt Maren, sprick ni so! Ik heff Di Dag un Nacht söcht un...«
»Woto? weetst Du denn nich, dat Du mi sülben ut 't Huus jaagt hest? Du hest Di an mi vergrepen un hest mi Namen geben...«
»Maren, lütt Maren!« reep he wenerlich un söch na eer Hannen, aver se weer af un treed trüch, »ik wüß jo nich, wat ik see, weer jo rein as unklook!«
»De Schuur is nu sach över, un darüm fraag ik Di, ob dat würklich Dien Menung is, wat Du mi an 'n Kopp smeten hest«, froog Maren koolt.
»Beware, nee nee, all mien Daag nich! Elsbe...«
»Nööm eer nich, na so 'n Satan höör ik ni hin – Du hest spraken! Hollst Du mi...«
»Sprick dat nich ut, ik denk jo garnich an sowat! Du büst mien gode Maren, de mi dat Huus rein hollt!«
»Jawoll, as en Spitzboov, Paul Struck! Du hest mi vertellt, dat Dien Fru Di bestool un dat Huus lerrig sleep!«
»Maren, so queel mi doch nich, ik wüß jo nich, wat ik dee un see!« Denn greep he mit en beverige Hand in de Tasch un geev eer twe Slötels, de mit en Band tosamen bunnen weren. »Hier! de schallst Du hebben, Du hebben!«
»Dat sünd de Slötels to de Geldkamer – wat schall ik darmit?«
»Mi brennt se in de Tasch, nimm Du eer! Du schallst allens hebben, allens! Denn glöövst Du doch, dat ik Di ni för'n Spitzboov hool, Maren!«
»Mi hören mal de Slötels to Koffer, Kamer un Keller, de heff ik Di för de Fööt smeten – düsse neem ik nich!«
»De nimmst Du nich?« Paul wull in 'e Hööcht kamen, full aver trüch in 'n Stool. »Denn is 't ut!« stöön he un sloog beide Hannen vör 't Gesicht. »Denn is 't ut, denn will ik ok man... grulich, in 't Huus alleen, grulich, grulich – ik do 't nich!«
»Wat wullt Du ni doon?«
»Ik ga dar alleen ni wedder hin!« he wink na 't Huus röver.
»Worüm nich?«
»Mien Oom is dar, he geit üm!«
»Dien Oom, Henn Kark, de al över tein Jaar doot is?«
Paul nück un schuul eer mit holle Ogen sunnerbar an.
Weer Paul sien Kopp ni richtig, oder schull he 't würklich glöben? »Wokeen hett em seen?«
»Dierk-Scheper un ok anner Lüüd – bi helligen Dag dar ünnern 'n Doornknick op 'n Hungerkamp – grulich!« He schüdd sik.
»Worüm mutt he ümgaan? hett he wat utöövt?« froog Maren.
Paul wull ni recht darmit vör 'n Dag, aver Maren froog un stöker so lang na, bet he eer von sinen Oom vertell, sien harde Aart mit Lüden un sien schrecklich Enn. Op wat för 'n Aart he in 't Sarg un na 'n Karkhoff kamen weer, see he nich.
»Un is dat all waar, Paul? weer Henn Kark wirklich so 'n harden gresigen Mann?«
»Ja ja, de Lüüd seggt dat jo, seggt dat jo – ik heff dat ni so weten,
so
nich! Dierk-Scheper vertell mi dat vondaag – nee nee, mi nich, he vertell dat sinen Hund...«
»Sinen Hund?«
»Ja ja, sien Spitz, un ik müß dat anhören – schrecklich!«
Maren koppschüdd. »Wat 'n sunnerbare Welt!« mummel se. Denn böög se sik ut 't apen Finster un froog Neels, de noch bi Doortjn an de Kökendöör stunn: »Wo is 't mit de Lüüd, sünd se an de Arbeit gaan?«
»Weren as unklook! Se wullen nich eer den Hoot afnemen, eer se 'n Keerl segen, seen se. Kasper hett de Peer fodert un is denn na sien Kaat gaan, Cillja un de annern beiden Deerns huken in de Köök, Knechten un Jung grölen un dwallern rüm, as wenn se besapen weren.«
Maren harr en roden Kopp, as se sik wedder ümwenn. »Siso, Paul Struck, nu weetst Du, wat Du för 'n Gespenst in Huus hest! De Lüüd kennt keen Appell un sünd ut Rand un Band! Wat wullt Du opstellen, segg dat mal!«
»Ik weet dar nix von, mi is allens egaal, wenn Du weg wullt!« He lee sik in 'n Stool torüch un sloot de Ogen.
Maren sunn en Ogenblick. »Wi mööt to 'n Sluß, Paul Struck, un dat rasch! Ik bliev bi Di, aver ik stell mien Beding – nee nee, weg mit de Hand! Bruuk den Kopp un höör, wat ik segg! Keen Wimmerkraam un Wiversnack, segg kort un klaar, wat Du wullt! Du hest mi güstern veel vörsmeten, wat mi dörchut ni drapen hett, blot een Deel hett mi drapen: Du seest, ik harr nix hatt un mitbrächt in de Weertschaft.«
»Aver, aver, Maren...«
»Paul!« dran se, »Du schallst mi anhören! Ik heff Di keen Geld un grote Utstüür in 't Huus bröcht, dat is waar, dee egentlich ok ni nödig, denn Du hest allens in Överfloot, wenn Du wullt. Aver ik heff Di mitbröcht, wat in Huus feel un för Geld ni to köpen is: en Kopp, de en Huus regeren, un en Hand, de Ordnung schaffen kann in de Weertschaft – is 't ni so?«
»Ja ja, Maren!«
»So lang ik dar weer, dachen de Lüüd ni daran, balstürig to warrn, se hören op 'n Prick – segg, ob ik leeg!«
»Nee, Maren, nee!«
»Goot, denn fraag Di vondaag mal, ob dat ok en Utstüür is oder nich! Un nu mien Beding. Ik heff Di geben, wat ik harr, un darüm verlang ik datsülvige von Di. Allens, wat Du hest an Geld un Goot, an Sand un Land höört mi von nu an mit to. Du kannst nix meer verschenken, verlenen un verköpen, aan mi to fragen, dat is ni meer
Dien
Hoff un
Dien
Geld – allens höört uns tosamen. Is Di dat recht, Paul Struck?«
»Ja ja, Maren, aver...«
»Ja oder nee, wider keen Woort!«
»Ja.«
»Denn last wi morgen in Dag den Afkaat kamen, un dat warrt dalschreben, Buurvaagt un Persepter sünd Tügen – een Afschrift darvon kriegt wi, de anner de Afkaat oder Kaspelvaagt – ist dat Dien Will?«
»Ja, mi is allens enerlei!« see Paul benaut.
»Wenn Du dat ni wullt, so segg nee, morgen is 't to laat!«
»Ja ja, aver wat schall de Afkaat? Ik segg Di jo, Maren, dat ik will, geern will...«
»Du seest al veel, wat naher ni waar weer. Du hest mi to 'n Bispill vör Paster un Tügen un uns' Lüüd verspraken, ik schull Dien Huusfru ween, un Du hest mi anseen un holen as Dien Huusholersch, de ni mal Loon kriggt. – De Afkaat schall dat dalschriben, denn weetst Du doch, dat Du en vermögen Fru hest, un warrst eer ni meer Armoot un Poverkeit vörsmiten. Nüms kriggt to weten, wat wi hebbt; schreben warrt blot, dat mi allens mit tohöört. Also Dien klare Antwoort!«
»Ja ja denn!«
»Un nu noch en Saak: Dien Geldgeschäften mit de hogen Prozenten, de Du von Dinen unglücklichen Oom leert hest, hoolt op!«
»Ja ja, Maren, dar bün ik mit inverstaan!« reep Paul rasch. »De Slötels...«
»Behollst Du, oder ik bewaar eer för Di, wenn Du wullt, aver de lütt Kamer geit in; wi lat de Wand wegriten un vergrötert de enge Slaapstuuv.«
»Nee, Maren, all mien Daag nich! Denn ga ik dar ni wedder in! Dar slapen, wo mien Oom...!« He sloog de Hannen för 't Gesicht un schüdd sik.
»Dien Oom kommt to Rau, darför sorg ik!«
»Ach, kannst Du dat ok? Ach, Du kannst allens!« He fung eer Hand in, un se leet dat to.
»Du mußt mi hölpen. En arm Minschenseel geit üm, so lang de Daat leevt, de se op Eern utöövt hett, un so lang von Kinner un Arben dat böse Wark fortsett warrt. Du hest mit Schuld, wenn Dien Oom ni to Rau kamen kann; do Dien Hand apen, un de arm Seel warrt Freden finnen.«
»Meenst Du dat, lütt Maren? Dat is mi en groten Troost! Nu nimmst Du doch de Slötels, lütt Maren?«
»Gewiß, wenn Du dat nich anners wullt. Aver Geld un Papier will ik nich alleen ünner Hannen hebben. Du mußt allens mit mi bespreken un bereken un schallst nüms seggen, dat ik den Slötel to de Kaß heft. Ik waar mi schamen, wenn de Lüüd seen, ik harr den Knoop op 'n Büdel, Du weerst Trumpf söß un Dien Fru deel Di to – sowat is häßlich för den Mann un ok för de Fru. Un nu komm, wi mööt röver un dat Hus wedder in Gang setten!«
Paul waar unruig. »Wat schall ik dar nu? Un ik bün so mööd, so gresig mööd un dörstig!«
»Hm! denn bliev hier, is ok sach beter. Will Doortjn bescheed seggen – vellicht bliffst Du lever ok de Nacht hier?«
»Ja, Maren, ja. wenn 't angaan kann!«
»Ach, wat kann nich all angaan!« see Maren, un dat klung bina en beetjen övermödig. Se gung na Köök.
»Wo is 't?« froog Doortjn lies.
»Allens to Heck!« un en hellen Straal sprung ut de blanken Ogen. »Schallst Dank hebben för Dien Hölp, Neels, ik smiet Di mal wedder en Steen in 't Finster! Aver nu ga na Huus, sünst maakt Di de Meelbüdel en kolen Empfang.«
Neels lach mit 'n breden Mund. »Wat Du nich all weetst! Ja, Maren, wi hebbt en groten Fierdag, den wünsch ik Di ok!«
»Kommt, Neels, de kommt, un wenn 't ok de letzt is!« Darmit trock se Doortjn na Köök rin.
Neels keek eer na. »Dat klung jo bina eernst!« He maak sik op 'n Weg na Huus. –
Paul bleev bi Doortjn, un dat weer em heel willkamen. Maren harr em scharp de Bicht verhöört. Düsse Ogen! rein swart un böös, as wull se em to Kopp! He harr daröver bina Gruun un Mödigkeit vergeten. Aver nu weer 't överstaan, Maren harr em de Hand geben, se wull em to Siet bliben un lach em wedder to.
Un dat see ok Doortjn. He kunn nu noch mal glücklich warrn, veel glücklicher, as he je west weer, un darbi lööv se sien Maren, dat he glöben muß, dat geev keen beter Fru in 't ganze Kaspel.
Paul vermünner sik so veel, dat he sik noch to Disch sett un sik an Supp un Swiensrippen plegen dee. As aver Doortjn mit den Kaffiketel in de Döns kroop, funn se em lingelang op de kölige Leemdeel liggen, en weken Schemel ünner 'n Kopp un deep in Slaap.
So üm Klock dre seeg Doortjn Paul sien Lüüd op Arbeit gaan, as wenn nix passeert weer, un en Stunnstiet darop rassel en Wagen ut dat Doorlock, över 'n Buurknüll un na Kellnhusen to, de Lüttknecht föör, un Maren seet achter in 'n Stool.
KAPITTEL VEERUNTWINTIG
Weer Paul unpaß? harrn Raas un Wuut em flau maakt? Oder seet em noch dat Gruun in de Knaken von Dierk sien Lachen un Vertellen her? He harr to allens ja seggt, vör Afkaat un Tügen allens aan Besinnen ünnerschreben – schull em dat achterna doch leed doon? He weer siet den Larm un siet den Dag, as de Verdrag dalschreben un sigelt waar, sunnerbar swiegsam, scholu un lurig. He eet un drunk wenig, seet veel in de Stuuv rüm un keek vör sik hin oder luur ut Finster, selten drisel he mal na 'n Gaarn un nerrn dal na 'n Hillgenbeek. Nachts harr he meisttiet Licht, darbi de Finstern dicht verhungen, so dat Jochen, de geern en beetjen rümluur, nix seen kunn; Doortjn harr sach wenig Slaap kregen, wenn se nich in en Kamer, wo fröer eer Dochter un naher Hannes slapen harr, eer beetjen Rau söch. Weer Paul Struck krank oder harr sien Kopp leden?
He weer nu al över veertein Daag bi Doortjn Holm, un Maren harr nix dargegen, se weer mit eren Bu noch ni to Heck. De Weertschaft gung aan em üm so beter. As Maren dat an Hannen feel, schick Hinnerk Pahl op enige Daag en paar von sien groten Jungs, so keem bi dat schöne Weder dat Heu goot ünner Dack. Paul seeg een Föör na 't anner in 't Doorlock wanken, dat Kloppen, Hamern, Sagen un Höveln von de Handwarkers, de an sien Huus rümreten un -timmern, kunn he düütlich hören, aver he sett darüm kenen Foot ut 'e Döör. Un wenn Maren, de af un to mal röver keem, em vertell, wo wiet se kamen weer, denn freu he sik, dat he eer seeg, aver he höör man half hin na dat, wat se see, Huus un Weertschaft schien em gliekgültig to ween.
Doortjn dokter op eer Aart an em rüm. As de Melissentee nich ansloog, pack se em to Bett mit en half Spint hitte, kaakte Kantüffeln, de se in en Büdel to sien Föten lee. He schull sweten, un dat dee he denn ok op en gresige Aart. Aver as he dat överstaan harr, weer he flauer un swiegsamer as vörher. Se lees em wat vör, an 'n Sünndag ut de Huuspostill, an 'n Warkdag ut Bibel un Abendsegenbook, recht wat Trööstlichs, wat de Bost smödigt un den Moot steilt. Paul höör gedüllig to, aver na en Wiel müß se beleben, dat he dar seet mit slaten Ogen, apen Mundwark un scheben Kopp un eer luut wat vörsnork. Se schüddkopp woll daröver, aver leet em betemen, ja, se keem darbi op en goden Infall: wenn se em rechttidig to Bett snackt harr, denn sett se sik vör em hin un lees em mit en Abendsegen in Slaap – Gotts Woort deit ok so sien goden Deensten, much se denken.
De Schoolmeister besöch em bina jeden Dag – Maren harr em sach en Wink geben. He vertell em, wat in Dörp ümgung, oder lees em de Zeitung vör un wies em op de Kaart, wo nu de Truppen in 't Quarteer legen. Meermal versöch he ok, em mit ruttosnacken in 't Feld, na de Schoolkaat oder den Buurvaagt, aver dat wull ni glücken, Paul see denn, he much nich, weer flau oder harr Koppwee.
Maren mark recht goot, dat Paul snaaksch un eemtürsch weer, aver se dach, dat waar sik geben, wenn he man eerst wedder in Huus un an de Arbeit keem; veel Gedanken maak se sik ni daröver, se harr sünst noog to doon un to denken. De Bu duur länger, as de Meister seggt harr. Man leet sik Tiet! Blot de Wand twischen Slaapstuuv un Kamer wegtobreken, weer al en suur Wark, de Muur weer för de Ewigkeit sett, seen de Muurlüüd. Denn duur dat dre Daag, eer Kalk un Steen ranföört waarn. Darto keem noch, dat de Footborrn von de Kamer verspaakt un von Müüs un Rotten tofreten weer, allens müß wegreten un ni maakt warrn. Maren seet de Handwarkers op de Hacken un bröch eer graad nich in Draff – wokeen hett al mal en Muurmann draben seen! –, aver de Lüüd kunnen sik doch ni bi de Arbeit dallegen. Klamm Holt brennt ok, wenn man goot napüstert, much se denken. Toletzt weer denn allens klaar, putzt un öölt un streken, Paul kunn kamen.
Dat weer op 'n Namiddag, as Maren röver gaan wull na Doortjn. As se ut de Blangdöör treed, höör se von den Buurknüll her en Ropen un Lopen un Lachen, dar müß sach wat Lustigs passeren. Se gung üm 't Huus na den Hoffplatz un seeg nu Klaas Lamack jüst dörch dat Doorlock draben, Peer un Wagen ganz mit Gröön besteken, en paar Jungs weren achter över 't Heck klattert un fören mit, sprungen aver gau raf, as Klaas an de Döör prrr! see.
»De Wagen is voll von rode Plackens!« reep Bartel Rolff, »wat hest föört?«
»Den Dood, mien Jung, de farvt geern root.«
»Hest Du Verwundte transporteert?« frog Maren.
Klaas nück un seeg eer so mööd ut holle Ogen an, dat se sik verfeer.
»Hest Du wat von Leutnant Sterlau seen oder höört?« froog se hastig.
»Höört – ja, schall in Sleeswig liggen.«
»In Sleeswig, doch ni doot?« reep Maren.
»Nee, aver dat schall slimm mit em utseen, se köönt de Kugel ni finnen, is mi seggt waarn.« He spann de Peer ut.
»Woneem sitt de Kugel?« froog se mösam.
»In de Bost.«
»Allmächtige Gott!« reep Maren un greep mit de Hand na 't Hart, as wenn dar wat wee dee.
Klaas keek verwunnert op. »Nu nu, Madam, dat seggt nix, wenn se man de Kugel eerst hebbt; en Kugel in 'n Kopp oder in 't Ünnerliev weer slimmer! Un he hett gewiß sien gode Pleeg, Vader un Moder sünd bi em, see mi de Burß, un för Geld köönt se allens hebben, Dokter un dat beste Quarteer. Aver Gott gnaad de armen Keerls, de nix totosetten hebbt. De Dokters doot gewiß dat Minschenmöögliche, aver bi so 'n grote Tall feelt dat överall an Hannen. Hu, ik heff eer bi de Arbeit seen! Gresig! In witte Hemden, hin un her voller Blootplacken, so stunnen se dar un hanteren mit Saag un Mest, as weren 't Slachtergesellen! Gliekgüllig grepen se 't an, un bi all dat Günsen un Stönen un Jammern keen Woort as en Kommando an düssen un den, de eer to Hand gung. Un weer de een nootdreftig verbunnen un leeg as doot op sien Strolager, denn keem en annern ran as in en Slachterie. Mennicheen leeg al stunnenlang in sien Bloot un stöön na Dood oder Dokter, enerlei, aver he müß töben, se harrn woll all beid keen Tiet. Nee nee, in so 'n Tostand is 't wat weert, wenn Öllern oder Frünnen dar sünd un hebbt de Taschen voll Geld! Unsen Leutnant sien Vader hett en Dokter ut Altna verschroben, heff ik man höört.«
»Wo heet de?« froog Maren rasch.
»Weet nich, heff den Burßen ni fraagt, kenn em jo doch nich. – Aver ik mutt man eerst mien arm Kracken in 'n Stall bringen, Madam. De hebbt sure Daag hatt! Mitto Dag un Nacht keen Rau! Ik heff eer man en beetjen mit Gröön behungen, uns' Weert schull ni gliek seen, wo mager se sünd – Satan, is dat Schiet al wedder twei!« schull he dartwischen, »de Saadler müß wat an de Oren hebben – Ünnerwegens seeg ik al mennich Stoppel, un uns' Roggen op de Deelbrügg is noch garni meit, wo geit dat to?«
As he garkeen Antwoort kreeg, schuul he mal över 't Peerd – Maren weer weg un drisel al dal na 'n Gaarn. »Na, wat feelt
de
? Wüß doch nich...«
»Se is bang waarn vör Dinen flusigen Baart – hest Di jowoll in all de Tiet ni balbeert? Go 'n Dag, Klaas!« Cillja stunn achter em un heel em de Hand hin.
»Sü, Deern, Du ok dar? Schallst Dank hebben för Dien blied Gesicht – en raar Ding opstunns! Seet all ut as wenn se vertöörnt sünd. Wat is denn hier los?«
»All, wat ni fast is, Klaas! Goot, dat Du wedder dar büst! Komm man rin na Köök, ik back Di en Pannkoken, de Di ok blied ansüüt, un achterna gift 't en kralle Taß Kaffi!«
»Hm, lett sik hören«, smuster Klaas. »Aver eerst de Peer, denn de Foormann! Hest ok mal an mi dachte as ik weg weer?«
»Ach Du!« se patsch em op de Hand. »Kannst ok ruschen Stuten krigen, hebbt eerst backt!«
»Ik neem allens, Cillja, Di darto, wenn Du...« He wull eer gripen, aver se weer em to gau un nei ut. »Vör mi loopt se all weg, ha ha! En basige Deern! Dat de sik nu den Kopp verdreien lett von so 'n Wippsteert in 'n bunten Rock. Aver wat will ok so 'n Kröpel, de ni mal Soldaat warrn kann!« gnurr he achterher.
Na en Viertelstunn seet he in de Köök un leet sik den Pannkoken goot smecken. Cillja harr em dar sach rinnödigt, üm wat Nies to hören; aver Klaas meen, eerst keem se, he wull wat eten. Cillja luur mal na 'n Gaarn, un as se seeg, dat de Luft rein weer, kreeg Klaas heel veel to weten, dat he mitto Mest un Gavel dallegen dee.
»Madam Herr von Huus un Kluus, ha ha ha! sowat leevt nich!« reep Klas vergnöögt, as Cillja em von den Verdrag vertell.
»Sch...t! Du büst ümmer so luut!«
»Ach wat! Aver nu will ik Di mal wat seggen, lütt Cillja, mußt aver swigen! Elsbe Suhr mutt ut 'n Dörp rut, sünst maakt se noch meer Stank un kriggt gar de Babenhand. Ik will eer heiraten, ja ja, maak man ni so 'n grote Ogen! Ik heiraat eer un treck mit eer na Kellnhusen un fang dar en Koornhannel an, Geld hett se jo. Denn kannst Du mit Dien Jochen...«
»Wat för 'n Jochen?« froog Cillja mit 'n roden Kopp.
»Jochen Hoop, den Leutnant sinen Burß.«
»Den Hanswust? De söben Bruten un keen heel Paar Strümp hett, dat schull mi infallen!«
»Deern, wat Du seggst! Du steekst em domols doch en schöne Mettwust to!«
»Swieg darvon still, dat hett mi noog verdraten! Un denn so 'n Spittelfix von...« Se sweeg op 'n mal still, denn an de apen Döör gungen Madam, Paul, de Buurvaagt, Doortjn un Persepter vörbi. Se waren de beiden sach ni wies un driseln üm 't Huus, üm den Bu to beseen.
Klaas keek eer mit 'n langen Hals na. »Wo soor un klöterig he utsüüt!«
»Wokeen?«
»Paul Struck. Uns' Madam hett ok verlaren, alle Farv is heidi, un de Ogen sünd ni meer so krall.«
»De hett meer Gedanken, as se verknusen kann. Mitto steit se hier bi mi rüm as verbistert un verbaast, hett vergeten, wat se seggen un doon will.«
»Denn is se woll wrantig.«
»Dat nich, aver swiegsam. Dull heff ik eer blot seen, as Knechten un Jung besapen un balstürig weren. Den Dunner, wat wüß se eer to kransheistern! Se kommandeer eer na Schüün, dar müssen se eerst utslapen un sik vernüchtern; denn aver hett se eer mal in 't Gebett namen, dat eer seker noch na acht Daag de Oren sangelt hebbt. As de Jung, de woll noch ni ganz nüchtern weer, en snöseligen Snack maak, kreeg he mit slanke Hand en ganz füünsche Muulschell. Se hett en Aart to schellen, wo nix gegenan kann. Dat is keen utasen un utlümmeln, se schimpt un schandeert nich as Paul Struck; se grippt een merrn in 't Geweten un faat bi de Eer an, dat man de Ogen dalsleit. – As de Lüüd eer Lex weg harrn, waarn se op Arbeit schickt, un aan Tuck un Muck schrökeln se mit Kasper dal na de Wischen. Schullst eer mal seen hebben, Klaas, wo se steil darstunn mit pickswarte Ogen in en bleek Gesicht; dat weer en anner Madam as domals ünner 'n Bruutkranz, aver smuck weer se ok. Ik heff eer woll wat sunnerbar anschuult, denn se grien mi fründlich to un strakel mi över de Back un see: man nich angstig, Cillja, mit son Lüüd warrt wi noch klaar! Un denk Di, denn hett se mi düssen Fingerhoot schenkt, kiek, ganz von Sülver un mit en Funkelsteen, ik glööv, dat is en Diamant. Ik waar eer bistaan, see se, dat allens wedder sinen Schick kreeg, un Du waarst sach bald wedder kamen, op Di kunn se sik ok verlaten, wi weren beid true Lüüd. O, wat is se goot! Ik ga för eer dörch 't Füür!«
»Dat do ik ok, Cillja! Un darüm will ik, as ik segg, Elsbe Suhr heiraten, dat se ut 'n Wegen...«
»Heiraat Du den Deuvel sien Grootmoder, mien'twegen!« reep Cillja un drei sik snupps üm na 'n Füürheerd, wo se sik mit den Kaffiketel to doon maak.
Klaas maak en spitzen Mund, as wenn he fleuten wull, nück mal mit 'n Kopp un maak alle Anstalt, optokamen, de Stool weer en beetjen siet. In düssen Ogenblick güng de Kökendöör, un Madam stunn dar. »Du kommst mi eben recht, Klaas! Hest wat eten, denn komm mit rin un drink mit uns en Taß Kaffi – bring den Ketel un noch en Taß, Cillja!«
Klaas luur in 't Vörbigaan noch mal röver na Cillja, kunn eer Gesicht aver ni seen, se wies em den Rüch.
Wieldeß segen sik de annern den Bu von butento an. Maren harr in de paar Weken so veel ümkalfatert, dat gar ool Henn Kark, wenn he noch leev, sik ni harr torecht finnen kunnt. Ole Fruchtbööm, de to neeg an 't Huus staan un garto veel Schadden smeten harrn, weren utraadt, un vör de ool Slaapkamer stunn en Utbu von Fachwark mit veel Finstern un twe Dören, een na buten un een na binnen, mit groot un lütte Glasschiben, deelwies blau un root un geel – de eerste Veranda in Ilenbeck, en Sommerstuuv, ni groot, aver hooch un hell un luftig. Hier stunnen twe Löönstööl un an de beiden Butenwann Bänk mit Ledderpulster, in 'e Merr en smallen Disch mit en rootbunte Deek. En Grandstigg gung üm 't Huus rüm na de Blangdöör to, en anner na de lütt Poort, na den Stigg, de achter üm den Gaarn leep.
»In 'n Sommer is hier sach prächtig to sitten«, meen Persepter, »aver wenn 't freren warrt – ik see hier kenen Aben.«
»To Wintertiden is 't slaten«, see Maren, de graad in de Binndöör treed. »Hier is ok uns' Klaas Lamack wedder, kennst em noch, Paul?«
»Süst wat ruuchbannig ut, Klaas«, spaaß de Buurvaagt un geev em de Hand; »anner Lüüd mööt opstunns Haar laten un Du settst wülk an.«
»Dat geit ok ruuch her in de Welt, un wenn man bipassen will, mutt man Haar üm 'e Teen hebben. – Dat is en verdeuvelt Lokaal, Madam! So 'n Ding heff ik in Sleeswig an de Straat seen mit veel Bloompött un Rankwark, – süüt smuck ut!«
»Dat Rankwark laat wi sach weg, wi bruukt hier Licht un Luft«, meen Maren. »Aver Du kunnst mi dar, wo de Bööm staan hebbt, en paar Dannen un Hülsen hinplanten, denn hebbt wi ok in 'n Winter wat Grööns vör Ogen.« Se maak de Doppeldöör na binnen sparrwiet apen. »Dat is nu uns' nie Waanstuuv, Paul, de ool is Slaapkamer waarn, wat seggst darto?«
Paul seeg sik bisterig üm. »Nu nu ja, wo is awer...«
»De Kamer meenst Du – is weg, ok heff ik de Westerwand von 't Huus noch wider rutrücken laten, as Du süst, damit wi hier Platz kregen.«
»Düt is de ool Slaapkamer?« froog de Buurvaagt. »Weetst noch, Paul, hier heff ik Di mal rindragen, as Du ut 'n Beerboom fullen weerst. Dien Oom geev mi mit sinen knökerige Fuust en Knuff in de korten Rippen un schull, he wull minen Vader dat seggen un Persepter, ik weer en groten Spitzboov un maak Di ok darto, un wenn Du Arm un Been braken harrst, so harr ik 't op 't Geweten.«
»Du weerst aver ok en dullen Jung!« grien Doortjn.
»Ja ja, dullen Jung – aver Maren, schall ik dar sitten?« Paul wies op sinen Löönstool, de in de Eck stunn, wo de Kist staan harr.
»Du kriggst de Sofaeck dar an 't anner Finster, den Löönstool wull ik geern hebben to 'n Druseln. Wenn Paul den Dag över sik mööd lopen hett«, düüd se, »dann rangelt he mi abends ümmer op twe, dre Stööl, dat dat utsüüt, as wenn de ganze Keerl ut'nanner fullen is. Nu kannst Du Di lingelang hinleggen, dat raut sik beter.«
»Oha, dat schull ik mal doon, Moder waar mi nett rutpüstern!« lach de Buurvaagt. »Uns' Sofa steit in de Staatsstuuv un warrt alle Jaar mal anseen.«
»Dat is narrsch! wat man ni bruukt, is düür köfft. Un hier is nu de Slaapstuuv, en beetjen lütter as fröer, aver ümmer noch groot noog.« Se maak de Döör apen. »Hier schient doch an 'n Namiddag de Sünn en paar Stunnen in 't Finster, in uns' ool Kabbüüs keem dat ganze Jaar keen warmen Straal, allens weer koolt un klamm un schimmelig. So lang man sund is, geit dat noch an, aver wenn man in so 'n ool dumpig Lock krank liggen mutt, warrt een grulich, dat man denkt, man liggt al in 't Graff.«
»De 't hebben kann, mag sik freun«, meen Persepter. »Ik bün in en Wandbett gebaren un warr ok woll darin starben. Hett ok sien Godes: de Kammer op 'n Karkhoff is mi denn ni to eng.«
»Na, de letzt Slaapstell is sach för jedereen licht paßlich opmaakt«, see Klaas. »Dat heff ik in düsse Daag beleevt. Dar waar en lange Kuul graavt, Mann an Mann waar so, as se fullen weren, rinpackt, en Deek von kole Eer waar daröver trocken, en Geweersalv över 't Graff, en still Gebett, un de Kameraden gungen mit en lustigen Marsch wedder af.«
»Du warrst flau bi all dat Rümstaan, Paul«, see Maren, de em in 't Oog beholen harr. »Kaamt, Lüüd, de Kaffi steit op 'n Disch, un Klaas will uns noch wat vertellen.«
Se setten sik in de Veranda, un bald weer Klaas in 'n besten Tog. –
Den annern Dag weer Paul Struck krank, he harr en slechte Nacht hatt un keen Oog todaan. Maren schick al vör Dau un Dag en Wagen na Kellnhusen, üm den Dokter to halen.
Paul harr sik siet den groten Larm al krank föölt, nu brook he tosamen, as harr he den Ümtog aftöövt. Bet herto kenn he en rechte Krankheit garnich, üm em waar nie en Dokter ropen. Masseln un Kinkhoß harr he as Kind goot överstaan, un en lütt Verkölen, en beetjen Kopp- un Lievwee kureer sien Trina-Mösch mit Kamillen un en lütt Hungerkuur; wull dat nich anslaan, holp en goden Dreblatt-Tee seker – de Maag weer en fulen Sack, meen se, de müß af un an mal in Schock sett warrn.
Aver düsse Krankheit weer keen Kinnersüük, de keem anners. Dat müch Paul sülben fölen, denn as Maren em Moot maken wull, meen he, dat gung sach to Enn.
Un knapp harr he sien Krankenlager opsöcht, keem 't över em as en Gewitter. He raas de Nachten dörch, reep in Angst na Maren, Doortjn, Persepter un den Paster, denn wedder lach he holl op, kroop ünner de Deek oder sprung ut Bett rut un wull sik ut Finster störten, bölk un schreeg un flöök op en gresige Aart. Elsbe Suhr wull he sach dootslaan, von sinen Oom vertell he veel, wat Maren ni verstunn, ok sach den Schudder nich, de em schüdden dee, wenn he em nööm. Weer de Schuur överstaan, leeg he dar, as harr em de Dood de Leden tobraken.
Maren müß Hölp hebben, un Hölp waar eer baden. Nu kunn se mal seen, dat se in Dörp ok doch gode Frünnen harr. Solang de Kranke noch unklook speel, sprungen Navers bi un lösen sik af, achterna kemen de Fruuns, frogen na 't Befinnen un stunnen Maren to Siet mit Raat un Daat. Knechten un Deerns, de ok geern waken un hölpen wullen, reep Maren blot in 'n Nootfall – de Lüüd müssen hart arbeiden, so weren se mööd un bruken eren Slaap.
Mit den Dokter verstunn Maren sik ni ganz. He keem von Anfang an jeden Dag, mitto twemal, seet lang an 't Lager, luur un fööl un sunn un see denn achterna ok keen Starbenswoort. Wo gung 't de Nacht? Is em de Medizin rechttidig geben? Dat weren sien Fragen, wenn he kamen dee; un gung he wedder, so heeß dat: Finster apen holen, all twe Stunn de Medizin, oppassen, wenn he unruig warrt! As Maren em froog, wat Paul felen dee, ob dat Typhus weer, seeg he eer mit sien lütten grauen Ogen mal fraagwies an un maak sik denn wedder mit den Kranken to doon; un as se weten wull, ob de grulichen Nachten ni bald överstaan weren, kreeg se to Antwoort, dat waar sik jo utwisen. Wull de Dokter en lütten Herrgott ween, de sik nich in de Kaarten kiken lett? Dar störm in de Daag garto veel an Maren ran, dat se darto sweeg, wenn eer dat ok sunnerbar ankamen müß, as en Göör behandelt to warrn, dat von nix wat afweet.
Toletzt harr de Krankheit utraast. Paul keem wedder to sik sülben, müß aver noch wekenlang liggen, üm so wiet wedder to Kräften to kamen, dat he sik sülben opwaren kunn. Düsse Tiet weer för Maren sach de swaarste. Paul wull nüms recht um sik hebben as Maren; da höör veel to, eer he Doortjn, Anna Bolten oder Mariken Kiwitt an sien Lager en paar Stunnen düllen dee.
Darto keem in düsse Daag en langen Breef von de lütt Dokterin ut Altna, de eer mit veel Klagen von Maria vertell. Bi Sterlau sien Unglück harrn se un eer Mann sik beraden un weren sik enig waarn, Maria nix darvon to seggen. De Zeitung mit de trurige Naricht waar bi Siet bröcht, de beiden Deerns in Huus wüssen von nix, kunnen also nix verraden. Aver dat Unglück wull, dat Maria bi en Krankenbesöök en Soldaat drapen deit ut Sterlau sien Kompanie, un nu is dat Unglück dar. Maria is ganz ut 'n Verfaat, ni wedder to kennen. Se will na Huus, na Sleeswig, will Sterlau plegen, wenn 't ni to laat is, eer Oom schall mit un em hölpen, schall bi em bliben, un he mag argerlich warrn un seggen un doon, wat he will, he mutt eer toletzt to Willen ween. So sünd denn de beiden afreist na Steenholt, un Arfest is nu in Sleeswig bi den Kranken. Un dat is hööchste Tiet. De junge Dokter, de den Leutnant ünner Hannen hett, is sach noch unerfaren; he hett hiddelig na de Kugel söcht un den Kranken hart mitnamen. Nu is de Kugel funnen un uttrocken, aver dat Leben von den jungen Mann hangt an en Strohalm, Arfest hett wenig Höpen.
Woneer de Kugel funnen is un ob Sterlau sik siet de Tiet en beetjen verhaalt hett, steit nix in den Breef, ok nich, wosaken sik Arfest mit den Kranken un mit de Öllern bekannt maakt hett. Üm Maria is de Dokter ok in Sorg. Se harmt sik, is small un bleek un liggt veel op 't Lager – wenn 't in Sleeswig ni to 'n Goden geit, so gifft 't noch meer Unglück. Arm Tyge! To sien Sorgen üm Huus un Hoff, de voller Inquarteern liggt, ok dat noch! »Wenn Du kannst, so begib Dich doch auf ein paar Wochen nach Steenholt!« schrifft se. »Freilich kann ich Dir nicht verhehlen, daß mein Mann und Tyge Dir gram sind – Du weißt ja warum. Aber es sind Deine Brüder, und um Tyge hast Du viel getan, mehr als er vielleicht ahnt, das mag Dich stärken. An Mut fehlt es Dir ja nicht...«
Maren lee den Breef in 'n Schoot. So gottverlaten un unglücklich harr se sik ni föölt, as Tyge sien Weertschaft tosamenbraken weer. Domals harr dat Unglück all er Kräften op 'n Platz ropen, mit eren Broder to Siet harr se sik weert as en Keerl un sik stark föölt. Aver nu? Gegen de See kann man en Damm setten, dat de Bülgen nich in 't Land störten köönt; aver wat hölpt Diek un Damm, wenn 't Water von baben kommt? Nu harr se Kisten un Kasten voll, wona se hungert un lungert harr: wat holp eer nu Goot un Geld? De Dood lett sik nich afköpen. Half harr se eren besten Broder Tyge, üm den se doch allens daan harr, al verlaren, se waar em ganz verleren, wenn Sterlau starben müß, dat wüß se. So seet Maren in grote Angst un Sorgen, kunn ni wiken un nix doon, weer ansnöört an Paul Struck sien Krankenlager un müß dar aftöben, wat dat Schicksal eer todelen wull. In de Dagen wisen sik de eersten grauen Haar, de Maren anseeg as de Spinnfadens, de sik över Koppel un Stoppel leggt, wenn de Sommer uns verlaten will.
KAPITTEL FIEVUNTWINTIG
De Schütter Jochen Haack keem trüch von sien Ümtuur dörch't Feldmark. He gung ni meer dweerfeld, sien Dagwark weer daan, un de brede Landstraat weer för sien möden Been doch komodiger as de plöögte Koppel oder de Stoppel. Dütmal harr he sinen Weg mal ganz ümsünst maakt; de meisten Kö weren nerrn in de Wischen, un Hannes Holm, de bi de Wartenbargen sien Kö höden dee, paß goot op, dat waar sach ni wedder glücken, em tofaten to krigen.
De Landstraat, wo Jochen gung, heeß »de Segen«. Wo de Naam herkamen dee, wüß nüms. Persepter meen, wiel to beide Siden von den Segen en besunners fruchtbare Grund weer, wo sogar Bonen un Weten en gode Aarn brechen; aver Lena Lopen see, de Straat heeß dar egentlich »de Zegen«, wiel se un Kasper Knees dar Verlööv harrn, eer Zegen to tüdern, de sik an 't saftige Gras un de velen Krüder pudeldick freten. Jochen Haack meen garnix, em weer 't enerlei, ob Segen oder Zegen; he gung dribens weg, luur aver af un an dörch den hogen Knick na de Deelbrüch dal, wo de Buurvaagt Detelt Rolff mit sien Schassöör mang de Röben drisel. Sü, dar stunn de Hund un gluup op een Placken, boomstill, den Steert stief achterut. Detelt streev neger ran – hrr! dar gungen se hooch – bums – bums! Een Hoon full gliek, en anner fluster noch över 'n Knick, denn full dat dal, jüst den Schütter för de Fööt.
»Dank ok, Buurvaagt! Du hest jowoll vondaag Dien Spandeerbüx an!« Sien runden Ogen segen darbi mal dat Volk Höner na, dat dweer över den Weg fegen dee, denn neem he dat Hoon op. »Hm! en olen tagen Haan is 't man, Detelt, kunnst mi en jungen darför intuschen!« grien he.
»Wat von baben kommt, is so recht, Jochen, dat warrt nich ümtuuscht«, meen de Buurvaagt, de en beetjen stief över 'n Wall un dörch den Hasselnknick klatter. »Wo sünd s' bleben?« He meen de Rabbhöner.
»In Kassen Mollt sien Lupinen, glööv ik. – Dar!« see Jochen, »dat Ding is punnig un maakt bina en Mann satt.«
»Den Vagel behollst Du – nix nix!« weer he af, as Jochen noch wat seggen wull. »Laat uns en beetjen an 'n Wall sitten gaan, will Di wat fragen.«
He gung in en Slupplock rin, drei üm de Eck un smeet sik an 'n Wall. »Oha, bün so stief as en ool Ko! Dat is nu de drüdde Dag.«
»Woveel Höner hest al?« froog Jochen.
»Dreuntwintig un ok en Snipp.«
»So 'n Snipp schall wunnerschöön smecken.« Jochen slook mal dröög dal.
»Büst en Leckerteev – dar!« He brook en Botterbroot, dat he ut de Jagdtasch trocken harr, merrn dörch un geev Jochen sien Deel. »En Haas kriggt man knapp to seen – is man goot, dat de meisten keen Höner drapen köönt, sünst knallen se allens weg, wat Leben hett.«
»Dat weet Gott! Is en Elend, dat jagen kann, de Lust hett! Du büst vondaag de föffte Jäger, de mi bemött is. De Snider harr dar 'n Hasen belopen op de Lüttmoordelen. Pardon warrt ni geben, un wenn 't de letzt is in 't Feldmark. De arm Kreatuur markt ok, dat Krieg is; wenn dat man eerst en Enn hett, allens is ut Rand un Band.«
»In Dörp geit ok wedder wat üm, Jochen, weetst Du wat darvon?«
»Wat schull ik nich!« grien Jochen. »Du meenst de Larm mit de Suhrndeerns.«
De Buurvaagt nück. »Wat is 't denn?« He geev em sinen lütten Buddel, un Jochen neem eerst en Sluck.
»Verdori, wat hest dar in? Dat smeckt jo bitter, Kööm is 't nich!« reep he un vertrock den breden Mund.
»Swarten Kaffi, Kööm bringt den Jäger op 'n Hund. Aver Du wullst vertellen.«
»Ja ja, dat speelt al veertein Daag – is Elsbe ni bi Di west?«
»Nee, – ja doch, hett mi aver ni drapen.«
»Dat fung darmit an, dat abends bi 't Tobettgaan en Dacklünn op 'n mal in 't lütt Luftfinster rinflüggt un Elsbe dat Licht utflustert. Schreck un Larm sünd jo sach groot west, de dre Wiver hebbt de ganze Nacht keen Oog todaan, as se seggt, un as se morgens opstaat, hangt vör eer Kamerfinster Kassen Mollt sien groot grise Kater in den Linnboom. Elsbe schimp un schüüm un harr sik bina mit eren olen Fründ Kassen darüm vertöörnt.«
»Harr de dat denn daan?«
»Beware nee! Warrt doch ni sien een Katt ophangen, de em de Müüs langt, un de anner vertöörnen, de he so veel strakeln deit! – En paar Daag weer 't still, denn hören se nachts üm Klock twölf in Huus lüden. Dat weer en Toon as von en grote Koklock, aver dump, as keem he wiet von baben oder ut de Eer. Ik heff den Toon ok höört, un mi düch, de Klock kunn woll op 'n Böön hangen, aver as ik güstern bi Dag naseen dee, kunn ik narms wat finnen, nich op un nich ünner 't Dack, un dochen hett dat verleden Nacht wedder lüüdt. De Wiver sünd rein unklook un half krank; se wüllt ut 't Huus rut un hier ganz weg, blot Elsbe will noch nich. Aver se schall woll möör warrn! De Jungs hebbt eer op 'n Strich un singt eer en Rimelrei na, dat anners klingt as Moder eer Wegenleed.«
»Wat singt de Jungs?« froog Rolff opmarksam.
Jochen beet sik en Enn von sinen Rolltobak af un schoov dat mit de Tung achter de Kusen. »Kann den olen Kraam ni beholen.
