Kein Hüsung.
Von
Fritz Reuter.
Besonderer Abdruck aus der Volks-Ausgabe der sämmtl. Werke.
4. Auflage.
Wismar.
Hinstorff'sche Hofbuchhandlung Verlagsconto.
1900.
Inhalt.
De Noth
De Brand
De Schimp
De Haß
De Grull
De Lust
De Dod
De Murd
De Fluch
De Vertwiwlung
De Nacht
De Klag'
Dat Enn'
1. De Noth.
             
De
Rogg'
sett't
an, de
Weiten
bläuht,
Jehannsdag is 't, de
Sünn,
de
gläuht,
Kein Regen föllt, de Wind, de
swiggt,
Dor
rögt
sick nich en Blatt an 'n
Bom,
Un up den
Durn
an 'n Weg, dor liggt
Von 'n
Heuaust
her en dichten
Stohm.
Pil
steckt
herun de Sünnenstrahl
Un
bülgt
sick æwer de Feller
wid
Un flimmert un flackert up un
dal,
As wenn de Glauth ut den
Aben
tüht.
De
Käwer
singt sin
drömig
Lid,
Un
mäud
un
sachting
summt de
Imm
Un wäuhlt in
Klewerblaumen
'rüm;
Heuspringer singt so
trag
un matt,
Krüppt
deiper
in dat Gras herin;
De
Bottervagel
söcht
de Sünn
Un plätt't
sick
up dat
Kliwenblatt;
De blage
Wepstart
dröggt
tau Nest –
Hei is nah
Fauderhalen
west –
Un nickt un
kickt
sick ängstlich üm,
Wat
Ein em ok
gewohr
woll ward,
Un
slüppt
un krüppt un hüppt herüm
Un swippt un wippt mit sinen
Start
Un böhrt dat
Köppken
in de
Höcht,
Wat sick de Mann villicht ok rögt,
De still dor acht'r
'e
Steinmur liggt,
Den einen Arm up sin Gesicht,
As wenn Ein ruhig
slapen
will.
Hei rögt sick nich, hei liggt so still,
As wir hei dod, un Wepstart flüggt
Ganz
drist
heran,
Un kickt den Mann
Mit sine klauken
Ogen
an,
Un slüppt
behenn'
nah sine
Lütten
Un pipt ehr
lising
in de
Uhren,
Dor
leg
en Mann bi 'n
Wepeldurn,
Sei
süll'n
ok jo recht stilling
sitten.
– –
Un All'ns is
wedder
still, dat
lett,
As wir begrawen all dat Lewen;
Un 't is so bang', as wenn de
Hewen
In stille Hitt en Weder
brött;
Un ganz von
firn,
dor is 't, as wenn
Dat süfzte æwer 't Feld
dorhen.
De Mann süfzt ok, sin Arm, de
glitt
Herunner von dat Angesicht,
Hei
grippt
tau
Sid
un
fött
un
ritt,
Wat hei von Gras tau
hollen
kriggt,
Un richt't sick mit en Ruck in
Enn'
Un starrt ümher un
folgt
de Hänn'
So
kurlos
æwer 't brun Gesicht,
As wenn hei nich mihr
seihen
müggt
Up Gras un Blaum un
Kurn
un Feld;
Un was doch noch so jung un stark,
Un gung doch
irst
'rin in de Welt,
De
Knaken
vull von junges Mark,
De
Schullern
breit, de
Bost
so hoch,
So
makt
för Arbeit un Gefohr,
So frisch de Back, so blag dat
Og,
So roth de Mund so krus dat
Hor,
De Stirn so hell, so hell de Blick,
So makt för
Leiw
un Lust un Glück.
Ach,
æwerst
in sin jitzig Wesen
Is nicks von Glück un Lust tau lesen;
Kickt
æwer
Ein in 't bange Og
Un süht, dat 't ut sin Angesicht
So tru un
ihrlich
'rute
lücht,
Un fäuhlt dat
Hart,
wo em dat
slog,
Denn
markt hei woll, denn weit hei
wiß,
Dat vel von Leiw de Red' dor is.
Un kickt hei 'n
beten
in de
Firn,
Un
süht
de junge,
witte
Dirn,
De langsam 'ranne wankt
Bedeutet im Plattd. auch wandeln. (R.)
allein,
So blaß un trurig antauseihn:
Denn weit hei ok, wer 't
dahn
em hett,
Wer 't Hart em hast'ger slagen lett;
Un süht hei sei so
bleik
un witt,
Wo s' sachting geiht den Weg entlang,
Denn weit hei,
wat
sin Og so bang,
Worüm dat in sin Hart so ritt.