Aver schöön is 't nich, wat se achter eer her gröölt – Kassen Mollt is dar ok mit in.«
»Jochen, dat geit nich an, dat schall un mutt vörbi ween! Wat sünd dat för Jungs?«
»Hm, Detelt, Dien is dar twischen un Hannes Holm, dat sünd woll de slimmsten.«
»Mien Jung...? Denn schall em doch de Deubel...«
»Nu nu, Detelt, wi beiden leten as Jungs ok nix anbrennen in Dörp! Wi köönt sach de Gören dat Muul stoppen, aver de Blaam un Larm blifft, solang Elsbe Suhr hier huseren deit. Ik dach, Paul Struck schull eer kureert hebben, aver de is ni beet to krigen! Siet de Tiet hett sik dat Wiefstück noch meer mit Kassen Mollt anfründt, un sien arm Fru hett nu keen gode Stunn meer. Dat Postüür mutt ut 't Dörp rut op jeden Fall! Dar is nagraad jo keen Minsch meer in Ilenbeck, den se nix anhecht; de sik ni mit eer anfrünnen will, den hangt se en Lack an, un darbi so 'n gemeen Minsch, dat...«
»Waar Dien Tung, Jochen! Du schallst oppassen, dat de Lüüd in Freden wanen köönt, ok Elsbe un Eersgliken; wenn Matties Suhr sowat höört...«
»Matties hett sien Swestern den Koop opseggt; wenn se nich uttrecken wüllt, will he de Kaat verköpen, denn mööt se rut.«
»Hm!« brumm de Buurvaagt.
»Wenn Du darto raden kunnst, dat wi eer los warrt, denn waarst Du Di den Dank von 't ganze Dörp verdenen, Detelt«, see Jochen lurig.
»Still, dat weet ik nich antofangen! Is mi jo ganz willkaam, wenn düsse Wiver mientwegen na 'n Blocksbarg seilt, aver de Kinner stramm in Tögel holen, Jochen, un den Baart holen! – Wokeen schull dar nachts togang ween?«
»Keen Anung!« grien Jochen un kneep so 'n beetjen mit de Ogen, »de Rackers waart sik – ik glööv knapp, dat ik wat rutkrieg.«
»So 'n Spillwark! Na, do, wat Du kannst, Jochen!« Darmit stunn de Buurvaagt op un sprung över den neegsten Wall. »Will noch mal na de Lupinen.«
Jochen grien em na, un sien Ogen leten as twe Knooplöcker. »Do, wat Du kannst? Nee, do, wat Du
wullt
, wullst Du seggen – ja, ik versta Di, Detelt!« Denn strev he na Dörp to. –
Harr Jochen sik verseen, oder harr de Hund keen Nees? De Rabbhöner weren in de Lupinen ni to finnen. Na en Viertelstunn Söken hung Detelt Rolff de Flint över de Schuller un gung langsam üm Kassen Mollt sien Gewees rüm na den hollen Stigg to, de twischen de Hööv von Mollt un Suhr sik na den Buurknüll wunn. De Habökenknick op de een un de Doornknick op de anner Siet weren hooch un dicht: de dar hindärchluren wull, müß all stillstaan un sik en Kieklock söken, un dar dörchtokrupen, harr sogar Hannes Holm Arbeit maakt.
De Buurvaagt seeg stief vör de Fööt un weer sach deep in Gedanken. As de Stigg sik kort ümböög na den Buurknüll to, stunn op 'n mal Elsbe Suhr vör em; he verfeer sik un stunn mit 'n Ruck still.
Elsbe lach lies op. »Du driggst meer Gedanken as Höner – go'n Dag!«
»Wat wullt Du?« froog he bina basch.
»So grööl doch ni so! Kann ik hier ni gaan? Stigg un Straat sünd mi doch noch ni verbaden! Aver üm de Waarheit to seggen: ik seeg Di kamen un heff op Di luurt – müch Di wat seggen, aver ünner veer Ogen.«
»Denn komm na mien Huus, düt Flach gefällt mi nicht« Darmit gung he mit grote Schritten wider, aan eer antoseen.
De grauen Ogen lüchen op un sprungen em na as twe Wülf: »Nich, Detelt?« reep se halfluut; »düt Flach Di toweddern? Hier hest mi mal veel Sööts vertellt, aver dat weer in Düstern un is lang her, ha ha!«
He höör dat woll nich, denn he gung dribens wider na sien Huus to, dat op de anner Siet von den Buurknüll liegen dee.
Bartel keem em in 'e Mööt un froog al in de Feern, wat he schaten harr. De Jung trock de Klöör, as he dat bramstige Gesicht seeg von sinen Vader un weer ganz benaut, as de see, he schull mitkamen na de Stuuv.
»Na, kommst Du, Detelt?« see sien Fru, de mit eren Strickstrümp an 't Finster seet. »Sü, wat en Barg Höner!« reep se noch, aver eer brunen Ogen sprungen angstig von Vader op Söön.
»Laat uns en Ogenblick alleen!« see Detelt, hung Geweer un Jagdtasch an 't Paneel un smeet de Mütz op de Laad. En Schadden trock över eer Gesicht, aver se kenn eren Mann un sweeg. Bartel schuul mit feverige Ogen na eer rop, un se seeg em mal warm un barmhartig an – noch en Sünnstraal vör 't Gewitter, denn stunn he alleen vör sinen Vader, de sik in en Stool smeten harr.
»Komm neger ran!«
De Jung treed vör un aten mal hooch op.
»Hest Du ok dat Leed achter Elsbe Suhr hersungen?«
»Ja, Vader.«
»Denn rut darmit wat is 't vör 'n Leed!«
Bartel waar hitt un koolt un hoß mal, kreeg aver keen Woort rut.
»Vörwarts, Bartel, ik will 't weten!«
De Noot weer groot; wenn de Vader wat weten wull, weer 't gefeerlich, still to swigen. Denn holp dat nich, Hals müß he geben! Mit Stöltern un Stamern keem denn allens rut, allens ünner den Vader sien düstern Ogen, de em ni los leten.
»Is 't dat all?« froog de Vader, de en ganz brunen Kopp kregen harr.
»Ja!« see de Jung lies.
Dat weer en häßlich Leed, häßlich al för ole Oren, garstig för en Kinnermund. Ob de Jung dat woll verstunn?
»Wo hest dat her? Hest Du düssen Rimelrei maakt?«
»Nee, nee, Vader!«
»Wokeen denn? Hannes Holm?«
»Nee, de ok nich.«
»Weetst Du denn garnich, wokeen dat maakt hett?«
»Nee, dat weet ik ni gewiß.«
»Wat meenst Du denn?« froog de Vader.
De Jung waar hittelig. »Ik weet dat ni gewiß!«
»Denn swieg still, dat 's beter! Woneem hebbt Ji dat sungen?«
»Wenn Elsbe Suhr lang de Straat gung, ok in Düstern achter 't Finster.« De Jung keek den Vader bang an.
»In Düstern? Wosaken keemst Du denn na buten? Du geist jo al üm Klock negen to Bett?«
Bartel aten luut, sweeg aver.
»Na?«
»Ik kroop ut 't Kamerfinster.«
»Donnerwetter!« Dat dröön as en Bullern. De Vader gung in de Eck, wo sien Geweer hung, neem de Hunnpietsch von de Wand un lee se vör sik op 'n Disch. Den Jung schoot dat Bloot över Steern un Hals.
»Nu segg mi mal, wat hebbt Ji darut? Hett Elsbe Suhr Ju wat daan?«
»Ja – nee, uns nich, eerst nich!« reep Bartel iverig, as wenn he Babenwater kreeg. »Aver se hett ganz wat Asiges seggt von Madam, von Maren...«
»Wat is dat denn?«
»Se weer en ool Teef, hett se seggt, un veel meer! Un denn hett se von Paul Struck seggt, he weer översnappt un koppkrank, un Hannes sien Grootmoder weer kindsch...«
»Dat sünd Lögen un is häßlich, aver wat geit Di dat an? Hett se Di wat daan?«
»Ja! Se hett Di schimpt...«
»Man rut darmit, wat see se denn?«
»Ik mag dat garni seggen! Dat Aas!« De Jung weer as mit Bloot övergaten.
»Un ik kann mi ni sülben verdeffenderen, meenst Du?«
Bartel sweeg.
»Wat hett se denn von Di seggt?«
»Ik un Hannes weren de gröttsten Slüngels von Ilenbeck!«
»So! Ik glööv, dat is ni wiet von de Waarheit. Un wokeen hett Di düt all vertellt, hest Du dat von Elsbe Suhr sülben?«
»Nee, nich all. Klas Lamack un Cillja Fram hebbt mi dat seggt, se hebbt dat von Lena Lopen höört.«
»Un darop hin stiggst Du bi Nachttiden ut Finster un singst liderliche Leder?« He greep na de Hunnpietsch.
»Ni mit de Hunnpietsch, Vader!« bedel de Jung un heel em de Hand, »sla mi mit 'n Stock, ni mit 'e Hunnpietsch!«
De Vader smeet de Pietsch op 'n Disch, em mucht 't woll sülben toweddern ween. »Ga, un haal en Stock!« He keer sik rasch üm na 't Finster.
De düstern Ogen stunnen in Dau, sien Hannen bevern lies. He sloog sinen Jung ungeern, he wüß de Tiet nich, wo he em slaan harr. Un nu harr he em as en Hund prügeln wullt? Un worüm? Wiel he nix op sinen Vader kamen laten wull, den en giftig Wief schimpt harr! Un wat harr Elsbe von em seggt? De Jung kunn 't nich över de Tung bringen, dat müß in sien Ogen doch garto häßlich ween. Harr Elsbe wat vertellt ut sien Raasjaren, wo se sülben ok mitspeel? Schaam kenn se ni meer, se weer kumpabel... Lena Lopen harr dat vertellt – na, wat dörch
den
Mund gung, waar unrein, un wenn 't klares Bornwater weer! Un nu wull he sinen truen Jung dörchtageln, de sinen goden Naam...
De Döör gung, Bartel stunn wedder dar un heel em en Stock hin, den he ut 'n Knick sneden harr, en schiren Hasseln, woll so dick un en Handbreet länger as en Laadstock. He schuul em von ünnen op scholu an, wenen dee he ni meer.
»Dat 's en eerlichen Stock, mien Jung!« see de Vader mit en geruigen Ton un sloog mal darmit huit! dörch de Luft, dat Bartel hitt un koolt waar. »Nu will ik Di mal wat seggen. De Lex, de ik Di todacht harr, is Di dütmal schenkt, aver ünner een Beding:
Du lettst Elsbe Suhr tofreden, de Singsang is vörbi, un Du kommst mi darför op, dat ok de annern Gören den Mund hoolt, höörst Du!«
»Ja, aver Elsbe Suhr schall...«
»Is dat vörbi oder nich?«
»Ja!« see de Jung.
»Wokeen hett mitsungen?«
»Ik heff verspraken, nüms to verraden, Vader!« Bartel seeg em angstig an.
»Goot, wat Du verspraken hest, magst Du holen. Aver nu segg to de annern, dat jede Jung, de noch mal düt garstige Leed singen deit, en Jackvoll kriggt, as em sünst noch ni baden is, darför wull ik opkamen. Un nu ga un bring eer den Bescheed!«
Bartel gluup noch mal mit grote Ogen den Vader an, denn witsch he rut. De Vader, de an 't Finster stunn, seeg em ut de Huusdöör kamen, över 'n Hoffplatz na 'n Buurknüll springen un mit grote Schritten links stüren, sach na den Segen un de Wartenbargen to, wo Hannes Holm sien Kö hödd. Weer doch en smucken, strevigen Bengel, sien Bartel, müß he denken. Un dat he sien Kameraden ni verraden wull, gefull em, en Klafferkatt warrt sien Daag keen Keerl, op den Verlaat is. Un dochen kunn Detelt Rolff to en rechte Freud över sinen Jung ni kamen. Ümmer wedder müß he fragen, wat Elsbe Suhr un Lena Lopen von em seggt harrn. Jawoll, he weer as jung Bengel recht welig, unbannig un lichtfarig, dat kunn he ni striden, un mennich Deern weer em wiet in 'e Mööt kamen. Elsbe Suhr babenan. Schull em dat nu as en Gespenst nasliken un sien Kinner verschrecken un em fremd maken?
»Schallst Dank hebben, Detelt, dat Du Bartel ni slaan hest«, see op 'n mal en lise Stimm an sien Oor.
»Du, Anna, wo kommst Du her?«
»Du weetst, ik luur sünst nich an de Döör, aver ik harr so 'n Angst!« Se hung sik an sinen Arm. »He kickt na Di rop, as na sinen Herrgott, över Di steit keen Mann un wenn 't de König weer – en Slag von Dien Hand deit em doppelt wee. Mußt em ni meer slaan, he is jo sünst en goden Jung!«
»Dat is he, aver wi mööt oppassen! Denk an dat häßliche Leed un dat he nachts ut 't Finster stegen is! Dar mutt man jo angst un bang warrn! Weetst Du, wat Elsbe Suhr op mi seggt hett?«
»Woto wullt Du dat weten? Elsbe Suhr seggt veel, wat se ni verantworten kann«, meen Anna sachtmödig. »Weet garnich, wo 't mööglich is, dat en Minsch sik so ümdrein kann. Wat weer Elsbe so mit achtein, twintig Jaren för 'n smucke Deern, vergnöögt un spaßig un beleevt bi Lütt un Groot! De jungen Burßen lepen eer na, bi Danz un Gelag drei sik allens üm Elsbe; wi annern kunnen naharken, wenn se inföör, se weer Königin, ok wenn se bi 't Aarnbeer ni den Kranz droog. Dat Glück hett se sach ni verdregen kunnt, dat maak eer dummerig, duun un nüsselig, so keem se op 'n ganz verkeerten Weg. Wenn se doch man den olen goden Jörn Dammann in Bistörp heiraat harr, de rein sunnerbar waar üm eer! Aver nee, se glööv, noch harr se an jeden Finger en Brüdigam, wenn se wull. As aver de Jaren lepen un se nu geern tolangt harr, waar se wies, dat een na 'n annern eer wegslippen dee, heiraten wull eer nu nüms meer. Do waar Elsbe anners, to 'n bang warrn anners. Antoseen, wenn en Roos still vergaan deit, is trurig un rüürsam; aver bi Elsbe hett düt Gefööl en häßlichen Bismack – se is to beduren!«
»Dar hest Du recht in. Aver woto seggst Du mi dat? Ik kenn Elsbe beter as Du, heff jo sülben en Tietlang bi eer rümhummelt; dat weetst Du, ik heff Di dat vör de Hochtiet all vertellt. Ik höör Di gaan, Anna, Du geist in en widen Bagen üm mien Fraag rüm – wat hest Du darut?«
»Hm! Detelt, dat kann Di jo enerlei ween, wat Elsbe seggen deit, Du weetst jo, dat ik...«
»Du glöövst dat nich, aver anner Lüüd, un dat mutt mi verdreten, al üm mien Kinner. Also rut darmit!«
»Ik will Di dat jo seggen, aver Du schallst mi ni bang maken, Detelt, mit...«
»Ach, Doorheit! Mit Gewalt lett sik hier nix utrichten, dat weet ik ok.«
»Elsbe hett seggt, dat Du op en Aart bi Maren ut un in löppst as Kassen Mollt bi eer – versteist Du? Se is jo en gemeen Minsch, de ni geern alleen is, Maren schall eer Sellschop doon. Denk Di: den Schoolmeister hett se ok nöömt, Hinnerk Pahl un sogar Neels Kiwitt – is en häßlich Fruunsminsch! Se glöövt dat sach sülben nich, wat se seggt, meent Ju ok sach nich, aver se bruukt Mannslüüd, üm Maren ünner de Fööt to krigen. Se weer Maren gramm von Anfang an, aver siet den Abend, as Paul Struck eer ümbringen wull, is se rein unklook; wenn Maren man nöömt warrt, seggt se all, wat se will, un smitt eer allens na, wat se opgripen kann.«
»Na, un de Lüüd, wat seggt de?«
»All as de Lüüd sünd, Detelt. Uter Elsbe wüß ik nüms in Dörp, de se vertöörnt hett, aver ünner uns Fruuns hett Maren wenig Frünn. Se is uns alltosamen wiet över, un dat weckt den Neid, de hier in Dörp leidergotts överall rümsliken deit. De Lüüd glöövt den Snack von Elsbe alltosamen nich, aver vele höört em an un dreegt em wider, he is na eren Smack oder kommt eer topaß, Maren mutt duukt warrn, eer waßt de Kamm garto hooch. Ik heff den Spaaß hatt, düsse Wiver mal op 'n Dutt to seen in Maren eer Huus – Du weetst jo, verleden Dönnerdag. Stuuv un Veranda – allens seet voll, un blot Elsbe Suhr un eer Anhang weer ni dar. De Bolten waar op in en swart Wollkleed un en slowitte Schört, un seeg in eer Truer finer ut as mennich Buurfru. Ik seet twischen Maren un Doortjn Holm un so, dat ik allens nett överseen kunn. Eerst weer 't noch en beetjen still – Hunnen mööt sik eerst berüken un Fruunslüüd eerst bekiken, wenn se sik bemöten doot. Noch sproken se lies un winken mit de Ogen. Aver Maren dee, as wenn se dat garni mark, weer luter Sünnschien, un as de kralle Kaffi un de rusche Krinthenstuten man eerst eer Wirkung deen, waarn de Tungen lebennig un allens luuk un luut, dat man sien egen Woort ni hören kunn. Denn gungen wi mal dörch Huus un Gaarn. In Köök, Spieskamer un Keller allens püük un sauber, frisch un luftig, de Gaarn heegt un pleegt, as harr se en Garner, de wider nix to doon hett. »Du kannst jowoll hexen!« reep Geschen Voß, de sünst ümmer wat findt un to makeln hett; »ik heff minen Kraam ok ünner Ogen, will ik menen, aver dar kann 'k ni gegen!«
»Ik waar dat ok ni so hebben könen, wenn ik en Tümp Kinner harr as Du, Geschen«, see Maren fründlich, un denn lööv se de Bolten, de eer den Gaarn in Ordnung holen müß. Se hett ümmer en kloke, paßliche Antwoort, un allens is so klaar un rund, wat se seggt. Matties Suhr sien Trina maak mal wedder allerlei Tüünkram, aver Maren wüß dat ümmer so to drein, dat dar en ganz vernünftigen Snack ut waar, so dat Trina mitto ganz verbaast sik ümkeek, as verwunner se sik över eer egen Klookheit. Nee, Maren is en staatsche Fru na buten un na binnen! Un Elsbe Suhr will eer sowat naseggen! Anner Mannslüüd schullen Maren mal verkeert kamen un anspreken, de waarn wat beleben! Nee, darför hebbt Fruuns scharpe Ogen un en finen Rüker, Maren kunn uns mit all eer Klookheit nix wiesmaken, wenn se weer, as Elsbe waar hebben will. Aver mi is seggt waarn, dat se nu son häßliche Geschäfte maakt mit Geld, as Paul fröer daan hett – hest Du darvon höört?«
»Maren hett den Slötel to de Kaß un is en goden Huusholer, as sik dat höört, Anna, dat anner is ni waar. Leet Paul sik den Dag seen?«
»Ja, meermal, he drunk sogar en Taß Kaffi mit uns un leet sik den Stuten goot smecken. Aver Maren wüß em ümmer wedder op en lise Aart an de Arbeit to bringen. He is jowoll ganz un gar ünner 'n Töffel, meenst Du nich ok?«
»Paul is dar, wo he hinhöört. – Aver wat is dat?« froog he op 'n mal rasch, »de ganze Buurknüll voll Lüüd... un is dat ni Matties Suhr, de dar anlopen kommt?« He gung mit grote Schritten na Deel, Anna streev achterher. Matties stunn al in de Döör un reep: »Komm gau, Detelt; Wiebn Mollt is eben ut de Leemkuul trocken...«
»Doot?«
»Doot! Un Kassen wüllt s' an den Kragen.«
»Du grundgode Gott, wat is 't en Welt! Detelt, schick mi den Jung, wenn Du em süst!« reep se eren Mann na, de mit Matties al ut 't Doorlock störten dee.
KAPITTEL SÖSSUNTWINTIG
Wat Been harr un man eben krupen kunn, müß na Kassen Mollt sien Huus. Ok Neels Kiwitt stüür dar hin un keem graad in den Ogenblick an, as de Buurvaagt wedder weg gung, üm na Stadt to riden. Noch stunnen dar veel Lüüd rüm, aver de Kinner harr Jochen wegjaagt. De Lüüd weren still un sproken lies, as wenn se in en Dodenkamer weren. So opmarksam weer dat ool Leemlock noch ni mit Ogen afsöcht waarn. Dat weer sach an Ümfang wenig gröter as en Döschdeel, aver in de Merr deep un dat ganze Jaar voll Water, ok in 'n drögen Sommer. En lütt Stegelsch weer an 'n Rand anbröcht; dar waar Water haalt, ok woll mal Tüüch spöölt, un op een Siet weer dat Över afschreegt, för 't Vee to en Börnstell. En Soom von Leesch, Kattenkülen un Reet stunn an den Rand, in de Merr blenker dat klare Water, hier leet de depe Grund keen Leben opkamen. Bi de Kuul, de dörtig bet veertig Schritt achter Kassen Mollt sien Gewees liggen dee, seeg dat recht nusselig ut. Hier lager Kassen allens af, as 't schien, wat em op de Hoffstell in Wegen weer: Holt, Buschwark, tobraken Eggen un Plöög, Wagenrööd un allerlei Reschop. Jarenlang leeg dat dar, Snakenkruut, Gras un Falenfööt wussen dörch de Radspeken, Egg un Ploog weren rosterig un half in Gras un Kruut versteken.
Dicht an den Stigg, de von de Hoffstell na 't Stegelsch gung, leeg in 't hoge Gras ünner en Bettlaken Wiebn Mollt. De Liek dörf nich anröögt warrn, bet he mit de Herrn ut 'e Stadt kamen dee, harr de Buurvaagt seggt. Jochen Haack harr de Wach un seet mööd op en dicken Boomstamm, de ok bina von Gras un Kruut todeckt weer.
»Worüm staat Ji hier noch rüm?« reep Jochen halfluut en Tümp Deerns un Wiver to; »wenn de Herrn ut 'e Stadt kaamt, denn warrt Ji utlümmelt un wegjaagt.«
Se trocken sik en beetjen wider trüch, bleben aver an Kassen Mollt sien Gaarnpoort staan.
Neels Kiwitt stunn noch an de Kuul un bekeek de Stell, wo de Liek rutfischt weer. Leesch un Reet weren dalböögt un afbraken, dat Gras an 't Över leeg glatt streken, all na een Siet un weer natt un lemig. He söch un drisel wider.
»Ni to neeg an de Liek ran, Neels, komm hierher, kannst dat in 't Sitten beseen«, see Jochen.
Kiwitt sett sik mit en Stönen neffen den Schütter. »Wat? wullt doch unmööglich...?«
»Ik will wat eten, ja, bün rein holl un boll.«
»Dat Du sowat kannst! Ik kunn keen Kroom dalkrigen.«
»Wat anner Lüüd satt maakt, dat maakt mi hungrig, Neels!« He wickel en Enn Mettwust, dat em sien Fru mit en Knacken Broot tosteken harr, ut en gries Drüttelpapier, denn kroop he op alle veer an den Rand von de Kuul un haal dar mit 'n langen Arm en lütten Halfplanksbottel rut. »Heff em en Stunnstiet in 't Water stellt – is nix schöner as kolen Kööm!« see he un seeg den Buddel ganz verleevt an. »Wullt en Sluck nemen?«
»Nee, nee, Jochen! Kööm, de in
dat
Water...«
»Büst ni klook! So stopp man Nees un Mund to, Neels, denn in de Luft, de Du jeden Ogenblick inslucken deist, starvt man ümmerto de Minschen weg.« He beet mal in 't Broot un schoov en Happen Wust na.
»Wo süüt se ut? Kann ik mal dat Laken oplöchen?«
»Nix dar, Neels! denn wüllt s' dat all«, see he en beetjen mösam. »Süüt elennig ut – as en Minsch, de ut 't Leben rutprügelt is!« Kluck, kluck! he neem eerst en Lütten. »Enerlei, de Kööm is goot!« He haal mal hooch Aten.
»Wokeen hett eer hier ruthaalt?« froog Neels lies.
»Kassen sien Knecht. Wull de Peer börnen un seeg de Töffeln op 't Water driben – dar hett s' legen, eben achter 't Leesch.« He wies mit dat Klappmest, dat he in de rechte Hand harr, na de Kuul rin. »Kopp na ünnen, Röck man eben to seen. Mit de Hand kunn he eer nich aflangen, so hett he eer mit 'n Misthaken ranhaalt un rutsleept, kannst seen.« He wies op'n Grund.
Kiwitt weeg den Kopp. »Arm, arm Wiebn! Un weer mal so smuck un fee!«
»Ni waar? De ünner 'n Bruutkranz! Aver witt as de kalkte Wand – ach, se harr wünschen schullt, dat se häßlich west weer as en Spöök!« He brook sik en Stück Broot af un smeet dat in den groten Mund. »Trüch dar!« He stüür mit beide Arms en Tümp Jungs, de wedder neger sleken weren.
»Wo is Kassen Mollt?« froog Neels.
Jochen wink mit de Wust na 't Schoolhuus. »Bi sinen Swager.«
»Bi Persepter? harrn sik jo vertöörnt.«
»Kassen hett Larm mit alle Welt – wo schall he hin, wenn he sik versteken will?«
»Versteken – worüm?«
»Wenn de Liek hier ni legen harr, weren de Lüüd em sach to Kopp gaan. Klaas Lamack, de em al lang ni gröön is, gung an em ran un see, he un Elsbe Suhr müssen von dat Water slucken, worin Wiebn verdrunken weer, dat dee eer goot. Ik un de Buurvaagt harrn man to stüren, em un anner jung Lüüd to begöschen. Överhaupt dat Jungvolk! In düss' bunten Jaren is dat veel unbanniger waarn, dar is ni mit to spaßen, wenn mal wat passeert, wat nich in 'n Kalenner steit.«
»Weer Elsbe Suhr ok hier bi de Kuul?« froog Kiwitt.
»De schull sik waren!« – Jochen neem en Sluck un luur denn mal röver na 'n Segen, wo de Stadtherrn herkamen müssen. »Een Godes hett de Saak: Elsbe Suhr warrt wi los, de kann hier keen acht Daag bliben.«
»Du meenst, se un Kassen kaamt in 't Tochthuus?«
Jochen schüddkopp. »Doorheit! So licht is dat nich. Wokeen will seggen, wat Wiebn in 'n Dood dreben hett? Wo is de Kläger? De dar – he nück mal röver na dat Laken – seggt nix meer, de Lüüd in Huus swiegt still, un wi annern köönt nix bewisen.« Jochen wisch sik de Hannen en beetjen af in 't weke Papier un streek sik mit 'n Ärmel mal över 'n Mund, he weer klaar mit sien Maaltiet. »De gröttste Schuld in düt Truerspill hett na mien Menung de Vader von Wiebn«, see he lies to Neels. »De joog den Schoolmeister von Bistörp, mit den se sik enig weer, op en ruge Aart von de Döör, weetst Du, un denn waar se dwungen, Kassen to heiraten. De Ool wull an dat Geld ran un harr sach geern sinen Swigersöön utplünnert, üm sik wedder op 'e Been to bringen, wenn Kassen ni beide Füüst toknepen harr. De Schoolmeister gung na Amerika, un in düsse Daag höör ik man, dat he dar starben is. Wiebn hett dat ok seker to weten kregen, denn Stuten-Stina hett eer mennich Breef tosteken, de von güntsiet kamen is, ok körtlich eerst as se mi vertell. Nee, Kassen hett nich alleen schuld, un wenn he sik toletzt mit Elsbe Suhr inlaten dee, so harr dat sien Uursaak. Sien Fru stupp em af un wies em von den eersten Dag an, dat he eer in de Seel toweddern weer, eer weer 't ganz recht, dat he blangbi gung. – Wat nu?« froog Jochen över de Schuller, as he Bartel Rolff dweer över de Koppel ranstörten seeg.
»Se kaamt! se kaamt!«
»Ni so luut, Jung! Sünd se al in 'n Segen?«
»Nee, aver bald. – Hest Du Vader vertellt, dat ik Elsbe Suhr wat nasungen heff, Jochen Haack?«
»Versteit sik, ik see Di dat jo, Bartel. Hest Dien Jackvoll kregen?«
»Dat harrst ok laten kunnt! Wi hebbt Di jo nix toweddern daan!«
»Snack, Bartel! Ik bün Schütter för 't Dörp un mutt sowat ni düllen – heff Ju jo waarschuut, wat wullt Du?«
»Hett dütmal noch goot gaan! Aver Vader dran mit de Hunnpietsch. – Du, Elsbe Suhr müß hier in 't Leemlock versapen warrn as 'n Katt!«
»Schaam Di wat, Bartel! Maak, dat Du na de Schoolkaat kommst, un segg Persepter un Kassen Mollt bescheed.« Darmit geev he em en Schubs. »Is en verdeuvelten Bengel, jüst as sien Vader, as de so 'n Jung weer.«
»Ik ga, Jochen«, see Neels un seeg noch mal verlaren över Liek un Leemkuul. »Düt is för lange Tiet en grulich Flach!«
»De Jungs warrt dar sach ni meer in baden, un dat is goot, dat Lock is garto gefeerlich.«
Neels böög op 'n Buurknüll af, wo noch veel Lüüd rümluren, woll üm den Buurvaagt mit de Herrn kamen to seen; he sleek den Stigg, de achter Paul Struck sien Gewees rümgung, dal na den Möölnbeek. Hier weer 't still un eensam, em sprook nüms an, un dat weer em ganz recht. De Sünn weer eben to Rau gaan, över Wisch un Beek leeg en wittgrauen Daak, un in 't Oolndieksholt weer 't al schummerig. Keen Lufttog, allens still, nix röög sik as dat Water in 'n Beek, dat aan Luut ünner 't Stegelsch dörchsleek ümmerto, man ümmerto. De Meister stunn en Wiel un löön sik gegen en dicken Ellernboom – he kenn em von sien Kinnertiet her. Veel Water weer sietdem bargdal lopen, mennich ool Fründ, de hier in den Beek mit em sik baadt harr, weer storben oder över Land un See gaan, Minschen un Tiden weren anners waarn. – De knasterige Ellern harr noch sien düstergröön Sommerkleed, de annern Bööm waarn al bunt, de Bläder schinen root un bruun, un dar wider rop an den Beek nüül de grote Fleddereesch över 't Water un wies en breden goldgelen Poll, as harr sik de ool Boom noch mal smuck maakt un en gülden Kroon opsett. Aver sachen sweev Blatt na Blatt dal in 't klare Water, dat daalwarts trock ünner 't Stegelsch dörch man ümmerto, ümmerto, Gott weet wohin.
De Meister haal mal hooch Aten un gung wider. Em weer elennig, trurig, bang tomoot. Weer 't de Truer över Wiebn? He harr eer knapp kennt, harr eer blot ganz wietlöftig mal seen. Wiebn gung na de Hochtiet ni meer to Mark' un to Kark, ni na Köst un Kindelbeer, se weer in Kassen Mollt sien Huus lebennig begraben as in en Tochthuus. Jawoll, beduurt harr he de arm verraten Fru al lang – schull he truern, dat eer nu Krüüz un Klaben afnamen weer? Daröver kunn man sik jo freuen. Gewiß, se harr sülben den Dood söcht, aver wüß he, wüß dat een Minsch in Dörp, wat eer to Water dreben harr? Wüß Wiebn sülben, wat se dee, as se en Enn maak? Wat see Pastor Kuß domals, as he insegent waar? Hand an sik leggen, is grulich un trurig, weer sien Woort, aver waar Di, so 'n Minsch wat natosmiten un em Seel un Seligkeit aftospreken! Uns' Herrgott hett en groot Erbarmen, veel gröter as wi verstaan köönt, för all de arm Selen, de flunklaam un an alle Leden tobraken em to Föten störrt.
Wat domals de ool Herr seggt harr, weer
noch
Evangeeln för em, so ok düt trööstliche Woort. Un dochen wullen de kolen Gedanken, de bi Liek un Leemlock sik as en swaar Last op de Seel leggt harrn, ni wiken. Eerst as he gnatterig anbellt waar von Wever Raav sien rootbrunen Fixköter, seeg he üm sik, as keem he ut 'n Droom, un streev denn mit grote Schritten dörch 't Möölnholt na sien Kaat, he wull an de Arbeit.
Mariken stunn in de Döör un luur al op em. He harr still in sien Warkstell gaan wullt, aver denn holp dat nich, he müß eerst wietlöftig vertellen, wat he seen un von Jochen höört harr. Mariken ween un reep: »Wat en Truerspill! wat en Truerspill! Dar kunn man jo sien egen Noot över vergeten! Du leve Gott, wenn uns' Niklaas...« Wider höör he nix, rasch gung he na de Warkstell un sloog op 'n Aart de Döör achter sik to, dat Mariken sik verschraak.
Neels Kiwitt weer egentlich en glücklich Minschenkind. Allerlei Sorg un Last, ünner de anner Lüüd knurrt un klaagt un luut stöönt, droog he mit Lachen; he weer as en tagen Schostergesell, den sien Fellisen op de Wannerschop ni to swaar warrt. He fung lütt un mösam an as Meister, wüß in Anfang oft nich ut un in, un wenn Mariken em ok bistunn, sparsam weer un flitig, so harr he von eer doch keen recht Opmuntern, em feel oft de Sünnschien in Huus, de en gode Huusmoder bringen kann. So droog he eer ok noch mit, wenn 't mal swaar gung, ja he dee dat veelmals mit Spaßen un Lachen: Ik will den Sack woll dregen, lütt Mike, Du magst stönen, een schall 't jo man doon.
Aver al siet en Reeg von Weken weer dat anners mit em, he weer still, swiegsam, un man ganz wietlöftig höör man sien vergnöögt Lachen. Neels Kiwitt harr een Stell in sien Gemööt, dar weer he week un kettelig, dar kunn 't en lütten Stoot un Druck doon, em laam un flau to maken. Sien Niklaas weer all sien Glück un Höpen, wat den drapen dee, dat dreep em mit un maak em licht nüsselig un unseker.
Un mit sinen Niklaas stunn 't ni goot. He weer ni meer op de Dronning Maria; al in 'n August weer he mit sien Kameraden gegen gefangen Dän utwesselt un leeg nu bi Preetz in Quarteer. Gesund, ja, aver in en Verfaat, dat sien Öllern Sorg üm em harrn. As he ni mal op Uurlaub kamen dee, reis' Neels hin, denn de Breef von Niklaas weer so kort un koolt un snaaksch; un wat he do to seen un to weten kreeg, daran droog un gruvel he nu al wekenlang. –
Neels Kiwitt seet ok nu deep in Gedanken op sinen Schosterbock, aan de Hannen to rögen. Dat gruliche Unglück, wat em eben ut Leemkuul un Leilaken angluupt harr, Mariken eer weeleidig Gesicht un eer Woort, allens maak em bang. Na en Wiel steek he sien lütt Lamp an, bi Licht un Arbeit waar em beter tomoot, much he denken. Jakob, de Gesell, keem trüch un wüß veel to vertellen, aver de Meister höör knapp hin und geev halve Antwoort. As se to 'n Eten ropen waarn, see he to Jakob, he schull man alleen gaan un de Meisterin seggen, he harr kenen Hunger un wull nich eten.
Na en Ogenblick keem Mariken. »Mein Gott, Neels, wat hest Du?«
»Hett Jakob dat ni bestellt Mariken?«
»Ja, dat woll, aver...«
»Denn weetst Du jo bescheed! Ik will alleen ween, höörst Du!« Darmit greep he na Kasper Knees sinen Kleistevel, de em grad neeg stunn.
»Hm hm, wat dat woll ist« kümmer Mariken, gung aver un sett sik mit Jakob, Trina un Hannes an 'n Disch, eten dee se nix.
As Jakob sik naher wedder op 'n Schosterbock setten wull, waar he to Bett schickt. Achter em her dröön de Hamer von den Meister, de tokeer gung, as harr he den ganzen Dag nix daan un wull 't nu inhalen. Wenn he aver glööv, sien Kopp schull darbi to Rau kamen, so weer he doch op 'n Holtweg; in Gegendeel, he hamer all sien Gedanken waak, de nu üm em rümhummeln un sungen un em ansproken.
Se vertellt em, as se al wekenlang daan hebbt, se vertellt em von Niklaas, von sien Glück un Unglück. He süüt sinen Jung in Flensborg mit en Hurra an 't Land springen, Kameraden schüdd em de Hand un wüllt em mitnemen in eer Quarteer. He weert af un sett sik gliek op de Baan. – Na Kiel, na de Bruut! Dar is al de Dänsche Straat un dar dat smucke Huus, de Döör steit apen. Puti bellt em lustig an un danzt üm em rüm, de Hund mag denken, dat de Rottenjagd nu wedder angeit – wat freut dat Tier sik! Denn süüt de Moder em, nödigt em rin, is aver hiddelig un snaaksch un maakt allerlei krusen Snack, un op sien Fraag na sien Therese schüdd se em en ganzen Sack voll Redensaarten vör, worut he so veel verstaan deit, dat sien Bruut em loslaten hett, dat allens vörbi is. Niklaas will eer seen, se schall em dat sülben seggen un verklären, dat kann he verlangen; aver se is, as de Moder seggt, in Hamburg bi de Verwandschop, se will sik dar vermünnern un verhalen, de Saak hett eer bannig mitnamen. Wat he denn verschüllt hett, dat se em so stapelboots den Looppaß geben deit, fraagt he noch. De Moder weet dat ok nich, se versteit de Deern nich, he mutt eer sach durch en slimm Woort vertöörnt hebben, meent se. Denn gifft se em en groten Pack Breven, de he an sien Bruut schreben hett, un den Ring, un darbi wünscht se em heel veel Glück un Segen un he schall sien goden Öllern gröten. Niklaas steit dar, as Lot sien Fru, de sik ümkeek na Sodom un Gomorrha, dat in Füür opgung. He weet nich, op he wenen oder lachen schall, Graam un Gramm wöölt em in de Bost. Denn ritt he den Ring von 'n Finger un smitt em op 'n Disch, seggen deit he keen Starbenswoort meer, de Saak is em garto toweddern. He geit dal na 'n Haben, un dar dröppt he tofällig de lütt pummelige Kööksch von den Sepenkaker, de em gliek wedder kennt un vergnöögt de Hand gifft. »Se seet wat klöterig ut, Oberjäger«, seggt se duursam, »weer de Köök op Dronning Maria wat schraag?« Niklaas schüddkoppt: »Nee, aver mien Bruut...« »Ach, weet Se dat al? Un darüm so sluukorig? Na, dar danken S' den himmlischen Vader, dat
de
nich Eer Fru waarn is! De sett de Mannslüüd af as de Jacken – all na de Jaarstiet en annern Brüdigam, mitto sach twe togliek. Se verslitt veel Frünnen un veel Schowark – liggt sach in Bloot un Foot! De an veel Mannslüüd rümlickt, leert jo Ünnerscheed kennen – se mutt dat weten!« – »Donnerwetter!« röppt Niklaas mit en rootbrunen Kopp, »dat se in Hamborg is, sünst wull ik...« – »De in Hamborg? hahaha!« lacht se mit groten Mund, »wokeen hett dat seggt?« – »De Moder!« – »Ja, de mutt veel üm eer Rackersdochter doon, ok legen. Fräulein Theres' is to Huus un maakt sik sach smuck für eren nien Schatz – dat is en nibackten Dregunnerleutnant, mit den se jeden Dag spazeren geit: güstern weren se to Ball bi den Senater Timm, se keem eerst Klock veer to Huus.« – »Woneem pleggt se to spazeren?« fraagt Niklas un em bevert dat Kinn darbi. »Se wüllt doch nich...? Wenn Se wedder mit eer anbinnen wüllt, denn köönt Se sik de Ümstänn sparen, dat bring ik alleen un vondaag noch fardig. Se müch eren Oberjäger bannig geern liden un see letzt eerst, Se weren doch de smuckst west von altosamen, de se an de Hand hatt harr – schaad, dat dat Jägerkorps ni meer in Kiel liggen dee. Schall ik mal...« – »Nee nee!« röppt Niklaas un weert mit beide Hannen af, »dat is jo gresig!« – »Ja, dat is 't jo sach. Aver Se mööt de Saak nemen, Oberjäger, as se is. De Theres' is egentlich ni slecht. Eer Öllern sünd wiet her, ut de poolsche Gegend oder gar ut Berlin, weten Se, dar sünd de Lüüd in so 'n Saken anners. Al as Kind heff ik mien Noot mit eer hatt. Wenn se mi mal von de Hand leep na en Wisch rin, üm Blomen to plücken, denn harr ik mien grote Not, eer man wedder rut to krigen. Denn wenn se een schöne Bloom plückt harr, lock eer al en anner, un so sneer se ümmer wider rin in 't Gras. Ik müß rin un eer rutdregen, sünst harr se ni wedder trüch funnen. Un nu geit eer dat so mit all de smucken Soldaten. Se plückt sik en groten Struuß von luter... Aver nu lopen S' mi doch ni weg, Oberjäger – adüüs! adüüs! wenn Se na Kiel kaamt, denn...« Wider höört Niklaas nix, he geit mit lange Schritten dribens weg, man ümmer wider, ut Kiel rut un in een Tuur na Preetz...
»Neels, wullt Du ni rinkamen? Ik heff Di en Taß Kaffi kaakt.«
De Meister verschraak sik bina. »Bün noch ni klaar, Moder, weg dar! Döör to!« Denn hamer he op en Stück Saalledder, dat de Warkstell dröön. Harr Kasper Kneen denn so 'n Iel mit sien Steveln? Neels dach anners, Kasper harr de Steveln güstern eerst bröcht, de kunn noch töben. Aver mit sien Gedanken müß he doch endlich to Heck kamen, he queel sik nu al wekenlang darmit, siet den Dag, as he Niklaas in Preetz opsöch un sik dar allens vertellen leet. Ni to verstaan! Weer 't denn dat eerste Maal, dat en falsche Deern eren Brüdigam den Looppaß geev? Harr he ni sülben sowat beleevt as Gesell in Kopenhagen? Wat schull sien gode Jung mit so 'n Lischen Allerlei, de jeden tolacht un ansingt, den se liden mag? Darin harr Mariken ganz recht: goot weer 't, dat he rechttidig loskamen weer von de Deern. Aver Mariken harr dat in düssen Fall lichter, eer weer von Anfang an de Bruut ganz toweddern, se wull överhaupt eren Niklaas ganz för sik beholen. Un dochen weer ok se ni vergnöögt. Nu arger un gräm se sik, dat Niklaas partu nich op Uurlaub kamen wull un dat he dat Kieler Postüür ni mit en Gottloff achter sik smiten un vergeten kunn. All Daag en suur oder en weeleidig Gesicht! Dat weer keen reine Truer as domals na de Slacht von Friederic; Mariken harr sik, as wenn se de ganze Welt gramm weer, dee knapp den Mund apen un arbei in Huus rüm, as weer allens ut Spoor un se müß wedder Ordnung schaffen. Sien Snacken un Spaßen, womit he eer sünst ümmer wedder üm de Eck dreit harr, weer dütmal för de Katt; se stupp em af um froog em, ob
he
kindsch waarn weer oder
se
. Un as he mal de Bibel rantrock un see, dar stunn schreben, en Söön waar Vader un Moder verlaten un Bruut oder Fru nalopen, dat weer nu mal so, Öllern müssen sik darin finnen, da waar Mariken ganz balstürig un reep: dat weer ni waar, sowat stunn nich in de Bibel, dat harr he woll ut sinen olen smerigen Kalenner fischt. Un dat Unglück wull, dat he den Spruch ni wedder finnen kunn, op keen Aart. He gung na Doortjn Holm, de de Bibel all Daag op 'n Disch harr; se kenn den Spruch woll, kunn aver ok ni seggen, wo he staan dee, un Persepter oder den Paster wull he ni fragen, weer 't ni noog, dat Jakob un Trina den Tostand in sien Huus kennen?