Un
neger
kümmt de bleike Magd,
Un kickt so trurig æw'r
'e
Mur;
Ehr Og, dat süht so still verzagt,
So thränenmäud in de Natur,
As wenn 't de Welt vör Gott verklagt.
Un as sei ängstlich üm sick kickt,
Wat
sei ok Einer süht dor
stahn,
Un as s' sick achter 'n Durnbusch bückt,
Is 't grad' so, as de Vagel
dahn,
Doch nich so munter in den Blick,
Un woll so
schu,
doch nich so
quick.
Sei
slickt
sick lising dicht heran
Un steiht un
süfzt:
»Slöppst
Du, Jehann?«
Hei springt tau Höcht: »»Wat? – Slapen? – Ick?
Mariken, slapen? – Gott erbarm! –
Kumm, sett Di
dal.««
Un
fött
den Arm,
Un
treckt
sei sacht. »»Kumm, sett Di dal.««
Un seggt
datsülw'ge
noch einmal,
Bet dat sei
sitt
an sine Sid,
Wo hei sei dichter an sick
tüht.
Sei leggt den Kopp woll up dat
Knei,
Un weint so sachten vör sick hen;
Ehr is so krank, ehr is so weih,
Hei
strakt
sei æwer denn un
wenn:
»»Lat
sin,
min Kind, lat doch
man
sin!
Rad
mal, wo ick hüt wesen bün,
Ick bün hüt Morgen früh
upstahn,
Un bün
all
nah dat
Amt
hengahn,
Un heww de Herrn bi 't Amt all
beden,
Dat s' mi doch
Hüsung
gewen
deden.««
»Wat
säden
s' denn?« – »»Sei säden –
Du weitst woll,
wo
dat denn so is –
Sei säden 't ok nich för gewiß,
Sei hadd'n all so vel Arbeitslüd';
Un wenn 'ck ut 't
Ridderschaftlich
wir,
Denn süll ick
leiwerst
doch tauseihn,
Ob 'ck dor nich
unnerkamen
künn,
In 't Fürstlich dürwt Kein 'rinner
teihn,
De nich geburen wir dorin.««
»Dat seggt min Vader ok, Jehann.«
»»Wo? – Hest Du mit em redt? Weit hei Bescheid
Mit Di?«« – »Oh,
fohr
mi nich so an!
Ach ne, Jehann, hei weit
Nicks von uns'
Sünn'
un von min
Schann'.
Ick heww noch
swegen
in min Nöthen,
Un ward' ok swigen. Ne, ick kann
'n
Dat
Metz
nich in dat Hart 'rin
stöten.«
Hei drückt sei so vull Leiw an sick.
»»Min leiwe Dirn, oh
schell
mi nich!
Ick weit, ick bün en slimmen Gast,
Min grötstes Unglück is min Hast.
Un hüt
taumal;
mi 's bös tau
Maud.
Kumm her un
wes
mi wedder gaud!
Du sallst man seihn, wi warden
frigen,
Un up den
Harwst
büst Du min Fru.««
»Ach, wenn wi nu kein Hüsung krigen!
Jehann, kein Hüsung – keine
Tru;
Uns giwwt kein Preister nich
tausamen,
Wenn Ein uns nich in Hüsung
namen.«
»»Ih, wenn wi
narens
unnerkamen,
Denn
treck
wi in de Stadt herin.««
»Dat sall man ok nich mæglich sin.«
»»Je, Jochen is doch 'rinner treckt.««
»Jehann, von Jochen will wi swigen,
Mit denn' würd' dunn de Schann' taudeckt,
Dat würd' tauglik em
uperleggt,
Den Ratsherrn sin oll Dirn tau frigen.
Ach Gott, ick red! – Ick heww kein Recht,
Dat
Mäten
noch en
Blam'
tau maken.«
»»Ih, swig ooch still von so
'ne
Saken.
Heww'n up den Harwst wi noch kein
Dack,
Denn treck wi furt mit Sack un Pack,
Denn treck w' de
Kramersdörper
nah,
Denn gahn wi nah Amerika.««
Sei
fat't
em üm un
kek
em an:
»Wo girn güng ick mit Di, Jehann!