So harr Neels Kiwitt söben Regendaag in de Week, un he kunn dar nix bi doon, sien Mariken höör ni meer na sinen Spaaß un glööv nich an sinen Eernst. Un markwürdig weer 't, dat ok sien Niklaas man half hinhöör, as he em trösten dee un em vermaan, he schull sik vör de poolschen Deerns in acht nemen, dar weer ni recht Verlaat op. Schull de Jung wat markt hebben? Seggt harr he 't nich, aver he harr 't dacht un müß dat noch ümmer denken: jammerschaad weer 't, dat sien Söön ni de Swigersöön von den riken Sepenkaker waarn weer, he harr so nett dat grote Geschäft övernemen kunnt un prächtig in de Woll seten.
En Ogenblick huckt de Meister ganz krumm un still un kickt stief vör sik hin. He süüt sinen Niklaas vor sik in en finen Rock, in slowitte Kragen un Manschetten, Fedder achter 't Oor, anlöönt an en groot Pult merrn in 't Kantoor, wo en ganz Reeg Schrivers sitt an Dischen un Pulten. Dat geit ut un in. Nu sprickt he graad mit en Koopmann ut Husum, de will Seep köpen för 't ganze Jaar, gröne Waschseep, darto witte, gele, rosenrode Seep in Stücken, inslaan in smuck Papier un mit en schönen Ruch. En heel groten Posten, denn düsse Mann is keen Kramer, nee, en Grootkoopmann, bi den de Kramers eer Waren inkööpt. Un achter den luurt al en Schipper, de Fracht söken deit för Lübeck. En Sidendöör deit sik apen un en stramm Jung springt rin von 'n Jarer söß. »Wat wullt Du hier, Neels?« – de lütt smucke Bengel heet na sinen Grootvader. »Moder hett anspannen laten un is utföört«, seggt de lütt Kruuskopp en beetjen benaut, denn in 't Kantoor mag de Vader ni geern dat Görenvolk hebben. »Is utföört? alleen?« – »Nee nee, mit den Dregunnerleutnant...« Rumms! dat Bild fallt in granaten Stücken.
Meister Kiwitt sprung op un kegel den Stevel in de Eck. »Dat Satanswief!« dröön dat dörch de Warkstell, »de weer jo weert...« He keek sik mal bisterig üm, as wenn he wat söch. Dar stunn Jakob sien Schosterbock, dat Schootfell hung an de Wand, de Stööl wider trüch weren lerrig, op 'n Disch twischen Aben un Döör leeg noch de ansneden Hutt, dat Schostermest darbi, hooch ünner 'n Böön dat Boort mit de weken Lammfellen, Töffeln un Steveln weren verstreut op de Leemdeel – allens as sünst. Blot sien Schosterkugel seeg sunnerbar ut un gluup em an as en Oog, dat ut 'n Kopp reten is; eer Licht weer ganz anners as sünst, ni fründlich un fraam, nee, dat sprung dar rut as Füür un blitz em füünsch, tücksch an, dat he sik mit beide Hannen in dat Haar greep. Un in sinen groten Kopp hummeln de Gedanken, dat suus un brumm un dröön em in de Oren, as stunn he in en Grüttmööl, un ut all den Larm klung em 't rut: Schaam Di wat, Neels Kiwitt! schullst Di wat schamen! büst kalvsch un appeldwatsch! Wat schall Dien prächtige Jung, de Niklaas, mit en Fru, de ok noch en Dregunnerleutnant an de Hand hett! Bölkst hier rüm in Dien stille Warkstell, as weerst Du unklook oder besapen! Büst op 'n Puckel ni klook! hest en dretöllig Brett vör 'n Kopp nu al wekenlang! Wat hett Di to en Keerl maakt – sprick! Du hest Huus un Gaarn un Land un dre Kö, Geld un Kredit so veel, as Du bruukst – wo hest dat her? wat? Hest dat stalen, funnen, arvt oder ranfriet. Nee, ach nee! De
Arbeit
hett Di op 'e Been stellt un to 'n Keerl maakt, de frame stille Arbeit, sünst garnix! Un Mariken un Jakob un Trina hebbt holpen, un ji sünd alltosamen glückliche Minschen darbi waarn! Is 't ni so? sprick! »Ja, dat is warraftig waar!« reep Neels Kiwitt so recht ut Hartensgrunn. »Un nu weg mit den ganzen Krempel, weg! weg!« He feeg mit beide Arms forsch achter sik, as wull he allens von sik wegraken, wat em den Kopp rein dumm un nüsselig maakt harr. In den Ogenblick kriesch achter em en Stimm gresig op, un darbi höör he en dumpen Fall. He drei sik mit 'n Ruck rüm un seeg nu, wat he anricht harr. Dar leeg Mariken twischen Steveln un Scho un stöön, he harr eer mit sien groot Schosterhand en Slag an den Kopp geben, dat se rümfloog as en Haverhock bi 'n Windstoot.
So lang he denken kunn, harr Neels Kiwitt ni so 'n Schreck kregen. He stunn dar mit krumme Kneen, de Finger sparrwiet ut'nanner, un sien groten Ogen glupen sien lütt Fru an, as weer se en Spöök. Aver man en Ogenblick. Denn bück he sik dal un böör eer op, neem eer in 'n Arm un op 'n Arm, snack un flöök un lach un beduur un küß eer in een Aten. »Mien arm Mike, mien lütt Pummel, wo kommst Du her! Esel ik, dat ik Di slaan heff! Man still, man still, mien lütt Muus, ik wüß jo nich, dat Du achter mi stunnst! bün jo ganz unschüllig – so höör doch!«
»Aver Du seest ümmer: Weg! weg!« snucker se.
He sett sik op 'n Schosterbock un neem eer op 'n Schoot. »Deern, ja, aver ik meen Di jo nich, ik meen jo mien dwatschen Gedanken!«
»Hest mi rutjaagt, as ik...«
»Jawoll, ja, ja, Mike! Ik prügel mi graad mit mien Gedanken, Du höörst jo! In so 'n Tostand mußt Du mi ni to neeg kamen, lütt Rott, denn sla ik achterut as en Uurhingst, denn höör un see ik nix un kenn minen Herrgott nich. Un nu en Vörslag, mien lütt Mike: Du geist nu nett to Bett, un wenn Du Di wedder krall un krötig slapen hest, denn giffst Du mi de Muulschell dredoppelt wedder. Sitt doch still, lütt Muusch! Du kannst Di de Stell utsöken, achter un vör, nerrn oder baben, as Du wullt. Aver een Beding – so höör doch! – een Beding: Du nimmst blot Dien lütt fett Hand, wider nix! kenen Spannremen., Bessenstööl oder Füürtang – ha ha ha! büst warraftig ümmer noch spattelig as en Veerwekensfarken!«
Mariken harr sik loswruckt un stünn nu vor em mit en kreevroden Kopp un rein ut 'e Puust. »Ik will ni to Bett, Du schallst eerst Kaffi drinken!«
»Ok dat noch! Wat büst Du för 'n söten Pummel!« reep he un strakel eer de Backen. »Ja, nu wüllt wi Kaffi drinken un mal recht vergnöögt ween, Mike!«
Do klopp en Finger an 't Finster, un as se opkeken, grien dar en rundes Appelgesicht in de Ruten! »Neemt mi mit!«
»Olle Pottenkiker, man rin, de Huusdöör is apen!« lach de Meister. Mariken leep na Köök un verkroop sik.
Jochen Haack stölter mit swaren Foot rin na Deel. »Wat harrn Ji denn vör? rein as Bruut un Brüdigam!«
»Geit de Polizei ganz un garnix an, Jochen! Un wenn ik morgen en Jackvoll krieg, so is dat mien!«
»Nimmt Di ok nüms af, hä hä!« Jochen sien runden Ogen lepen mal över 'n Disch. »Hm, Kaffi! un kiek mal! Mettwust un Leverwust un Kees op 'n witt Dischlaken – leevst Du aver riev!«
»Wen ein tugendsam Weib bescheret is, den wird Nahrung nich mangeln, seggt de Bibel, Jochen. Sett Di ran!« He gung na de Kökendöör: »Moder, komm rin – en Taß för Jochen – he will vertellen.«
»Ja, ik kaam – gift em man eerst
mien
Taß!« klung dat en beetjen benaut torüch.
Jochen leet sik ni nödigen. Em dee de Kaffi goot, he harr in veeruntwintig Stunnen knapp en Oog todaan. Un Neels mark nu eerst, dat he hungrig weer as en Wulf, dat smeck em ganz unbannig. So waar wenig seggt, äver goot tolangt.
Endlich keem Mariken. Se seeg en beetjen dick ut 'e Ogen un harr sik en natten Koppdook ümbunnen. Jochen, de sik jüst den letzten Happen in sinen groten Mund smeet, keek eer verwunnert an: »Deern, wat hest? Koppwee?«
»Heff fullen un mi den Kopp stött – aver slimm is 't ni waarn.«
»Fullen? wo keem dat?«
»Dat will ik Di seggen, Jochen. Wat uns' Herrgott maakt hett, dat mutt so goot ween un so versliten. Aver wenn he mi fraagt harr, denn harr de Minsch op sien Achtersiet ok noch twe Ogen kregen, oder wenn he dörchut sparen wull, so harr ik een von uns' beiden Ogen in de Nack plant, dat de Minsch ok doch seen kunn, wat achter em krupen deit. Mien Mike, schallst Du weten...«
»Neels is dwallerig, Jochen, höör ni darna hin!«
»Hä hä, is man goot! Bi de Leemkuul weer he bannig sluukorig.«
»Sünd de Herren ut 'e Stadt dar west?« froog Mariken.
Jochen nück. »Ja, aver veel to vertellen heff ik nich. De Fisikus befööl un bekeek de Liek un froog Kassen, wat de Plackens to bedüden harrn an Kopp un Bost, ob Wiebn fullen weer oder sik stött harr. Kassen seeg ganz eerdgeel ut, un de Ogen legen em noch holler in 'n Kopp as sünst. Ja, see he, vör en paar Daag harr se na de Hilgen ropstigen wullt, üm Eier to söken, un weer von de Ledder hindal fullen op de Leemdeel. He harr eer opschrien höört in 'n Peerstall un weer eer to Hölp kamen. As de Lüüd fraagt waarn, wüß nüms wat darvon. De Justizraat waar opmarksam un fööl beter na. Kassen müß utföörlich beschriben un müß seggen, woneer dat west weer, wo de Lüüd sik wieldeß opholen harrn, wosaken se fullen weer un sowat. Sien Gesicht weer darbi as in Steen uthaut; blot as de Justizraat ümmer neger nafroog un andüden dee, dat he meer wüß, sprung sien Oog na Detelt Rolff röver un schuul em an, dat man bang warrn kunn. De Lüüd waarn wedder afhöört, aver dar keem nix to liggen – se sünd jo all bang vör em un wüllt garni geern wat mit dat Gericht to doon hebben. Ja, weer de Grootknecht bi Kassen Mollt, de al jarenlang dat Elend dar anseen hett, en Keerl as Klaas Lamack, denn harr de Richter wat to weten kregen. – Nu waar nafraagt woneer Wiebn woll in de Leemkuul verdrunken weer. De Fisikus meen, se kunn sach dre bet veer Stunnen darin legen hebben, ganz genau weer 't ni to seggen. En Glück för Kassen, dat he al Klock negen mit den olen Schimmel, den he verköpen wull, na Kellnhusen to Peermarkt reden weer un eerst üm hinto Klock dre to Foot wedder an 't Huus keem. Knapp is Kassen weg, vertell de Grootdeern, da süüt se de Fru wat in 'n Platen röver dregen nat 't Backhuus, wo ok de Waschköök is. Wiebn kickt bang un dodenbleek üm sik un hett dat ilig. De Deern is nischirig, geit eer na un maakt sik dar en Warf. Se finnt Wiebn bi den Waschketel op de Knee liggen, en groten Packen Breven vör sik, de se ut'nanner breedt un een bi een in 't Füür smitt – darbi lißt se noch düt un dat un weent darbi. Lisen geit de Deern wedder weg, Wiebn warrt eer garni wies. – Ob dat woll Breven von em west weren von de Brüdigamstiet her, froog de Justizraat. Heff eer nie en Breet schreben! gnurr Kassen. Ob he denn wüß, wokeen eer woll schreben hebben kunn – de Vader vellicht? – Wüß he nich, stött he rut, weer em ok ganz gliekgüllig. – Ob se sik goot verdragen harrn, waar wider fraagt. Kassen waar en beetjen unruig, un wedder weren sien Ogen voller Gramm, as he röver schuul na Detelt Rolff. Dat kunn he graad ni seggen, see he düster. Sien Fru harr em von Anfang an minnachtig behandelt, nix von em weten wullt un em ümmer wedder graadut seggt, dat se em ni liden much. Dat kunn sach den sinnigsten Mann unklook maken, meen he. Em waarn noch sünst allerlei Fragen vörleggt, aver dar keem nix bi rut. Allens waar von en lütten Sekretär dalschreben. Achterna gungen de Herren noch op en half Stunn röver na den Buurvaagt, un denn fören se weg.«
»Un Elsbe Suhr...«
»Is garni nöömt waarn. An dat Unglück in Kassen Mollt sien Huus is se ok ni schuld – ik heff Di dat jo seggt, Neels.« De ool Wandklock fung an to rötern un see to ölben an. »Donnerwetter, Lüüd, ik mutt los! De Buurvaagt slöppt düsse Nacht ni goot, is mi bang, he seeg garto drang üm sik. Dank för den schönen Kaffi – go' Nacht!« Weg weer he.
KAPITTEL SÖBENUNTWINTIG
Op 'n mal reisen se af, dat much woll veer Weken na Wiebn Mollt eren Dood ween, – solang harr Elsbe sik weert. Eer Broder Matties dee Gewalt, he wull den Larm ni meer hebben: he harr en Köper to de Kaat, see he, se müssen nu rut. He hüür eer en lütt Wanung in Itzho, denn keem mal abends en Kutsch un haal de dre Swestern af, Möbel un Kraam fören Matties un sien Knecht den annern Dag na – een Nacht müssen se in 't Weertshuus sik behölpen, wo eer en warm Quarteer bestellt weer.
De Afreis weer gresig, as Trina Suhr, Matties sien Fru, naher vertell. Elsbe weer schier ut Rand un Band un see all, wat se wull, de Swestern wenen un klagen to 'n Erbarmen. Matties schoov eer rin, sloog den Slag to, wink den Foormann, un de Wagen joog na Westen to ut 't Dörp rut.
De Freden weer aver noch so bald ni wedder dar. Vele freun sik, dat de Larm vörbi weer, de dat ganze Dörp in Oproor bröcht harr, aver dat geev ok Lüüd, de dat hart funnen. Wiebn Mollt, de doch sülben den Dood söch, harr man en Kranz op 'n Sarg leggt un in en groot Gefolg na 'n Karkhoff bröcht, un kort achterher joog man Dörpkinner mit Lachen un Spitakeln ut Dörp rut – weer dat nett? De egen Broder, op den se anwiest weren, smeet eer ut de Kaat – weer 't ni gresig? Un worüm? All üm en fremd Minsch, de sik Paul Struck opsackt harr, en Wiefstück as de swarte Greet, von de de ool Chrönk vertellt, dat se Land un See regeer, bet eer de Düvel haal in 'n Haben von Flensborg. Un Maren waar ok de Düvel halen, dat weer seker; eer waar dat gaan as Henn Kark, de ok dat Dörp ut 'n Freden sett mit sien Geld.
So kreeg Maren bi düsse Lüüd de Schuld, aver se mark dar nix von, kreeg ok wenig to weten von Elsbe eren Snack, de in Dörp ümgung. Wat mit eer befründt weer, neem sik in acht un deel eer mit Vörsicht to, un Lena un eer Anhang trocken de Hörn in as Snicken, de Saak waar gefährlich, se raken de Kölen in för en gode Gelegenheit, de sach mal kamen waar.
Al den annern Dag na den Ümtog von Elsbe un eer Swestern harr Maren aan Inladung groten Besöök. Doortjn Holm, Mariken Kiwitt, Anna Rolff, Matties Suhr sien Trina un sogar Geschen Voß stellen sik bi eer in, as harrn se sik afspraken, alltosamen voller Gottloff.
»Ik mark, Di mutt man tofrünn holen, Maren, Du hest Glück!« meen Geschen. »Dat düsse Bann ut 't Dörp rut is, kann Di passen!«
»Worüm denn graad mi? ik denk, dat ganze Dörp is tofreden.«
»Dat woll, aver Du weetst doch, wat Elsbe Di all nasmeten hett.«
»Nee, Geschen, gottloff nich! Will ok jo nix weten, ik hell mitto en dullen Kopp un kunn op Doorheit stüren. So 'n Lüüd as Elsbe sünd slimmer as Spitzboben; wat se een steelt, is veel meer weert, as wat man in Kisten un Kasten hett. Un eer to fangen, is en suur Arbeit, slimmer as Aal gripen, ja mitto ganz unmöglich. Wenn ik dat all wüß, wat se mi anhungen hett, müß ik eer sach verklagen. Ni waar, denn bruuk ik Tügen. Wokeen von Ju will vör den Kaspelvaagt mi to Siet staan?« Maren luur mit en half Lachen eer de Reeg na an.
»Elsbe hett mi nix vertellt«, see Doortjn, »se wüß woll worüm.«
»Lena ok nich, Doortjn? Denn wenn ik mal togriep, mutt Lena mit.«
»Ja, dat woll, wenn ik 't graadut seggen schall, aver nu noch mit grise Haar vör Gericht...«
»Un Geschen?«
»Laat mi blot tofreden, Maren! Vör Gericht, wo man bet op 't Hemd utfraagt warrt un wo man swören mutt – ik glööv, dat weer mien Dood, is jo gresig!«
»Seet Ji woll?« reep Maren en beetjen spöttsch, »dat ganze Dörp stickt voll von gode Tügen, aver wenn 't förrecht geit, speelt se all ni mit. Dat wüß ik lang, harr Elsbe aver dochen sach al anfaat, wenn ik Tiet un Besinn funnen harr.«
»Is man goot, dat Du dat ni daan hest, Maren!« meen Trina, »Dreck warrt man ümmer deper, je meer he patt warrt.«
»Wat för 'n Dreck?« froog Maren rasch.
»Ja ja, ik meen...«
»Trina meent, dar blifft ümmer wat an een hangen, wenn man sik mit so 'n Minsch as Elsbe sölen deit, is 't ni so?« smeet Anna Rolff dartwischen. »Man geit so 'n Lüüd lever ut 'n Wegen.«
»Ja ja, dat is 't, dat is mien Menung ok.« Trina harr en beetjen Klöör kregen – weer man goot dat Anna eer bisprung.
»Mien Menung is 't nu nich. Lüüd as Elsbe un Lena kunnen hier garnich opkamen, wenn man eer nix unbeseen afnemen dee un eer rechttidig to Kleed gung.« Maren spreed mit flinke Hannen en slowitt Laken över 'n Disch un sett Tassen un Töller torecht. »Nee, nee, loopt mi nu ni weg, wat schall ik mit den Kaffi opstellen, den Cillja maakt hett? Ji mööt mi jo noch vertellen, wokeen denn egentlich in Dörp lüüdt hett.«
»Dat mußt Du doch weten!« reep Trina Suhr, »ik dach, dar steekst Du achter.«
»Ik, wo meenst Du dat?« froog Maren verwunnert.
Geschen stött Trina an. »So hool doch den Baart!« tuschel se.
»Nee nee, worüm? Dien Jung, Geschen, hett mi sülben seggt, dat Klaas Lamack...«
»Ole Snackfatt!« schull Geschen Voß. »Lat Di nix wiesmaken, Maren! Dat Dörp is nu mal ut Rand un Band, sogar de Jungs rebellsch, ni waar, Anna?«
»Ja, mien Bartel un Doortjn eer Hannes sünd dar ok mit mang.«
»Ünner Klaas sien Kommando jawoll – un dat schullst Du ni weten, Maren?« reep Trina wedder.
Maren gluup eer drang an. »Woför hollst Du mi egentlich, Trina Suhr? Hest Du mi al mal op Drievjagd gaan seen?«
Trina waar överher hitt un root. »Deern, so nimm mi dat doch ni krumm! Wenn ik op den Infall kamen weer, harr ik dat al lang daan. De Katenwiver hebbt mi dat Leben suur maakt, dat glööv mi man! En lange Tiet harr ik in mien egen Huus nix to seggen, un wenn mien Matties ni toletzt to Vernunft kamen weer, harr mi dat sach gaan as Wiebn Mollt. Ik verdenk Di dat jo garnich, wenn...«
»Is ni mien Aart, Trina! Reek ik mal mit so 'n Pack af, denn waar ik eer na de Keel gripen, Netteln mutt man driest anraten un an de recht Stell. Aver Du wullst mi von Klaas Lamack vertellen, wat weer 't?«
»Ja, Deern, ik will dat woll doon, aver Du maakst een jo bang!« reep Trina un schuul eer scholu an.
Maren lach hell op. »Ei wat, Narrnkraam! Man vör 'n Dag darmit! De Larm is vörbi, ik warr em doch ni wedder oprögen.«
»Nee, worum ok? Wat Klaas daan hett, kommt uns jo all topaß. He hett en ool Rimelrei maakt op Elsbe un hett dat Jungvolk op eer dal hißt, ok is de ool Koklock sach von em baben in 'n Schosteen hungen...«
»In 'n Schosteen?« reep Geschen, »denn is se funnen, un dat hett garni spökelt?«
»Nee, denk Di! Un ik heff so 'n Angst hatt! Wenn ik in de Nacht de ool Klock höör, kroop ik ünner de Deek un kunn keen Oog wedder todoon. Matties lach mi ut un snork mi achterna wat vör.«
»Sü mal an!« lach Geschen, »Matties, de Slüngel! Hett den Larm mitmaakt, üm sien leidigen Swestern los to warrn! Is graad ni nett, aver to verstaan.«
»Dat 's ni waar! Dat heff ik ni seggt! Sowat deit mien Matties ni! Ik see blot...«
»Man still, Trina!« begöösch Anna, »Geschen glöövt dat sülben nich, se maakt man Spaaß. Also de Klock is funnen?«
»Ja, Matties leet vonmorgen gliek den Decker kamen, üm allens natoseen, un de funn dar baben de Klock hangen an en Knüppel, de dweer in den Schosteen klemmt weer; en dünn Draat, ut finen blauen Tweern tosamen dreit, leep an 't Dack dal, dat man komodig von ünnen lüden kunn. Is 't nich en verdeuvelten Infall?« reep Trina. »So kunn eer nüms finnen, denn dar höör meer to as en Kattenoog, den dünnen Tweernsdraat op dat griesgraue Dach wies to warrn.«
Maren schüdd den Kopp. »Dat Spillwark gefallt mi nich, warrt sowat Mood in Dörp, denn köönt wi noch wat beleben! Klaas kriggt en Lex von mi, dat em de Oren singt!«
»Büst Du ni klook, Maren?« reep Geschen. »Dat versta ik nich! Klaas hett dat seker üm Di daan un dat goot meent, un darför ein utlümmeln?«
»För sien gode Menung gewiß nich, aver för de lege Aart. Dat versteist Du nich? Treck mal de Saak en beetjen neger an Di ran: wenn he nu son Künst ok bi Di versöken wull, Geschen, wiel Du em mal scheef anseen hest, wat seggst Du denn? He hett dar gewiß veel Spaaß von hatt, un dat bringt Lust to sowat. Un wüllt wi dat Knechten, Jungs un losbannig Volk överlaten, dat Dörp rein to holen von so 'n Slag as Elsbe Suhr?«
Anna rück unruig op eren Stool, se much an Detelt denken, de in de Saak kenen Raat wüßt harr. »Du meenst sach, de Buurvaagt schull dat doon, Maren. Aver kriggt de allens to weten? So licht seggt man em nix. Un dat is man goot, denn sünst weer düsse Saak al vor den Kaspelvaagt bröcht. Dat harr veel Ambraas maakt, dat halve Dörp weer sach opropen waarn un dat ganze Kaspel harr goot darvon hatt – oha!«
Maren weeg den Kopp. »Ach wat Ambraas! De en Huus gründlich rein maken will, mutt Dören un Finstern apen riten un vör Stuff un Haalwind ni bang ween, Anna! – Noch en Taß, Doortjn!« Se schenk in.
De Klock sloog luut un langsam veer.
»De hett mal en schönen Toon, Maren!« see Doortjn. Se wull sach op en anner Kapittel kamen. »Dat klingt, as wull se uns noch meer seggen as de Tiet.«
»Heff ik eerst vör enige Weken anschafft un egens vör mi. De ool Klock gung ganz goot, aver se harr so 'n harden Slag. Man hett jo ok mal en Sorgenstunn, de een bang maakt, besunners in de Nacht; wenn de Klock denn mit harde kole Sleeg dartwischen hamert, as wull se all de Sorg un Angst festnageln, so warrt se een ganz toweddern. Dat Klockenhuus is en oolt smuck Wark, dat heff ik beholen.«
»Dar is mien ganz anners!« lach Trina. »Uns' Wandklock is man lütt un en unruigen Gast. Se hangt fri mit Parpendikel un blanke Keden – ach, wat hett man daran to putzen! Wenn ik eer gaan see, mutt ik ümmer denken an den lütten flinken Barbeer Leesen in Kellnhusen, de all Sünndag noch kort vör de Karktiet dörch de Straten löppt mit sinen Putzbüdel un so 'n kortfarigen Schritt pattj pattj pattj pattj. Un wenn se sleit, mutt man oppassen, wenn man mitkamen will, un buten nipp tohören, denn eer Stimmwark is man wat fien un dünn. Matties harr eer bina rutsmeten, as he den Arger mit Elsbe harr. He kunn ni slapen un wull doch so geern; den Dag över harr he sik afmoracht un weer pottmööd, denn uns feel domals en Mann in de Weertschaft. Uns' Lüttknecht, weet Ji woll...«
»Dat weet wi, ja, Trina! Wenn Du wat vertellen deist, denn strööpst Du rüm as en Hund, de jeden Paal berüken mutt un kenen geraden Weg finnen kann!«
»So laat eer doch, Geschen!« stüür Anna. »So 'n lütten Snack an 'n Kaffidisch is jo en Aart Rümströpen in Gedanken.«
»Ja, dat meen ik ok!« Trina steil sik, un eer lütt Stumpnees seeg ganz patzig ut. »Ik kann man den Mund apen doon, gliek heff ik een över de Nüff von Di! Dat Du klöker büst as ik...«
»Nu nu«, begöösch Maren, »so slimm is 't ni meent! Geschen is wat ungedüllig un kann dat Enn nich aftöben, wenn wat vertellt warrt. Also, Matties weer ärgerlich op de Klock?«
»Ja, nachts, wenn he den Slaap ni finnen kunn. De Klock sloog tein – he drei sik mal üm; se sloag ölben, he wülter sik in de Feddern mit hitten Kopp un fung an to gnurren, un denn sloog se twölf ping ping ping... flink as ümmer, un achterna schester se wedder los mit kortfarigen Schritt as de Baartschraper. Nee doch, wat waar Matties mal unklook! ›De verdammte Klock!‹ reep he, ›ik sla den Satan in granaten Stücken!‹ Un darmit wull he opkamen, aver ik weer flinker as he, sprung gau ut de Puuch un leet den Parpendikel stillstaan. Ha ha ha! nu kann ik daröver lachen, aver in den Ogenblick harr ik to doon, em man to begöschen. Den annern Morgen drei ik mien lütt Klock wedder torecht un see to Matties: Du schallst eer nix doon! Se löppt den Dag över ümmer bi mi rüm as en lütten vergnöögten Hund, is ümmer munter, ok in de hillste Tiet! – ›Denn last eer nachts den Baart holen!‹ reep he basch. ›Wenn ik keen Rau finnen kann, denn will ik mi doch ni vörschestern laten, dat de Stunnen loopt un de Haan bald krein warrt to 'n Opstaan!‹ Nu geit se ok wedder in de Nacht, he höört eer man nich, ha ha!« lach Trina.
De Fruuns bögen sik, sogar Geschen grien eer mal von de Siet an. »Dien Schesterbüx vertellt mi ok wat – ik mutt gaan! Also, en trurige Stunn hest Du ok doch mal, Maren – harr 't ni dacht! Wat anner Lüüd in Bülgen över 'n Kopp tosamen sleit, dat spööl Di blot an de Fööt ran, dach ik bether. Hm! so hett doch jedereen sinen Packen. Aver Du kannst sach meer verknusen as wi; mi dünkt, Du büst bi all den Arger, den Elsbe Di un uns maakt hett, man ümmer kraller waarn, so kregel best noch miendaag nich utseen.«
»Hett sien Uursack, Geschen, un wenn Du noch en Ogenblick Tiet hest, denn will ik mal ganz wat Nies vertellen.« Maren nödig eer wedder op 'n Stool.
»Wat Godes, Maren, vertell wat Godes!« see Mariken, de bether still darseten harr, »man höört opstunns nix as Truer un häßlichen Kraam.«
»Ik vertell ganz wat Godes, Mariken, dar verlaat Di op. Aver dat schall noch ni wider bekannt warrn – Ji köönt doch swigen?«
»As en Heen, de en Ei leggt hett, man to, man to!« reep Trina un klopp in beide Hannen.
Maren lach. »Dat is prächtig, denn mutt ik 't man vertellen. Sterlau warrt beter...«
»Deern, de smuck Leutnant, de bi Di in 't Quarteer leeg?« reep Geschen. »Wat seggt Maria darto?«
»Is heel tofreden, denn se is Bruut!«
»Is Bruut?« De ganze Kaffidisch keem in Oproor. »Den Leutnant sien Bruut? wosaken is dat kamen? un Dien Broder, wat seggt de darto? Deern, so sprick doch! – hest dat al lang weten?« So repen all togliek, un Geschen un Trina weren opsprungen un handslogen as Windmölen.
Maren weer mit beide Hannen af. »Geduld, Geduld, Lüüd! An den Dag, as Wiebn Mollt graben waar, kreeg ik den Breef von minen Broder...«
»Denn al, Deern, un hest garnix...«
»Hool doch de Snuut; Trina, un laat Maren vertellen!« reep Geschen.
»De Öllern von Leutnant Sterlau hebbt Tyge anspraken üm sien Dochter. Maria is nu al wekenlang in Sleeswig bi eren Brüdigam un pleegt em; se schreev mi vör en paar Daag – wat is de Deern glücklich! Un Sterlau betert sik von Dag to Dag – dat Glück is sach dat best Kruut gegen Krankheit un Dood. Is dat ni mal en Freud, Kinners?«
Doortjn seet dar mit foolte Hannen. »Denn steit nu en seligen Engel an sien Krankenlager. Du grundgode Gott, wenn dat Abel noch afleevt harr!«
»Abel? Wat schall de hier, Doortjn!« reep Geschen. »Is de Leutnant würklich von Adel, as man seggen deit?«
Maren nück. »Un is Maler von Profeschoon, de Biller maken kann as in de Kark – wat kunn he schöön teken!
Tööf, ik will Ju doch mal wat wisen!« Se sloot den Sekretär apen un neem dar en Blatt rut. »Kennt Ji den?«
»O, dat is jo Dierk-Scheper mit sinen Spitz!« lach Trina, »ja, dat is he op un dal!« Dat Blatt gung von Hand to Hand un dat waar een Wunnerwarken.
Geschen seeg dat knapp an. »Ach, he mutt ok sien Broot verdenen – Adel aan Geld is en Truerspill!«
»Arbeidt man denn ümmer üm Geld, Geschen?« froog Maren. »De Sterlaus sünd swaar riek.«
»Un denn will he en Buurdeern...«
»Worüm nich, Geschen? Hollst Du de för so ring?«
»Ja, un de so is un utsüüt as Maria!« meen Anna Rolff. »Se kommt nu würklich in en Grafensloß, as Abel mal see.«
»O, dat freut mi!« see Mariken, »dat freut mi! Dat will ik Dierk-Scheper vertellen, de hollt so veel von eer!«
»Maria harr jowoll jung un ool Lüüd an 'n Band!« gnurr Geschen.
»Mußt nich, mien Dochter, mußt nich!« stüür Doortjn mit Koppschüdden. »Dat süüt jo ut as Neid, und dar hest Du keen Uursaak to. Maria harr nüms an 'n Band, aver de eer neeg kamen dee, müß de Deern leef hebben – Du hest eer sach ni kennen leert.«
Anna seeg Maren mal warm an. »Nu versta ik, worüm Du siet Weken so anners ut 'e Ogen süst; Du hest örndlich rode Backen kregen un kannst wedder lachen, dat harrst al ganz vergeten. Grööt lütt Maria, wenn Du mal schriben deist!«
»Ik segg jo, Di glückt allens, Maren!« reep Geschen un stunn op. »Ik gönn Di dat, aver sunnerbar is 't doch, dat enige Lüüd man den Schoot optoholen bruukt, un dar fallt en schönen Appel rin. Dat Schicksal streit na Luun dick un dünn, dat is 't, wat mi mitto gritzig maakt.« Se bunn sik en rootbunten Dook üm 'n Kopp un wull gaan.
Trina höög sik. »Du, de smucke Dook steit Dien Gritzkopp ganz unbannig! Dat swarte Haar, de brunen Ogen bi dat schöne Root – nee doch! wokeen hett Di den staatschen Dook as en Appel in 'n Schoot smeten?«
Geschen kreeg keen Tiet to en füünsche Antwoort; de Döör waar gluupsch apen stött un en Kinnerkopp keek rin. »Moder, Moder, Du schullst gau na Huus kamen, de swarte Söög will farken, un Stina is bang!« reep en helle Jungsstimm.
Allens keem in Enn un lach, an luutsten Trina. »Gotts Segen, Geschen! Dar warrt Di wedder wat in Schoot smeten, paß op, nu will dat Schicksal mal dick seien. Un wat hett Dien Jung för 'n smuck Gesicht! Dat warrt noch mal de schierste jung Keerl in Dörp – un denn klagen?«
»Du büst en Tweernbüdel as ümmer, Trina!« Se patsch eer op de Hand. »Nix för ungoot Maren, slimm is 't ni meent – bün nu mal so 'n olen Brammeldoorn!« Darmit weer se al ut de Döör.
De annern gungen nu ok, Trina mit Spaßen un Snacken un Gluddern: »Brammeldoorn is goot! Ik en Tweernbüdel un se en Brammeldoorn!«
KAPITTEL ACHTUNTWINTIG
Dat Jaar 1850 harr en eernst un fierlich Gesicht, as dat in de Döör treden dee. Weer 't de Jaartall, dat halve Jaarhunnert? De Lüüd frogen mit meer Nadruck as sünst: wat warrt düt Jaar uns bringen? Sünst waarn al Weken vörher all de tobraken Schötteln un Pött opheegt to Nijaar, denn schullen se noch mal mitspreken, man söch sik al de Hüüs un Dören ut, wo se klingen un klötern schullen; jung Lüüd hallen den olen Scheetprügel vör 'n Dag, de dat Jaar över in Smook, Rook un Stuff rein verrost un veraast weer, üm em mit Pumpstock un Ööllappen wedder optomuntern, Geweer un Pistool mit Steenslott oder Kopperhoot – enerlei! wenn 't man en Donnerbüß weer mit en baschen Knall to en Proost Nijaar. De dull is oder overut lustig, praalt luut un haut op 'n Disch, dat gifft sien Woort eerst Kraff, un wenn en Proost Nijaar den rechten Smack hebben un Indruck maken schall, denn mutt en düchtigen Dröön dar achterher.
Aver düt Jaar weer 't anners as sünst. Man ganz wietlöftig full en Schuß oder rassel un röter en Pott an Döör un Door un danz achterna in Stücken op 'n Steendamm, sogar de Rummelpott keem ni recht to Woort. Bruun Koken waarn backt un Förten, as sik dat höört to Nijaar, Appeln un Nööt legen in 't Röör, aver de Gäst bleben ut in veel Hüüs, un dat Dörp weer still, bina so still as an en gewöönlichen Alldagsabend. Blot de Finstern bleben hier un dar länger hell; Jochen Haack see de Tiet an un maak al sinen tweten Rundgang, un ümmer noch funn he Licht un Lüüd, de em rinnödigen to en lütten Drunk un en Mundvoll Snack, wat he sünst noch nie beleevt harr: bet na Klock twölf weren dütmal hier un dar noch Finstern hell.
Bi Paul Struck gung 't den Abend vergnöögt to. De Lüüd seten in de Stuuv bi Paul un Maren, knacken Nööt, smöken, snacken un verteilen. Sogar Klaas, de sünst an Nijaarsabend dörchut sinen Gang maken müß dörch 't Dörp, weer to Huus bleben. Dat harr sach einen besunnern Grund. Siet den Larm mit Elsbe Suhr harrn he un Cillja dat heel wichtig mit 'nanner un huken veel tosamen. So maak he garkeen Anstalt to gaan un keem darbi doch op sien Reken. Denn Madam sett na 't Eten en schönen Punsch op 'n Disch un bedüüd Cillja intoschenken.
Besunners munter weer Paul, em maken Tiet un Stunn ni bang, as 't schien. De Tokunft antobaren un veel to fragen, wat dat nie Jaar woll bringen waar, weer ni sien Aart. Ok queel em ni de Sorg üm 't lütte Land un sien Volk, he seeg överhaupt ni wiet över Nees un Huus un Hoffstell rut. He fööl sik wedder sund un stark, Larm un Spitakel weren överstaan, in Huus un Stall un Schüün harr allens goden Tier. De Haver weer afdöscht un bröch en vollen Sack, nu weren se bi den Roggen, de en schöön un rieklich Brootkoorn geben waar, as de Döschers seen, un wenn de Zinsen ok nich all op 'n Dag ingungen, so weer Maren doch tofreden, un wenn sien Maren man ümmer goden Moot harr un ümmer so nett un nüüdlich weer, denn bruuk he sik to Nijaar keen Glück to wünschen, he swömm merrn darin. Förten un Ries harrn em ganz unbannig goot smeckt, so 'n Nijaarseten weer doch sien Best. Un dat dat an den Nijaarsabend mal riev hergung mit Eten un Drinken, weer ganz in Ordnung. Dat ole Jaar geit to Rau för ümmer, un düt is de Likenkost, de Gräff, un so 'n Eten mutt goot ween, dat is de letzt Trumpf, den dat ole Jaar utspeelt. Dar harr Maren recht in. Un en Spaaß weer 't antoseen, wo de Lüüd sik plegen. He wüß nich, wo 't togung, he kenn sik salben ni meer: fröer harr he sik argert, nu freu he sik, wenn dat Jungvolk bi Disch mal inhau, dat sogar Maren dat Verwunnern kreeg...
De Blangdöör waar apen reten un dre deftige Jungskelen grölen in de Köök rin, half sproken un half sungen se, un in Takt darto klung de Rummelpott:
       
Huka huka huka...
O Vader Barkmann
Hett en roden Rock an,
All, wat he verdeen deit,
Stickt he in sien Rummelpott.
Een twe dre veer
Wenn 't ok man 'n lütt Fört weer.
Sünd se noch so kleen,
Gifft dat twe för een.
Sünd se kroß un fett,
Je beter as se smeckt.
Laat uns ni to lang staan,
Mööt noch 'n Huus wider gaan.
Huka huka huuk!
»O, wat 'n Spaaß, Maren«, lach Paul un reev sik de Hannen. »Dat is de eerst Rummelpott, de in düt Huus höört waarn is! De allereerst! Laat de Jungs rin kamen, wat?«
Klaas maak de Stubendöör apen. »Hierher mit den Rummelpott!«
Aver de Jungs weren al utneit, se stunnen mit Lachen un Gluddern achter 'n Knick bi de Poort.
»Her schüllt se!« Klaas gung mit grote Schritten na buten. »Wat schall dat bedüden? Hier ran, de keen Bangbüx ist«
»Ik do 't – wokeen geit mit?« see Bartel Rolff. De beiden annern, Hannes Holm un Timm Voß, gungen en beetjen tägerig achterher. Mit en Schubs dreev Klaas alle dre in de Stuuv, wo se mit Lachen opnamen waarn.
Dat waar en groot Vergnögen för alltosamen. Paul leet sik den Rummelpott wisen: en dennige Kruuk, wo en Swiensblaas över spannt weer mit en glatten Reetstummel in 'e Merr, de pielliek opstunn. »Wokeen hett den maakt?« froog he, »dat is jo en Trummel mit 'n Stock in!«
»De hett Hannes maakt«, see Bartel.
»Sü sü, kann Hannes ok sowat! Denn rummel uns mal wat vör, Hannes!«
»Aver darto singen!« reep Maren, »Ji weet gewiß noch anner Stückschen as Jehann Barkmann.«
Klaas plink eer to. »Man fix, Jungs, wi singt all mit!«
Hannes waar root as en Buurroos, aver he drück den Rummelpott mit de linke Hand gegen de Bost, spi mal op de Finger von de rechte, darmit se goot gliden deen, un denn trock he den Stummel op un dal, dat dat klung:
Huka huka huka huka...
Ool- un Nijaar,
Moder, sünd de Förten gaar...
un gliek achterher: »Wenn dat Schipp von Holland kommt – mit en goden Wind« – un to 'n Sluß sogar hoochdüütsch: »Wir sind die drei Weisen aus dem Morgenland.« Se sungen all mit, ok de Deerns. Hillige Kinnerlust lach dörch de Stuuv, dat de Biller an de Wand verwunnert opkeken un de Klock anfung to singen mit eren vollen depen Klang.
Bartel verschraak sik. »All negen? Ik mutt na Huus!«
»Na nu?« Klaas heel em trüch.
»Nee nee, heff man Verlööv bet negen! Vader see...«
»Laat em, Klaas! Kaamt neger, Jungs, de Taschen op!« reep Maren. Un nu regen dat Appeln un Nööt un Muusbeern un Förten, un mit volle Taschen un en Hart voll von Freud sprungen de Jungs to Dörp an.
»Glücklich Volk!« reep Klaas.«Weer doch schöön, wenn man mal wedder ümkeren un en Jung warrn kunn!«
Cillja keek rasch na em op. »So? wat waarst denn opstellen?«
»Wat? daran dach ik nich, waar sach eben so 'n Slüngel ween as fröer un mennich Jackvoll krigen. Aver herrlich weren se doch, de Kinnerjaren, so 'n Tiet kommt ni wedder.«
»Meenst dat, Klaas, meenst Du dat? Mien Kinnerjaren weren trurig, rein trurig! Oha, ik müch ni wedder trüchhoppen, düsse Daag sünd teinmal schöner, teinmal!« Darbi seeg Paul sien Maren ganz verleevt an.
De Abend gung prächtig hin. Klaas un de annern Knechten stoppen een Brösel na 'n annern an un leten sik von Cillja flitig inschenken, de Deerns neien, stoppen Strümp, tuscheln un gluddern. Mit den Klockenslag tein keem Klaas en beetjen mösam tohööcht un drunk sien Glas ut. »Wüllt man to Bett gaan! Uns' Herrgott gifft sien Kinner dat Best in Slaap, pleggt mien Moder to seggen.«
Dat weer dat Teken, de annern seen nu ok Go' Nacht un gungen to Rau. Maren harr sik al Fedder un Papier torecht leggt, se wull noch an Tyge schriben, un Paul studeer in den Kalenner dat Weder, wat dat nie Jaar bringen waar.
Op 'n mal waar hart an 't Finster kloppt: Proost Nijaar – bummst en Knall, as weer 't en Kanoon un en Füürstraal as 'n Blitz. Paul sprung vör Schreck steil op, un Maren maak en groten Klex op eren slowitten Bagen.
»Dau dausend, wat 's dat?« Paul gluup mit apen Mund ut 't Finster, kunn aver nix seen.
»Proost Nijaar!« reep de Stimm noch mal, »kann man noch besöken?«
»Döör is apen, Meister, man ümmer rin!« Maren lee Breef un Schrievgeschirr in de Sekretär un neem en Strickstrümp to Hand.