Mit Di, so wid de Hewen
blag!
Du weitst, Jehann, ick bün nich
zag;
Girn wull ick æwer 't Water
teihn,
Doch minen Vader tau
verlaten,
So
olt
un krank un so allein,
Dat wir von all de slichten
Dahten,
De ick em andauhn
künn,
de slimmst. –
Ne, wenn Du hir nich
unnerkümmst,
Denn bün 'ck verluren,
Denn is 't vörbi
Mit Di un mi.
Un wenn min armes Kind geburen
Hüt oder
morrn,
Denn bün ick dat, wat
Anner
word'n,
Denn ward uns' Leiw uns
sülwst
tau Gift,
Denn ward dat Lewen,
Wat uns tau lewen æwrig
bliwwt,
Dörch unsere eigene Leiw
vergewen,
Un as en liderliches
Por
Gelln
wi denn in den ganzen
Lann';
Denn
stiggt
de Schann'
Von Johr tau Johr,
Un wenn dat endlich kümmt tau 'n
Starwen,
Denn möten s' unsre Kinner
arwen.
Wenn 'ck denn mi up min Lager krümm,
Denn büst Du nich üm mi herüm,
Denn
kickst
Du mi so tru nich an,
As Du dat
sünst
woll
ded'st,
Jehann;
Un de in Leiw so tau Di wir,
De scheidt villicht von Gottes
Ird'
In Fluch un Haß.«
Sei
let
em los un
stödd'
em furt,
As wir dit all ehr letztes Wurt;
Hei
ret
so wild herüm in 't Gras
Un gnirrschte mit de Tähn tausamen,
As wir 't so, as sei säd', all
kamen.
Un sprung tau Höcht un stunn in
Enn',
Un stellt sick vör sin
Mäten
hen.
Dat Og is wild, dat
Blaut,
dat
stiggt
Em
gläugnigroth
in dat Gesicht.
»»Dirn,««
röppt
hei, »»Dirn, süll so dat
kamen,
Denn
halt
s' der Deuwel alltausamen.
Denn halt de Deuwel all de Herrn!
Ick let mi schinn'n, mit Fäuten
pedd'n,
Ick bün 't jo anners nich
gewennt,
Doch wenn 't mit Di so mal eins
ennt,
Denn sall en Dunner 'rinner
slahn,
Dat ehr de Ogen
æwergahn!««
Un 't Mäten springt nu ok tau Höcht:
»Oh, Gott, Jehann, wat heww ick seggt?
Wat heww ick seggt, wat heww ick dahn?«
Un
fött
em üm un treckt em 'ran;
»Oh,
wes
doch still, lat sin, Jehann!«
Hei makt sei los un
schüwwt
sei weg,
Un fött ehr Hänn' in sin tausam;
»»Nu
hür,
Marik, wat ick Di segg –
Ick wull dor irst man nich mit 'rut –
Wenn 'ck hir bi uns nich
unnerkam,
Denn is dat mit dat Frigen ut,
Denn Amt un Stadt, de
häuden
sick.««
»Ach, un uns' Herr, de deiht dat nich.«
»»Hei
möt,
hei möt; ick lat nich nah.
Du kannst nich nah Amerika,
Un Keiner will uns' Hüsung gewen?
Hir unner unsern eig'nen Hewen
Kein Platz för uns, för mi un Di?
Kein Platz in unsern Vaderlann'?
Dat wir 'ne niderträcht'ge Schann'!
Ror'
weine; eigentlich laut weinen, daher roren auch für »schreien« gebraucht wird. (R.)
nich, Marik! – Ick
bliw
dorbi:
Hei möt, hei möt! Ick gah hen klagen,
Wi will'n mal de Gerichten fragen.
Uns' Herzog will nich, dat en Mann,
De Arbeit mag un Arbeit kann,
Ut sinen Lann' ward 'rute
drewen;
Hei hett Gesetze d'ræwer
schrewen.
Dat weit'n de Herrn ok ganz genau;
Wi sünd dor man tau dumm
dortau,
Hei sall un möt uns Hüsung gewen!«« –
Mariken lehnt sick an de Mur
Un
kek
em an in stille Trur.