»Ik wull doch noch mal her in 't ool Jaar«, see Neels Kiwitt un geev eer sien brede Schosterhand. »Kaam en beetjen laat, harr noch Besöök, aver langwiligen. Se kemen bina all aan Pott un Donnerbüß, dat lett, as wenn dat nie Jaar kenen Schuß Pulver weert is. Is en sunnerbare Tiet! Den Spaaß is de Wind afknepen, un bringt man een en Proost Nijaar achter 't Finster, fallt he bina vor Schreck von 'n Stool.« He lach so 'n beetjen wietlöftig achterher.
»Dat dat schull mi ni verschrecken, Neels? Na Klock tein? Un un denn hest Du Dinen olen Scheetprügel woll bet baben hin vollstoppt!« reep Paul.
»Ja, wat seggst darvon?« He stött den Kolben mal deftig op 'e Boll un wies op den langen Loop, de bet baben hin mit swartbruun Holt inkleedt weer, blot de Siet mit dat Koorn leeg fri, darünner weer de lange Laadstock in en Scheed. »De kann wat laten, kiek!« He baar den Finger bet an de Hand in den Loop un gluup Paul un Maren mit grote Ogen an. »De sprickt en basch Woort! Hett aver ok de Slacht bi Sehstedt mitmaakt un seker ni blot en Lock in 'n Heben schaten, mien Vader harr en sekere Hand un en scharp Oog.«
»Hm, Füürslott – wat oolmoodsch!«
»Mien Söön will dar ok nix von weten, he löövt Kopperhoot un Spitzkugel. Is all Narrenkraam! Wo mien Flint drapen deit, bitt en Keerl in 't Gras un blifft liggen.«
»Dien Söön, seggst Du – wat maakt Niklaas? To 't Fest hett he woll nich afkamen kunnt.«
»Niklaas? nee, Madam, hett schreben – warrt sach Ostern kamen. Hebbt Ji wat von den Buurvaagt seen vondaag?« böög he af.
»Nee, Neels, nee, wat denn?« froog Paul.
»Ik weer eben bi em achter 't Finster. Harr dat Itzehoer Blatt vör sik op 'n Disch un sach eben dörchstudeert un seeg ut 'e Ogen as en Baar, de een angaan will. Schaten heft ik nich un bün still afgaan – de warrt grimmig, wenn he mal verschreckt warrt as Du, Paul.«
»Meenst dat? meenst dat? Weer doch as jung Keerl de eerst un de letzt an 'n Nijaarsabend, weer sogar ni bang vör minen Oom, garni bang! He brach em sien Proost Nijaar mit en doppelte Ladung un klopp vörher ni mal an 't Finster, denk Di, klopp ni mal an! Dat Füür sprütt armlang ut 'n Loop, un en Dröön keem achterher, as sloog dat Gewitter in. Ja! Hä hä, schoot de Ool in 'n Dutt as en Sneemann, un Trina-Mösch krei luut op, heel sik de Oren un redderbeev an 'n ganzen Liev. Hä hä, hett mi veel Spaaß maakt, un ik harr geern mitgaan, aver ik dörv nich.«
Maren seeg verwunnert op na Paul. To 'n eersten Maal sprook he hüüt abend von sinen Oom Henn Kark, de em doch körtlich so grulich weer, un lach darto. »Wat see denn de Ool, he joog em sach von de Döör?«
»Nee nee, Maren, he schull un flöök gresig, aver von de Döör jagen – nee, dat dörv he nich, dat leet Trina-Mösch ni to. Se harr en Narren freten in Detelt, he kunn doon, wat he wull, dat weer all recht, ja ja, dat weer eer all recht. Wenn anner jung Bengels mal wagen, achter 't Finster to scheten, denn hiß Henn-Oom den Hund achter eer; as he dat aver mal doon wull bi Detelt, do wull Trina-Mösch em bina to Kopp gaan, un de Hund wull ok nich, hä hä, de sprung an Detelt op un lick em in 't Gesicht, hä hä.«
»Sunnerbar!« Neels see nich, wat he sunnerbar finnen dee: den Hund, de sik ni hissen leet, Henn Kark, de en Proost Nijaar ni verdregen kunn, oder Detelt Rolff, den sogar ole Wiver un Hunnen liden muchen. »Ik heff Di lang ni neeg bi seen, Paul, mi dünkt, Du büst en ganz annern Keerl as fröer.«
»Meenst dat, Neels, meenst dat? Ja, mien Maren pleegt mi goot, heel goot! Se hett mi aver ok verspraken, mi wedder jung to maken, hä hä! Weetst noch, Maren?« Sien lütten Ogen sprungen mal röver na eer.
Över Maren eer witte Steern trock en roden Schien, den Neels sach ni düden kunn. »Kannst nu bald mit intreden in den Landstorm, Paul! – Wo is 't Meister«, se luur em mal lustig an, »warrt ni bald mal manövert?«
»Ha ha!« lach Kiwitt. »Du büst en Kujoon, Maren! Hebbt eerst en maler fiev exeert op Matties Suhr sinen Möölnkamp, dat 's noch to frö. Aver Spaaß maakt dat, veel Spaaß! As wi to 'n eersten Maal antreden, keem Kasper Knees op hölten Töffeln. ›Wat?‹ reep uns' Hauptmann Antoon Ramm un wies op de Klotzen, ›büst Du besapen?‹ – ›Je, Antoon‹, knarr Kasper, ›ik heff dacht...‹ – ›Dacht? wullt Du denken, sett Di achter 'n Aben! Marsch! treck Steveln an, aver en beetjen gau! Un wokeen is Antoon? Du seggst Hauptmann, versteist Du!‹ – ›Je, ja, dat heff ik ni weten, Antoon...‹ – ›Hauptmann, van Deuvel!‹ – ›ni weten, Hauptmann...‹ – ›Herr Hauptmann heet dat, Dröönbartel!‹ – ›Nu ja, Herr Hauptmann. Ik wull man seggen, dat ik in Steveln ümmer so kole Fööt...‹ – ›Ik will Di bi kole Fööt! Steveln an, sünst kommst in 'n Kasten bi Water un Broot!‹ Antoon is al vör achtunveertig Ünnerofßeer west bi den Dän, schallst Du weten, un hellisch schabberig. Kasper gung denn af un trock Steveln an. Wieldeß munster uns Antoon un stell uns in een Reeg – veertein Mann. Denn gung he de Front af un trock darbi sien stief Been na. Vör Jasper Horns bleev he staan un drei den Prüntjer: ›Verdori, wat is dat, Du in 'n Potthoot?‹ – ›Ja, ßu Befehl, Herr Hauptmann, dat is mien Vader sien west.‹ Darbi stunn he so steil as sien Puckel dat toleet. – ›Worüm hest den opsett?‹ – ›ßu Befehl, Herr Hauptmann, mien Vader hett bi de Königsjäger staan, un sien Schacko seeg ut as en Potthoot, blot de Peersteert feelt mi noch.‹ – ›Denn wünsch ik Di en Peersteert – mien'twegen!‹ grien Antoon. He stell sik vör uns hin, un nu gung dat: Richt' euch! links – rechts – links – rechts un ein – zwei – ein – zwei, dat uns de Leden knacken. Wat weer 't en Leben! De een drei sik verkeert üm, de anner waar op de Hacken patt, wiel sien Been to stief oder to kort weren. Antoon schimp un schull ut Kröpelskraff, besunners op Kasper, de ümmer dargegen an knarren dee. De Snider warrt löövt as de beste Soldaat in 't Batteljoon; he öövt sik aver ok op egen Hand achter sinen Törfstall, vertell mi Jochen Haack, is ganz Soldaat un deit allens mit groten Iver un mit Andacht. Sien Hoot seet en beetjen wackelig, wenn Jasper den Kopp drei oder de Been en beetjen hooch smiten dee; darüm driggt he nu en Keed ünner 't Kinn, ok de Peerquast is dar, un de hoge Puckel lett as en Tornüster – süüt verdeuvelt ut! Is man goot, dat de Kinner uns ni seet. Wi exeert ümmer in Maanschien oder na Fierabend in Schummern, wenn dat Görenvolk von de Straat is. De Maan hett seker sien Höög daran, he kikt so vergnöögt von baben dal un treckt mitto en Wolk vör 't Gesicht, as wenn he sik mal utprusten will.« De Schoster lach as en Spitzboov.
»Wat seggt de Buurvaagt darvon?« froog Maren, »exeert de ok mit?«
»Is nix för em, hett bi de Garr staan in Kopenhagen, un son Lüüd sünd sach för den Landstorm verdorben. He nöömt uns' Exeren en Apenspill un meent, wenn de Dän sik blot seen leet, waarn wi den Scheetprügel wegsmiten un utnein. He hett uns utlümmelt, as wi em darmit kamen deen; verbeden kunn un wull he uns dat jo nich, aver Krieg weer en eernste Saak, meen he, dar müß man kenen Spaaß mit driben. Wi schullen man Scharpi plücken, denn düt Jaar waar blödig warrn, un wat he nich all see.«
Maren nück. »Hm, Neels, dat is en eernst Woort, aver ik mutt em Bifall...«
»Recht hett he, dat weet ik. Aver schall denn all de Spaaß dootslaan warrn? Fröer weer 't en Leben in mien Warkstell, dat krei un lach in alle Ecken. Nu sitt se rüm un edderkaut Unglück, wat west is un wat dar kamen kann. Dat Lachen hett de Düvel in 'n Sack steken un is darmit na 'n Blocksbarg segelt!«
»Denn hett he mien Lachen ni mitkregen, hä hä!« lach Paul. »Ik bün all mien Daag ni so vergnöögt west as nu, is 't ni so, lütt Maren, is 't ni so?«
»Ja Du! Hest aver ok en Fru, de Di den Deuvel von de Döör hollt«, meen de Schoster un keek mal ut Finster.
»Goot seggt, Neels, hä hä, goot seggt! Dar mööt wi mal een op drinken – Maren, hest noch wat in 't Röör staan?«
»Nix för ungoot, Neels, dat Gedränk harr ik bald vergeten – Du magst doch Punsch?« Maren stell dre Glöös hin un schenk in.
»All, wat mi vörsett warrt, sogar Schampanjer! Hett Dien Trina-Mösch ok mal en Punsch maakt, Paul?«
»De? Gott beware! Harr sik eer en Finger afbeten, as darför Geld utgeben. Nee, sowat heff ik nu eerst kennen leert, nu eerst, Neels, mien Maren...«
»Nu laat uns eerstmal anklingen, Paul! Wat schüllt wi uns wünschen? Ik wünsch för uns' Land un Volk en schönen Freden in Eren. Un Du, Paul?«
»Ik? na, wat schall ik mi wünschen? Ik...«
»Denk an anner Lüüd, Paul!«
»Is ok waar, mien Maren, is ok waar! Ik wünsch, dat Niklaas sund un munter wedder kommt!«
»Schallst Dank hebben, Paul Struck, darmit dreppst Du bi mi un Mike den Placken! Un ik wünsch« – hier kneep he na sien Gewoonheit, wenn he sik op wat besunn, de dicken Lippen fast op'nanner, dat de Mund leet as en lange Fool – »ik wünsch Ju beiden en lütten smucken Prinz, de all dat Glück, wat hier in Huus versteken is, arben kann.« Darmit statt he an Maren eer Glas, dat dat twei sprung un eer de Punsch över de Hand spööl un de Glasstücken op 'n Disch fullen.
»Junge, dat hest goot meent!« lach Paul.
»O o, Maren! mien plumpe Schosterhand – aver goot meent is 't würklich.«
»Maakt nix, Meister! De Schaden is licht utheelt – hier is en anner Glas.« Se fööl, dat se överher hitt un root waarn weer.
»Ja, Ja, Maren, wat bedüüdt en Glas! Aver nu noch en lütten Jung, en Prinz hä hä...« He keem ni wider, en Gluup ut en düster Oog dreep em, dat he sik verschraak. »Ja, wat denn, Maren, wat denn?«
Se see nix darto, aver lisen bever de Hand, as se sik wedder inschenk. En Ogenblick weer 't ganz still in de Stuuv, denn begreep sik Maren un see: »Laat uns noch mal anstöten, dat allens to 'n Goden geit! Doortjn Holm hett recht, wi sünd all in unsen Herrgott sien Hand, uns' Huus un uns' lütt Land.« Darbi harr sik de Klöör vertrocken, se seeg witt ut as de kalkte Wand. –
Neels Kiwitt weer ganz snaaksch tomoot, as he kort naher na Huus schrökel, sien Geweer an den Reem över de Nack, as keem he von de Jagd. Mal wedder häßlich vörbi schaten! mummel he. Nee, dar wull s' nix von hören! Ik bün een Döösbartel! Worüm bliev ik ni to Huus bi Mariken! Eerst eer wat wünschen un denn eer dat in de Hand tweistöten! Schaapskopp! reep he ganz luut un sloog sik darbi an de Steern, dat de Mütz in den Sneematsch full. Dat Weder harr sik dreit, de Wind wei ut Süüdwest un sung mit en hollen Toon dörch de Eken in 't Möölnholt. –
»Schullen Maren un Paul sik garkeen Kinner wünschen, Mike?« froog Neels bi 't Tobettgaan.
»Worüm schullen s' dat doon? schüllt se sik Sorgen wünschen?«
»Ach so!« stöön Meister Neels un smeet sik op de anner Siet, dat de Bettstell knacken dee.
KAPITTEL NEGENUNTWINTIG
Tyge Boysen keem doch recht langsam un stief hindal von den Wagen, de em von Wrist haalt harr. He weer sach en beetjen anfraren. Denn na dat Slackerweder, wat mit Nijaar insetten dee, weer harden Frost kamen, de Stigg un Straat knusperig un knasterig maak un de Luft isig koolt. Oder maken em de Jaren al wat stümperig? – Klaas harr em haalt. Geern weer Maren mitföört, aver se kunn nich afkamen, se müß kaken, denn Cillja weer in 't Backhuus togang. Paul stunn vör 'n Backaben un bött in, dat verstunn nüms so goot as he, Klaas Lamack ni mal.
So keem 't, dat Maren in de Kökenschört an den Wagen leep: »Mußt verleev nemen, Tyge, Du finnst dat hier en beetjen bunt vör; wenn de Namiddag man eerst dar is, hebbt ik un Paul Tiet in Överfloot.«
»Ja, Swager«, reep Paul un drück em de Hand, »noch sünd wi bi 't Backen, aver denn sünd wi klaar. Dien Breef keem en beetjen laat, eerst güstern abend, as Maren al ansüürt harr. Nu komm rin, komm in de warm Stuuv, büst sach in den Oostwind rein verklaamt, rein verklaamt!«
Se driseln in de Grootdöör, de apen stunn, Tyge geruig as ümmer, de grauen Ogen links un rechts, Paul, en beetjen hiddelig, wies em gau in 't Vörbigaan dat lütte Töötfalen mit en witten Bleß un de nie Stöövmööl, de an de Deel stunn. Denn schockel he wedder na 't Backhuus, de Aben weer so wiet hitt, dat Füür müß rut un för 't Broot Platz maken.
In de Stuuv seeg Tyge sik verwunnert üm, un op sien Fragen harr Maren veel to wisen un to düden.
»Dat hest prächtig torecht buut, de Stuuv is groot un smuck un mollig«, see he.
»Ik heff dat besunners üm Paul daan, as ik Di schreben heff. Finnst Du em nich anners?
»Süüt anners ut un hett sik anners. Ja, Maren, wenn dat echt is, wat ik see un wat Du mi schreben hest, denn hest en Meisterstück maakt, dar wünsch ik Di Glück to!«
»Heff Di veel schreb...« Se bröch dat Woort ni to Enn, sack op 'n Stool un ween in beide Hannen.
Wat weer dat? Tyge verschraak sik hart. Sien Swester Maren un wenen? Ja, as he domals bankerutt maak un allens ünner 'n Hamer keem, wat Vader un Öllervader ranarbeidt un opbuut harrn, do brook se ok tosamen, he funn eer in 'n Gaarn op 'e Kneen vör de Bank, wo eer Vader vör Jaren sinen letzten Aten daan harr, un wekenlang duur dat, eer se wedder to sik sülben keem. Aver naher weer se starker as he, weer överall un rau nich, bet he un se wedder egen Land ünner 'n Föten harrn. Un denn harr se noch mal weent, aver half in Dullheit. Dat weer domals, as se Maria wedder na Steenholt bröch un he eer ganz ni verstaan wull. Wat maak eer nu op 'n mal so trurig! Düt weer keen Dullheit – wat weer 't?
»Maren, wat hest Du, Deern? schall ik Paul ropen? Komm nu, komm! Sprick doch!«
Se schüdd den Kopp: »Nix nix! en Ogenblick!« Dat duur en lange Minuut, eer se sik vermünner, denn sloog se de rootweenten Ogen na em op un reep mit beverige Lippen: »Mutt mi schamen, dat ik hier sitt un huul as en Göör! Ach, ik heff so lang luurt, Du schullst mal kamen!« Denn lepen wedder de blanken Parlen lang de Back, de se rasch mit 'n Platen opfung.
»Segg mi blot, Maren, wat feelt Di? heff ik Di wee daan?« froog Tyge heel eernst, »ik kann Di jo ni verstaan!«
»Du hest recht Broder, ik tier mi as 'n ool Wief!« Se drück em de Hand. »Wat ik heff?
Di
heff ik wedder, dat is 't!«
»Ach, wider nix! Ik dach, Du seetst hier in Unglück. Ja, nu hest Du mi mal wedder bi Di – dat is ok wat rechts!« En verlaren Lachen keem achterher.
»Hest mi to 'n eersten Mal wedder löövt! En lange, lange Tiet weer 't all verkeert, wat ik dee!« snucker se, »de Saak mit Maria un Paul un Sterlau – allens!«
»Du wullst kamen, Maren, un Di utspreken. De Weg na Steenholt is eben so wiet, as för mi hierher.«
»Kunn ik? heff ik Di ni schreben, wat hier passeer?« Dat rootweente Oog seeg em bina krigerisch an.«Wat hest Du mi darop antwoordt? En beetjen Beduurn un ›gode Betern‹, en beetjen von Krieg un Inquarteern, wat ik in jede Zeitung finnen kunn, von Stall un Land un de düren Tiden – dat weer 't all. In Huus un Hart leetst Du mi ni meer rinseen! Sü, dat hett mi verdraten un hett mi meer Hartleed maakt, as wat ik hier in Huus un Dörp funn.« Se drück mal mit beide Hannen den Platen gegen de hitten Ogen. »Ik kunn nich afkamen, weer hier anbunnen, ok denn noch, as Paul wedder to Been weer. Dat heff ik Di all weten laten – harrst Du garni mal kamen oder ok man een warm Woort schriben kunnt?«
»Du vergittst, Maren, wat för 'n leeg Spill Du mit mien Dochter dreben hest, ik weer di gramm«, see Tyge eernst. »Aver laat de Saak raun, dat is jo goot bilopen, Du hest jo wunnen!«
»Un Du nich? Tyge!«
»Wenn ik 't graadut seggen schall: nee, nich ganz! Mi weer en düchtige Buur, de sik rögen kann, lever west as de Baroon.«
»Nu warr ik klook!« reep Maren. »Darvon mußt Du mi meer vertellen, Broder – en Ogenblick – de Köök...« Se weer al rut, keem aver na en paar Minuten wedder mit Botterbroot un en lütten Snaps: »Hier, nimm eerst en Happen, 't is noch över 'n Stunn bet Middag.« Se gung wedder na buten, klöker an 'n Füürheerd, leep denn röver na 't Backhuus un haal de Bolten, de se anwies. Denn treed se wedder in de Stuuv: »So, nu heff ik Tiet, nu vertell mi mal utföörlich, wosaken de Verlabung tostann kamen is un wat Du all op 'n Harten hest – de Schadden twischen uns mutt weg, Tyge! En lütt Stunn sünd wi alleen.«
»Hest Du denn garnix darvon höört? Maria hett Di doch schreben.«
»Jawoll, as en Bruut schriben deit, de rein selig is! Vertell, as wenn ik garnix wüß. Ni waar, Maria keem op 'n mal an in Steenholt?«
»Ja, an en heel unruigen Dag. De Wind speel unklook un weer in den Stall braken, ik seet mit mien beiden Jungs graad op 't Dack, üm dar Eggen un Latten op fast to maken, damit uns nich allens wegwein dee. Do joog en Wagen in 't apen Door un heel vör de Huusdöör – Arfest un Maria! He as en Iestappen so koolt, se krank, dat se gliek to Bett müß. Un nu geev 't en Opstand, slimmer as domals, as Du Maria wedder bröchst. Arfest weer sunnerbar spitz un füünsch un leet sach an mi ut wat he bi Maria ni harr los warrn kunnt – Du kennst jo sien Aart, wenn em wat ganz gegen den Strich geit. Knapp kunn ik em so wiet krigen, dat he mi de Saak in Örndlichkeit vertell. Maria weer bi de Naricht von Sterlau sinen Tostand ganz ut 'n Verfaat kamen, un as he eer in Altna trüchholen wull, harr se Tägel un Toom toreten, un wenn he mitkamen weer, so harr ik dat sien Fru to verdanken, de nu mit Wenen un Hulen in Huus rümfluster. Wenn he weten harr, dat Maria so 'n vertrocken un bockbenig Göör weer, denn harr he eer ganz gewiß nich opnamen, he harr Arbeit un Arger noog un wull sik nich ok noch mit anner Lüüd Kinner rümslagen, de den Kuller harrn. Genoog, he maak dat so slimm, dat ik gnatterig waar un em mien Menung see op plumpe Buurnaart. Un darbi raas de Storm dar buten man ümmerto, as wull he allens trobreken un dalriten. Arfest sett sik aan Tuck un Muck wedder to Wagen un reis' af. Dat weer en gresigen Dag!«
»Un Maria?«
»Weer krank, as ik segg, de Angst üm Sterlau un de Larm mit eren Oom, von den se veel holen deit, smeten eer dal. En Dokter wull s' ni hebben, se wüß, wat eer feel, darför wüssen ok Dokter un Aptheker kenen Raat, see se. De Saak hett de Deern en bannigen Ruck geben. Fröer drömerig, fraam un liedsam, nu op 'n mal so waak un klaar un mit en Willen, de ni to bögen un to breken is.«
»En echte Boysen!« reep Maren.
»Wenn Arfest ni wedder kamen weer...«
»Keem wedder? von sülben? is ni mööglich!«
Tyge nück. »Höör man wider. Mi weer dat al gliek ni ganz mit, dat Maria in sien Huus kamen dee. Arfest is en goden Broder un steit een geern to Siet, aver denn will he ok mit stüren un spreken un warrt dull, wenn man sinen egen Weg geit. So weer he fröer, so is he bleben, ja, dat is sach bi sien Dokter-Geschäft noch slimmer waarn, sien Kranken mööt kuschen un dörft kenen Egenwillen hebben. Von Maria hollt he würklich veel, för em un sien Fru weer se Bloom un Sünnschien in Huus. He wull eer üm un bi sik hebben, eer en beetjen tostutzen, un wenn sik denn mal ünner sien Bekanntschop en goden Mann funn, denn wull he eer prächtig utstüren. So weren toletzt sien Gedanken, dat harr he mi andüüdt un meer noch sien Fru. Maria tobrook em allens, wat he för eer utsunnen harr, as se steil gegen em op gung. Dat bröch em in Raas, sowat weer he ni gewennt. Sien letzt Woort, wat he mi domals toropen dee, dat weer: »Wat wullt Du mit so 'n Swigersöön! In 'n besten Fall is 't en Kröpel, wenn he 't översteit, un de vörneme Verwandtschop süüt in Dien Dochter en ool Goos, de sik twischen de Swoons stalen hett!« Un ik mutt seggen, dat weer ok mien Menung. Di geev ik de Schuld, Du harrst dat mit de beiden ni so wiet kamen laten, Du harrst Maria rechttidig wedder an 't Huus bringen müßt. Aver Du harrst dat so wiet hebben wullt, dat kunn ik mi ut Maria eer Vertellen tosamen setten. Dat ik in de Daag nich an Di schriben dee, kann Di ni wunnern; veel Godes harrst Du ok ni von mi to weten kregen, ik weer voller Truer un Grull. Hest Du darüm leden, so büst Du 't nich alleen, wi hebbt all uns' Deel darvon hatt. Maria kann ik nix seggen. Ik müß an eer Moder denken, de harr nich anners daan. Ich dach ok an mi sülben. Harr dat Schicksal ni Baan maakt, so harr ik Huus un Hoff achter mi smeten üm mien Kathrien...«
»Dat Schicksal? Du denkst an Vader sinen Dood?«
»Gott vergeev mi de Sünn, ja! Ik heff em den Dood ni wünscht, aver ik kann ni striden: över de Truer keem ik bald weg, nu harr all de Striet en Enn. – So heff ik fründlich un ruig Maria allens vörstellt un ungefeer dat seggt, wat Arfest in Dullheit rutsloog. Se höör mi gedüllig an aan Süfzen un Wenen un see denn: loslaten kunn se em nich, dar weer garnich an to denken, un wenn se sik en beetjen verhaalt harr, denn wull se to em, un wen 't ok man weer, üm em de Ogen totodrücken. Allens keem so geruig un seker von de bleken Lippen, dat mi bang waar üm de arm Deern. En Tietlang seeg ik 't an, sach en veertein Daag, denn sett ik mi op de Baan un föör na Sleeswig.«
»Tyge, wat wullst Du?« froog Maren hastig, as he en Ogenblick anheel.
»Ja, denk Di, ik wull de Moder von Sterlau, de ümmer üm un bi em is, opsöken un na sien Befinn fragen, wull seggen, ik harr den jungen Mann kennen leert, neem Andeel an em un wat sünst nich all. Denn waar sach een Woort dat anner geben, se waar mi fragen na wohin un woher, na düt un dat un vellicht ok na Maria. So harr ik mi dat torecht leggt. Man schall ni seggen, wo man to gripen kann, wenn man Angst hett üm sien Kind!«
»Mien arm Tyge!« reep Maren un strakel em de Hand.
»Dat Huus, wo Sterlau liggen de, weer bald funnen, de Döör stunn wiet apen, ik kunn man intreden, denn weer ik dar. Aver woll en halve Stunn gung ik in de Straat op un af, ik kunn mi ni dwingen, dar begeer wat in mi op, wat mi ümmer wedder trüch heel, in de Döör to gaan un to fragen, ob ik de gnädige Fru woll spreken kunn. Harr ik vör de Döör en Deern schrubben un fegen seen, so harr ik de sach utfraagt un weer wedder afreist, aver dat Huus weer as utstorben. Do wull dat Glück, dat mi – ik weer graad de lange Straat wedder to Enn gaan – Arfest bemöten deit, den Mantel över 'n Arm, Schirm in de Hand, he streev na 'n Baanhoff, üm wedder aftoreisen. ›Wat, Du, Broder? wat hest Du op 'n Staken?‹ – froog he al von widen. Bün hier in Geschäften, see ik en beetjen unseker. ›Hm, dat dröppt sik goot!‹ He geev mi de Hand un schuul mi mal fraagwies an. ›Wi sünd so 'n beetjen sunnerbar ut'nanner kamen, Tyge, do mit den Gefallen un maak en Strich daröver! Ik bün graad op 'n Weg na Steenholt un heff wat för Di un besunners för Maria. Hest Du noch wat vör, sünst...‹ Bün klaar, see ik, un wi gungen gemächlich na de Staatschoon. Arfest neem twe Kaarten to de eerst Klaß, un as ik daröver grote Ogen maak, lach he un meen, dat kunn darop staan, ik schull man instigen. Wi seten alleen in uns' Kupee, un dat wull he graad, he harr mi veel to seggen, wat uns ganz alleen angung. Un denn vertell he von Sterlau, wo wiet de weg west weer, un dat he nu beter waar, rein to 'n Verwunnern ganz beter un fix, as 't schien, un von de Öllern, besunners von de Moder, de eren Söön sach to 'n tweten Maal dat Leben geben harr. Denn se harr dat Krankenlager Dag un Nacht ni verlaten, ni to glöben weer 't, dat se dat utholen harr. Aver nu weer se ok rein klaar, un he harr sach to doon, eer wedder optohölpen, von en annern Dokter wull s' nix weten. He is rein verleevt in de Fru. Egentlich weer se stolt un harr en Eddelmannstick, see he, vörneem in eer Wesen, klook un welterfaren, un darbi weer se in Grunn en vollwichtig Minschenkind mit en echt Moderhart. Un nu keem he vör 'n Dag mit sien Warf. He wull Maria tohölp hebben, se schull üm den Kranken ween, ni to Pleeg, darto harrn se Lüüd anstellt; dat weer al noog, wenn se blot dar weer, besunners för Sterlau, de in Droom un Waken von eer spraken harr, so lang he op sien Lager leeg. Ik müß em seggen, dat mi
so
de Saak ni recht gefallen kunn. Wullen se mien Dochter eerst mal en Tietlang to Proov üm sik hebben, üm eer naher, wenn Sterlau wedder hooch keem, na Huus to schicken mien'twegen mit en Handvoll Geld, en siden Kleed oder en gülden Uur un en groten Dank, so harr mien Kind den Schaden, de meer bedüden waar as Krankheit un Dood. ›Is
all
bespraken‹, see Arfest. ›Wenn Du Ja darto seggst, so reist Dien Dochter as Bruut un is heel willkamen. De Moder nimmt eer unbeseen an as Swigerdochter un is seker heel dankbar för allens, wat Maria mitbringt an Gestalt un Gaben.‹ Se sünd doch ni kathoolsch? froog ik noch. ›Reformeert – Maria kann ok bi eren Globen bliben, wenn se will.‹ Ik mutt seggen, Bedenken harr ik noch genoog, aver Sterlau harr mien Woort, un mien Dochter waar ik dat Hart breken, wenn ik nu noch trüchhoppen wull. – So söchen wi denn Maria op, de in 'n Gaarn rümsleek. Ik leet Broder spreken un harr mien Verwunnern, op wat för 'n Aart he eer dat bibröch. Eerst knurr he över de lege Tiet. Fröer harrn de Olen in Huus un Familie dat Kommando hatt, nu regeren de Kinner un dwungen Vader un Oom lütt bi to geben un Hannen un Fööt tosamen to leggen, wenn se mal en Woort toveel seggt harrn. Maria wüß nich, wo he rut wull, un eer Ogen sprungen von een to 'n annern. Denn böög he af un vertell von sien Fru un wat se all inmaakt harr an Johannisberen, Himberen, Gurken, ok von den lütten Bildmaler in de Elvstraat un sinen Söön, de nu mit en hölten Been rümhumpel un mit Grönigkeiten hannel; de Orgeldreier Grawehl harr bistüürt, em en lütten Laden to hüren un intorichten. Na un na keem he ok op Sterlau, de nu wedder krall waar un bald ümher gaan kunn, wenn 't goot Weder bleev. Ob se woll glööv, dat he mal herkamen waar na Steenholt? Wider keem he nich, denn se full em üm 'n Hals un küß em, lach un ween in een Aten. ›Man still, man still, mien lütt Paradiesvagel!‹ begöösch he, ›düt Jaar kommt de Maimaand mal in 'n Harvst.‹ Denn schick he eer na Köök üm en lütt Fröstück, so as he dat geern much, to maken. ›Se is en beetjen hart mitnamen‹, meen he, ›also ga langsam, wenn Du eer noch wat seggen wullt. Ik will man na Sleeswig schriben, dat Ji in de neegsten Dagen kaamt – Du geist doch mit eer?‹ Maria schick he bald to Bett, un eerst den annern Dag, as se em seggen kunn, dat se goot slapen harr, kreeg se ok to weten, dat se as Bruut hooch willkamen weer. O, düsse Freud, dat helle volle Glück! Ik mutt woll dankbar ween, denn ik heff düsse Seligkeit in en schöön Gesicht twemal opblöön seen in mien Leben!« Tyge sweeg en Ogenblick, he much woll wiet trüch denken.
»Hest darop acht: wat harr Maria för 'n Kleed an, as se na Sleeswig reisen dee?«
He seeg verwunnert op. »För 'n Kleed? wo kommst op den Infall?«
»Nu, se kunn doch ni goot as Buurdeern ankamen!«
»Dar bringst Du mi op de Baan. Se trock dat Kleed an, wat se in Ilenbeck för däglich dragen hett. As Anna meen, se müß eer best Tüüch anleggen, see se, in düt Kleed harr Sterlau eer anspraken un ümmer an leevsten seen, darin wull se em ünner Ogen treden. Un se harr woll dat Richtige drapen, denn Moder un Söön harrn an dat staatsche Stadtkleed, wat se sünndaags droog, ümmer wat to makeln.«
»Un de Moder, wo hett de Di gefullen?«
»Goot! Broder harr recht. Mag jo ween, dat se en Eddelmannstick hett, aver mi hett se em ni wiest. Sterlau harr eer sach vertellt, wat ik över Buur un Eddelmann to em see, denn as wi lang un breet över de Kinner spraken harrn, meen se: düsse Heiraat weer en Aart Vörbild för Buur un Eddelmann; se schullen nu den olen Grull vergeten un tosamen spannen in düsse brusige Tiet, wo garto veel för oolmoodsch schullen un över Boord smeten waar. Den Vader heff ik noch ni seen, aver he kommt bald un denn ok na Steenholt, üm dat ›Geschäftliche‹ to bespreken, as de Moder see.«
»Denn paß op, Tyge!«
»Keen Sorg, allens warrt bedacht un dalschreben. Aver nu kommt för mi dat dicke Enn. Inquarteern un allerlei Kriegslasten hebbt mi rein pover un möör maakt, un nu schall ik an Utstüür un Hochtiet denken, schall buun...«
»Buun? hest de teindusend Mark nich...«
»En paar Wagenpeer heff ik mi köfft, un wat dar nableev, is mi dörch de Finger lopen as smölten Snee. Ik hell mien Schapp voll von Schiens un Zettels för Leverungen an Stro, Heu usw., aver will ik mal Geld seen, warr ik vertrööst, de Kassen sünd ümmer lerrig, de Regerung hett nix. Ik kann 't geern all in 'n Schosteen schriben un mit de Zettels de Piep ansteken, inlööst warrt se miendaag nich. Kaamt wi los von den Dän, is uns' lütt Land naakt un bedelarm; winnt de Dän, lacht he mi wat un seggt, he waar doch ni de Narr ween, mien Kriegsforen to betalen un Heu un Stro, dat ik sinen Fiend levert harr. Un buun mutt ik, wenigstens decken un anstriken, ik kann doch in mien pulterig Huus so 'n vörneme Gäst as de Sterlaus un eer Anhang nich inladen un harbargen.« Tyge stunn op un seeg ut Finster.
De Sünn harr sik frie Baan maakt, un nu leet de Welt dar buten, as harr de Winter sien groot Sülverschapp apen daan, üm eer mal op sien Aart smuck to maken. Büsch un Bööm, Schüündack, Strohümpel, Gaarn un Wisch överher behungen oder todeckt mit finen slowitten Sülverschuum un bestreit mit Demanten – en wunnerschöön Bild!
»Is dat en Truerwichel dar in de Gaarneck an 'n Beek?«
»Ja, Tyge.« He fööl en weke Hand op sien Schuller. »Wenn Du so wider sorgen deist, büst Du bald ebenso krumm as de ool Boom. – Dar kommt Paul! Wüllt de Saak mal mit em bespreken.«
»Mit Paul?« Tyge keer sik rasch üm. »De waar mi jo...«
»Still, Broder! Du warrst seen – hüüt namiddag! – Wies Tyge doch mal unsen Stall, Paul, vergitt ok de Swien nich, de warrt em gefallen!« Darmit leep se rut na Köök, seeg gau mal na Pott un Pann, geev Anna noch allerlei Anwisung un gung denn röver na 't Backhuus. Hier funn se Cillja op en half lerrigen Meelsack sitten, Arms op de Knee stütt un den Kopp in beide Hannen; de Kater strakel sik an eren Beierwandrock un heel darbi den Steert steilop. »Na nu, Cillja, Di feelt doch nix?«
De Deern waar överher root. »Nee, nee, fööl mi man en beetjen flau.« Se keem mösam tohööcht un gung an de Arbeit, optorümen.
»Flau? Doch ni krank?«
»Nee nee, de Been wüllt ni recht, wider nix!« mummel de Deern un seeg garnich op.
»Hm, dat 's jo snaaksch! Denn legg Di en Stunnstiet op 't Lager, wenn Du hier klaar büst!« Se gung wedder röver na Köök. »Cillja flau un so ebentüürsch, Anna, wat hett dat to bedüden?«
De Bolten sweeg.
»Weetst Du wat darvon, so rut mit de Spraak, Anna!«
»Denn mutt ik 't man seggen, Cillja kommt dar doch ni to. Se hett sik verseen mit Klaas Lamack, eren Brüdigam – se mööt bald Hochtiet geben, sünst geit 't verkeert.«
Maren sacken de Hannen an 'n Liev dal. »Se hett... Brüdigam?« De Bolten schuul eer mal von de Siet an un maak sik an den Füürheerd to doon. Dat waar sach en arg Gewitter geben, Madam harr all de Klöör verlaren.
»Weetst Du, wo Klaas is?« froog Maren.
»He steeg vör en Stunnstiet na 'n Koornböön, ik heff em ni trüchkamen seen.«
Op 'n Böön weer neffen de Geschirrkamer en widen Ruum, wo dat reine Koorn opwaart un vermeten waar. Hier stunn Klaas bi en langen hogen Koornwall un schüffel em üm, darmit de Luft totreden kunn. He weer iverig bi de Arbeit, wull sach vör Middag darmit to Heck. Op 'n mal stunn Madam vör em, he verschraak sik, denn he harr nüms kamen höört. Mit en Ruck heel he an: »O Madam!«
»Sünd Du un Cillja Ju enig?« froog se mit en halfluden Toon, de em ganz fremd klung.
Klaas grüns mal, em weer tomoot, as wenn em de Hals tosnöört waar: »Ja, Madam.«
»Denn söök de Papiren tosamen, maak Anstalt, un bald!«
Klaas hoß wedder. »Ja, aver wo Hüsen finnen?«
»Wo oolt büst Du, Klaas Lamack?« froog Maren basch.
»Ik? ik bün fievundörtig Jaar.«
»Un denkst un süst noch nich över de Nees rut? Schall Cillja op de Straat liggen, wenn 't Malöör dar is? Wo kunnst Du de gode Deern so in Angst un Noot setten! En leeg Spill, sien egen Bruut to verfören! Wokeen spiet op 'n Appel, den he sülben eten will! Is so 'n Brüdigam twintig Jaar, so nöömt man em en Flööts, en unnaschen dummen Bengel – wat schall man seggen von Di mit Dien fievundörtig Jaar? fraag Di mal!«
Klaas steeg dat Bloot un de Hitz to Kopp, he stött de Wörpschüffel forsch in den Koornhupen un drau Maren mit de Ogen, aver denn sack de Kopp dal, un he mummel wat in 'n Baart, wat se ni verstunn..
»Du wullst wat seggen, Klaas Lamack.«
He schüddkopp un sweeg.
»Vonabend föörst Du den Besöök wedder na de Baan. Op 'n Trüchweg mellst Du bi den Paster de Hochtiet an, Ji mööt jo noch von de Kanzel. Ünnerwegens överlegg Di, wat Du doon wullt, un büst Du mit Di op 't reine, so komm un sprick – nee nee, eer nich!«
Weg weer se, un Klaas stunn noch op densülvigen Placken, as wenn he fastfraren weer. Dat brumm un summ em in de Oren, de Gedanken flustern rüm in 'n Kopp as Strohalms in en Windküsel. Madam harr em nix seggt, wat em nich al lang queel, se harr em sien egen Gedanken ut 'e Seel trocken un em darmit üm de Oren slaan. Dat maakt nüsselig un dull togliek. Aver wokeen kunn gegen so 'n Ogen an! Pickenswart un blank as glönige Kölen – grulich! He arbei en Tietlang, as wenn he sik umbringen wull, denn smeet he de Schüffel op 'n mal von sik un gung hindal, sach na Cillja. –
Na Middag snack Maren eren Broder dal op Paul sien Sofa, deck em warm to, as se fröer so oft daan harr, un geev em dat Blatt, üm sik in Slaap to lesen, as se see. »Nu drusel man en Stunnstiet, hest frö rut müßt vondaag. Paul un ik hebbt noch to doon, naher höört uns de ganze Namiddag.«
Buten geev se Paul en Wink un gung mit em in de hoge Stuuv.
»Hest woll en grote Freud vondaag, Maren?« reep Paul in de Döör, »süst jo ganz jung ut, jung un smuck un rein stolt!« He strakel eer över de Backen.
Maren weer fründlich af. »Mußt nich, sett Di dal, wi mööt wat beraden.« Denn vertell se em von Maria un Sterlau un dat Tyge al von Hochtiet spraken harr. »Wat seggst darto?« froog se.
»O Maren, Maren, harr 'k miendaag ni dacht! Sü sü, nu warrt Maria würklich en vörneem Fru! Ool Abel see dat al; Maria kenn keen Bottermelk, meen se, un müß in en Sloß wanen un in Sied wickelt warrn, hä hä!«
Dat weer ok so, meen Maren. Aver denn sett se em ut'nanner, dat de Saak doch ni so glatt to Heck bröcht waar. Se sprook von de groten Anstalten., de nu maakt warrn müssen, von den Bu, von de Utstüür, de doch enigermaten bipassen müß, von de Hochtiet un de vörnemen Gäst, un se weer man half darmit to Enn kamen, as Paul unruig waar op sinen Stool un reep: »O o, Sterlau sien Vader is jo swaar riek, swaar riek!«
Maren schüddkopp. »Wat en Snack, Paul! De Bruutvader hett doch für de Hochtiet optokamen! Oder denkst Du, Tyge schall Sterlau sinen Vader üm Geld anspreken, damit Maria utstüürt warrt? Wat Arfest doon warrt, weet ik ni. Tyge is egentlich op 'n Weg na Altna un weer sach an uns vörbi reist, wenn ik em ni schreben harr, he schull vörkamen. Siet uns' Hochtiet sünd wi uns fremd waarn, un dat hool ik nich ut, he is mien best Broder. Nu will ik em wisen, dat ik dar noch tohöör un dat Maria mi besunners angeit. Wat meenst Du: schüllt wi nich ok bistüren? Wi hebbt Överfloot. Düt Jaar, kann ik reken, hebbt wi wedder so an de Kant fievdusend Mark rein över, un dat sünd doch sware Tiden.«
»Dau – dausend, Maren! Fievdusend Mark! Dat Du dat ümmer so genau weetst!« He reev sik de Hannen vör Vergnögen.
»Wat seggst Du von minen Vörslag? Tyge mööt wi en Deel von de Last afnemen, he sorgt un slaavt sik toschannen.«
»Gewiß, Maren, gewiß, dat mööt wi doon, wenn Du dat meenst, he slaavt sik toschannen. Du hest jo nu de Kaß, do, wat Du wullt! Aver aver sprick dar ni wider von, do, wat Du wullt!«
»Du mußt doch seggen woveel, Paul!«
»Nee nee, nix, will nix weten!«
»Wat is dat nu? Is Di dat toweddern?«
»Nee, Maren, nee, dat nich! Ik kann Di ni seggen, wat dat is, ik kaam mi sülben snaaksch vör. Sü, lütt Maren, wenn ik de Geldkist see oder ok man an eer denk, denn – ja, watt schall ik seggen? – denn is mi frosterig tomoot, ja, mitto kommt mi en Gruun an, un ik höör Dierk-Scheper un sien Lachen. Denn verflöök ik dat Geld un müch den Kasten in de Stör smiten, in 'n Afgrund. Un denn wedder, wenn en groten Posten utgeben warrt, ja, ok bi en lütten kann 't kamen, deit mi dat leed üm 't schöne Geld, ja, üm 't schöne Geld. Versteist Du dat? Ik nich! Ik warr ni klook ut mi sülben. Un darüm is dat beter, Du maakst dat alleen af, ganz alleen. Di höört jo allens mit to, Maren, allens, – wat schall ik mi quelen? So glücklich as nu bün ik noch nie west, noch nich eenmal, mien lütt Maren!« He strakel eer över de Haar, un dütmal weer se nich af. »Wo Du stolt utsüst un hest örndlich rode Backen!«
Maren sprung op un faat em üm un küß em. »Bün ok heel stolt, Paul, dat wi uns enig sünd un Du glücklich büst! Dat heff ik jo wullt! – Nee nee, Paul, ni so 'n Snüteri un Sabbeli, dat 's mi toweddern! Den Kuß hest Du weg, darmit kommst Du sach ut vondaag. Nu ga hin na Tyge un segg em, dat Di dat recht is, wat wi afmaakt, un komm ok naher mal rin, wenn ik mit em spreken do!« Se geev em noch en lütten Schubs na, as he vergnöögt afgung.
Na den Kaffi seten Maren un Tyge woll en Stunnstiet, bereken un beraden. Paul leet sik wenig seen, he holp bi 't Fodern an de Deel, seeg ok woll mal na buten, wo Klaas un Cillja dat Broot ut 'n Aben halen.
»Dat weer also afmaakt, groten Dank, Maren!« see Tyge un maak sien Taschenbook to. »De Hypothek liggt praat, wenn dat Geld kommt. – Nu segg mi mal, wo hest dat anfungen, Paul so ganz ümtokrempeln? Dat harr he fröer all mien Daag ni daan, Du seest mi doch fröer, dat he gresig gizig weer.«
»Heff ik fröer ok glöben müßt, denk aver nu anners. Harr Paul sien goden Öllern beholen, weer he ok sach keen Keerl waarn, de stickt nu mal nich in em, aver seker ok keen Geldjuud, de hoge Prozenten för 't Hööchste hollt in 't Minschenleben. Den Giez hett sien Oom em andwungen. Dat mutt en harden Mann west hebben mit en isern Willen un en stenern Hart. Noch spreekt de Lüüd von em mit en Schudder un nöömt em nich anners as Bonapart, denn mit sien Geld dwung he domals in de trurigen twintiger Jaren allens ünner sien Hand, wat flau waar, hier un in de Dörper links un rechts. Paul hett he bi sik insparrt un hett em nix wiest as Geld un Profiet un Prozenten. Un de annern Jungs un jungen Lüüd leten eren Haß gegen den Oom an Paul ut, he weer as en Uul mang de Kreien, wenn he ok mal mit eer jung ween wull. So is 't kamen, dat he von 't Leben nix kennen leer as Geld un Arbeit un Arbeit un Geld. Dat is to wietlöftig to vertellen, wosaken he to en anner Insicht kamen is, aver dat kann ik Di seggen, aan Mö un Krieg un gresigen Larm is 't nich afgaan – dat Jaar müch ik geern utstriken ut mien Leben! Wenn ik nich an Di un Dien Kinner dacht harr, weer ik sach darvon lopen, üm mi sülben harr ik dat nich all över mi namen.« Maren stegen wedder de Tranen in de Ogen.
»Mußt nich, Maren! Wi hebbt uns jo wedder funnen, ik warr Di nu sach ni nochmal verkeert verstaan. Un nu still darvon! – Mi freut, dat Paul so vergnöögt is!«
Maren nück un lach lisen op. »De Geldkist hett he von sik stött, un an eer Stell sitt ik nu bi em; he deit, wat ik will, un ik höör mi man ümmer sülben, wenn he den Mund apen deit. Gott geev, dat dat mit de Tiet mal anners warrt, sünst kunn 't so wiet kamen, dat ik mi sülben ni meer liden mag. Ja, Paul is nu so glücklich, as he warrn kann. Aver wat ut em waar, wenn ik mal starben schull, dat...«
»Starben – Du?« reep Tyge un seeg eer op un dal an. »Du büst snaaksch vondaag!«
»Bün ik och sach, Tyge. Dat deit dat Glück un denn en olen Hönergloben. As wi noch Kinner weren, do bu uns' Naver Tams en smuck Verleenshuus, dar wull he intrecken, wenn de Söön den Hoff anfaat. He harr 't bannig hild un wichtig mit den Bu un stunn all Daag darbi rüm. As de Kranz över 't Haanholt hung, gung 't lustig her, ik sprung dar ok rüm un seeg allens mit grote Ogen an. Do kroop de ool wunnerliche Telsch Madsen an mi ran un tuschel mi in 't Oor: ›Kind, paß op, paß op! Wenn de Kasten klaar is, denn knippt he de Ogen to un leggt den Kopp dal.‹ – Ik verstunn eer ni ganz, aver ik verschraak mi un leep weg. Un denk Di – na, Du weetst dat jo sülben: as dat Huus praat stunn un Naver Tams intrecken kunn, funn he sien Kamer op 'n Karkhoff.«
»Ik versta nich, Maren, wat meenst Du darmit?« froog Tyge opmarksam.
»Mien Hus is klaar, allens ünner Dack, nüms is darbi to Schaden kamen, allens is över alle Maten glückt. Ik weet nich – nu is mi bang tomoot, dat is, as höör ik ool Telsch...«
He neem eren Kopp in sien beiden groten Hannen un drück eer an sik. »Still, Maren! Dat sünd Grillen! Mußt nich! Kenn jo minen olen goden Kameraad von fröer ni wedder. Segg mi doch: büst Du krank?«
Se maak sik lisen wedder los, un eer natten Ogen segen em mal glücklich an. »Krank, Tyge? Du höörst jo: wat ik hebben wull, is mi allens in 'n Schoot fullen. Aver Gedanken stiegt op as Blasen in 't Water; woher se kaamt, weet wi nich. Fröer kenn ik so 'n Gefööl nich, eerst siet en paar Daag is 't dar. Schull mi wat tostöten, Tyge, so denk an Paul...«
»Hier mien Hand! Un nu laat de narrschen Gedanken faren! Deern, wat för Infäll! Du un Paul un ik wüllt noch mal en schönen Fierabend hebben un tosamen wanen in en smuck Huus, schallst seen!« Darbi strakel he eer över 'n Kopp, as weer se noch en lütt Göör, dat he begöschen wull.
Paul keem wedder rin un reev de Hannen. »Sünd Ji to Heck? Dat 's goot, Swager Tyge, ik bün nu ok klaar. To 'n Abend gifft 't doch ruschen Stuten, Maren?« –
As Tyge laat wedder weg föör, wull Maren mit na de Staatschoon, he weer af un wull nüms mithebben, versprook aver, bald wedder to kamen.
KAPITTEL DÖRTIG
Dre Daag wei de Wind ut Noordwest, un dat leet, as wenn he all den Snee tosamen feeg, den he op den widen Weg över de See vörfunn, üm em över 't Land to schüdden un allens totodecken. De wittgrise Luft grimmel un wimmel von Flocken, de Nachten weren bargendüster, dat man keen Hand vör Ogen seen kunn. Wind un Wolken strein man ümmerto, man ümmerto, un dat bröch wat! Stiggen, de över Dag schüffelt waarn, weren den annern Morgen ni wedder to finnen, de Weeg von Huus na Schüün un Stall müssen ümmer op 't frische maakt warrn un weren över Dag knapp apen to holen. Jochen Haack stell de drüdde Nacht sinen Rundgang dörch 't Dörp ganz in, sien Hund harr al in de twete ni mitwullt; Nachtwächter un Polizei weren ok sach överflödig in de Dagen, denn Pracher un Spitzboov kunnen ok bi so 'n Weder buten ni duren, un wenn de Lüüd man op Füür un Licht passen wullen, so kunn dat Dörp aan em ganz goot klaar warrn.
As an 'n veerten Dag Wind un Weder sik drein, waar 't lebennig in Ilenbeck. Överall waar Snee schüffelt, all wat Hannen harr, weer in Arbeit, von Huus to Huus waar Baan maakt un bald gröten sik Naver un Naversch in grote Freud un mit veel Wunerwarken. Siet den gresigen Russenwinter harr man so 'n Sneefall ni beleevt, seen de Olen. Nu gung 't an de Landstraat. Een Trupp Knechten waar rutschickt to Westen, en anner to Osten na Kellnhusen to. Lüüd weren dar noog, jede Buur müß twe Mann stellen, de Katen een, wenn 't ok man en groten Jung weer.
Merrn mang den Trupp, de den Weg na Kellnhusen fri maak, stunn de Buurvaagt Detelt Rolff un harr dat Kommando, greep ok woll sülben mit an. Op de Hööcht weer wenig to doon, dar harr de Wind Baan holen, sünst weer de Straat striken voll, un in de grote Lunk kort vör 'n Swarten Barg waar de Sneemuur överut hooch, dar weer mit de Schüffel ni meer roptolangen, de Lütten un Fledigen müssen al trüchstaan. Merrn darin knarr Kasper Knees: »Hier is de Scheed, dat anner laat de Kellnhüser doon!«
»Man wider, Lüüd, sünd jo gliek an den Swarten Barg ran! De Kellnhüser Schörtfellen hebbt de grote Lunk bi 'n hollen Beek, de is slimmer!« reep de Buurvaagt.
»Dar gifft uns nüms wat för!« knarr dat gegenan.
»Hool den Baart, Kasper!« schull Klaas Lamack. »Ik will morgen mit Cillja na 'n Paster, denn mutt de Baan klaar ween.«
»Morgen is Hochtiet? Junge Di!« krei Jasper Horns von achter her. »Denn giffst doch een ut?«
»Morgen nich, aver Faßlabend sett ik en Fatt Beer. Denn kannst Du op 'n Kamm blasen, wenn de annern danzen wüllt«, grien Klaas un keek sik mal na em üm.
»Will Di wat mützen, weetst dat!« reep Jasper. De annern lachen.
»Hier, neemt noch en Sluck – ni to veel, damit Ji alltosamen wat kriegt!« De Buurvaagt haal en Halfplankbuddel ut de Kullertasch un geev em an Kasper. Alle Köpp drein sik, un de Ogen drunken mit.
»Hest en Mund as 'n Kannspott, Kasper!« schull Jochen un geev den Buddel wider. »Nee nee, will nich, Kasper hett drunken för dre.«
»Hool de Snuut, Schütter! Op 't Kellnhüser Rebeit hest nix to seggen!« Kasper lick de Lippen. »Verdeuvelten Kööm!«
»Drinkt gau to, Lüüd, un denn forsch an de Arbeit!« De Buurvaagt greep na de Schüffel, un bald weren all wedder an 't Wark, de Groten vörop, de Lütten schüffeln Sneebrocken in Hupen tosamen, de naher över de steile Wand kegelt waarn. Na en harde Stunn weren se dörch de Lunk un bet an den Swarten Barg ran, de nu sinen Naam ni verdeen, denn he harr en witte Pudelmütz över Nees un Oren trocken.
»Hoolt op, Lüüd!« kommandeer de Buurvaagt un stött de Schüffel in 'n Snee. »Wokeen will nu noch mal mit op den Swarten Barg rop, dar is en wide Utsicht.«
Klaas Lamack fööl noch dat Unweder in sien Been, Jasper waag dat nich un Kasper weer to fuul, as he see; de annern sprungen vergnöögt in den Snee. De Buurvaagt mit sien langen Leden vörop, weer ok de eerst op 'n Barg, dat Jungvolk wööl achteran, full, klauwark sik wedder mit Lachen tohööcht un waad wider. En groot Högen geev 't, as Jochen in en deep Sandlock sack un mit veel Arbeit, Lachen un Spitakeln wedder rutfischt waar. Toletzt weren se baben un segen överall.
Rundüm allens todeckt mit en witte Deek. Hier un dar grien en Busch rut, as weer 't en Haarlupp von en möden Slaper, de sik in sien warm Nest ganz verkrapen hett; en paar hoge Eken harrn de Arms fri holen un grepen mit krallige Fingern in 'n Heben. Kellnhusen blinker in en matten Sünnschien, düster draun dat Bistörper Holt un de Dannkoppel bi Karlshof. De Störwischen een groot witt Feld, eben as en Brett, still, aan Leben. To Noorn leeg Niemölen, man kunn 't kennen an de grote Dann, de dar bi Huus um Mööl stunn as en Posten op 'e Wach.
»Dierk-Scheper, kiek, hett groten Besöök«, reep Jochen, »all Kreien un Kreien! Flustert dar rüm un huukt op 't Dack.«
De Buurvaagt harr eben röver seen na Bredenbarg achter 'n Stördiek, he drei sik rasch üm. »Hm, dat hett wat to bedüden.«
»Wat schull 't to bedüden hebben?« meen Kiwitt. »Dierk fodert in 'n Winter Lünn un Kreien, un de Vagels hebbt nu sach povere Daag.«
De Buurvaagt schüddkopp. »Dar is wat ni richtig! Weet Ji, ob Dierk Foder hett för sien Schaap, wenn 'n Unweder eer op 'n Ruum ni düllt?«
»Is jo keen Platz darför!« meen de Schoster.
Jochen lach. »Na, he jaagt sien Schaap doch ni to Böön! – Kann twe bet dre Föör Heu ünner Dack hebben, Detelt, meer seker nich. Bruukt ok ni meer, he is jo den ganzen Winter, wenn 't jichens angeit, buten mit de Schaap. Aver he hett en ruge Aart to fodern; he smitt dat Heu in den Stall rin, as weer 't Streu, un de Tiren patt dat halve in 'n Mist – is en reine Sünn!«
Se steveln wedder trüch an den Weg ran un gungen na Huus, von de Kellnhüser weer noch nix to seen.
Gliek na Middag joog en Rüter dörch 't Dorp un lang den Weg na Bistörp to. Dat weer Detelt Rolff. He harr sik den groten Ruun töömt, de eerst en beetjen mit em rümdanz, aver bald in den Snee un ünner sinen Meister sinniger waar – he wüß en Peerd to haltern.
In Dörp keem he rasch von de Stell, aver buten vör müß he Schritt riden. Dat Kötelmoor leeg striken voll von Snee, ok de Weg, de dar in en Bagen rümböög. So müß he utwiken un dweer över de Koppeln riden, eerst in en widen Bagen keem he wedder an den Weg ran. De Ruun snoov un pruuß luut un stunn meermal still, üm sik to verpusten, aver denn sett he sik wedder in Gang un bröch sinen Meister, de em tosprook un opmunter, woll na en Stunnstiet an Oort un Stell.
Dierk-Scheper sien Stall duuk sik deep in den Snee un schien veel lütter as sünst, dat Detelt sik fragen müß, wo 't angung, dat dar en Scheper mit 140–150 Schaap husen kunn. De Kreien luren dar noch rüm, flogen aver mit Geschrei na 't Holt to, as he rinböög na den Hoffplatz. Rasch sprung he raf un spree de wollen Deek, wo he op seten harr, över 't Peerd – de Ruun weer överher natt un warm, dat he dampen dee. Kramp oder Paal, wo man en Peerd anbinnen kunn, weer ni dar; so leet he 't staan as 't stunn, de Larm dar binnen dreev em rin. Dat klung, as wenn all de Schaap um Hölp ropen deen, de arm Tiern harrn em sach kamen höört. De Döör weer ni slaten, aver dat maak Arbeit, eer apen to wrucken, denn se sloog na buten; mit Hannen un Fööt wööl he den Snee to Siet, dat he rinslippen kunn.
»Dierk, büst Du hier?« reep Detelt mit alle Gewalt.
Keen Antwoort, oder kunn he vör den gresigen Larm nix hören? Wenn he noch seen kunnt harr! Narms en Finster, en apen Luuk, de Licht inleten, un de Ogen weren rein blind von den Snee dar buten. He fööl sik wider, stött an en lerrigen Ammer un greep gegen en Brederwand, achter de de Schaap ramenten, as sprungen se daran op. Do höör he to Siet en Hund bellen un seeg nu en Lichtschien ut en anlöönte Döör, de he apen reet. He stunn vör en Ruum so groot as en lütt Döns, dat Licht sprung dörch en Ruut in de Butenwand, meer Kieklock as Finster. So weer 't ok hier ni hell, aver sien Ogen harrn sik vermünnert – dar, dar in de Eck leeg he, ool Dierk! De Ool heev de Hand un gluup em mit holle Ogen bang an. »De Schaap, de Schaap!« reep he.
»Wat is 't mit de Schaap?«
De Ool see wat, aver Detelt kunn bi den Larm nix verstaan. He maak de Döör to un böög sik na em dal. »Heu... Böön... Schaap!« – wider höör he nix.
Detelt Rolff störrt na Deel, wo he nu enigermaten seen kunn, wenn ok allens in en griesgrau Schummern leeg. De Schaapstall weer afkleedt dörch en mannshoge Wand von de lütt Vördeel, daröver de Böön, man siet, Detelt kunn dar komodig roplangen; in de Luuk stunn en lütt Ledder mit en braken Trall. He steeg to Böön, en Kattuul fluster ut en Eck un floog röver na 't anner Enn, wo se sik op 't Haanholt sett. He stunn en Ogenblick un keek na alle Siden. Na den Schaapstall to weer de Böön apen, aan Wand un Gelenner, de Schellbreed ünner sien Fööt weren ni festnagelt un dünn, se rögen un bögen sik, as he vörsichtig wider gung. An een Siet lager noch Heu bet an 't Haanholt ran, en Heuhaken hung darin, un dicht darbi stunn ok en Fork. Bald harr he en groten Hupen losarbeidt, den he an den Rand schoov un mit de Fork över den Stall verstreien dee. Dat geev ünnen en groot Wölen un Drängen, aver dat waar doch stiller. Noch mal schüdd he en paar Armvoll hindal, denn klatter he raf un gung in Dierk sien Kabbüüs, meer Stall as Stuuv. Keen Aben, keen Disch un Stool, blot en hölten Bock, en Bettstell mit veel Stro, mit Footsack, Peerdeken un Schaapfellen; in de Eck an de Döör stunn en grote Laad, dat weer 't all. Footborrn ut Breed oder Leem feel ganz, de Sandgrund weer dick todeckt mit Heid un Heu. An de Wand hungen en paar Röck un en Schaappelz, den Dierk bi Küll un an Regendaag an harr; ok en korte Piep, en blickern Beker un de Hunnpietsch harrn en Nagel funnen. Weer 't mööglich, dat so 'n ool Mann dar husen kunn in de kolen Winternachten?
Detelt trock sik den Bock an 't Lager ran un seeg nu eerst, dat Dierk ganz feverige Ogen un bläustrige Backen harr. »Du büst krank, Dierk, wat feelt Di?«
De Ool wies dal na sien Been: »Is sach wat braken, bün von de Ledder fullen, hett nix to bedüden. Aver mien Spitz, de Schaap!« He wull hoochkamen, sack aver wedder tosamen.
»Eerst en Mundvoll eten, Dierk!« reep Detelt un trock en deftig Butterbroot ut de Tasch – Anna harr em dat noch gau tosteken.
De Ool schoov mit beid Hannen trüch. »Nix dar! Ik ligg hier dre Daag – de Hund verhungert!« En Günsen keem ut 'e Eck, de Hund har sik noch ni von de Stell röögt.
Detelt mark, de Ool wull nix von Eten un Drinken hören, solang sien Tiern ni versorgt weren. He brook dat Botterbroot dörch un geev den Hund wat, de sik in 'e Hööcht kröpelt harr.
»Man dat ganze, Detelt!«
»Denn heff ik vör Em...«
»Dat ganze, Detelt Rolff, för mi is sorgt!«
Denn holp dat nich, he geev den Hund ok den Rest von 't Botterbroot.
»Nu Water för de Tiern!« stöön Dierk.
»Twischen Stall un Soot liggt en mannshoge Muur von Snee – dat nimmt mi to veel Tiet, ik will na Huus un Hölp halen.«
»Wat?« Dierk keem half in 'e Hööcht, »Du wullt...? De Kreien luurt op 'n Sootswang – eerst de Schaap!« De Ool reep so luut, dat Detelt sik verfeer. »Warrt en nüüdliche Arbeit!« gnurr he vör sik hin. »Hest Du en Schüffel, Dierk?«
»In de Eck bi den Börntrogg.«
Börntrogg? he harr kenen seen, aver de funn sik sach. He smeet den dicken Kuller af un gung an de Arbeit. Vondaag müß de Buurvaagt von Ilenbeck mal en Scheper to Willen ween, un he dee dat geern. Dat weer mal en Schaapharder, as he ween mutt! – Hier de Trogg! is durch de Brederwand leggt un löppt in 'n Stall an de Wand lang, – un dar steit ok de hölten Schüffel, de Ool hett sik doch goot vörseen!
De Ruun stunn noch gedüllig vör Döör. Detelt klopp em mal an 'n Hals: »Schaad, en Knacken Broot is vergeten!« He schüffel en lange halve Stunn, un as he Baan maakt harr, haal he Water, Ammer op Ammer, man ümmerto. O, düt Gewööl! de arm Tiern! Un denn seeg he, dat se von achtern her sik ranslepen, üm an den Trogg to kamen; wenn 't ni glücken wull, keem en jämmerlich Klagen. He söch de Döör un droog de Tiern, de sik noch rögen, na den Trogg ran, acht bet tein legen koolt un stiev dar, vele weren blödig, de arm Kreaturen harrn sik sach half toschannen arbeidt un raast in eer Noot. Nu gung he wedder an 't Waterdregen, un as he mark, dat 't noog weer, steeg he to Böön un smeet meer Heu hindal. Denn erst bröch he Water in de Kamer.
Dierk drunk mit hitte Lippen, sett mal af un drunk wedder, denn lee he sik trüch mit luden Aten un sloot de Ogen. As he sinen Spitz slappen höör, lach he hell op, dat Detelt sik verschraak; de Hund humpel an 't Bett ran un lick sinen olen Fründ mit natte Tung Hand un Gesicht. »Ja, ja, Spitz, is goot!« reep de Ool, »laat man! Dat gifft doch noch gode Minschen, wat?«
Detelt waar frosterig, de Arbeit harr em den Sweet rutdreben; he trock den Kuller wedder an. »Ik ga, Dierk, kaam aver sach bald wedder. Is woll dat beste, wenn wi Di na Ilenbeck haalt.«
»Na, Ilenbeck? All mien Daag nich! Ilenbeck stinkt na Henn Kark!« De Ool sprook wedder ganz luut. »Uns' Platz is hier bi de Schaap, ni waar, Spitz?«
»Dat finnt sik, jedenfalls mutt de Dokter her. Kann ik Di noch wat geben?«
»De Schaap sünd nu still – ja, nu maak mal de Laad apen, in de Eck liggt mien leddern Tasch – mark doch, dat ik hungrig... links, links!«
In de Tasch weren dre Dingen: en Knacken rökert Speck, en deftig Stück anschimmelt Broot un en apen Klappmest, allens en beetjen fettig un smerig.
»Man her, de Hannen kann ik rögen! Un nu ga, Rolff! Wenn Du noch wat doon wullt, denn schaff mi Förster Tams in Bistörp to Stell, höörst Du?« He klööv sik en Happen Speck af un schoov en Stück na in den Mund, un Detelt seeg mit Verwunnern, dat de ool Mann dat harde Swartbroot mit en stark Teenwark tomalmen kunn.
Buten weer 't köler waarn, de Sünn harr sik achter en blaugraue Wolkenwand versteken. He stüür na Bistörp. De Ool harr sach recht: dat Dörp leeg dicht bi, man eben achter 't Grafenholt, ok weer de Weg darhin sach beter. Dicht vör 't Holt kemen em al Bistörper in 'e Mööt, aver luter Jungsvolk ünner Kommando von den olen griesköppigen Förster.
»Ho ho, Detelt Rolff!« wink he, »hest wat seen von Dierk-Scheper?«
»Kaam ik eben her!« Denn vertell he von den Schaapstall un sien Noot. »Wenn 't man goot geit, Dierk liggt dre Daag mit en braken Been.«
»Deuvel!« reep de Förster, »dat 's slimm! Aver Dierk is en tagen Dachs, he kann wat verknusen.« He lee de Hand över de Ogen un seeg röver na den Stall: »Sünd dat Krein? Wat wüllt de dar?«
»Lungert sach op de doden Schaap, de in 'n Stall liggt«, meen Detelt. He sett sin Peerd wedder in Gang. »Ik schick den Dokter!« reep he trüch.
»Na mien Huus, Detelt! Vörwarts, Jungs, vörwarts!«
In de neegsten Daag waar nix spraken as von de grote Sneejagd un von de Noot, de Foorlüüd, Footgänger un Iserbaan harrn un hatt harrn. Ok von den Buurvaagt wüß man veel to vertellen. Dat Waagstück, sik to Peer dörchtoarbeiden, ganz rop na Bistörp, maak em nüms na, un mit Stolt seeg man op Rüter un Ruun.
Förster Thams harr den Scheper in sien Quarteer namen, wo nu de Dokter ut un in gung. De beiden Olen weren von Kindsbeen an befrünnt un harrn tosamen de Slacht bi Sehstedt mitmaakt. De Schaap harr de Buurvaagt Wittfoot ünner Dack namen, ölben weren doot west de harr man de Kreien hinsmeten. –
Klaas un Cillja maken würklich Hochtiet, aver man ganz still. Paul leet eer na Kellnhusen fören, wo se in 't Pasterhuus truut waarn. As se wedder trüch kamen deen, harr Maren en nette Maaltiet op 'n Disch, un dat Huus harr mal wedder en Fierdag. Abends gungen Paul un Maren mit eer röver na Matties Suhr sien Kaat, dar weer en lütt Stuuv inricht mit smucke Möbeln, en Köök mit Schötteln, Schalen, Pott un Pann. De Disch in de Döns weer mit en slowitt Laken överdeckt, darop en deftig Swartbroot, en lütten Glasbeker mit Solt, en nimoodsche Ööllamp un darünner leeg en Bibelbook, woll von Doortjn Holm.
De beiden jungen Lüüd weren heel tofreden, de letzten Weken harrn eer allerlei Noot maakt, besunners Cillja; aver ok Klaas, de op 'n Koornböön en Slag op 'n Kopp kregen harr, de noch lang nadröön. He wull weten, dat he wat kunn, un söch as Buknecht sinen Meister, he fööl sik as en Keerl un verlang, dat man em anhöör, wenn he in en Saak den Mund apen dee. Un nu düt! Darto sien Madam vertöörnt, de he doch so geern gefallen wull! So 'n Lex harr he ni kregen, so lang he leev! Aver dat harr em goot daan, Madam harr sien Gedankenmööl mal recht in Gang sett. Al den drüdden Dag stunn he mit hitten Kopp wedder vör eer un froog, ob he ni bliben kunn as Knecht, as Daglöner, enerlei, aver he müß sach en beetjen meer verdenen. Denn weer he röver gaan na Matties Suhr un harr em anspraken üm en Hüsen in sien lerrig Kaat un weer nett opnamen; Trina harr em noch narrt mit de Koklock un seggt, nu kunn he wider spökeln in Huus, dat weer komodiger. En beetjen hooch weer de Hüür, aver Madam harr andüüdt, dat sik sach mal Gelegenheit funn to en egen Hüsen, dat stunn ganz bi em.
So weer in Paul Struck sien Huus wedder allens in 't Spoor, denn en godes Mäden harr sik funnen, un Klaas bleev as Buknecht. Un doch wull en bang Gefööl Maren ni loslaten, allerlei Gedanken stegen eer op, düster, grulich. De Besöök von Tyge harr eer so glücklich maakt, en Ogenblick harr se glöövt, dat weer nu all wedder in 't rechte Spoor, Tyge harr eer nu ganz verstaan un weer wedder eer best Fründ; eer Kameraad as fröer. Aver dat Gefööl heel ni vör. Al as de Wagen, de em na de Baan bröch, eer ut Sicht kamen dee, stellen sik kole Gedanken in, Twifel, ob se ok recht seen harr. Weer se krank? Harr eer Kopp leden, de sik doch fröer ni plagen dee mit Grillen un Grappen un sik nix wies maken leet? Eer maak nu allens bang, nu al wekenlang – wat weer 't? Se harr lang weten kuunt, wat eer feel, worüm froog se ni den Dokter?
wull
se ni klaar seen? –
Dat weer Utgang Februar. Na de Sneejagd weren Dauwind un Regen kamen, dat man sik op Weeg un Steeg vör Water ni bargen kunn, aver dat duur man en paar Daag, denn klaar de Heben sik op, de Wind sprung rüm na Osten un en harden Frost sett in. Över Nacht weer allens hart un glatt waarn, an Huus un Schüündack hungen Iestappens, Busch un Boom weren witt un voller Ruugriep, un as nu de Sünn över 't Oolndieksholt kamen dee, leet de stille Welt dar buten as en wunnerbar groot un wiet Zaubersloß.
Daröver waar de Nettelkönig in Paul Struck sinen Gaarn so vergnöögt, dat he an de Tilgen von den Beerboom op un dal sprung un darbi luuthals sien lustig Leed sung, un dat klung, as wenn he ropen dee: man ni bang! man ni bang! se is dar, de Sünn! de Sünn!
Maren, de bi de apen Kökendöör den Middag törichten wull, waar opmarksam. As se gau mal na buten gung, üm sik den lütten Gast antoseen, de so veel Moot beholen harr in all dat Unweder, weer se bina mit en ool Taterminsch tosamen stött. Se verschraak sik un hopp en Schritt trüch.
»Guten Tag, Madam! Aber Se missen sik nicht verschrecken, das tut Se nicht gut!« En Paar pickswarte Ogen keken eer mal scharp op un dal an. »Geben Se mer en Daler, Madam, en kleinen Daler, denn sag ich Se, was der kleine Nettelkönig singen tut.«
»En Stück Speck deit 't ok sach!« lach Maren un keer sik gau üm na den Kökendisch, wo en ganzen Block leeg, de eben ut 'n Rook haalt weer. Se latsch en Stück al as 'n Hand groot un geev eer dat hin.
»En Daler, en blanken Daler muß es sind, Madam!« bedel de schrumpelige Mund.
»Ach wat! Geld warrt hier ni geben an de Döör – nu gaan Se man, ik will nix weten!«
Dat ool Wief mummel noch wat in 'n Baart, keer sik aver in de Döör üm un see: »Risten Se, Madam, risten Se! Der Frihling bringt viel, er bringt den Krieg un bringt den Oiboi – risten, risten!« darmit gung se.
Wat weer 't, dat Maren ieskolt waar un eer de Been ünner 'n Liev bevern?
»Wat harr dat Minsch för Ogen! de seet jowoll allens!« see Anna Bolten, de in de Döör stunn na Deel un sach de letzten Wöör höört harr.
»En sunnerbar Spraak!« böög Maren af. »As wenn de ok tosamen bedelt is ut tein Spraken. Weetst Du, wat en Oiboi is – doch ni de Dood?«
»Nee, dat is de Haadbaar, Doortjn Holm nöömt em ok so.«
Maren drei sik na 'n Füürheerd un see denn, se schull nu man de Stuben rein maken, in de Köök waar se sach alleen klaar.
As Anna rut weer, sett se sik op eren Kökenstool, se fööl sik rein mööd un flau. Rüsten schull se? för den Krieg oder för...? Se sünn lang, un en Gewitter seeg se in de Feern opstigen as en swarte Wand, grulich! Waar dat rankamen un losbreken, wat waar denn ut eer schöne Saat, de so in volle Blööt stunn? Aver enerlei! Düsse Quaal schull en Enn hebben! Wat ok de Antwoort ween much, se wull Klaarheit vondaag noch! So 'n Gruveln un Sorgen weer ni to 'n Utholen!
En Zirrsen von den Heerd her bröch eer rasch in de Been, de Grapen kaak över, un dat weer man goot, denn Maren harr sik to rögen, wenn se de Maaltiet rechttidig op 'n Disch hebben wull.
Na de Vespertiet gung Maren röver na Doortjn Holm. Paul müß eerst sien hitte Taß Kaffi hebben mit en Stuten-Botterbroot, Honnig darop oder Sirup. Denn weer he bannig bi Woort, dat smeck em, un he weer mit Maren alleen – sien schöönste Halfstunn an 'n Dag, as he see, an de dörv se em ni nemen. –
Doortjn seet an 't Spinnrad, sett dat aver gliek in de Eck. »O willkamen, Maren! Heff Di lang ni seen, dünkt mi, büst woll siet veertein Daag nich över mien Döörleen kamen. Dar sett Di dal, lütt Maren!« Se wies op en Löönstool, »dar plegg mien Jörn to sitten an 'n Fierabend. Aver Deern, Du süst jo bina ut as domals bi Paul sien dull Schuur – büst doch ni krank?«
»Krank? weet nich, dat will ik graad von Di hören.« Denn vertell se von eren snaakschen Tostand un von dat ool Taterminsch un wat de seggt harr. »Ik will weten – na, de Waarheit! Wat meent dat Wief?«
Doortjn grien. »Nu, mit den Krieg hest Du jo nix to doon – ik will Di man graadut seggen, Maren: in de letzt Tiet kommt mi dat verdächtig vör mit Di, ik heff so mien egen Gedanken hatt. Laat mal hören!« Un nu froog se na düt un dat un seeg eer darbi opmarksam an. Denn faat se eer an de Hand, un ut de beiden olen Kinnerogen lach de Freud: »Dat bedüüd, mien Dochter, uns' Herrgott leggt Di bald en lütt Kind in den Schoot – Deern, wenn 't en lütten Jung weer, wat waar Paul sik...«
Se keem ni to Enn. Maren reet eer Hand weg un sprung tohööcht, witt as de kalkte Wand, aver denn sack se wedder dal un full in den Stool, de Ogen stief in Kopp un wiet apen, as seeg se en Spöök.
»Maren, Maren, mien gode Maren!« reep Doortjn un ei eer eenmal över 't anner över de Back, »Kind, Kind, rein koolt, wat bedüüd dat? Tööf, ik will Di en Glas Water...«
»Nee nee, Doortjn!« Se heel eer trüch un greep denn na 't Hart, as wenn eer dar wat wee dee.
Doortjn weer in grote Sorg, froog un duur man ümmerto, kreeg aver keen Antwoort. Maren harr sik, as wenn se mit eer Gedanken wiet weg weer, ja, se keem eer ool Fründin ganz fremd vör.
»Ik kann Di ganz ni verstaan, mien Dochter!« reep se toletzt heel eernst. »Segg doch mal wat! En Fru, de Moder warrn schall, kann sik doch freun! Anner Fruuns sünd stolt darop un seet en Kind an as en Engel, den uns' Herrgott eer toschickt. Un Du hest Di, as wenn Du den Dood süst!«
Maren schüdd en Schudder; se haal mal hooch Aten un rich sik mit Gewalt wedder hooch. »Den Dood? Nee, o nee, ik see en Gespenst, dat is 't!«
»Gespenst?«
»Hangt sach darmit tosamen, dat ik ümmer op dat Flach sitten do, wo Henn Kark sien Geldkist stunn«, sett se mit en verlaren Lachen hinto.
»Dat deit Dien Tostand. Nu man ni so veel sorgen un gruveln, ni swaar arbeiden un Di nich argern! Du mußt Di nu recht plegen, mien Dochter, Du hest jo för twe to sorgen. Ik will to Paul seggen...«
»Üm Gottswillen nich, Doortjn!« wink se mit beide Hannen af. »Paul weet von nix un schall von nix weten, so lang noch wat to versteken is! He waar mi jo umbringen mit sinen Tüünkraam – swigen, jo swigen!« Eer Spraak klung op 'n mal ganz hart.
»As Du wullt, Maren. Aver nu segg mi doch, wat keem Di an: Du süst jo noch ut, as kommst Du eben ut Sarg?«
»Dat warrt woll beter«, wiek Maren ut, »in mien Jaren bringt en Kindsfoot sach keen lustig Gelag.«
»Deern, kannst Du ok vör wat bang warrn? Dat harr ik ni dacht! Narrnkraam! Du büst jünger as Dien Jaren, stark un smidig un sund, wat schull dar in Wegen ween? Aver nu gifft veel Arbeit, so 'n lütte Gast will ok sien Utstüür hebben. Enige Saken heff ik noch von Hannes her, wenn Du de hebben wullt – wenigstens kannst Du darna Maat nemen.« Un nu reek se allens her, wat dar to höör, un geev mennich goden Wink, de en junge Moder woll bruken kann.
Höör Maren to? Se weer rein sunnerbar, harr dat Gesicht na 't Finster keert un seeg in de wide Feern mit en Oog, dat nix söcht un süüt, dat dröömt, aver trurig.
Doortjn strakel eer över de Hand. »Nu vermünner Di man! Ik kenn dat, en groot Glück kann ok verschrecken.«
»Groot Glück!« Maren lach so hart achterher, dat Doortjn sik dalduuk un hitt un koolt waar.
»Man ni bang, Doortjn Holm, mien Verstand is noch in 't Spoor!« see Maren ruiger. »Ik harr mi dat grote Glück en beetjen anners dacht, dat is 't. Ik wull mal wat un harr mi in Gedanken en groot Sloß buut, un nu kommt en Kinnerhand un sleit allens in Schörren un Stücken.«
Doortjn süüfz mal hooch op. »Ik versta Di sach ni ganz, aver ik will Di waarschuun, Maren: en Fru in Dien Tostand mutt nich unbannig, se mutt fraam ween, se is ünner uns' Herrgott sien Hand, denn mutt se stillholen! Wat wullt Du? Wenn keen Broot in Huus is un de Reeg Kinner is al garto lang, denn warrt woll mal so 'n lütt Gast mit en suur Gesicht opnamen, un ganz unwillkamen is he, wenn de Moder in eer sware Stunn den Vader nömen mutt. Dat is graad ni nett, aver man kann dat verstaan. Du hest Broot in Överfloot un kriggst Dien Kind in Eren...«
»In Eren! Na, en groot Eer is 't graad nich, en Kind to dregen von Paul Struck!« stött se rut.
»Swieg still! Schaam Di wat! Is 't mööglich, sowat to seggen?« Doortjn waar ganz root un hitt utseen. »Wenn Di de Mann to ring is, worüm hest em namen? blot üm sien Geld?«
»Weer Paul Struck meer as Geld? Ja, Doortjn, blot üm sien Geld!«
»Denn hest Dinen Willen, Maren, Kaß un Slötel sünd Dien! Aver uns' Herrgott hett ok sinen Willen, den sett he dörch un wenn wi uns ok op 'n Kopp stellt. Du regeerst Huus un Mann, un wenn 't darop ankommt, dat ganze Dörp, aver Dien Schicksal dwingst Du nich, dat laat Di seggt ween!«
»Dat 's en waar Woort, Doortjn! Mien Schicksal dwing ik nich, nu ni meer, denn ik heff mi sülben ni dwungen.«
»Wo meenst dat?«
»Fraag ni, düt mutt ik för mi beholen! Schallst Dank hebben, Doortjn!« see Maren un stunn op. »Wat Du dar seggst, is de reine Waarheit, aver wi beiden denkt un doot ganz ungliek. Gedüllig aftöben, wat mi all op 't Dack hagelt un in de Döör weit, is mi ni mitgeben. De Minsch mutt sien Schicksal to Hauptsaak sülben spinnen un weven; wat darto höört, gifft uns' Herrgott em in de Hand, dat is mien Menung. Du best recht, dat gifft nu Arbeit, ik warr de Tiet bruken, de mi noch todeelt is.«
»Du sprickst, as gung dat mit Di to Enn, Maren – föölst Du Di krank?«
»Nee, egentlich krank nich, aver dat Kind is mien Dood, dat fööl ik«, see Maren mit en möden Toon. »Is ok so recht un mi ganz willkamen!«
»Sprick ni so, Maren!« reep Doortjn mit Tranen in de Ogen. »Wat waar denn ut Paul un dat arm lütt Göör?«
»Du best recht, dar mutt vorher veel bedacht un daan warrn. Ni waar, Du steist mi bi? – Ganz so ring, as Du meenst, heff ik doch ni dacht un daan, as ik Paul Struck heiraten dee! Ik segg Di dat noch mal, vondaag waar ik 't ni könen. – Mi man ni so bang anseen, Moder Holm!« see se mit en weken Toon. »Heff mi hart verschraken, as op 'n mal klaar un dicht vör mi stunn, wat ik wekenlang ni harr kennen un seen wullt. Ik warr nu sach flunklaam an de Eer krupen; aver den Moot ganz verleren, as de arm Wiebn Mollt, warr ik nich. Adüs, Doortjn! Ni waar, wi seet uns morgen un all Daag?« Se geev eer de Hand un gung.
Ool Doortjn Holm huuk lang mit slaten Ogen in eren Sorgenstool, as wenn se slapen dee; eerst as Hannes to Huus keem, de bi den Schoster de Kö fodert un börnt harr, stunn se op un maak Licht, dat weer al ganz düster.
KAPITTEL EENUNDÖRTIG
Dat weer en Sünnabend, Paul un sien Lüüd harrn hart arbeidt, üm dat natohalen, wat in de Week liggen bleben weer. Bi 't Abendeten gung 't still her, ok sach, wiel de Madam so swiegsam weer, un frö kropen de Lüüd to Bett, üm in den schönen Fierdag rintoslapen.
Maren sett sik gliek na 't Eten achter 'n Disch un schreev en langen Breef an Tyge, langwilig för Paul, de geern noch en beetjen klöönt har. He neem dat Blatt to Hand, aver as he mark, dat em de Ogen darbi tofallen wullen, slarr he mit Hijaan na de Slaapstuuv un lee sik dal. Maren waar 't woll ni wies, denn se schreev man ümmerto un seeg garnich op. As se toletzt de Fedder dalleggen dee, sloog de Klock ölben. Se haal mal hooch Aten, löön sik trüch un seet noch en lange Wiel, deep in Gedanken. Harr se sik sülben seen kunnt, weer eer sach wat opfullen: eer Gesicht schien spitzer, smaller, un ünner de Ogen leeg en depen Schadden, dat leet, as wenn se in de paar Stunnen, wo se wuß, wat eer feel, eben so veel Jaren öller waarn weer. So harr se sach noch lang darseten, wenn nich en wunnerlich Lachen ut de anlöönt Slaapstubendöör kamen weer un en Ropen: Maren, o Maren! – Paul much lustig drömen. Mit en luut Süüfzen neem se de Lamp un söch ok eer Lager op.
As harr se swaar arbeidt, sack se in de Küssens, se fööl sik mööd, mööd to 'n Starben. Un doch wull de Slaap ni kamen, de rebellsche Kopp keem ni to Rau. Den ganzen Abend harr se sik dwungen, de Arbeit in Köök un Kamer harr holpen, aver sodra se sik hinsetten dee, üm an Tyge to schriben, reten sik de Gedanken los un sproken mit, un nu kunn se eer ni wedder infangen. Ja, dar deen sik noch meer Dören apen un leten allerlei Gestalten ut, an de se lang ni dacht harr, un de sprungen un huschen nu üm eer rüm, as weren't Gespenster. Dartwischen snork Paul op en ganz gresige Aart, denn mal in en hogen Toon, denn in en depen oder in en kratzigen, as schull he sticken, as harr em wat bi de Keel un wull em den Wind afknipen; denn wedder saag he en heel harden Knast dörch oder puuß mit runden Mund puh, puh, as seet he ungedüllig achter en hitten Töller Grütt. Op 'n mal knack dat ganz luut in de Waanstuuv – Maren leeg un hork – allens still – nee doch, nu sloog de Klock – man een Slag – weer 't al so wiet, oder sloog se halvig?
Buten en Pultern un Stampen – is dat en Foot in 'n Snee? schütt wat von 't Dack? Denn en Windstoot üm de Huuseck, en Brusen un Susen in de Bööm, un höör! en Klagen von 'n Hönerstall her, eerst luut, in groote Angst, denn flauer un flauer, denn noch mal een gresig Opkrischen, denn allens still – en gruliche Nacht! De Klock sloog twe, se sloog dre un veer, ni mit den schönen depen Klockentoon, nee, dat klung as en wunnerlich Rasseln, as weer dar wat sprungen. Maren harr sik na de Wand keert von Paul af, de sik ok af un to in sien Bett wülter, aver darbi iverig bi sien Arbeit bleev; se dwung sik, still to liggen, un sloot de hitten Ogen. So sleep se toletzt in. Aver de Gedanken druseln nich, ja se waarn nu ganz unbannig un maken eer en sunnerbar Spill vör.
Maren dröömt, se is in Steenholt un steit in den groten Saal, de achter to Süden in Huus liggen deit. De Doppeldöör na 'n Gaarn to steit sparrwiet apen, buten lacht de Sünnschien dörch Büsch un Bööm, warme Mailuft mit en söten Ruch von Blomen kommt in Döör un Finster, un de Bookfink röppt mit sinen hellsten Toon man ümmerto von baben dal: wat is denn doch de Welt, de junge Welt so schöön! – Rundher an de Wand staat de Möbel ut Ooltvaders Tiet, un daröver hangt de Biller von de Öllern, von Grootvader un Grotmoder, von den geleerten Oom, den Professor Boy Tygesen; all seet se ernst un geruig ut eren blanken Goldraam, as leben se noch. Ünner 'n Böön blitzt de mischen Kroonlüchter mit fievuntwintig witte Lichter, behungen mit smucke Blomen un Efeuranken. De grote Disch is in de Eck schaben, de Stööl sünd rundüm an de Wand sett, jüst as domals, as op de grote Gesellschaft opspeelt waar to en lustigen Danz. Dar in de Eck seten de Muskanten, dre Mann hooch – aver wat is dat? En Hangelpott? watt schall de hier? un darto noch baben op den smucken Seeländer! I, den muß se doch kennen! En smerig Sackband dörch beide Ören trocken – wo harr se den seen? Richtig, ool Abel eer bruun Bottermelkspott, den se eer so oft voll gaten hett. Un dar kommt se sülben, ut 'n Gaarn, stiggt traag de brede Gaarntrepp rop und süüt darbi mit Smustern op en frischen Kranz ut Zittelröschen, Hunn- un Knüllblomen, Nettel- un Kantüffelkruut – wunnerlich! Se hett sik hellisch opfliert, eren besten Sönndagstaat an, Spenzer, Beierwandrock mit siden Inslag un en Schört so geel as Koblomen, an de Fööt driggt se ganz nie hölten Töffeln mit swartblank Ledder. Maren steit ganz verbaast un kickt eer to, as se sik in de Eck an 'n Disch löönt un nu anfängt, in de Hand to spien un sik dat dünne grise Haar glatt to striken. Denn sett se sik den wunnerlichen Kranz op un stellt sik vör den groten Spegel, lacht sik sülben an un nückt sik to: »Dat schall em woll gefallen! Ik steek alle Bruten ut!« Se klatscht in de Hannen un küselt sik op de Töffelhack rund üm sik sülben.
»Abel, wat maakst Du? Wat wullt Du hier?«
»Sü dar, Maren! Büst woll kamen to mien Hochtiet, dat is nett!«
»Dien Hochtiet?«
»Wunnert Di dat? Du weetst doch, dat mien Brüdigam endlich dar is.«
»Dien Brüdigam? wo heet de, kenn ik em?«
»Den schallst Du woll kennen, hest em jo in Quarteer hatt!«
»Snack, Abel, Du meenst Maria eren Brüdigam, Sterlau!«
»Ganz recht, mien Brüdigam, den ik Maria överlaten heff.«
»Wat? büst Du översnappt? Leutnant Sterlau is fiev- bet sößuntwintig Jaar oolt, un Du ool schrumpelig Minsch wullt – hest mi al mal so 'n Aart Snack maakt! Ik bün moden west, Du weerst doot un graben, aver kindsch büst Du!«
»Segg, wat Du wullt, Maren, Sterlau is egentlich mien, ik heff em aver Maria överlaten, de mag em heiraten. Heff dar keen Lust meer to, he hett mi to lang luren laten, garto lang. Ob dat woll waar is? He seggt, he is mal anschaten waarn un hett en Blikugel in de Bost. Wenn 't waar is, so hett dat seker de Gräfin daan, de ool poolsche Hex, de he mal an de Hand harr. Enerlei, Maria mag em nu heiraten, eer gönn ik em! Aver ik wül mal mit em danzen, as ik fröer so oft daan heff.«
»Du danzen?« lacht Maren hell op, »in holten Töffeln?«
»Dat maakt man so!« röppt Abel un kegelt mit 'n Foot een Töffel na 'n annern in de Eck, dat se hart gegen de Wand slaat. »Ik heff den Disch al to Siet schaben, will mi en beetjen öben, bi all dat Luren un Truern sünd mi de Been wat stief un stümperig waarn.«
Denn sett se de Hannen in de Siet un fangt an to danzen, eerst sachtmödig un afsunnerlich oolmoodsch, na un na aver ümmer rascher, dat Maren sik verwunnern mutt, un denn springt so hooch un höger bet an den Kroonlüchter, störmt dörch den Saal, kreit un juchheit un smitt de Been hooch op en Aart, dat Maren de Hitz to Kopp stiggt.
»Pfui, schaam Di wat, Abel, hest Di ja as en gemeen Minsch! Rut mit Di, rut, rut!«
Mit en markwürdig slanken Satz steit Abel vör eer. »Du wullt mi rutjagen? mi?«
»Ga! segg ik, rut mit Di! Hest jowoll Schaam un Schann den Kopp afbeten! Is dat en Danzen?«
Abel lacht luut op. »Sett Di dal, Maren, dar sett Di hin! Lang staan is ni goot in Dinen Tostand – ja ja, sett Di man, ik mutt Di mal de Leviten lesen, op Doortjn höörst Du jo nich!«
Sunnerbar! Maren sett sik, für en Ogenblick föölt se sik rein flau un laam un lütt – eer Tostand, se harr em jo ganz vergeten hatt!
Abel treckt sik en Stool ran un sprickt ruiger. »Dat is nu mal so, Maren: so as de Minsch is, mutt he danzen. So as ik dat maak, magst Du 't ni liden, un ik segg Di,
Dien
Danzen is mi nu ganz toweddern.«
»Wat weetst Du darvon? Hest mi jo nie un narms danzen seen!«
Dat scharpe Oog süüt eer spöttsch an.«Versteist Du vondaag aver slecht un büst sünst so klook!« Denn bückt se sik neger an eer ran: »Weerst en Staatsdeern mit achtein Jaar, Maren, de Stolt von Vader un Bröder! Un dat Huus waar ümhummelt as en Immstock in de Swarmtiet, junge smucke Bengels ut Dörp un Stadt gungen ut un in un klappen bi Di an. Aver Du weerst krüüsch, von den ganzen Swarm gefull Di man een – weetst noch? Dat weer de Schoolmeistersöön von Langenhorn, Hans Mumsen, de lange Student mit de hellen krusen Haar...«
»Ach, wat weetst Du darvon!« röppt Maren dullerhaar.
»Höör Du man to, schallst seen, ik weet meer as Du. – Spraken hett he nich, aver Ji verstunnen Ju. Sien Ogen seen Di: toben, toben, ik kaam, wenn ik wat beden kann! Du glöövst dat un weerst glücklich. Aver dat duur Di doch to lang, un mit de Wiel keem de rike Koornkoopmann ut Flensborg...«
»Swieg still, Abel! Harrn wi ni den groten Larm in Huus üm Tyge, un weer 't ni noog an een povern Schoolmeister?«
»Recht, Maren, Hans Mumsen weer arm; de riken Buurn, Dien Vader ok, sammeln för em, damit he studeren kunn, un in de Stadt harr he Fridischen – so schraap he sik elennig dörch un weer ümmer pover op 'e Naat. De schire Keerl mit sinen hellen Kopp gefull Di ganz prächtig, aver de Sippschaft, de ganze klöterige Anhang paß Di nich, Du wullst jo ni trüchhoppen, Du wullst wider na baben, in en Kutsch un Sloß rin...«
»Dat 's ni waar! Ik dee dat üm de Familie! Mien Vader...«
»Dien Vader weer en stolten Mann un wull mit sien Kinner hooch rut, un in Grunn harrst Du ganz sien Gedanken, sien stolte Aart, darüm keemst Du em in 'e Mööt un gungst, as he wull.«
»Hett mi Tranen noog kost!« süüfzt Maren.
»Aver de doorsche Stolt kreeg de Babenhand. Do büst Du, Maren Boysen, to en Judas waarn an Hans Mumsen un an Di sülben! He gung in de wide Welt un is sach verdorben oder starben, un Du hest Dien Leben verköfft!«
»Wat? mien Leben?«
»Hest Dien Leben verköfft! Du deest wat üm Geld un Anseen gegen Hart un Natuur! In de Dagen is wat in Di afstorben, do hett Maren Boysen dat Beste, hett de schöne Roos von 't Fresenland den Ruch verlaren! Is 't ni so? Von den Dag an weer Dien Leben aan rechten Smack, weer as en Nööt aan den söten Keern.«
»Na, weer Dien Leben denn beter, Abel Lahann? Du maakst dat jo anners as ik!«
»Darvon swieg still! Ik harr em fastholen, aver ni nalopen schullt. Wat seest Du to Doortjn?
Harr ik mi sülben dwungen, denn harr ik mien Schicksal ok dwungen – Deern, dat is en waar Woort! Aver dat schall richtig verstaan warrn, de rechte Verstand gung Di vondaag eerst op, as 't schient. Du hest Di mal dwungen, Dien Leev un Tru üm Geld to verköpen. Dat heff ik ni daan, un darüm heff ik ok doch Daag un Stunnen hatt, wo ik dat reine volle Glück in 'n Arm harr un mien Hart swümmen dee in Seligkeit. Ik heff würklich mal leevt, wenn 't ok man en schönen Droom weer, de bald tweisprung as en bunte Sepenblaas. Aver Du? Daglönert hest Du üm dreckig Geld un...«
»Nöömst Du mien Denken un Doon an Tyge sien Siet daglönern?«
Abel sinnt en Ogenblick. »Nee, dat is sach ni ganz richtig! Wat Du an Dinen Broder daan hest, is to 'n Deel meer, denn hier sprook de Leev mit. Aver dar is de Handel mit Maria!«
»Wenn mien Broder in düsse Kriegstiden nich ünner de Last tosamen breken schull, denn müß dar Geld her – wat wullt Du?«
»Gewiß, mien Deern, dat versteit alle Welt, blot ik nich! Is jo al vorkamen, dat en Moder eer egen Kind afslacht hett, wenn de Hunger eer an 't Leben gaan wull, worüm schull denn en Vader ni sien Dochter üm Geld verköpen! Dien Broder harr 't all sien Daag ni daan, ut sik sülben nich. Du büst starker as he un hest em dat rein mit Gewalt opdwungen. Un hier is de Schadden twischen Di un Tyge. Du hest em to wat bröcht, wat gegen sien beter Natuur, gegen Leev un Tru un Geweten is, sowat vergitt sik nich, dat geit em na, so lang he leevt. In de Noot fritt de Düvel Flegen; de Minsch is em över, de fritt Dreck in de Noot! Man still, man still, ik weet, wat Du seggen wullt! So wat müß daan warrn üm den Stamm, de Familie, Du hest Leutnant Sterlau dat jo mal nett ut'nanner sett – ja ja, ok dat weet ik! Du hest recht, op
de
Straat loopt se all, Eddelmann un Buur! Van Deuvel, gifft dat denn kenen annern Weg? Wenn en Mann dat ni fastholen kann, wat de Öllervader ranslaavt, -spaart oder -stalen hett, denn laat em den Arbeitskittel antrecken un wisen, wat en Keerl is!«
»Hett Tyge denn ni jarenlang slaavt un...«
»Hett he daan, jawoll! Darbi speel he noch ümmer den Herrn, Swester un Broder harrn em darto holpen. Aver as de Queelkraam garnich opholen wull un dar keen Afseen weer, verköff he sien Dochter – dat wullt Du doch ni striden? Oder finnst Du dat ümmer noch nett? Denn kann ik Di ni hölpen. Is Di garnix swaar op de Seel fullen, as Wiebn Mollt sik in de Leemkuul verdrinken dee, Maren?«
»Wat geit Di dat an! Ga doch af, wat hest Du hier överhaupt verloren!«
Abel steilt sik un süüt eer drang an, darbi sünd all de Schrumpeln in Bewegung. »Dat is dat drüdde Maal, dat Du mit rutwiest hest! Laat Di raden, komm ni wedder darmit! Ik warr sünst unklook, un Du kannst in Dinen Tostand ni veel verdregen.« Se nimmt den Kranz af un leggt em vorsichtig in eren Hangelpott. »Siso, dar liggt he kölig, op 'n Hitzkopp warrt jede Kranz soor. – Dat beste, wat siet Jaren in Ilenbeck passeer«, haakt se wedder an, »is von Maria tostann bracht: se reet Di all de Maschen twei un dwung Di, eer wedder na Huus to bringen. Wi beiden sünd un blievt von 'n Buurn, Maria is von Adel, se is uns wiet över.«
»Wi – uns – watt heff ik mit Di to doon, Abel Lahann!« röppt Maren minnachtig.
Abel müffelt mal mit 'n Mund, as wenn se an wat kaut. »Mien Deern«, seggt se na en Wiel, »wi sünd all beid rünner kamen, wiet rünner – ja, Du ok, segg man nix! Düt will ik Di noch verklaren, denn wüllt wi von de Saak opholen, dat nützt doch nix, dat is allens bi Di begriest un begraast. Siet den Dag, as Du Hans Mumsen gaan leetst, is Dien Denken krank, Maren Struck! Darum weetst Du noch garnich, wat Du daan un ut Di maakt hest, un stiegt Di mal daröver eernste Gedanken op, den klöönst Du eer wedder in Slaap un reekst Di vör, wat Du an Tyge, Maria, an Paul un Dien Lüüd daan hest. Mi hest Du nix wiesmaken kunnt, ik will Di dat mal graadut seggen. Du wullst hier Herr von Huus un Kluus warrn, un dat is Di glückt. Aver wat hest Du darüm daan! Du verköffst Di wedder mal, un an en Mann – wat segg ik,
Mann
? en
Jung
kann ni so trurig ween! Spannt man in 't Vresenland en engelsche Tööt mit en Zegenbock an een Kaar? Du hest an em rümbörst un strigelt, hest em sien Speeltüüch, de Geldkist, wegnamen, un wat is he nu? En Popp, de »Maren, Maren« seggen kann, blot ni so smuck. He löppt neffen Di her as en Hund, de kuschen mutt un doon, wat Du wullt. Schaam Di wat, Maren! Wat hest Di dar för 'n Kameraad utsöcht! Laat Doortjn so dull warrn, as se will, recht hest Du: dat is würklich keen Eer för Di, en Kind to dregen von Paul Struck! Un nu paß op, wat kommt, wenn dat Kind dar is! Denn steit un geit Paul Struck an Dien Siet as en Hans Wust, de Vader waarn is – ja ja, maak man ni so'n füünsche Ogen, dat warrt nu mal so! De Lüüd wünscht em Glück, un he lacht op sien Aart un maakt den dümmsten Snack. In 't Karkenbook un op 'n Dööpschien steit sien Naam babenan, eerst warrt
he
nöömt, denn Du – gefallt Di dat woll? Denn will Paul ok sien Deel von Sorgen hebben för den Jung – ja, för den Jung, denn en Prinz is 't, as de Schoster Di wünschen dee. Paul warrt Di meer op de Finger seen, wenn Du Tyge mal wat tosteken wullt. Kannst em dat verdenken? Hier hett he mal recht, dat föölst Du sülben. Woto ok Dinen Broder man dat Geld so hinsmiten? Den Dank, den Du söken deist, finnst Du nich. He nimmt Dien Geld, aver den
olen
Tyge köffst Du mit Geld ni wedder – wenn de Leev verköölt is, denn is swaar doktern!«
»Un wenn 't so is – enerlei! denn do ik 't üm de Familie, de schall wedder na baben!« röppt Maren in Wuut un Weedaag.
»Dien Familie, ha ha ha!« lacht Abel luuthals un wiest en Teenwark mit luter Stümp un Stummeln! »Dien Familie? de heet Struck, weetst dat! De Prinz, den
Du
in 'n Schoot dregen deist, warrt Paul Struck heten, Du sülben büst de Strucken, de stolte Maren Boysen is doot un graben! Mit de Heiraat leest Du blot den Naam af, so billst Du Di in – goot, laat dat gellen; aver dat Kind ritt Di ganz los von de Familie Boysen, dat steit nu mal as en Boom! Laat uns opholen!« seggt se mit en ganz annern Toon, »ik see, dat grippt Di an. Nix för ungoot, Maren. Ik wull Di man wisen, dat Du Di nich op 't hoge Peerd setten mußt un op anner Lüüd minnachtig dal seen. Du hest Di jo en beetjen beter in Tüüch holen, aver sünst will ik garni mit Di tuschen.« Op 'n mal springt se tohööcht un krischt luut op: »Wat is dat! Deern, verkruup Di!« un mit en Satz suust se dörch 't apen Finster rut na 'n Gaarn.
Maren kann ni von 'n Placken; wat se süüt, maakt eer Gruun. En överut grote Puußpogg is de Gaarntrepp ropkrapen, nu huukt se in de Döör, de eer knapp laten kann. De platte Kopp hett en breet Muulwark, dat sik lisen röögt, de groten runden Ogen gluupt un draut eer en Wiel an, denn kruupt se neger, ümmer neger. Un nu puußt se sik op, dat se gröter un gröter warrt, de Ogen drievt eer dick ut 'n Kopp rut, de griesgraue Rüch heevt sik bet an den Kroonlüchter, dat Muul swellt an un spitzt sik to, as wenn dat gresige Undeert eer anspien will. Maren slütt de Ogen, de Angst snöört eer de Bost tosamen, allens dreit sik mit eer rüm, dat trummelt un ramenteer in de Oren, un se föölt, dat se ieskoolt warrt, un denn is allens ut, se starvt. Se süüt sik dar sülben liggen, witt as de kalkte Wand, in en fien Dodenhemd mit smucke Krüsen an 'n Hals, op 'n Kopp en Kranz ut Immergröön. Allens still ümher as in en Dodenkamer, sogar de Parpendikel swiggt, as dat ween mutt, wenn en Minsch den letzten Aten daan hett. Denn höört se Larm un sik bi Naam ropen, eerst ut wide Feern, denn luder un luder – is dat ni Paul? Se ritt de Ogen apen un süüt üm sik un is op 'n mal in en ganz anner Welt: in eer Slaapstuuv un eer Bett, de Dag schient in 't Finster, un dar steit Paul sien Bett, aver lerrig; de Saal in Steenholt, dat gräßliche Undeert, ool Abel, allens weg, as weer 't in den Grund sackt. Nu warrt de Döör apen reten un Paul, Anna Bolten un de Deerns störmt rin – wat wüllt se?
Anna Bolten beföölt eer un süüt eer in de Ogen, denn seggt se: »Nu eerst mal alltosamen rutgaan, man to, man to!« – »Ik ok?« fraagt Paul, de ganz ut 'n Verfaat is un man ümmerto sik in de Haar wöölt un op un af löppt, »ik ok?« – Ja, he ok, bedüüdt em Anna, he schall man röver gaan un Doortjn Holm holen. Maren süüt un höört dat all, aver seggen kann se nix, se is in en sunnerbaren Tostand, se föölt sik in de Welt un doch butenvör – is dat all en Droom? Se sluut de Ogen. Un Anna sett sik lisen an eer Lager un luurt op Doortjn Holm, de woll Raat weten warrt. –
Dat Weder weer över Nacht ümsprungen. Buten bruus de Süüdwest, de Regen sloog gegen de Finstern, von 't Huusdack schoot na un na allens hindal, wat de Winter dar roppackt harr, mit Pultern un dumpen Slag, Hoffstell un Straat swömmen in Matsch un Sneejüüch, dat Buur un Knecht hoge Steveln antrecken müssen, un wenn se man en Gang na Schüün maken wullen.
Paul harr sik ni de Tiet namen, Steveln antotrecken; so as he gung un stunn, in Haren un Hemdsmaun un in lichte Huusscho leep he röver na Doortjn Holm.
»Wat hest Du, Paul? is doch keen Unglück passeert?« froog Doortjn, de jüst in de Döör stunn.
»Mien Fru... komm gau, Doortjn, gau!« Stimm un Kinn bevern.
»Feelt Dien Fru wat? Sprick doch, Paul, wat 's dar los?«
»Maren liggt as doot!« reep he mit en Stimm, as wenn he sticken schull.
»Du grundgode Gott! Hett se sik dat so to Harten namen!« mummel de ool Fru. »Se leevt doch, Paul? Hest eer beföölt?«
»Ja – nee, ik weet nich, toletzt harr se de Ogen wiet apen.«
»Na, dat is sach en Aanmacht west, sowat kommt vör, Paul. Will man en beetjen von minen Tee mitnemen, aver wo kaam ik röver? Du büst jo natt bet an de Knee!«
»Ik dreeg Di – man gau, man gau to!«
Doortjn bunn mit beverige Hand en wollen Koppdook üm, steek eer Snuuvtobaksdoos un den Tee to sik, un denn neem Paul eer op 'n Arm un droog eer mit grote Schritten över de Straat, dörch sinen Gaarn un na sien Huus to.
Doortjn eer geelbunt Katt harr allens von de lütt Böönledder mit anseen; nu sprung se hindal un sleek an en Waterpool ran, den Paul mit sien natten Fööt un Been op 'e Deel trüchlaten harr, un rook daran, much sik aver darbi Nees oder Baart natt maakt hebben oder much se 't ni rüken? Se pruuß mal un schüdd den Kopp un sett sik denn op den Döörleen un seeg de beiden so lang na, bet se eer in Paul sien Blangdöör ut 'e Ogen kamen deen.
KAPITTEL TWEUNDÖRTIG
Maren leeg still to Bett, de gruliche Nacht harr eer hart mitnamen. An eer Lager seten den Dag över Anna Rolff un Doortjn Holm, de ok nachts bi eer slapen dee; annere waarn ni tolaten. De Dokter keem bald, ünnersöch, froog Maren un Doortjn na düt un dat un meen denn, dar schien em nix verkeert, de Kranke schull man en paar Daag ruig to Bett bliben. Wat eer op 'n mal so krank maakt harr, kunn he ni rutkrigen, nüms düüd ok man de ware Uursaak an; so meen he denn toletzt, se harr sik woll in 't Eten verseen oder to veel daan in de Huusholen. Maren höör allens still an un sweeg darto.
Paul weer wieldeß ganz ut 'n Verfaat. Overall stunn he in Wegen, man wull em narms düllen, ni mal in de Waanstuuv; he müß sinen Kaffi drinken in de hoge Stuuv, wo he för 'n Tietlang slapen schull wiet af von sien Maren. Darbi nix ruttokrigen von de Fruunslüüd, gar nix! Se weren all as en slaten Döör, un ümmer heeß dat: sik gedüllen! As de Dokter na en lange half Stunn wedder rutkamen dee, froog he den, kreeg aver ok man halve Antwoort. Paul fung nu an to klagen un to jammern, he weer to 'n Unglück gebaren, de Dokter harr em man starben laten schullt in sien Krankheit, un wat he all see. As he garni wedder opheel, waar de Dokter argerlich un reep: »Wat wüllt Se, Mann? Se hebbt en Fru so sund un stark, as ik lang keen ünner Hannen hatt heff. In eren Tostand kommt allerlei vör, wovon en Mann nix weet – Geduld!«
Paul waar gnatterig. »Geduld! Geduld! so seggt de Wiver ok! Tostand, seggt Se, Tostand? Wat is 't denn, van Deuvel? Wat feelt denn mien Fru? Se as Dokter...«
»Ik segg jo – garnix – ja doch, wenn Se dat för en Krankheit hoolt, dat en Fru in Weken schall?« He sprung op 'n Wagen.
»Wat wat, mien Maren schall...« Em stunnen de Gedanken still, un düssen Ogenblick neem de Dokter waar, geev den Foormann en Wink un föör af.
Paul störm hastig rin un harr Doortjn, de eben ut de Waanstuuv keem, bina ümlopen. He heel eer an un trock eer bisiet. »Is dat waar, Doortjn, wat de Dokter seggt, is Maren in anner Ümstänn?« Dat Bloot weer em to Kopp schaten, un sien Aten gung, as wenn he danzt harr.
»Na, denn weetst Du dat jo al, – ja, Paul!« grien Doortjn, »un ik wünsch Di en lütten Söön!«
»O, Doortjn Holm!« He fast de ool Fru üm un geev er en Kuß, denn störm he rin na de Stuuv.
»Paul, Paul, wat wullt Du?«
He höör nich un weer al in de Slaapstuuv. »Maren, o mien söte Maren, wat en Glück, wat en Glück!« He smeet sik över 't Bett. »Ik müch Di woll opfreten vör Leev!«
»Dat do naher, wenn se sund is, Paul!« En Hand reet em forsch trüch, Anna Rolff stunn vor em. »Büst jo unnasch! Wullt eer umbringen? Düt is en Krankenstuuv, dar geit man op Strümpsöcken! Mannslüüd sünd hier garnich anbröcht, de sünd veel to luut. Ga nu, man to, ik will Di bescheed seggen, wenn Du kamen kannst.« Darmit schoov se em lisen ut 'e Döör.
Paul stunn in de Waanstuuv un wüß nich, wat em passeer. Anna Rolff, de ümmer so sachtmödig weer, smeet em ut sien egen Slaapstuuv! Wat harr he denn daan? Krankenstuuv? De Dokter harr doch seggt, eer feel nix! Müß man mit en Fru, de in den Tostand is, so 'n Ümstänn maken? Oder schull dat Kind vondaag al...? Maren harr garnix darvon seggt, rein garnix – weer 't ni sunnerbar? Un wenn 't so wiet weer, worüm waar denn de Heevamm ni haalt? Anner Fruuns neien Kinnertüüch un Döker un Wickelband, en Weeg waar in 't Huus bröcht – wat harr sien Maren darut, de doch sünst allens bedacht, wat...
»Wat, Paul, noch ümmer hier?« froog Anna, de mit lisen Foot ut de Slaapstuuv kamen dee, »wullst Du noch wat?«
»Ja, Anna, ja!«
»Sch...t, ni so luut, Paul, Maren mutt slapen!«
Paul sprook lies, aver dat keem dar kruus rut, de Saak harr all sien Gedanken dörch'nanner smeten.
»Maren hett Di nix seggt? Hm! Warrt sach sülben ni daröver klaar west hebben. De Dokter hett recht, Paul, aver wenn allens sinen goden Verloop nimmt, denn hett de Heevamm hier noch nix verlaren, dat kann noch veer bet fiev Maanden duren. As ik see, nu is se krank, se hett en sunnerbaren Anfall hatt, de joni wedderkamen mutt, sünst geit 't slimm. Weetst Du vellicht, wat eer tostött is?«
»Nee nee – güstern abend weer se so snaaksch, as se von Doortjn Holm keem – schull de wat mit eer hatt hebben?«
»Nee, dat harr se den Dokter seggt, Doortjn is ok jo eer best Fründin«, meen Anna. »Na, in den Tostand kann 't mitto en lütten Schreck doon. Darüm vorsichtig mit Maren, Paul! Se warrt dütmal sach goot darvonkamen«, trööst se, »vellicht kann se al na en paar Dag wedder opstaan.«
»O, dat weer schöön!« reep Paul. »Ach, Anna, wenn 't en Jung weer!« sett he mit en glücklich Gesicht hinto.
»En gesundes Kind, Paul, un en gesunde Moder! Dat laat uns wünschen. – Komm nu, Du hest gewiß to doon! Maren mußt vondaag ganz tofreden laten, Du hest eer verschreckt.« Se trock em mit na buten. –
Anna harr recht, den veerten Dag stunn Maren op, weer bald wedder in Huus togang un harr allens ünner Ogen as sünst. Se weer bleek un heel still un swiegsam, aver de eer genau kenn, kunn seen, dat se en sunnerbare Hast un Unru harr. Sülben faat se ni meer mit an, Cillja stunn de Bolten to Siet; se maak blot af un to en Rundgang dörch Köök un Keller, Kamer un Stall. De allermeiste Tiet seet se vör eren Sekretär un wööl in Papiern, noteer un schreev, Reeknungsböker üm sik op Disch un Stool. Denn kunn se nüms üm un bi sik hebben.
Paul stüür se meer noch as fröer op de Arbeit in Stall un Feld. Dat dee nödig, denn in de Weertschaft feel dat egentlich an Hannen; de jungen Lüüd weren knapp, allens, wat stark un sund, droog den bunten Rock. De Arbeit weer ok dat best för Paul, de bi Maren eer Wesen un Doon unruig waar un ni recht wüß, wat he darvon denken schull. Nu weer he abends mööd, wenn he den Dag över Mist föört, plöögt oder in 't möre Land mit 'n Saatsack rümwaadt harr, söch frö sien Lager un funn en gesunnen Slaap. Eens versüüm se aver nich. Morgens bi den Kaffi un ebenso namiddags, wenn Paul sik mal fri maken kunn, denn leet se allens liggen und sett sik bi em hin. Se weer denn ni graad vergnöögt un spaßig as fröer, aver doch nett un goot bi Woort. He müß eer vertellen von de Lüüd in Huus un Dörp, von 't Veewark un wo 't utseen dee in Wisch un Feld; se lees em wat ut dat Blatt vör, dat he sünst knapp anseeg.
So lepen de Daag. Na en brusigen April weer en kolen natten Mai kamen, de eerst gegen 't Enn warmen Sünnschien brach. Dat Koorn queel sik lang, man so hooch to kamen, dat sik dar en Krei in versteken kunn, de Kö harrn en povere Weid, un de Utsichten op en gode Heuaarn weren wat wietlöftig. Aver denn sett de Juni in mit en prächtig Weder un maak allens wedder wett. Dat weren Daag, wo man dat Gras wassen hören kunn, as Klaas Lamack meen. De Sommer weer dar mit all sien Herrlichkeit. Dat blö un sung överall in Gaarn un Feld, dat Koorn weeg sik in gröne Wellen, Wisch un Feld un Heiloh harrn en krüderigen Aten, un wohin man höör un seeg, weer Lust un Leben.
Dat weer op 'n Sünndag gegen Johanni, de Heuaarn vör Döör, den annern Morgen schullen de Meiers vör Dau un Dag na de Wischen dal. Dat Weder weer schöön un lock na buten. Maren harr bether blot in Gaarn rümdriselt, wenn se sik överhaupt so veel Tiet laten dee, sik en beetjen to vertreden; se harr 't vellicht garni daan, wenn Doortjn ni jeden Dag röver kamen weer un eer rutstaakt harr. Meermal harr Paul eer utfören wullt, aver Maren wull nich, eerst müß se to Heck mit eer Schriveri, as se see.
Nu weer se to Hauptsaak klaar, wat dar noch feel, kunn eerst daan warrn, wenn se Antwoort harr von Tyge.
So üm Klock negen see se to Paul, he schull anspannen, se müß doch seen, wo 't Koorn stunn. Aver eer ool gode Kameraad, Doortjn Holm, müß mit.
Paul waar rein glücklich. He haal dat schöönste Geschirr un spann de beiden Vöß an den lichten staatschen Korfwagen, de so prächtig feddern dee.
De beiden Fruunslüüd seten achter in den breden Stool, un as de Wagen so flott över 'n Buurknüll na den Segen to joog, waar mennich Wunnerwarken luut över dat schöne Spannwark, aver ok över Maren eer small un bleek Gesicht, dat rein vörneem utseen waar, as weer se en Stadtminsch.
In 't Feld föör Paul Schritt, Maren schull allens in Komodigkeit seen. So dreben se von Koppel to Koppel, von Slag to Slag, överall stunn dat Koorn prächtig un versprook volle Säck, wenn 't Weder goot doon wull. Maren eer eernsten Ogen waarn allens wies, un Paul harr veel to vertellen un to düden; sien Gesicht glinster in Freud, denn Maren lööv sien Weertschaft – ach, dat harr se so lang ni daan!
An den Feldrand stüren se in de Heid rin. Hier helen Weg un Redder op, aver överall funnen sik Wagentrajen, to 'n Deel deep utföört un half överwussen von Heidkruut un Postbusch. Op de Hööcht leet Maren en Ogenblick anholen, hier weer de Heiloh mal wiet to överseen.
»Wo de Braambüsch blööt!« reep Paul vergnöögt.
»De Heiloh hett Licht ansteken in eer Kamer, Paul, se will sik smuck maken, eer düstergröön Kleed hett s' al an«, see Doortjn.
Paul schrachel. »Wat 'n Infall, Doortjn! As wenn de Heiloh en ool Fru weer!«
Doortjn grien. »Ganz recht, Paul, de Heiloh is en Fru, aver se öllert nich;
graad so smuck heff ik eer al seen in mien jungen Jaren. – Wenn 't ok mit uns so weer, Maren – wat?«
Maren schüddkopp. »Weet nich, dat kunn langwilig warrn – wüllt dat lever so laten, as 't nu mal is! – Wokeen höört dar nerrn dat Roggenfeld to, dat as en Kiel in de Heiloh sniden deit Paul?«
»Dat dar? Je, Maren, dat dar is jo uns' Hungerkamp.«
»De Hungerkamp! Dar föör uns mal hin, heff em al lang mal seen wullt!«
Paul waar unruig. »O, Maren, wat wullt Du dar! Du weetst jo...«
»Denn giff mi dat Leit un bliev Du so lang hier – seen mutt ik 't«, see se geruig.
He töger noch. »Nee, Maren, nee! De Peer sünd welig, de kunnen verschreckt warrn, dat geit nich.«
Maren stunn stillswigens op un wull utstigen, aver Doortjn trock eer wedder dal. »Deern, wat wullt Du! Dat laat na, kunn Di verglippen! Paul, wat schall nu so 'n Opstüren! Worüm wullt eer ni to Willen ween? Kannst Dien Fru ni den lütten Gefallen doon? Schaam Di wat! Man to! man to!«
De Peer trocken an, se müchen glöben, dat Kommando gull eer, un Paul stüür würklich op den Hungerkamp to. En Jaar weer verlopen, siet he düt Flach nich opsöcht harr, un noch weer 't em grulich, aver de Fruuns deen jo rein Gewalt!
An de Eck von de Koppel müß he still holen. He seeg stief op sien Peer; as aver Maren see, dat düt de best Koppel Roggen weer, de se bether in 't Feldmark funnen harr, sprung sien Oog doch mal af, un wat he seeg, sett em in Verwunnern, dat he en Ogenblick sien Gruun vergeet. De hoge Knick mit den swarten Slööndoorn weer dallegt, de Wall frisch utbetert, un an de Stell, wo sien Oom den Dood söch, stunn Klever un junges Gras.
»Dar kann keen Feld gegen, is en Staat!« reep Maren noch mal, »meenst Du nich ok?«
»Ja ja, Maren, is en Staat – aver aver wokeen hett den Wall opsett un den Knick sneden?« froog he halfluut, »dar weet ik jo garnix von.«
»Kassen Blunck, de hier in de Heid ümmer rüm arbeidt – is Di dat ni recht, Paul?« Maren luur em scharp an.
»Gewiß, gewiß, lütt Maren. Du büst goot!« He seeg eer mal dankbar an. »Hett Kassen sien Geld kregen?«
»Allens betaalt, Paul! – Wat is dat för 'n Vagel, de dar ut 't hoge Koorn ropen deit?«
»Deern, den kennst Du nich?« reep Doortjn. »Dat is de Wachtel. Fröer höör man eer veel in 't Koornfeld, nu warrt se raar. De Lüüd sünd darachter kamen, dat de lütt Vagel noch beter smecken deit as en Rabbhoon, un dar sünd garto veel dartwischen, de uns' schöne Welt blot geneten köönt mit Mund un Magen; de raut nich, bet se em in de Pann hebbt un freten köönt. Fröer reep de Wachtel so drollig: Flick de Büx! flick de Büx! Nu klingt mit dat, as wenn se seggt: Stick Di weg! stick Di weg! Dat lütt nüüdliche Tier is ut 'n Freden sett, to Voß un Maart un Wessel is ok noch de Fiensmecker kamen, de ganz keen Erbarmen kennt.«
Paul harr ümwendt un leet de Peer draben; eerst as se rinbögen in den Dieksdamm von Niemölen föör he wedder Schritt, düüd un lach un snack as vörher. Maren harr düt schöne Flach noch nie opsöcht. So seeg se mit en still Verwunnern op den blitzblanken Diek mit sien slowitten Waterrosen un mit Reet un Leesch un hoge Bobbelbesen an 'n Rand. Denn keem to Rechten de Mööl mit de Radkuul darachter, deep in Schadden von Eschen-, Ellern- un Wichelbööm. De luwarme Westwind sung lies in de hoge Dann to Siet von 't Waanhuus, wider trüch wink de Kruut- un Bloomgaarn mit Appel- un Beerbööm, Mööl un Huus helen Sünndagsrau. Op 'n Hoffplatz sloog de Hund kort an un sleep denn wider, en olen Grieskopp mit en wittblau Kapittelmütz nück ut 't Finster, ut de Kökendöör luur en frisch Mädengesicht, en paar Höner stoben to Siet – un de Wagen wööl wedder in den weken Sandweg, de sik wunn twischen Koorn- un Kantüffelfelder rop na de Heiloh. Hier bögen se rechts in widen Bagen üm den düstern Ellernbrook rüm, de achter Roggen- un Haverstücken to beide Siden an den Möölnbeek sik daltrock na Ilenbeck to. Na en Wiel stüür Paul wider in de Heid rin, Knick, Wall un Koornfeld verloren sik, rundüm weer nix as dat brune Feld mit Braam- un Postbusch, hier un dar krusen Ekenkratt un enkelt en Wacholder oder en kröpeligen Füürn.
»Langsam, langsam, Paul!« waarschu Doortjn. »Dat ool Wagenspoor is voll Lunken un Löcker, ok is 't en Sünn, an so 'n Staat un Pracht vörbi to jagen. – Is 't hier ni wunnerschöön, Maren?«
»Hm, ja, nu allens gröönt un blööt, un de Lerch in 't Blau swömmt un singt, magst du recht hebben. Aver in 'n Winter un in 't brusige Fröjaar waarn mi hier de Gedanken verdüstern. Un dat geit ok sach anner Lüüd so, denk blot an Dierk-Scheper. – Is de ool Mann beter waarn?« froog Maren.
»Is nu al wekenlang mit sien Schaap op 'n Viert. – Den olen Dierk hett ni de eensame Heiloh wunnerlich maakt, as Du meenst; he weer 't al, as dat Schicksal em dar rin stött. Un nu is he narms lever as op 'n Viert un op sien Aart ganz glücklich. Aver ik kann Di verstaan. Du büst in de fette Marsch gebaren, de so ganz anners is. Man mutt woll al mit junge reine Kinnerogen de Heiloh in 't Hart seen hebben, wenn man eer ganz kennen will. Dat heff ik so recht markt an minen Jörn, de in en lütt Heiddörp, in Stöörkamp, groot waarn is. Wenn wi uns an en Sünndag-Namiddag mal en besunner Freud maken wullen, denn nemen wi uns' lütt Anna an de Hand un gungen in de Heid, wo se recht eensam is. Graad hier op düt Flach hebbt wi oft rümdriselt. De lütt Deern söch Blomen un plöter bi uns rüm, Jörn weer still un swiegsam, aver binnen weer 't Sünndag bi em, dat wüss ik. Dat Rümreisen in Dörp und Stadt harr em minschenmööd maakt un bisterig darto, as harr he sik sülben verlaren – he weer nu mal en sünnern Mann, en echten Heidjer. Seet voller Fragen, de anner Lüüd garni bemöten doot oder de se afstuppt, wenn se mal kaamt. För em weer de Heiloh en groot Book, wiet opslaan un voll von Radels, de Gedanken weckt, voll von Biller un Sagen un Märchen, de em meer vertellen as mennich Paster in de Kark.«
»Hä hä hä, dar kommt he al!« schrachel Paul. »Wat he löppt, kiek!«
Doortjn verschraak sik, se weer noch ganz bi eren Jörn.
»Ach, dat is jo Hannes! Wo kommt de her?« Maren nück em fründlich to.
Mit en kreevroden Kopp sprung Hannes an den Wagen ran un strakel sien Grootmoder de Hand.
»Magst hier ween bi den Otterndiek, Jung?« froog Paul.
»Ja, lever as bi de Wartenbargen, hier sünd veel meer Vagelnester! Twölf heff ik al funnen.«
Sien Grootmoder böög sik na em dal. »Wat feelt Di, Hannes, Du hest jo weent«, froog se halfluut.
Den Jung schoten de Tranen in de Ogen. »De Adder hett mi dat Lerchennest utfreten!« snukker he.
»De veer lütten naakten Jungen, wovon Du mi güstern vertellst? Dat is jo gräßlich! Woneer?«
»Vonmorgen oder in de Nacht. Ik funn de Adder in 't Nest un heff den Satan dootslaan!« Ut de blauen Ogen sprung de Gramm.
»Prrr!« Paul weer von de Hööcht dalföört un heel nu an en Slagboom. Darachter leeg en lange hollrunde Wisch mit en Loopgraben in de Merr, worin dat klare Water sik sammel ut den bornigen Grund un nerrn daltrock in den Otterndiek. De dre Kö glupen nischirig na dat Hecklock, se weren woll ni veel Besöök gewennt.
»Dar 's de Adder!« düüd Hannes. He harr de Slang en spitzen Stock dörch den Kopp steken un den Stock schreeg in den Wall plant, dat se lang dal hung as en Pietsch.
»Wat Deuvel, de röögt sik noch!« reep Paul.
»Dat doot s' all, de hangt warrt, seggt Dierk-Scheper. De starvt eer nich, bet de Sünn ünnergeit.«
»Kommt Dierk-Scheper ok hierher?« froog Maren.
»Ja, güstern noch, vondaag wull he na Locksteed to. Wenn he hier is, bün ik ümmer bi em, ik mutt em ok rophölpen op den Voßbarg. He hett so 'n Riten in 't Been, seggt he, un hiemt so un hett so veel Hosten, ik glööv, he is krank.«
»Nee, nee, hool noch en Ogenblick, Paul!« see Maren halfluut. »Büst Du garni bang vör den Olen, Hannes?«
»Bang?« lach de Jung. »Wat kann de mi doon! He is ok ümmer goot gegen mi. Aver wat is dat för'n dösigen Mann! He snackt ümmer mit sinen Hund, un Spitz kiekt em denn an, as wenn he em verstaan deit – dösig! Schull de Hund em woll verstaan, Grootmoder?«
»Wer weet, Hannes!« grien Doortjn. »Wat vertellt he em?«
»Ach, allerlei! He seggt, düt Jaar waar ganz gresig warrn, ganz blödig un voller Tranen. To Noorn hett he fürige Stralen ropspringen seen hooch an 'n Heben, seggt he, root as Bloot un as glönig Isen. Un denn hett he klagen un jammern un schrien höört, un darbi see he ümmer: Ni waar, Spitz? weer 't ni so?«
»Laat uns widerfören«, kraag Paul, »dar kommt Trina al to 't Melken.«
»O, denn krieg ik mien Eten! Vondaag gifft Bickberen-Panukoken, Grootmoder!« reep Hannes mit blanke Ogen. »De mag Dierk-Scheper ok so geern!«
»Ji beiden köönt Ju woll prächtig verdregen?« froog Maren noch.
»Ja ja, aver güstern harrn wi uns bina vertöörnt. He see, hier de Otternwisch weer stalen, un ik see, dat weer ni waar, de höör Paul Struck to, un mien Meister harr eer hüürt. Aver he see dat ümmer wedder, un Spitz wüß dat ok un kunn dat betügen. Do lach ik em wat ut un see, dat kunn garnich angaan, en Stück Land kunn man doch nich op 'n Puckel wegslepen. O, wat waar he dull! Ik schull den Baart holen, ik weer dumm as en Bötel, de en Worm in 'n Kopp hett, un do müß ik wedder lachen.«
Maren schuul mal rasch röver na Paul, denn froog se: »Hett Dierk Di ni seggt, wosaken de Wisch stalen is un wokeen dat daan hett?«
»Henn Kark harr eer stalen, see he. Aver denn snack he wedder mit sinen Hund«, lach de Jung, »un see: wosaken de Spitzboov dat anfung, dat wüllt wi em ni seggen, Spitz, nee, dat kunn em to klook maken!«
»Hm!« De düstern Ogen sprungen mal över Wisch un Diek un Feld. »Wokeen höört de Braak-Koppel dar neffen de Wisch, Paul?«
»De höört uns to, is jo de Otternkamp. – Aver schüllt wi ni wider?« froog he.
»Ja, man to, hier warrt
mi
grulich!« see Maren halfluut. »Laat ool Dierk man snacken, Hannes, un hölp em man ümmer wedder op 'n Voßbarg, wo he wiet seen kann!« De beiden Fruuns nücken un winken em to, un bald weer de Wagen över de Hööchde röver un stüür na den Bistörper Weg.
Paul bröch de Peer sülben to Stall un smeet eer Foder in de Krüpp, Doortjn weer mal röver gaan na eer Kaat, üm Hoot un Dook aftoleggen. So dreep Klaas Lamack sien Madam alleen in de Stuuv, as he eer en Breef geben dee, den he ut Kellnhusen mitbröcht harr.
Dat weer sach nich all Fraamheit, wat Klaas bina jeden Sünndag na Kark driben dee; he wull sik ok en beetjen umhören, wo 't in de Welt utseeg. Den Sommer lang kreeg he dat »Blatt« knapp to seen, ok waar 't em suur, sik darut to verstaan, wenn he dat wietlöftig mal to lesen kreeg. Veel komodiger weer 't, in den Kroog, wo de Ilenbecker ankeren, bi en lütten Kööm un en Glas Bruunbeer sik allens nett vertellen un verklären to laten. Dat Vergnögen kunn he för een Schülling hebben un en Piep Tobak darto, denn de grote Kasten mit Petum stunn op 'n Disch för alle Gäst, de daran seten.
Vondaag harr he veel opsammelt, dat müß sien Madam ok doch weten, much he denken. He vertell veel von Rendsborg, wo nu de nie Generaal Willisen Quarteer maakt harr, von Foot- un Peervolk, dat binnen un buten de Festung liggen dee, alle Hüüs un Hööv grimmeln voll. Se luren darop, de Preußen schullen na 't Süden marscheren, denn waar de ganze sleeswig-holsteensche Armee över de Eider gaan un den Dän op 't Kamsool kamen. Aver slimm weer 't, dat de Soldaten ni recht Tovertruun harrn to den nien Herrn. Dat schull en heel geleerten Mann ween, de bannig spreken un schriben kunn, aver veel Lüüd seen, he harr 't in Wöörn as de Katteker in 'n Steert. Dar weer Bonin anners west. De see ni veel, aver he verstunn un kunn wat un weer en Vader för sien Lüüd, de för em dörch 't Füür gungen. Schaad, dat he weggaan weer un mit em de besten Offzeers! Wat darför intreden dee an Fremde, Offzeers un gemeen Soldaten, dat weer tomeist herlopen Volk, wat annerswo utspeelt harr, dartwischen Lüüd, de unsen Herrgott en Jott nöömt un wovon de meisten en Spraak harrn, de keen Deuvel verstaan kunn, un vele knepen al ut, wenn se eben dat Handgeld infickt harrn. Darüm harr de gemeen Soldaat en Gefööl von Unsekerheit, een froog den annern, wo 't warrn schull, dat rechte Vertruun feel. Düt harr he allens von en Kapperaal höört, den he dar in 'n Kroog drapen harr, vertell he. Ok de Paster harr von de Kanzel spraken, as keem nu de jüngst Dag; lütt un groot schull beden, dat nich allens tobraken un uns' lütt Land ni ganz in den Afgrund stött waar.
»Mi is darbi ganz wabbelig tomoot waarn. Wat hollt Se darvon, Madam?« froog Klaas.
»De Tiden sünd eernster, as de meisten weet, un dat is man goot«, see Maren, »sünst waar in mennich Hart un Huus dat Licht utgaan. Wi staat leidergotts wiet achter de Front un mööt in Geduld aftöben, wat kamen warrt. Dat beste, Klaas, wat wi doon köönt, is sach: fast op 'n Posten staan, de uns nu mal anwiest is. De jüngst Dag is för uns dar, wenn uns' Heergott uns afropen deit. So see ik 't an. – Wo geit Cillja dat? Se weer güstern en beetjen unpaß«, böög se af.
»Ganz kandidel, hett sik wedder sund slapen. Se vertell mi vonmorgen al ganz wat Nies, wat se von Stuten-Stina höört hett, un de harr 't von Lena Lopen, de sach bescheed weten deit. Denken S' sik an, Madam! Elsbe Suhr is sik enig waarn mit en Weetmann in Itzho. De Mann hett en lütt Smeerhökeri un steit sik prächtig, een Kind is man dar un al recht ranwussen. Is 't ni markwürdig, dat so 'n ole Rand...!«
»Still, Klaas!« stüür Maren. »Wüllt höpen, dat 't en Glück is!«
»Ach wat, Madam, Se sünd veel to goot! De gönn ik ganz wat anners!« reep Klaas. »Aver ik verklöön de Tiet, heff hier noch wat för den Middag – Cillja warrt mi schöön utlümmeln!«
»Kann s' dat ok?« grien Maren.
»De stuppt un strigelt veel an mi rüm. Na, mag ok woll nödig doon!« Darmit stapps he ut de Döör.
Maren gung in de Slaapstuuv un sloot achter sik to. Se wull alleen ween. De Breef weer von Tyge. Endlich! He harr eer al meermal gröten laten dörch Maria, se much Geduld hebben. He waar utföörlich schriben oder sülben kamen, wenn Inquarteern, Besöök un Arbeit em mal to Aten kamen leten. Aver dar vergung Week op Week, de Winter reis af, dat Fröjaar verklung, de Sommer trock in 't Land – keen Woort! Maren kenn eren Broder Tyge. He weer traag in 't Breefschriben, un nu he den Kopp voll harr von Gedanken un Sorgen, sach noch meer as sünst. Em noch mal schriben? Se hett daran dacht, besunners in kole eensame Stunnen, aver se keem över den Anfang ni rut. Tyge hett eer al mal so lang luren laten, domals in Grull üm Maria. Wat is 't nu? Gliekgültigkeit? oder wat sünst? So hett se fraagt so mennich, mennich mal, un darbi is eer Vertruun krank waarn. Schull se nu bedeln gaan bi eren Broder? prachern an sien Döör? Nee, keen Woort meer, keen Strich!
Aver still! De Breef is jo nu dar, se hett em apen in de Hand. Wat is denn sien Antwoort op eer Fragen? Den Abend vör den grulichen Droom hett se ganz utföörlich von eren Tostand schreben un dat se sik rein mööd un verlaten un unglücklich föölt. Denn hett se em beden, een von sien beiden groten Jungs to schicken, den will se en beetjen anleren, de Böker in Ordnung to holen, wenn se ni kann; se un Paul wüllt em holen as Söön in Huus, un dat schall sien Schaden ni ween. Wat seggt he denn darto?
Na en Beduurn, dat se sik so unglücklich un mootlos föölt, schrifft he, dat deit em leed, en Söön kann he eer leider nich överlaten, nu ni meer. Denn Boy, de öllst geit mit Maria an den Rhein, dar schall he noch enige Jaar den Wienbu studeren, naher Verwalter warrn bi den Vader von Sterlau, de en Narrn freten hett in den Jung. He, Tyge, mutt seggen, dat he em ungeern hergeben deit, aver Arfest meent, dar is garkeen Besinn, un so mutt de Boßel denn sinen Loop hebben. Ja, kunn he sik rögen as fröer in de glücklichen Jaren, denn waar he anners stüren! Den annern Söön, de eerst föfftein Jaar oolt is, mutt he bi sik beholen. Se finnt ok licht een in de Verwandtschop von Paul, meent Tyge, un de hett jo egentlich meer Recht darop as en Boysen. Weer Ilenbeck neger bi, kunn he sülben eer meer to Siet staan, aver dat is jo mal ni so – ob Paul ni dat beetjen Schriveri doon kunn, he harr jo doch fröer ganz alleen Buur speelt un Reken holen. – Sterlau un Maria sünd mit de Moder nu al wekenlang op Steenholt. De beiden jungen Lüüd blööt op rein to 'n Verwunnern. Den Krieg kann Sterlau ni wider mitmaken, meent Arfest. Is ok goot so, denn beide Bröder hebbt keen Vertruun to en goden Utgang. De Hochtiet is fastsett op den dörtigsten Juli un warrt man lütt fiert. De Öllern, en vörneme Tante von Sterlau, Oberst von Bonnet un sien Söön, en Student, warrt kamen. Wenn se un Paul nu Lust hebbt, denn sünd se ok fründlich inladen un hartlich willkamen. – Se hett sik, so hööpt Tyge, de Grappen ut 'n Kopp slaan; kole Gedanken hebbt veel Fruuns in eren Tostand, de all wedder verweit, wenn de Saak vörbi is. So seggt Arfest ok, mit den he daröver spraken hett. Nu in de Heuaarn un bi de Inquarteern, de garnich afriten wüllt, kann he ni wiken, aver naher warrt he kamen. Denn wüllt se mal över sien Schuld spreken. Dat se den Schuldschien gliek verbrennt hett, kann em ni gefallen, he süüt sik noch as Schüldner an un hööpt, dat mal en Tiet kommt, wo he trüchbetalen kann. Se hett em hingeben all, wat se von de Öllern arvt hett, denn de teindusend Mark un denn en lang Reeg Jaren, wo se em in sien Weertschaft to Siet stunn. Dat müß mal en Enn hebben, nu eerst recht, nu Arben in Utsicht sünd. Arfest warrt em uthölpen, nu mal mit en groten Posten. De kann dat goot doon, as he sülben seggt, he hett Överfloot un ni Kind noch Kücken. Un em, Tyge, is 't graadut seggt, lever, Geld antonemen von sinen Broder, de as en Boysen sien Familie doch neger staan deit. Wenn Paul en Arben hett, warrt he noch meer darop seen, dat he sien Vermögen bargen deit. Se schall groten Dank hebben för eren goden Willen, he blifft so al in eer Schuld, so lang he leevt, för all de Hölp in de fröern schönen Jaren un bet toletzt hin. Dat is jo nu all vörbi, aver he warrt eer dat nie vergeten.
Maren fullen de Hannen in den Schoot, se löön sik trüch. De Breef weer fründlich un hartlich, un dochen stegen eer de Tranen hooch. Wat weer 't?
Nu harr se dat swart op witt un von eren besten Broder: se dörf Tyge sien Kinner ni wedder an de Hand nemen, he schickt eer lever to fremm Lüüd an den Rhein; un denn: se is keen Boysen meer, se höört to de Strucken-Sippschaft un darüm brennt em dat Geld in de Tasch, wat se em geben hett, he will dat trüchbetalen. – See nich ool Abel ok so in den grulichen Droom? Hett se Tyge dat ok in 't Oor tuschelt? Oder hett dat Broder Arfest daan, de von Paul nix hören un seen will? Mutt se dat würklich glöben, dat eer Familie von eer trüchtreden deit, sogar eer Broder Tyge? Oder is eer Kopp nüsselig waarn bi all dat Gruveln, hett se verkeert lesen?
Se neem den Breef wedder to Hand, keem aver ni wiet, denn nu waar an de Döör wrickelt un kloppt, Doortjn stunn darvör un reep angstig eren Naam.
Maren steek den Breef in 'n Bossen un sloot apen.
»Hest Di doch ni verschreckt? Ik kreeg dat mit de Angst, kunn Di narms finnen. Schüllt wat eten, Paul sitt al an 'n Disch.«
Se gungen röver na de Sommerstuuv, wo deckt weer.
»Kriegt frische Hönersupp, hä hä!« He reev sik de Hannen. »Bün hungrig as en Wulf, Maren, Du ok? Aver aver wat hest Du? Dien Ogen sünd jo ganz root!«
»Hett nix op sik, deit sach de lange Faart«, meen Maren un sett sik ok ran.
KAPITTE DREUNDÖRTIG
Dat Heu weer ünner Dack, blot Kassen Mollt, de ümmer in sien Arbeit nahinken dee, weer noch ni ganz klaar. So rieklich as verladen Jaar weer de Heuaarn nich utfullen, aver de Buurn weren tofreden, un wat se borgen harrn, weer en godes Foder. Dat Koorn riep to, op hoge Koppeln steek de Roggen al de strogele Faan ut un wink den Meier. Noch harrn Weert un Knecht en paar Raudaag. Hark un Fork, Wagen un Geschirr waarn naseen un praat stellt, de Leenboom kreeg Bögel oder Gaffel, un op 'n Böön waar allens wegrüümt, wat in Wegen leeg un stunn, üm Platz to maken. Nachtigal un Bookfink waarn al swiegsam, darför klung ut 'n Wischhoff dat eentölige Bicken un Pinken von 't Haartüüch. Dat Dörp in de warm Sommersünn drööm in groten Freden.
So schien dat, aver dat weer man babenop. In Huus un Kaat pucker mennich Hart in Sorg un Angst, un alle Ogen un Oren luren na 't Noorn, wo en grulich Gewitter drau un jeden Dag, jede Stunn losbreken kunn. Dat »Blatt« gung von Hand to Hand un waar mit en Andacht lesen, as weert en Evangeelnbook; jede Kipenkeerl, Stutendreger, Bandjuud un Snurrer waar fraagt, ob he wat seen oder höört harr. De Peerkoopmann Hans Gloy weer in de Dagen rop west na Sleeswig, so wiet, as he kamen kunn. Alle Straten, Schosseen un Landweeg voll von Foot- un Peervolk, överall blitzen un glinstern Pickelhuben, Banjonetten un Helmen, de Grund bever, Brüggen över Au un Beek rummeln un bögen sik ünner de Last von Batterien, Trummel un Trumpett harrn dat Kommando. De Preußen weren op 'n Afmarsch, rasch rücken de Sleeswig-Holstener in eer Stell, de Dänen dreben von Flensborg dal na 't Süden, bald müssen se op 'nanner stöten, un denn gung 't op Leben un Dood.
Wat wieldeß in Ilenbeck ümgung, harr to en anner Tiet sach veel Tungen in Gang sett. Nu lach man blot mal kort op, as Kassen Mollt sien Grootdeern afloon un wegjagen dee – se harr en annern mal to fründlich anseen. Denn waar vertellt, dat Paul Struck de Otternwisch verköfft harr an Meister Neels un dat bävelste Enn von sinen Hungerkamp an den Heidjer Kassen Blunck, de sik dar en Kaat hinbuun wull, denn harr he sien Arbeit neeg bi. De Lüüd verwunnern sik mal wedder över Paul, de bi de Buurlaad sülben seggt harr, dat Koopgeld wull he an de Armkaß schenken, denn harr de Gemeen dat wedder, wat eer mal namen weer. Enige spitakeln daröver un seen, he weer en Narr, de Saak weer half vergeten; ob he för allens opkamen wull, wat Vader oder Oom utfreten harr. De meisten löben Paul un besunners sien Madam, de dar sach achter steken dee. Ja, stalen weer 't, as ool Lüüd betügen kunnen. Henn Kark harr in de Tiet, as he mit sien Geld de Bonapart von Ilenbeck weer, düt Land na un na ranplöögt, jedes Jaar en Lappen. Seen harr man 't woll, aver wokeen waag dat, em 't op 'n Kopp to seggen, dat he de Gemeen bestool. Wenn Paul un Maren dat nu wedder gootmaken wullen, so weer dat nett un dankensweert; de Saak weer verjaart, wat se deen, weer reine gode Will. De Schoster freu sik, he harr en goden Hannel maakt. De Wisch wull he mit Pööl un Lattenwark dicht maken un de Kö den Sommer lang Dag un Nacht buten laten, denn spaar he den Koharr. Hannes schull doch dat ganze Jaar to School un ok noch Nastunn hebben mit Bartel Rolff, Timm Voß un Heini Bolten. Dat weer ok sach Maren eer Wark, meen man, de wull jo ümmer wat anners, as wat fröer Bruuk west weer; Vader un Grootvader weren ok doch aan Sommerschool utkamen, worüm schull dat nu ni gaan!
All Daag wat Nies, dat Dörp keem garni to sik sülben! Merrn op 'n Dag leep Hannes von de Kö un störrt bi den Schoster in de Döör, ganz ut 'n Verfaat. He harr mit Dierk-Scheper mal wedder op den Voßbarg stigen wullt, vertell he mit Snuckern; se harrn dat ümmer un ümmer wedder versöcht, aver dat harr ni gaan. Op 'n mal weer den olen Mann dat Bloot ut 'n Mund störrt, denn weer he ganz slapp waarn un dalsackt in de Heid. Dar leeg he nu, un de Hund huuk bi em un huul.
De Meister smeet dat Schörtfell an 't Siet, schick den Jung wedder trüch na 'n Voßbarg un gung mit grote Schritten to Dörp an, üm Hölp to halen. An de Brüch bemött em Jochen Haack, de em see, na den Buurvaagt bruuk he ni hintogaan, de harr verledden Nacht sinen Ruun sadelt un weer ut 't Dörp jaagt na Ridders to un wider na 't Noorn. He harr 't nich utholen, hier gemachlich aftotöben, wat droppenwies an Naricht kamen dee över de Truppen, waar un ni waar. De Meister schüddkopp, see aver nix darto, he böög af un schester mit grote Schritten na Paul Struck sien Huus. Hier keem he ok an de rechte Döör. Paul sprung gliek op von sinen Disch, de voller Papiren liggen dee, spann sülben mit an un smeet en paar Klapp Stro op 'n Wagen un Peerdeken, Maren haal enige Kruken un Boddels mit Saft ut de Spieskamer, un denn fören se los, Klaas Lamack un Meister Neels. Paul kunn ni mit, as he see, he harr noch mit de Böker to doon, sien Fru harr em wedder an de Papiren kregen.
As de beiden eben bi Doortjn eren Gaarn vörbi weren in den olen Sandweg, de ropgung na 'n Hungerkamp, wies Klaas links över den hogen Wall un see mit Smustern: »Weetst, wat mi dröömt hett? Mi drööm, Paul Struck leet mi dar baben en lütt smuck Huus hinbuun mit en prächtigen Gaarn bet an den Wischhoff.«
»Junge, dat kunn Di passen! Aver Paul mützt Di wat! Denn seegst Du von baben dal op em un sien Gewees.«
»Segg dat ni luut, Meister! Du kennst mien Drööm nich, de draapt ümmer in. De Bööm waar ik hier wegnemen laten un mi en netten Togang maken her na den Weg.«
»Dat weer schaad!« duur de Schoster. »Düssen Weg mag ik so geern liden! Dat doot de Bööm, de op een dal kiekt, as wullen se een wat Besunneres seggen oder fragen.«
»Ha!« lach Klaas, »wat Du för Wörm in 'n Kopp hest! Wat schullen uns de olen krummen un knastrigen Bööm to seggen hebben! Ja, weren 't noch schire Dannen oder steile Eken! Dar is jo keen Boom mang, wo en vernünftig Brett ut saagt warrn kann.« He stüür rechts in en small Redder, dat sik dal trock na en lütt Brüch aan Gelenner, de von Paul leggt waarn weer, dat Wisch- un Koornland wiet rop an den Beek höör em to. Klaas sett de Peer in Draff, un na en lütt Viertelstunn weren se to Stell.
Jung und Hund huken neffen den Kranken, de lingelang in de Heid liggen dee. Spitz fung an to hulen, as Klaas anheel un rafsprung, Hannes seeg bang un bisterig ut.
Neels bück sich na den Olen dal: »Wo is 't, Dierk, deit Em wat wee?«
»Ach nix!« brumm de Ool. »Hölpt mi den Barg rop.«
»Wat? He will nu noch klattern? Doorheit, Dierk, wüllt Em enerwegens hinbringen, wo He sik to Bett leggen kann«, see Klaas.
»Nee, nee, Vader Dierk will noch mal de Heiloh seen!« reep Hannes ganz iverig.
Neels nück Klaas to. »Is jo licht maakt, faat man mal an!«
Se bören em tohöcht un nemen em twischen sik. Denn haken se de Hannen inenanner, de Ool müß sik darop setten un sik op eer Schuller stütten, so drogen se em lisen un komodig na baben. Hier maak he sik los un stunn en lange Wiel un munster sien stille Welt, so as he ümmer daan harr. De Hund seet to sien Föten, keek af un to an em rop un plier denn ok darhin, wohin sien ool Fründ den Kopp drei.
Hannes, de seen hebben much, dat Dierk de beiden annern trüchwies, bröch em sinen dicken Stock un stell sik neffen em hin. Dat holle Oog blitz em mal dörch de flusigen Ogenbraan an, denn stütt de Ool sik op Jung un Stock. He see keen Woort, ok ni to Spitz. Sien eerdgeel Gesicht weer aan Bewegung, as in Steen uthaut; wat he dach, weer ni darop to lesen.
Ründ ümher allens still. Op Kratt un Busch röög sik keen Blatt, de Otterndiek weer glatt un blank as en Iesbaan un spegel den klaren Heben, över de Heiloh danz de Bradden, de grönen, gelen un witten Koornfelder an 'n Rand, Ilenbeck, Niemölen, de Dannkoppeln to Noorn un Westen – allens in en finen blauen Daak, as leeg en Sleier daröver.
Ünnen stampen de Peer un slogen na de Flegen. De Ool trock den Arm, as wenn he sik verschraak; he aten mal hooch op un see denn: »Spitz, haal de Schaap, wi wüllt na Huus!« De Hund sprung tohööcht un bell, as harr he wat dargegen. »Hest Du mi ni verstaan, Spitz? Du haalst de Schaap!« He wies mit 'n Stock hindal na den Kratt. Un de Hund schockel los, Oren un Steert introcken.
Klaas schüddkopp un mummel: »Hm, wunnerlich! De Hund is klook as en Minsch!«
»Un beter!« nück de Ool. Denn fung he an to kröcheln, un dat klung, as wenn 't all kaken dee in de Bost, en Hosten sett in, un op 'n mal störrt em wedder en Blootstraal ut 'n Mund. Neels keek sik mal hastig üm na Klaas un wink mit 'n Kopp na 'n Wagen. Langsam drogen se em hindal.
As se em op 'n Wagen bören wullen, weer he af un wies op 'n Grund, wo se em hinleggen schullen.
»Aver, Dierk, He mutt doch fören! Gaan kann He unmööglich.«
»Spitz mutt da seen«, see de Ool flau.
»Wat?« reep Klaas un keek den Schoster an.
»Laat uns töben«, see Neels lies, »de Hund is jo bald wedder dar.«
Na en Wiel keem Spitz mit de Schaap un sleek wedder ran. He besnupper sinen olen Fründ un lick em Hand un Gesicht mit en lies Günsen.
»Wees vernünftig, Spitz, still!« see de Ool un wies denn rop na 'n Wagen. Klaas un Neels faten nu an, Spitz huul to 'n Erbarm, un vorn bi de Peer stunn de Jung un seeg mit grote angstige Ogen üm de Eck.
»So liggt He goot, Dierk – wi föört langsam«, see Klaas un steeg över 't Sittbrett, de Meister sett sik neffen em.
»Nu ga op Dinen Posten, Spitz!« Denn geev Dierk en Wink, dat Klaas tofören schall. De Tog sett sik in Gang, na Bistörp to, as de Ool wull, de Wagen vörop, denn de Schaap in en lange Reeg un darachter de Hund, traag un sluukorig.
Dat weer al schummerig, as se över Kellnhusen wedder an 't Huus kamen deen, Klaas un Meister Neels; se harrn noch den Dokter anseggt.
Al den drüdden Dag keem de Naricht, dat de Kranke storben weer.
In Ilenbeck weer 't man een Beduren över den olen Dierk-Scheper. He un sien Spitz un sien Schaap hören to 'n Viert as de kröpelige Füürn, as Barkenboom un Krattbusch; de Heiloh harr mit em en Stück Leben verlaren. Persepter, de em geern opsöch, harr all fröer mal seggt: so 'n Slag Lüüd as Dierk funn man narms meer, waarn ok ni wedder ranwassen; de Mann leet, as harr de ole Welt, de nu al lang versackt un vergaan weer, wedder Leben, harr en pulterigen Scheperrock antrocken un hödd Schaap merrn in de sore Heiloh. Wat ool Dierk drööm un dach un dee, sien Globen un Hönergloben – allens fremd, sunnerbar, nüms verstunn em as sien Hund, den he allens vertell, wat he op 'n Harten harr. –
Al den veerten Dag keem de Buurvaagt wedder trüch. He harr sik un den Ruun sach ni schoont, denn he harr helle Backen un seeg mööd ut.
Al den Abend keem he in den Schosterkroog. De Warkstell weer breken voll, un de binnen kenen Platz funn, seet oder stunn op 'e Vördeel oder vör 't apen Finster. Sogar Fruuns un Deerns weren kamen, üm wat to hören. Sünst summ un brumm dat in alle Ecken, vonabend weer 't markwürdig still, Ogen un Oren luren hin na den Buurvaagt, de vertellen wull, as Jochen bekannt maakt harr.
Detelt Rolff weer över Ridders, den Peisser Pool na Jevenstedt un Rendsborg reden. Hier verpusten sik Ruun un Rüter en paar Stunnen, denn draben se wider. Op den Weg von Rendsborg na Sleeswig weer veel Leben; swaar- un hoochbepackte Wagen, Lüüd to Foot un to Peer draben rop na 't Noorn. In Sleeswig waar dat Gedräng noch veel gröter, Straten un Weertshüüs weren bunt voll von Börgers un Landlüüd, dartwischen allerlei fremd Volk, anners in Spraak, Kleed un Utseen, verlotterte Keerls un Wiver mit gele Gesichter un freche oder schulige Ogen. Buur un Börger weren meist scholu un swiegsam, un op de eernsten Gesichter lees man blot een Fraag: wat bringt uns de Dag morgen un övermorgen? De dar zackereren, pralen un rümgrölen, weren Rümdrivers, ok sach Lüüd, de sik in eer Opregung en beetjen to veel op de Lamp gaten harrn. Detelt söch sik en Quarteer un trock sinen Ruun in 'n Stall; se weren all beid mööd un möör von den langen Dag. He kreeg aver wenig Slaap; de Nacht weer bruttig warm, un de Larm ünner em in de Schenkstuuv harr gar keen Enn. So weer he ganz tofreden, as he bi Dau un Dag wedder in 'n Sadel sitten dee. Wagens mit Munitschoon, Futterraasch, mit Broot, Fleesch un allerlei Waar wisen em den Weg.
He maak sik mit en staatschen Herrn bekannt, de op en Höchde holen dee mit sinen Eenspänner und de mit en Kiker de Feern afsöch. Dat weer en ool Oberst von de dänsche Armee, de sik al vör en paar Jaar utspannt harr un nu in Sleeswig waan, wo he baren un opwussen weer, en echten Düütschen, vertell em naher de Weert. »Wo wüllt Se hin?« reep he Detelt to. »Bliben Se hier, wenn Se ni von en Schandarm trüchwiest oder opgrepen warrn wüllt!« Denn geev he em sien Ogenglas un wies em, wo de Sleeswig-Holstener sik opstellt harrn, beteek den smallen Langsee, de lütten Hölter un de Dörper von Tolk bet Hollingstedt, en lange Reeg von Osten bet wiet to Westen. »Dar warrt de Danz losgaan«, see de ool Oberst, »uns' Lüüd kriegt harde Arbeit! Na mien Bereken hett de Dän teindusend Mann meer, jedenfalls sünd sien Offzeers dörch de Bank beter un se kennt eer Lüüd.« Detelt verschraak sik un reep: »Se meent, uns' Armee warrt slaan?« De ool Herr trock de Schuller un seeg denn lang röver na Idstedt, dat Glas an de Ogen. »Noch maakt se eer Opstellung, glööv nich, dat 't vondaag losgeit. Binnen Se eer Peerd achter minen Wagen un stigen S' in, denn lett sik en Woort snacken.« Se fören trüch.
Onnerwegens sprook un düüd he veel, un Detelt kunn man soveel ruthören, dat de Mann an sien Siet keen Höpen harr för düssen Krieg. »Wi mööt mal över unsen Misten rutkiken, wenn wi uns' Schicksal vörut seen un verstaan wüllt«, see he. »Ruß, Engelländer, Franzoos, Österriker – alltosamen sünd se uns ni gröön! Winnt wi, warrt uns de Kranz von en plumpe Russenhand von 'n Kopp reten, un wi warrt knevelt an Hannen un Fööt; kriggt de Dän uns alleen dal, weet he sik vör Övermoot ni to laten, un den mööt wi fölen. Hölp von uns' düütschen Bröder? In Frankfurt hett man lange schöne Reden holen un för uns spraken; wieldeß hebbt de Fürsten den groten Melkputt, de överlopen wull, mit rasche Hand von 't Füür sett, un nu is allens wedder sackt, wat dar kaak un in Schuum opsteeg. De düütsche Michel slöppt nu wedder, Gott weet wo lang! De Jaren, de vör uns liggt, seet düster ut!« – »All dat Goot un Bloot ümsünst!« stöön Detelt. »Ümsünst? ümsünst schüüt nix in de Welt, Mann!« reep de ool Herr. »Noch is 't ni to överseen, aver een Gewinn is al dar: uns' lütt Land is waak waarn un weet, wo dat hinstüren mutt, wenn 't mal wedder Dag warrt un anner Weder. Ik warr dat sach ni meer afleben, aver Se sünd in de besten Jaren. Oren stief, Mann, un den Kopp hooch! Seggen Se sülben: weer 't nich en Wunner, wenn uns dat all, wat wi dröömt un hööpt hebbt, na en lütten Krieg man so in 'n Schoot fallen waar? Kaamt eben ut 'n Slaap, de veerhunnert Jaar duurt hett, un sünd op 'n mal swaar riek? Ja, weer uns' lütt Land en Märchenwelt, kunn 't sach angaan! Dar kommt dat vör, dat een sik mit en hogen Puckel slapen leggt un waakt op slank un schier un schöön. Wat wi wüllt, is noch en Krieg weert, un de warrt kamen. Is 't ni so? Dat wi denn praat sünd, dar schüllt Se to hölpen, Se un jede Buur, Börger, jede Vader un Moder. – Höör! dar fullen all en paar Schüß! Na, in de neegsten Daag warrt dar schöön opspeelt warrn!« De Wagen heel an un Detelt steeg ut. »Groten Dank!« see he un geev den olen Herrn de Hand. »Ik ried wedder an 't Huus, wo Se mi hinwiest hebbt.« – »Recht so, Mann, ik see, wi verstaat uns! Gröten S' Eer Fru un Eren Jung, wenn S' een hebbt!«
Detelt reed den Namiddag dal na Rendsborg. Den annern Dag besöch he Tyge Boysen op Steenholt, as he Maren verspraken harr, bleev ok noch de Nacht. He harr sik darop freut, Leutnant Sterlau, de em ümmer so goot gefullen harr, un Maria wedder to seen, aver dat Nest weer utflagen, se weren ni meer dar. Vör en paar Daag weer de Hochtiet ganz still fiert waarn, un dat junge Paar, dat sien groot Glück knapp faten un laten kunn, harr sik op de Reis maakt na 't Süden, na de schöne Schweiz. Besunners de Moder von Sterlau kraag na; de groten Anstalten, de för den Krieg maakt waarn, setten eer in Angst, un Tyge weer 't ganz recht, dat sien Kind ut den Trubel rut kamen dee. Aver sien Huus keem em ganz koolt un lerrig vör, see he to Detelt Rolff; Maria feel em överall un ok Sterlau, de em leev waarn weer as en Söön. Eerst weer he bedenklich west bi den adeligen Swigersöön, aver as he düssen eernsten un düchtigen jungen Mann genauer kennen leer, müß he Maren recht geben, de em sotoseggen för Maria utsöcht harr. Denn trock he en Laken trüch un wies Detelt en groot Öölbild – Tyge Boysen sülben op un dal! Dat brune Gesicht mit den iesgrauen Kranzbaart, de hoge witte Steern un de witten krusen Haar, grundeernst de Ogen, as harrn se dat Glück lang ni seen, de Kopp en beetjen vöröver nüült, as harr de Nack mennich Last dragen – en prächtig Bild, smuck un waar un lebennig. Dat harr Sterlau mit veel Andacht un Iver heemlich maalt för Maria, dat schull se vörfinnen, wenn he mit eer trüchkamen dee na de nie Heimaat an den Rhein. Op den Gang dörch Stall, Schüün un Feld un an den stillen Abend in de Gaarnstuuv harrn de beiden Tiet, sik uttospreken över allens, wat in de Dagen eer de Gedanken opwööl, un Detelt kunn marken, dat Tyge sach noch grötere Sorgen mit sik rümdroog as he sülben. Detelt wull em en paar Daag mithebben na Ilenbeck, aver he schüdd den Kopp un meen: na de Slacht, wenn 't to 'n Goden gung, waar he kamen, nu kunn he ni von 'n Placken. He geev Detelt aver en lütten Breef mit an Maren, as de an 'n fröen Morgen wedder in den Sadel stigen dee.
De Buurvaagt vertell nich allens, wat he op sien Faart beleevt harr; he vertell, wat em paßlich schien för sien Lüüd, un sett denn heel eernst hinto: »Ik weer half krank vör Sorg un Ungeduld, as ik mi den Ruun ut 'n Stall trock – de wide Ritt hett mi goot daan. In Grunn see mi de ool Herr nix Nies, wenn he meen, de Saak waar en legen Utgang nemen, en recht Höpen un Globen harr ik sülben ni meer. Aver de ool Oberst hett mi en Woort mitgeben, wat mi un uns alltosamen en goden Weg wiest, wenn 't Unglück ween schull. Denn mööt wi uns begeben, see he, un in Geduld den Dag aftöben, de kamen mutt un kamen warrt. Bet darhin mööt wi uns' Jungs darop stüren un tostutzen, damit düsse Dag eer ni vörfindt as Slaapmützen. Se schüllt utfechten, wat uns verglippt is, schüllt vellicht noch ganz anners Goot un Bloot daran wagen. Aver ok uns' Döchter schüllt hölpen. Vele Fruuns, jung un oolt, hebbt uns in düsse harden Jaren wiest, dat se meer köönt as danzen, lachen un spaßen, wenn de Soldaten mit lustige Musik in de Dörpstraat rinmarscheert, meer as klagen un jammern, wenn in de Feern de Kanoon opspeelt, dat de Grund beevt. Wiet achter de Front hebbt se in kole Tiet dat Huus hell un warm holen, Mann, Söön oder Brüdigam utstüürt, den Moot steilt un eer tospraken, wenn se mal klamm waarn un ünner Mö un Noot dalbreken wullen.
Dat sünd nu mien Gedanken över de Saak, de ik mi wiet noog herhaalt heff, as Ji seet. Nu weet ik doch, wat ik
doon
kann un mutt, wenn de Dän de Babenhand krigen schull. Dat is in so 'n Tostand meer as en leidigen Troost.
Enige von Ju hebbt al wat daan, se hebbt exeert un op eer Aart den Krieg studeert. Ji weet, wat ik daröver denk, aver ik will 't vonabend noch mal seggen: laat dat na, Lüüd! De echte Landstorm süüt anners ut, düt is en Kinnerspill un to nix wat nütz! Laat uns' Jungs Soldaat spelen, dat hett Sinn, Ji weet, worüm!«
De Buurvaagt löön sik trüch un steek sinen Meerschuum wedder an, de em utgaan weer. Still weer 't waarn üm em, boomstill, un en Wiel see nüms en Woort. Denn krei dar von de Finsterbank her en helle Stimm: »Dar heff 'k en anner Meen, Buurvaagt! Noch is nix verlaren. Du denkst garto ring von den Landstorm. Willisen schull uns man ropen hebben, denn harr he seker teindusend Mann meer, de em nu feelt.«
In Detelt Rolff sien Ogen lüch wat op. »Wat Du seggst, Jasper! Ji hebbt würklich Lust to fechten? Dar bringst Du mi op en Gedanken. Ik will morgen na Kiel un will de Herrn von de Regerung den Vörslag maken, se schüllt den Landstorm gliek inropen un stapelboots na Idstedt schicken.«
»Wat? Wat schüllt wi dar?« knarr Kasper.
»Na, Willisen warrt Ju sach ni gliek verschicken, aver Ji warrt in Reserv stellt. Wenn nu dat Unglück will, dat uns' Lüüd trüchslaan warrt un wiken mööt, denn treed Ji vör un slaat Ju mit den Dän so lang rüm, bet de annern sik wedder vermünnert hebbt.«
»Dat weer wat!« reep Kasper. »Denn waarn wi afslacht as Swien! Nee, höör mal, dar dank ik för! Ik treed ut!«
»Laat Di doch nix wiesmaken, Kasper!« schull de Snider, »de Buurvaagt maakt jo Spaaß un hett uns för 'n Narrn!«
»Du kennst Detelt nich, de hett allerlei Grappen in Kopp un is verwagen! Nee, Deuvel ok, ik treed ut!«
De Buurvaagt drei den Kopp na de Döör. »Wo ist 't Antoon, sünd Ji praat, dat Ji övermorgen an de Baan marscheren köönt? In fiev bet söß Stunnen köönt Ji an Oort un Stell ween.«
»Praat oder nich praat, wenn de Befeel kommt, warrt marscheert!« brumm Antoon.
»Ik ga aver ni mit! Darmit basta!«
»Kasper, Du büst ni klook!« reep de Snider. »Dat schull den Buurvaagt ok infallen, na Kiel to gaan un de Herrn dar baben sowat vörtoslaan! Un denn kort vör de Aarn, wo de Hannen knapp sünd! Is jo lachhaftig, sowat to glöben!«
De Buurvaagt lach grimmig op un keem tohööcht. »Hest recht, Jasper, dat weer lachhaftig! Fallt mi ok garnich in! Ik wull Ju man mal wisen, wat Ju Landstorm weert is! Steekt Ju 'n Scheetprügel weg, Lüüd! He kunn Ju wegnamen warrn, Potthoot un Peersteert darto!« He see brummig Go' Nacht un gung. Bi Hinnerk Pahl sien Schüün stüür he na 't Oolndieksholt to, he wull noch mal na Paul un Maren, wo sien Anna, de Maren den Breef bröcht harr, op em töben dee.
KAPITTEL VEERUNDÖRTIG
In de Nacht steeg en Wolkenbank höger, de sik al an 'n Abend in Westen wiest harr; de ganze Heben betrock sik, an dat waar bargendüster. Denn fung 't an to drüppeln, un as de Morgen keem, leeg allens in en grauen Daak, en eentöligen Drisselregen sung sien dre Leder, de he ümmer sungen hett, so lang de Welt steit: von de lange Wiel, un von de Geschicht, de ümmer von vörn wedder anfangt, un von dat Elend, dat gar keen Enn hett – Leder, wobi de een wrantig un balstürig warrt, de anner mööd un slaprig, de drüdde trurig to 'n Starben. An so 'n Dag is sach Arbeit dat allerbeste aver buten weer ni to duren un in Huus un Stall ni veel to doon. De Kö weren op de Weid, Peer un Swien bald fodert, wat dar nableev, luter Pussel- un Puulkraam, wo de Lüüd bi rümstaat un op Doorheit stüürt.
Paul weer verdreetlich un klaag Maren wat vör, de sik na Middag mit Doortjn Holm in de Sommerstuuv sett harr. Se wüß denn ok Raat; bald weer he mit en paar Knechten op 'n Böön un meet Koorn in Säck. So kreeg he dar Platz för de nie Aarn, un dat Koorn stunn praat wenn mal en goden Pries baden waar.
För Maren weer in de Veranda en komodig Lager maakt op Paul sien lang Sofa, de dar rinsett weer; se fööl sik in de letzten Weken heel kröpelig un flau un müß veel liggen.
»Man kann doch allens wennt warrn! Fröer harr ik 't nich utholen, wenn so mit mi rümpäppelt waarn weer – schallst Dank hebben, Doortjn, so ligg ik as en Prinzeß in de Dei!« Maren strakel mal över de krükelige Hand, de eer eben noch en Küssen in den Rüch schaben harr. »Nu maak noch de Döör na 'n Gaarn wiet apen.«
»Denn höörst Du noch meer den Regen – is Di dat ni toweddern?«
»Garnich – worüm? So 'n Drisseln un Drusen un dartwischen dat Knappern, wenn de swaren Droppens von Blatt to Blatt fallt, dat höör ik geern, dar lett sik prächtig bi simeleren; verdreetlich is mi blot, dat man ni wiet seen kann. Aver wi sünd jo in Huus un wüllt garnich överall kiken.«
Doortjn stunn en Ogenblick in de Döör. Büsch un Bööm rögen sik nich, eer gröne Mantel hung swaar dal; de Fledderesch blang de Poort nüül noch deper in 'n Gaarn rin, un de duuknackte Wichelboom leet, as wenn he sik ganz dalbücken wull in den Beek. Op 'n mal leep en Schudder dörch de Boompöll, achterna en Ruscheln un Klatschen von den Droppenfall, un denn wedder dat eentalige Drisseln un Drusen.
»Komm, Doortjn, sett Di den Löönstool an mien Lager! So 'n Weder maakt Di ümmer trurig, seest Du mal.«
»Is ok so. Aver vondaag lettst Du mi garni darto kamen. Mi dünkt, Du süst ganz anners ut 'e Ogen – geit Di dat beter?« Se rück mal an de Hoornbrill un seeg eer fründlich an.
»Heff siet den grulichen Droom harde Arbeit daan, Moder Holm; dar is 't keen Wunner, dat ik Di snaaksch un sunnerbar vorkamen bün. De Saak is överstaan, un nu will ik Di vertellen, wat mi maandenlang so in Arbeit sett hett, Di bün ik 't schüllig. Weetst noch? Du kunnst Di ni darin finnen, dat ik Paul blot üm sien Geld heiraat harr, ja Du waarst dull, as ik dat graadut seggen dee. Minen Droom kennst Du, so weetst Du nu, worüm ik dat in Grunn daan heft, un dochen is Dien Menung, Abel harr recht, dat weer en Sünn...«
»Vergitt Dien Woort nich, Maren – Du sprickst ümmer von Abel. Laat Abel doch raun! Dat weren jo doch all Dien egen Gedanken!«
Maren lach. »Ja ja, ganz recht, aver wenn ik düsse Gedanken wedder denk, denn steit noch ümmer ool Abel vör mi un sprickt mi darmit an, se hebbt Abel eer Gestalt antrocken. Un darüm laat dat so, wenn Du mi man versteist, Doortjn! – Ik heff mi na de gruliche Nacht noch lang rümslaan mit Abel, nu bün ik op 't reine, bün wedder Herr in mien Huus, Abel hett to Hauptsaak den Prozeß verlaren. Wunnen harr se, wenn ik dat würklich daan harr üm Geld un üm ut Tyge sien povere Weertschaft ruttokamen. Abel dach in eer jung Jaren an sik un eer egen Glück, ik dach an en annern un an sien Kinner – wokeen hett dar höger grepen? Hier seggt, wat Ji wüllt, ik sta op mien Stück. Aver denn hett se mi vörsmeten, dat ik mi al mal verköfft harr. Dat Woort hett mi drapen. Ik wull wat gellen in de Welt, wull hooch rut un harr an leevsten na Graaf un Baroon langt. So lee sik bald en fine Asch över de junge Leev, un de Stolt graav dat Graff, wo ik minen schöönsten Droom rinleggen dee. En grulich Wark! Ik heff Stunnen hatt, wo ik mi wunden heff as en Worm, aver de Stolt kreeg de Babenhand. Hier liggt en groot Unrecht. Den Stolt opropen, dat he en reine schöne Leev krüspeln deit, is gewiß en Sünn gegen sik sülben un gegen en annern, den man dat Hart verköölt vellicht för 't ganze Leben. In de Dagen heff ik mi noch meer as fröer anklammert an minen Broder Tyge, de glöben müß, ik dee dat all üm em, wat man half waar weer. Achterna heff ik mi ganz in sinen Deenst stellt, un dat hett mi ni verdraten, ja, ik heff toletzt den Freden darin funnen.«
»O, mien Dochter, is 't waar?« reep Doortjn mit Tranen in de Ogen. »Denn kommt ok de Lust wedder, to leben!«
Maren nück. »Abel hett mi noch en Drüddes seggt, un darmit dreep se minen Stolt merrn in de Hartkuul: ik weer keen Boysen meer, ik höör nu ganz to de Strucken. So klaar dat is, ik heff mi mit Hand un Foot dargegen weert un bin minen Broder Tyge en Tietlang bina fremd waarn, as he in en Breef datsülvige andüden dee. Dat is nu all vörbi, de Stolt is dwungen un mutt sik kuschen. Ik bün Maren Struck un will nu mal versöken, wat sik ut de maken lett.«
Doortjn lach. »Mi dünkt, dat hest al daan, un wat Madam Struck utricht hett, darmit kannst tofreden ween.«
»Still, Doortjn, ik fööl mi recht lütt un stackelig. Aver wenn Abel seggt, dat Tyge woll geern mien Geld nimmt, sünst aver sien Swester achter sik smiten deit, so is dat ni waar, so minn is mien Broder doch nich! Tyge is in Riekdoom gebaren un ganz nich op Noot un Geldsorg tosneden. Un dochen hett he mi un Paul nich üm Geld anspraken, as he seeg, dat de Kriegsnoot sien Schipp seker op 'n Strand driben waar; de Hölp, de wi em bröchen, hebbt wi em bina opdwungen. Ok is 't ni waar, dat he dat Unrecht an Maria mi alleen oppacken deit, he hett sien goot Deel darvon namen un swaar daran dragen. De Grull twischen uns keem eerst mit Sterlau, un dat kann ik nu verstaan. Ik heff domals en leeg un en gefeerlich Spill dreben mit mien Broderkind, un Di un Abel bün ik von Harten dankbar, dat Ji dar stoppt un in Schööt ropen hebbt. Dat all heff ik vör 'n acht Daag minen Broder bicht, nix versteken. Dat hett mi goot daan un Tyge sach ok, denn he hett mi güstern en Breef schickt, de mi seggt, wona ik lengt heff all de langen Weken. De Schadden twischen uns is ganz weg, ik heff minen goden Broder wedder an mien Siet, för den ik egentlich leevt heff in de letzten twintig Jaar. Sü, mien lütt gode Moder, nu weetst Du, worüm ik anners ut de Ogen see as güstern un eergüstern.«
Buten gung mal wedder en Schudder dörch de Bööm, un en dichten Droppenfall bruus achterher.
Doortjn strakel eer de Hand man ümmerto. »Wo smuck Du büst in Dien Glück! Nu warrst Du ok wedder to Kräften kamen! Ni waar, nu is dat Kind doch willkamen?«
»Hm, ja, Doortjn, ik harr sünst an een noog.«
»Wat? Ik versta Di nich.«
»Nu, Paul Struck is jo egentlich en grotes Kind, wo ik noog mit to stüren heff«, see Maren. »Aver doch, ja, Doortjn, dat Kind warrt goot von mi opnamen, dar heff keen Sorg. Kiek an!« reep se op 'n mal, »wokeen kommt dar anlopen?«
Dörch de Gaarnpoort sprung en lütt kralle Fru un leep mit flinken Foot lang den Stigg na de apen Verandadöör – Trina Suhr, in Haren un op Töffeln, de Kökenschört half opsteken.
»Dar sünd Ji jo, ik dach mi dat! Hest Di doch ni verschrocken, Maren?« reep se bisterig un rein ut de Puust.
»Man kunn 't bina, wenn man Di ansüüt«, grien Maren; »wat hest Du, Trina?«
»Ji weet noch von nix? Herrgott, harr ik denn man swegen!«
»Trina!« reep Doortjn un drau eer mit de Ogen, »hool den Baart!«
»Wat is 't? Rut darmit! En Unglück?« Maren keem steil op.
»Ja, ja, verschreck Di man nich! Ach, Du leve Gott, wat is 't en Schicksal!« Se ween luut in de Schört.
»Trina, wat wullt Du hier darmit! Du weetst doch, Maren...«
»Ei wat, woto so 'n Opstüren! Sprick, Deern!«
»Uns' Armee is slaan! Allens störrt na Rendsborg to, Soldaten un Börgers mit Fru un Kind! Allens is verlaren!« Trina schreeg dat rut, denn leep se wedder mit Wenen ut Gaarn un Poort.
Maren harr de Ogen wiet apen reten un starr eer na, as fluster eer Glück darvon, dat se eben seen harr.
»De dumme Goos!« schult Doortjn in Sorg üm Maren. »Warrt sach so slimm ni ween, mien Dochter! Komm, komm, legg Di wedder hin! Ik will mi mal umhören un Di ruigen Bescheed bringen.«
In den Ogenblick gung de Deeldöör, Anna Rolff un Geschen Voß treden rin.
»Is 't waar? Allens verlaren?« froog Maren mit en sunnerbar dumpen Ton.
Geschen nück. »Wokeen hett Di dat seggt?«
»Ach, is jo enerlei! Seggt blot, woher kommt düsse Post.«
»En Stafett von Wrist, – schull sach na Itzho – de reep dat Persepter un den Buurvaagt to in 't Vörbijagen«, see Geschen. »Un all, wat von Kellnhusen dal kommt, weet Grulichs to vertellen.«
»Woneer sünd uns' Lüüd trüchwiekt?« froog Maren noch.
»Düssen Middag al. Uns' Soldaten sünd ut Rand un Band un schimpt un schüümt. Graad as de Dän sik ni meer holen kann un trüchhoppen deit, lett Willisen uns' Armee afmarscheren un gifft Befeel, över Sleeswig na Rendsborg to stüren; en Deel schall na Missunn to gaan ween. Dat Pack! Hangen schull man de Keerls!«
»Wokeen?«
»Willisen un sien Sippschaft! Verraden sünd wi, verköfft! Se hebbt sik besteken laten! Nu wunnert man, dat eer egen Lüüd eer ni dootschaten hebbt!«
»Geschen, Geschen!« kümmer Doortjn, »wi weet dar jo alltosamen nix von – wo kannst Du sowat seggen!«
»Wat?! Aver de Soldaten weet dat un de seggt dat!«
»Laat uns danken, dat wi keen Kinner darmang hebbt!« see Anna lies. »Dar schüllt en Barg Lüüd fullen ween, un wat is nich all to 'n Kröpel schaten!«
»Dat is dat Enn!« stöön Maren un sack trüch op eer Lager.
Doortjn geev de annern en Wink, so schullen en Ogenblick rutgaan. »Wat hest Du, mien Dochter? Du büst jo rein koolt un beverst an 'n ganzen Liev.«
»De Schreck – mien Stunn is dar – to Bett, to Bett!«
Maren waar von Anna un Geschen na de Slaapstuuv dragen. –
Ünner de Bööm waar 't al schummerig, de Abend bröch en lisen Wind mit, de na un na starker waar. Noch regen dat dribens weg, un de Heben weer överher grau. De Lüüd, de bi de Naricht von de Slacht op Straat un Buurknüll tosamenlopen weren, harrn sik wedder verkrapen. So lee sik över Dörp un Straat un Feld un Heiloh sachen de Nacht, de grulichste Nacht för 't lütte Land siet de gresige Russentiet. In Huus un Kaat seet de Sorg baben an 'n Disch, se heel in Wandbett un Alkoven de Ogen waak, un in mennich Hüsen kemen Graam un Angst darto üm Söön, Broder oder Brüdigam.
Paul keem in grote Opregung, as he höör, dat gliek »de Fru« ut Kellnhusen haalt warrn schull. He spann sülben mit an, weer aver ni ganz inverstaan, dat Klaas den schönen Korfwagen nemen wull un de beiden Vöß, sien best Spannwark weer em doch to goot in so 'n Slackerweder, meen he. Aver Klaas wull dütmal von de annern stiven Kracken nix weten, de Saak harr Iel, as Anna em seggt harr.
Ok schull he den Dokter mitbringen, schull aver Paul noch nix marken laten. »De Regen is över, aver de Nacht is bargendüster, un düt is de eenzigst Wagen, wo Lüchten anbröcht warrn köönt.«
»Wat maakst Du, Klaas!« schull Paul. »Wenn ik en Paar Peer inspann, denn bruukst dat ni natoseen, dat kann ik noch!«
»Ole Gewoonheit, bün 't so wennt«, see Klaas geruig. »Dat een Licht is to kort, en anner her!« reep he den Peerjung to. Denn lee he sik den Mützenreem ünner 't Kinn un steeg op. »Warrt ümmer brusiger, de Peer kriegt Arbeit op 'n Trüchweg.«
»Ja, ja, warrt en unruige Nacht – jaag ni so dull, Klaas!«
De Wagen sett sik in Gang, eerst sinnig in en Zuckeldraft na Buurnaart, aver as Klaas man eerst achter 't Möölnholt weer, schoot de Wagen vörwarts, as wenn de beiden Vöß em ut de Macht kamen wullen; de Hofen stampen in den matschigen Grund, un de Räder patschen un brusen dörch de Waterpooln, dat de Sprütten den Foormann üm de Oren flogen. De Wind suus un bruus un wööl links un rechts in Boom un Knick, de ganz so leten, as verschraken se sik hart, wenn de Wagenlücht eer mal rasch anblitzen dee. In Kellnhusen keken de Lüüd ut Döör un Finster as de Wagen över den Steendamm rassel, se muchen glöben, dar waar wedder en Unglückspost bröcht. De Heevamm weer to Huus un bald klaar to 'n Opstigen, den Dokter kreeg he ni mit, de weer över Land un waar sach vör Merrnnacht ni wedderkamen, see sien lütt Huusholersch Engel Stolt, de Klaas goot kenn.
»Denn segg em, he müß gliek kamen, dörchut!« reep he eer to.
»Ja, aver kannst Du mi nich ungefeer seggen, wat Dien Madam feelt? De Dokter weet dat geern vörher.«
»Du ok sach, Engel! Segg em man, ik harr Trina Bollhardt mitnamen, denn weet he Bescheed.«
»Ik ok, Klaas!« lach de Deern. »Wat maakt Cillja? Geit se garni meer to Mark un to Kark? binnst eer doch ni an 'n Aben?«
Klaas höör nix meer, de Wagen rassel al wedder lang de Straat.
»Na nu, wat stickt den in de Kroon!« gnurr de Deern un sloog de Döör achter sik to.
Se harrn op 'n Trüchweg den Wind schreeg von Süüdwesten her in 't Gesicht, so weer 't bi dat Susen un Brusen en suur Snacken. Aver Fru Bollhardt harr sik nich ümsünst neffen Klaas op 'n Stool sett, op so 'n langwilige Faarten höör se geern wat Nies.
»Föör doch ni so unklook! Dar warrt een jo angst un bang bi! Wokeen see, dat dat slimm stunn?«
»Anna Rolff. Madam is so wiet rünner, is ut de Kraft, seggt se, un nu de grote Schreck darto!« Klaas leet de Peer en Ogenblick Schritt gaan, se fören graad bi den holten Beek den steilen Barg rop.
»De Schreck? Wat för 'n Schreck?«
Klaas vertell, denn sett he hinto: »Dat sünd gresige Daag! De Krieg fritt dat Jungvolk un sleit nu ok noch de Lüüd dal, de achter de Front den Jammer anseen mööt, un graad de allerbesten!«
»Ja, de Tiden sünd slimm! – Aver wat bi so 'n Gelegenheit de Wiver all seggt, dar mußt ni na hinhören! De sünd all klöker as Dokter un Heevamm. Wenn de recht harrn, storben de meisten Fruuns in 't Wochenbett. Ju Madam mag jo en beetjen flau ween, ik heff eer lang ni seen, aver se hett en Willen un is ni bang – in so 'n Tostand de Hauptsaak. – So föör doch en beetjen langsamer, Klaas! De Wind ritt een jo dat Woort twischen de Teen weg! Wi kaamt frö genog; dat mutt ik doch weten! – Wat maakt Dien Cillja un de Jung?«
Klaas leet würklich de Peer wat langsamer draben. »Warrt all beid snickenfett! De Bengel lach mi güstern al an, denk Di! Hett de lustigen Ogen von minen Grootvader, seggt mien Moder. Darför schall he aver ok noch mal Buur warrn, as sien Öllervader west is!«
»Wullt Du aver hooch rut mit Dinen Jung!« lach de Fru. »Hest ni mal egen Kaat un denkst...«
»Egen Kaat? De is al half klaar un kommt tokum Week ünner Dack. Wi kriegt dat smuckste Huus in Dörp, weetst dat! Mit 'n rodes Panndack un en witten Schosteen, Gaarn vor un achterut.«
»Minsch, mußt Du aver spaart hebben in de letzten tein Jaar! Fröer droogst Du Dalers un Drüddels loos in 'e Tasch«, lach se.
Klaas lach mit. »Liggt wat in de Raaß! Mien Grootvader weer ok en Brascher, is mi seggt waarn. Aver dat is nu anners mit mi, Trina. Uns' Madam hett mi in de Maak hatt un mi en Weg wiest, den ik gaan kann un will. Ik segg Di, de kann een de Seel ümkrempeln!«
»Ju Madam is en basige Fru, as man seggt.«
»De? Wenn de an Willisen sien Stell staan harr, de harr de Slacht ni verlaren, dar verlaat Di op!« praal Klaas.
De Fru höög sik. »Meenst dat? Kunn Elsbe Suhr aver den Mund ni stoppen.«
»Na, de hett aver ok en Muulwark, dat noch mal dootslaan warm mutt, wenn se al storben is. De Krieg gegen en giftige Wivertung is ok sach de slimmste.«
He sett de Peer wedder in en scharpen Draff, un bald weren se bi de eersten Hüüs in Ilenbeck. De Klock weer al gegen ölben, un dochen seten Meister un Gesell in de Schosterkaat bi de Arbeit, ut de Waanstuuv drööm en mödes Licht, bi Hinnerk Paal un in Huus un Kaat hin un her weer noch allens waak; bi de Brüch stunn en Kluster von Minschen, sach Buurn un Katenlüüd.
»Bringst Du wat Nies?« krei en helle Stimm em to.
»Nee, wat Oles, Jasper!« reep Klaas un joog wider.
»Ach Du!« schull de Fru, »ik hell mennich Galopp mit Di danzt, as Du noch Dien sund Been harrst.«
»Lang her, ja!« Klaas stüür in 't Doorlock un heel na en Ogenblick vör Döör. »Wo süüt hier ut?« froog he Cillja, de al en Wiel op em luurt harr.
»Ni goot! – Dar kommt Paul Struck – snack em wat vör, he steit överall in Wegen«, tuschel se em to. Denn holp se de Heevamm von 'n Wagen, de Paul mit en Gottloff begröten dee.
»Du warrst mi bistaan«, reep he eer to, »dat se ni mit mi so rümjaagt, narms dörf ik kamen!«
»Wenn 't Kind dar is, warrst Du ropen, Paul – hool mi nu nich op!« Darmit gung se mit raschen Foot na baben.
»Dar süst Du! So sünd de Wiver all mit mi! Is en gresigen Tostand! Gung Di dat ok so, Klaas?«
»Dat will ik menen!« reep he. »Ik bister de halve Nacht in Gaarn rüm. Aver as toletzt de Jung anfung to bölken, leep ik ut beide Töffeln, dörch Stickberenbüsch un över Blicken, de ik eben ümgraavt un schöön harkt harr, üm man gau rintokamen. Junge, Junge, dat weer en Fest, as ›de Fru‹ mi den punnigen Bengel in de Hand lee! Mi störrt dat Water ut 'e Ogen, un ik bün doch sünst keen Waschlappen!«
»Ja ja, dat mutt en grote Freud ween!« see Paul mit en Süüfzen, »ja, wenn 't sünst all goot geit.«
»Mutt man eerst de Peer mit Stro afriben, sünd en beetjen natt waarn, warrt ok dörstig ween. Naher köönt wi uns in de hoge Stuuv setten un uns wat von den Dag vertellen.«
»Is ok waar, Klaas, is ok waar! Bliev Du man hier in 'n Stall, ik will eer woll Water un Foder geben.«
As Klaas em man eerst in de Stuuv harr, snack he em bald op sien Bett: denn kreeg he doch wat Rau na den unruigen Dag. He sülben steek sik sinen Brösel an un sett sik an 't apen Finster, üm hören to könen, wenn de Dokter kamen dee. Üm Paul op anner Gedanken to bringen, snack he över de nie Kaat un över de Aarn, de vör Döör stunn, keem aver ni wiet, denn bald fung Paul an to drönen un to snorken, dat Bett harr 't em andaan.
Dat duur ni lang, denn weer Jochen ok dar, he wull hören, wo 't gung un stunn. Klaas kunn em nix seggen, as dat he op 'n Dokter luur.
»Klock is na twölf, un noch sünd bina alle Finstern hell. Wenn düsse Nacht man eerst vörbi is!« stöön Jochen. »Wagen op Wagen jaagt von Itzeho her na Kellnhusen un Wrist to, un Stafetten kaamt von dar. Wat se bringt – sach all Unglück! – Dar kommt de Dokter! Segg em, he schull na 'n Schoster kamen, Mariken hett sach de Angst sterbenskrank maakt.«
»Noch keen Naricht von Niklaas?« Klaas tööv de Antwort nich af, he gung, üm den Dokter intolaten.
Jochen gung slöpig wider. De Heben weer bina reinfeegt von Wolken, so dat man de Steerns seen kunn; se schinen lütter un wider weg, aver se weren doch noch dar! Langsam kropen de Stunnen, de Straat waar stiller, de Lichter in de Hüüs slepen in bet op en paar. Üm Klück dre seeg Jochen en Mäden oder Fru över 'n Buurknüll gaan hin na Detelt Rolff sien Huus un bald wedder trüch kamen. Wokeen dat weer un wat se wull, kreeg he ni klook, se keem to gau weg. Kort darop draav en Rüter ut Detelt sien Doorlock un joog na 'n Segen rut, Jochen waar em ni wies, he weer al röver gaan na 't Möölnholt.
As de Morgen dalsteeg von 'n Heben, weer 't en schöön Weder. De Storm harr sik begeben, en köligen Noordwest sung dörch Büsch un Bööm un drunk de letzten Droppens op, de sik noch versteken harrn. Ümmer noch stunn de Dokterwagen vör Paul sien Döör, de Kutscher harr utspannt un sik in 't Heu smeten to 'n Slapen. Klaas gung üm Klock acht mit de annern Knechten un Deerns rut na 'n Möölnkamp, üm Roggen to mein, so harr he 't mit Paul afspraken. Dat weer noch en beetjen frö, to meien, aver op de hogen Koppeln kunn 't angaan. Se wullen an de Arbeit, Buur un Knecht un Deern, all suchen se en Tröster in de grote Noot; de Buurn muchen ok denken, dat bald de Hannen knapp waarn, Detelt Rolff harr seggt, nu müssen noch Griesköpp un halve Jungs mit in den Krieg.
Paul stunn buten achter de Schüün un hack Busch. Dat weer Jungsarbeit, aver vondaag weer 't em all enerlei. He stunn in Hemdsmaun un in bloten Kopp vör sinen Haublock un hack darop los, so wenn he sik umbringen wull. – As he den Morgen waak waar, verschraak he sik hart, dat de Dokter nu all stunnlang dar west weer un em överall bestörrte Gesichter bemötten. Nu wull he na Maren hin, afsluuts, un as Doortjn un Geschen sik em in den Weg stellen, schoov he eer to Siet un reet mit Gewalt de Waanstubendöör apen un reep luut: »Van Deuvel, bün doch woll noch Herr in mien egen Huus!« Aver in den Ogenblick stunn ok de Dokter vör em, de den Larm höört harr. He wink em aan Woort rut na Deel un gung mit em vör de Döör, dar sprook he man en paar Wöör to em. Wat he see, kunn Anna Bolten, de ut de Köök schuul, ni hören, aver Paul trock de Klöör un harr sik, as wenn an em en Slag op 'n Kopp geben harr; he hopp en Schritt trüch un seeg den Dokter ganz verschraken na, as de wedder ringung un em staan leet. Anna treed rasch an em ran un klaag em, dat dat Brennholt knapp waar, se harr bald nix meer ünner 'n Grapen to steken, ok schull övermorgen backt warrn. Paul verstunn nix un gluup eer an, as wenn se en Spöök weer, aver denn drück se em en Biel in de Hand un trock em achter de Schüün na den Buschbarg. So keem he in Arbeit un ut 'n Wegen, goot för alltosamen.
De Klock sloog acht, negen, se sloog tein, geruig, mit den depen Toon as ümmer. Denn böög de Dokter üm de Schüüneck un gung mit en möden Schritt op em to. Paul leet dat Biel fallen un seeg em mit apen Mund an un wiet opreten Ogen.
»Hier mien Hand un minen Glückwunsch, Herr Struck! Dat Kind is dar un leevt«, see he.
Paul stunn dar, as weer 't en Unglückspost. »Un un mien Fru? mien Maren?« froog he mit Stamern.
»Eer Fru hett de Saak hart mitnamen – nee nee, Mann, hören Se mi doch to Enn!« De Dokter heel em trüch.
»Seggen S' dat man! Man rut darmit, se is doot!«
»Das tu ich nicht, Herr Struck, denn das ist nicht wahr! Aber wenn Sie nun hineinstürzen und sie erschrecken, dann können Sie nur den Sarg bestellen. Also ruhig!« see he bestimmt. »Nun kommen Sie, das Kind können Sie sehen – ein großer strebiger Junge mit guter Stimme, Sie werden sich freun.«
»Un mien Fru – kann ik de...«
»Dürfen Sie noch nicht besuchen, doch ich denke, bald. Kommen Sie, kommen Sie!«
Se gungen rin na Paul sien Stuuv, wo Anna Rolff und Geschen den Kinnerwagen rinstellt harrn. De beiden Fruuns begröten em heel fründlich un wünschen em Glück; Anna sloog Gardien un Deek trüch, un dar leeg nu de lütt Prinz, wo he in stillen so lang op hööpt harr. Aver in düssen Ogenblick wull de Freud nich opkamen, as 't schien. Paul schuul den lütten Släper bang un fremd an, so dat Geschen ärgerlich waar. »Na, Paul, Du hest Di as Vader jo snaaksch! Freust Du Di garnich?«
»Ja ja, aver feelt em wat? Süüt jo ganz root ut!«
»Dar heff keen Sorg!« see Anna sachtmödig, »is en starken, gesunden Jung.« Se deck em warm wedder to. »Dat Kind blifft nu hier, Paul, wi mööt Di umquarteren. Du mußt en Tietlang röver no Doortjn Holm, Dien Bett is al dar. Wi köönt düsse Stuuv ni missen, un Du mußt Dien Nachtrau hebben.«
Dat weer nu wedder en Saak, de em ganz ni gefull, un de Fruuns harrn sach wedder en lütten Larm mit em kregen, wenn de Dokter ni trüchkamen weer. De seeg na de Klock un see denn: »Gegen Abend kann ich wieder hier sein. Ich bring' eine Amme mit, eine junge gesunde Frau, die kürzlich ihren Kleinen verloren hat – wenn 's glückt, wenn sie will«, sett he hinto. »Muß gut gepflegt werden, damit sie Nahrung hat!«
»Noch en Fru meer in 't Huus?« reep Paul un keek em verbaast an.
De Dokter grien un trock de Schuller. »Kinner kost Geld, Herr Struck, – geit nu mal nich anners! – Habe hier ein Rezept, das gleich in Kellinghusen besorgt werden muß. Sie wollen gewiß auch etwas für Ihre Frau tun«, wenn he sik an Paul. »Sie könnten mit mir fahren, in ein bis anderthalb Stunden sind Sie wieder hier.« Denn wink he de beiden Fruuns en Adüüs to un gung na sinen Wagen. Gegen den Dokter kunn Paul nich opkamen, un so schrökel he denn achter em her, rein möör un krank von Gedanken un Sorgen.
»Wenn Paul sinen Willen harr, de smeet uns all rut!« schull Geschen.
»De Mann duurt mi in de Seel, wat is de aan Maren!« Anna stegen de Tranen hooch. »Wat weer 't en gresige Nacht! Un wat warrt noch kamen!«
»Du meenst doch nich...?«
Anna nück. »Mien Mann is na Steenholt un haalt den Broder – wenn 's man bald kaamt! Wat see de Dokter, Du sprookst mit em?«
»He froog mi, wat Maren so wiet rünner bröcht harr, un as ik em nix seggen kunn, brummel he wat in 'n Bart. Wat ik weten wull, kreeg ik ni to hören – is en Keerl as en tobunn Sack!«
»Aver en Mann, de wat kann un dat Hart op de recht Stell hett«, meen Anna.
Doortjn keem rin, un as eer de Fruuns fraagwies ansegen, see se: »Gaat na Huus, Kinners, raut en paar Stunnen! Bi Maren blifft eerstmal de Fru', un ik drusel hier en beetjen in 'n Löönstool. Wenn de Dokter wedderkommt, harr ik geern een von Ju hier.«
Anna un Geschen gungen.
Nu waar 't still in Huus. De lütt Jung sleep prächtig, ok in de Krankenstuuv weer allens ruig.
Paul keem mit de Lüüd wedder trüch, he harr eer ünnerwegens drapen. Faart un Gang harrn em goot daan, as 't schien; he eet mi de Lüüd in eer Kamer un gung naher wedder an de Arbeit.
Gegen Klock fiev heel de Wagen von Steenholt an Detelt Rolff sien Döör. Tyge bleev man en Ogenblick binnen, denn gung he mit Anna röver na Paul Struck, den se op de Deel drapen deen, he klüter dar en Leenboom torecht, de den Morgen Schaden leden harr. »Ach, dat Du kommst!« see he woll tein mal un leet Tyge sien Hand garni los. He wies em sinen Jung, de noch ümmer sleep in sien warm Nest, denn klaag he em mit natte Ogen, dat Dokter un Fruuns em verbaden harrn, Maren to seen. Tyge höör allens geruig an un sprook em fründlich to.
Mit de Wiel weer de Dokter dar un gung gliek rin na de Krankenstuuv. Dat duur en lange Viertelstunn, eer he wedder rutkamen dee. As Tyge sik mit em bekannt maak, see he: »Op Se hebbt wi luurt, Herr Boysen! De Kranke hett veel von Se spraken, ganz eben noch.«
»Un von mi – hett se garni von mi spraken?« reep Paul dartwischen.
»Gewiß, Mann«, see de Dokter en beetjen kort, »aver se leng in eer Noot na eren Broder – köönt Se dat ni verstaan? Se weren jo hier un to Stell.« Denn sunn he en Ogenblick. »Wollen 's wagen, es wird ihr gut tun, hoff ich! Aber besonnen und ruhig, Herr Struck! Die Kranke verträgt keinerlei Aufregung.« Darmit weer he wedder rut. Na en paar Minuten keem de Heevamm un wink.
Un denn stunnen de beiden alleen an Maren eer Lauer. De Dokter stüür de Heevamm, de sach wat hören wull, na de Waanstuuv' un maak de Döör sachen to – Maren much em seggt hebben, dat se mit Mann un Broder alleen ween wull.
De beiden Finstern to Westen harr man mit witte Lakens verhungen, to Noorn weer man een, un dat stunn apen. Baben vör 't Bett stunn en lütten Disch mit de Medizin un en Book, dat Doortjn op Maren eer Anwisen al den Morgen harr ut 'n Sekretär halen mußt.
Maren wüß, dat eer Broder kamen waar, al in de Nacht harr Anna eer dat seggt. As se em vör sik seeg, sprung ut de Ogen en Straal, un de Mund vertrock sik, as wenn he lachen wull. De beiden verschraken sik över eer Utseen, besunners Tyge, de eer lang ni vör Ogen hatt harr. Maren weer hollbackig un witt as dat Küssen, wo se op liggen dee, Ogen groot un grundeernst, de Hannen op 'e Deek so small un dörchsichtig mit fine blaue Adern.
Paul harr en Ogenblick en Gefööl, as wenn he sticken schull, vermünner sik aver un reep mit en hesche Stimm: »O Maren, Maren, wo liggst Du hier to! Wo süst Du ut! Du schallst ni starben!« Tyge trock em dal op en Stool, de vör 't Bett stunn. »Bedenk, wat de Dokter see! – Wo is Di tomoot, Swester?«
»So goot, as 't ween kann, Tyge. Ik sta an de Poort – al stunnenlang – goot, dat Ji dar sünd.« Se sprook lies un langsam un stootwies. »Dar dat Book – seet Ju dat an! Wat dar in steit, weet Paul.« Se seeg em an un söch sien Hannen, de se lies drücken dee: »Ni waar, so schallt 't ween?«
»Ja ja, Maren, all wat Du wullt, allens! Aver«, reep he mit Snuckern, »Du schallst wedder sund warrn, wedder sund warrn!«
»Ruig, ruig, Swager!« see Tyge, aver de Hand, de he em op de Schuller lee, bever lies. »Du hest noch meer op 'n Harten, Maren.«
»Wo stei 't mit uns' Land?« froog se mösam, un as se seen much, dat eer Broder tögern dee, sett se hinto: »Volle Waarheit, Tyge! Mi maakt nix meer bang.«
»De Saak is verlaren, wenn nich en Wunner passeert, un dat glööv ik nich«, see he düster. »De Dän warrt uns sach hart mitnemen. Aver koolt is 't överall, besunners baben in Düütschland, un noch steit de Welt, un junge Lüüd waßt wedder ran – wi mööt uns vertrösten op en Dag, de noch mal kamen warrt.«
»Un Maria?« froog Maren na en Wiel.
»So glücklich, as se warrn kann. Sterlau is, as ik Di ok schreben heff, en prächtigen jungen Mann! Dar hett Dien scharp Oog mal wedder dat Beste opgrepen, un Dien Hand...«
Se wink af. »Dat Best hett en Hand von baben daan – en harde Hand un doch so warm!« sett se mit Tuscheln hinto. Se sloot de Ogen, de Bost gung lisen op un dal. En lange Minuut weer 't still in de Kamer. Denn lee se Paul sien Hand in Tyge sien aan Woort, blot de groten Ogen sprungen von düssen to den un sproken eer an.
Paul keek bisterig un angstig op, denn reep he: »Ja, Maren, ja, wi wüllt uns ümmer goot verdregen! Aver aver Du mußt bald wedder beter warrn, Maren!«
Tyge stunnen de Ogen in Dau. »Ik versta Di, mien hartensgode Swester, dat warrt Di noog ween! Düt Huus warrt mi von nu an meer seen as fröer – heff veel versüümt un verschüldt, veel goottomaken!« He strakel eer lisen över 'n Kopp. »Nu slaap man, un recht lang, dat Du wedder to Kräften kommst!« He trock Paul, de noch töger, sachen mit na de Waanstuuv, wo de Dokter an 't Finster stunn un na buten seeg in de schöne Sommerwelt.
He keer sik rasch üm un gung op Paul to. »Nu gaan Se mal röver na Eren lütten Prinz, Herr Struck!« see he fründlich. »De Heevamm is dar un wiest de Fru an, de ik mitbröcht heff. Denn köönt Se den Jung mal naakt seen, mööt doch Eren lütten Stammholer ganz kennen leren!« Darmit schoov he em lisen rut.
Tyge un de Dokter gungen na 'n Gaarn, wo de beiden en lange Wiel bi enanner op de Bank seten ünner den Wichelboom. Anna Rolff, de graad in de Kökendöör stunn, harr eer Verwunnern. De sünst so swiegsame Dokter sprook in een fort, weeg den Kopp, handsloog un wink röver na de Slaapstuv. So harr se em nie seen, dat müß wat Wichtigs ween, wat em so ut 'n Verfaat bröch, müß se denken.
Un so weer 't. De Dokter klaag, dat he veel to laat kamen weer, al vör Maanden harr man em ropen schullt, de Kranke harr en Tietlang ganz ut 't Huus rut müßt, na en netten stillen Oort, wo eer allens, wat eer opregen kunn, wegrüümt weer. He vertell von de lange schreckliche Nacht, de Maren dörchmaakt harr, denn lee he sien Hand op Tyge sien Knee un see: »Ihnen muß ich 's sagen, Herr Boysen, Sie sind stärker als Ihr Schwager. Meine Kunst ist am Rande, ja, ich habe nicht mal in Erfahrung bringen können, was den großen Kräfteverlust verursacht hat, der uns nun so verhängnisvoll wird. Der Puls wird von Stunde zu Stunde schwächer, das Ende ist nach meinem Bedünken sehr nah. Daher führte ich Sie und Ihren Schwager zu der Kranken – zu verderben war nichts mehr. Schon in voriger Nacht habe ich gefürchtet, daß sie mir unter den Händen sterbe; aber Ihr Name, den sie fast ständig auf den Lippen hatte, rief sie immer wieder zurück, und mit einer Energie, die mir noch nicht begegnet ist, zwang der starke Geist den Körper, standzuhalten. – Der Verlust«, sett he na en lütt Besinn hinto, »der Ihnen und diesem Hause widerfährt, ist groß. Aber es hat schon etwas Erhebendes, lieber Herr Boysen, einem solch tüchtigen und tapferen Menschenkind begegnet zu sein im Leben; hat man es gar um sich gehabt und seine Liebe erworben, ist 's ein seltenes Glück, das nachklingt wie ein Glockenton.« – De Dokter gung ilig fort to Dörp an, üm noch en krank Kind to besöken, naher waar he noch mal vörspreken, as he see.
Wieldeß huuk Moder Holm an 't Lager in de Slaapstuuv. De Kranke leeg mit slaten Ogen un röög sik nich, de Hannen foolt op 'e Deek. So leet se, as wenn se doot weer. Doortjn bück sik meermal na eer dal – ja, noch weer dar Leben in, se aten, wenn ok lies un swach. Sleep se? oder weer se al op 'n Weg... Se befööl mal de smalle Hand – de weer ni meer so hitt as vörhin. Schull de Besöök eer goot daan hebben? Waar se sik sund slapen, nu eer Broder Tyge, na den se so lengt harr, mit Paul bi eer west weer, eer trööst un tospraken harr? Dat geev Gott! see de ool frame Mund lies vör sik hin.
Doortjn waag sik ni to rögen, un nix röög sik in de Kamer. Ja doch! En lütt Muus leep över 'n Footborrn, an den Dischfoot bleev se huken, se much en Kroom funnen hebben; as Doortjn den Kopp drei, sprung se weg un witsch achter de Geldkist, de in de Abeneck stunn, todeckt mit en rootbrune Deek. Allerlei Toon keem von buten. Dörch 't apen Finster klung dat dumpe Hamern von en Boomlöper, de an de Arbeit ween much in 'n Appelgaarn, un wiet von 'n Buurknüll her Singen, Lachen und Jachtern ut Kinnermund.
De Stubendöör jank lies in de Angeln, Anna Rolff sleek wedder rin, bück sik mal na de Kranke un schuul fraagwies Doortjn an, de eer towink, denn sett se sik aan Woort.
De Minuten gungen.
Denn see de Klock an in de Waanstuuv, un na en Ogenblick klungen söben Sleeg, överut luut, aver langsam, aan Hitten un Hast, un de Toon weer as ümmer geruig, rund un voll.
Bi den letzten Slag sloog Maren de Ogen wiet apen, rich sik half tohööcht un reep luut: »Paul, dat Kind, dat Kind!« Denn sack se trüch in 't Küssen un leet de Hannen op de Deek fallen.
Ganz verschraken weren de beiden Fruuns opsprungen. Mit beverige Hand sloog Doortjn de Deek trüch un söch un fööl – »Du grundgode Gott, müß dat ween?« Anna fung eer op, sünst wer de ool Fru hinslaan.
Dat Finster to Noorn waar nu ok tomaakt un verhungen, de Klock afstellt.
Na en lütte Wiel wank Paul Struck twischen Tyge Boysen un Anna Rolff över de Deel na de Slaapstuuv, de nu en Dodenkamer waarn weer. Se müssen em half dregen.
En Jaar is in 't Land gaan siet düssen Dag, en ganz lang Jaar. Traag kemen un gungen de Daag; wat se bringen deen, weer to Hauptsaak Unglück un Truer. Bi Missunn un Friedrichstadt versöch de lütt Armee noch mal dat Glück, aver vergeevs, dat weren blot Aarndaag för den Dood, de den Jammer man gröter maken. Un dat grote Rad drei sik langsam wider. Winachten keem un Nijaar, stiller noch as verleden Winter. Denn sloog en Dag de Ogen op, de för ümmer ingraavt is in jedes Holstenhart. Do kemen düütsche Bröder mit Kolben un Kanoon un dwungen dat lütt Land in den olen Klaben. Ganz Düütschland seeg to, de ballte Fuust in de Tasch, de Engelsmann reev sik de Hannen, de Ruß drau noch un flöök, keer sik denn aver af mit en tofreden Smustern, un de Dän lach gräßlich op un sett dat lütt Volk den harden Holtscho in den Nacken. Vele von de jungen Lüüd, de mitstreden harrn vör dat hillige Recht, gungen in Gramm un Truer över 't grote Water, na Amerika un Australien, de annern leen Savel un Montuur ünnen in eer Laad un söchen Troost in de frame Arbeit. De Faan waar versteken un anheegt op en Dag, de kamen müß un kamen waar. So weren de Harten woll daldrückt, aver en still Höpen glöös ünner de Asch un bleev lebennig.
De grote Gottswelt dar buten wüß nix von Noot un Truer un Gramm, de ümgungen in de Minschenharten. Na den bunten Harvst keem as ümmer de Winter in slowitten Mantel un sülvern Kroon, un as dat Fröjaar em utspannt harr, wokern as ümmer Gras un Kruut; Blomen slogen de reinen klaren Ogen op, Swolk, Haadbar un Wewolk trocken in, de Nachtigal sung in selige Andacht, de Wind wööl in 't Halmfeld un weeg bi Lerchenleed un Himmelblau dat Saatkorn groot. All as ümmer. Un nu de Sommer mit sinen ganzen Hoffstaat dar is, blööt un brennt ok wedder de Braambusch twischen Kratt un Kröpelfüürn un op den hogen Voßbarg, so dat dat lett, as harr de Heiloh en Freudenfüür ansteken un lüch in 't wide Land.
Ok Ilenbeck hett von butento ganz sien ool Utseen, ja, dat is noch smucker waarn. Denn achter 'n Hillgenbeck steit nu en Kaat mit Brandmuur, en root Panndack un en witten Schosteen, dat schient un winkt in wide Feern. De aver an den letzten Juli-Sünndag mal lang den Stigg geit achter Paul Struck sinen Gaarn, süüt meer as dat. In un vör de Sommerstuuv huukt un sitt en ganzen Swarm von bekannte Lüüd, to 'n Deel wiet her. Twe hoge Gestalten mit witten Kopp fallt besunners in de Ogen, dat sünd Tyge un sien Broder Arfest, de ok sien lütt Fru mitbrücht hett. Dicht darbi reckt de Buurvaagt Detelt Rolff sien langen Leden un treckt blaue Wolken ut sinen Meerschuum. Neels Kiwitt is bannig bi Woort, un sien Mariken, de gries waarn un en beetjen tosamenkrapen is in dat slimme Jaar, hett eer stille Freud an eren Niklaas – he steit to Siet ünner de Appelbööm un spaaßt mit Geschen Voß eer smuck Anna. De Uniform hett he uttrocken un is al en Tietlang an en groot Kantoor in Hamborg, aver em steit jede Rock goot – is doch en staatschen Jung! An de Döör sitt Klaas Lamack, is aver knapp wedder to kennen. He hett den vossigen Baart staan laten, wiel em dat Raseren langwilig waar, un süüt nu ut as en rugen Ruß, vör den man sik waren mutt. De Lüüd nöömt em den Verwalter von Paul Struck, aver he mutt dat ni hören, sünst warrt he dull. Vondaag is he hellisch opkratzt, sien Cillja hett sach veel an em rümstrigelt. Un nu kiek an! Dar kommt de Fru mit den Kroonprinz, mit den lütten Paul, all de Fruuns in de Veranda kaamt in Oproor. Eerst süüt de lütt Bengel sik verwunnert un half verschreckt üm, denn warrt he sinen Vader wies, de opsprungen is, un nu handsleit he un röppt, »Adjer, Adjer!«, reckt de Arms ut un grippt em in den dichten Haarpoll. »Ja ja, komm man, komm man, mien lütt Stummel!« lacht Paul.
»Ist ja ein reizendes Kind!« röppt de Dokterin un will em so geern op 'n Arm hebben, aver de Jung keert sik snupps af un sleit sien prallen Arms üm Paul sinen Hals.
»Mußt Di nix bi denken, Swigerin, nix bi denken! Bi mi mag he an leevsten ween, lever noch as bi Moder Holm un bi Dien Anna, Detelt. Is 't ni so?« fraagt he in de Sommerstuuv rin. »He grippt ümmer na minen witten Kopp, dat witte Haar mag he so geern liden. Darüm topluust he Di ok ümmer de Prück, Doortjn. Is en Deuvelsjung! Heff ik veel Spaaß an! Hett al veer Teen, kiek!« wiest he de Dokterin stolt.
Alle Köpp hebbt sik dreit na Paul un den Lütten.
Üm de Eck von 't Huus kommt noch en Besöök, tögert en Ogenblick un geit denn neger ran.
»Oha!« lach de Buurvaagt, »nu warrt Tiet, dat wi gaat, Anna, dar kommt al de Polizei!«
Jochen grient, un sien Rundgesicht warrt noch bruner. »Goden Dag!« He tickt mal an de Mütz. »Kaam hier woll ganz to wrack, aver ik wull Di seggen, Detelt, dat ik Jörn Terres opgrepen un in Dien Schüün sparrt heff. Praal wedder mit de dänsche Footgaar un harr all de Kinner achter sik – besapen natüürlich.«
»Is goot so, Jochen! – Geist mit lang?« fraagt he Persepter, »Dien Fru is al vörop.« He gifft sien Anna en Wink, de annern kaamt ok to Been.
»O o, Kinners, so loopt doch nich all op 'n mal weg, nich all op 'n mal!« klaagt Paul un stüürt von een to 'n annern. Aver dat versleit nix, se kaamt all un drückt em de Hand un bedankt sik vör den schönen Dag. »Ji blievt doch noch en paar Stunnen, lütt Swigerin, man to, man to!« bedelt he.
Tyge schüddkoppt. »Geit nich, Paul, Klaas spannt al an, wi hebbt noch den widen Weg na Steenholt.«
Sü, dar kruupt Doortjn Holm an Paul ran un tuschelt em wat to.
»Is ok waar, Doortjn, is ok waar! Lüüd! Lüüd!« röppt he, »tokum Jaar an düssen Dag! Ji kaamt doch all wedder – ja? ja?«
»Dat versteit sik!« seggt Persepter, »wenn uns de olen Been denn noch dreegt, sünd wi wedder hier! Düt is en prächtig Flach!«
De meisten gaat üm 't Huus rüm, blot Matties Suhr un sien Trina driselt gemächlich op de lütt Poort to, dat is noch en Schritt neger.
De Boysens gaat na binnen, sach üm sik torechttomaken för de Trüchfaart. Nee, nu kiek an! De lütt Dokterin hangt sik an Paul sinen Arm, snackt un gluddert un deit, un eer Mann staakt mit Smustern achterher. Wat se woll hett? Paul schrachelt luut un röppt eenmal över 't anner: »O Swigerin, is 't waar? is 't waar?«
De Sünn süüt mit en mööd Oog üm de Huuseck un wunnert sik – allens still un verlaten, Appelhoff, Gaarn un Sommerstuuv. De Stööl staat noch dar, kruus dörchenanner, un de Dischen mit de slowitten Deken, de blanken Schötteln un Töllern.
De velen Stööl weren vondaag alltosamen besett. Blot een nich, de dar in de Eck von de Veranda, mit sien deftigen krummen Arms un de blöömten Rüch- un Sittpulster. De bleev lerrig. Dar dörft sik nüms in setten, dat lett Paul ni to, dar is he egen in.