Sei was so bleik, sei was so blaß,
Ehr Thranen föllen in 't gräune
Gras,
Sei
folgt
still vör sick hen de Hänn'
Un seggt tau em so lis' un sacht:
eigentlich: sanft und dann auch leise, still; ja es bedeutet zuweilen auch »wohl«, z. B. dat will ick sacht dauhn. (R.)
»Jehann, so heww ick 't mi nich dacht.
Nu wull ick, dat wir bald tau Enn'!
Ach Gott, ick möt Di Dinen
Glowen,
Din letzte Hoffnung ok noch
rowen.
Uns' Herr, de giwwt uns keine
Städ,
Giww Acht, de lacht bi Dine
Bed,
Un wenn hei hürt, dat ick Din
Brut,
Denn
jöggt
hei ut den Deinst Di 'rut.«
»»Worüm denn dat? Wat süll dat
heiten?««
»Oh, fohr nich
up!
– Du wardst woll weiten,
Hei hett up mi en Haß stets hatt,
Hei hadd' mit minen Vader wat,
Un dat möt ick nu noch entgelln.«
»»Ja, 't is en Hund, en Minschenschinner!
Kümmt hei mal in min
Fust
herinner,
Denn ward 'ck em mal en Stück
vertelln!««
»Oh nich, Jehann, man keinen Larm!«
Sei fött em üm, un
sleiht
den Arm
Em
smeichlich
üm den breiden Nacken,
Strickt
em dat Hor un
strakt
de Backen.
»Oh nich, Jehann, man keinen
Strid!
Den Herrn sin Hand, de reikt so
wid,
Wenn dei mal ein'n verdarwen will,
Denn' kann uns' Herrgott sülwst nich
redd'n;
En Minschenhart mit Fäuten pedd'n,
Dat is för denn' en
Kinnerspill.
Jehann, oh häud Di vör den Herrn!«
»»Wat will hei mi?«« – »Wat hei Di will?
Besinn Di doch un red nich so!«
»»Nicks kann hei, wenn 'ck min Arbeit
dauh;
Un makt hei mi Verdreitlichkeiten,
Denn
smit
ick em den Kram tau
Fäuten,
Un kann mi annerswo
vermeiden.««
»Dat kannst Du dauhn, dat kannst Du. – Ja.
Kannst sülwst hen nah Amerika,
Un süll dorüm min Hart
verbläuden,
Di steigt denn fri de ganze Welt;
Ick un min Kind, wi sitten hir,
Du schickst uns af un an mal Geld,
Bet 't Di tauletzt denn mal
inföllt,
Dat 't nu nahgradens
naug
woll wir.
Doch glücklich wardst Du nümmermihr,
Du slöppst so ruhig nich as sünst,
Wenn Di mal
drömt,
dat ick un 't Kind
Hir unner einen Herrn sünd,
Bi denn' Du 't nich uthollen
künnst.«
Dat packt em an, dat sleiht den Kirl
As Dunner 'runner von den
Dwirl
Bet in de
Tehn.
Hei höllt sei fat't,
Un ballt de Fust, stampt mit den Faut:
»»Denn gah
't
mi allmeindag' nich gaud,
Mariken, wenn ick Di
verlat!
Wenn ick mi von Di scheiden künn,
Denn süll kein
Man
un keine Sünn,
Kein Stirn mi schinen allmeindag';
Wenn 'ck Di mi ut den Sinn
eins
slag',
Will 'ck elend dörch de Welt
henrönnen,
Un in de Höll will 'ck ewig brennen.
Ick
lat
Di nich, ick lat Di nich!
Hei mag mi martern fürchterlich,
Hei mag mi schinn'n, hei mag mi pedd'n,
Ick
holl
hir ut bi unsen Herrn.««
»Un ick will ni nich wedder klagen,
Will Allens, Schimp un Schann' verdragen,
Un wenn ick noch wat Slimmers wüßt.
Ick will Di sin, wat Du mi büst, –
Oh Herrgott,
hür
mi hoch in 'n Hewen! –
Din All'ns, Din Hart, Din ganzes Lewen!«
Fast
holl'n
sei beid sick in den Arm,
Sei drucken beid sick tru un warm,
Sei küssen sick vel dusendmal,
De Thranen
fleiten
still
hendal
Ehr Hart, dat is so vull un
wid,
As 't
was
in jene sel'ge
Tid,
As sei
tauirst
sick heww'n vör Johren
Up ewig Tru un Leiw
tausworen.
Un lang' un lang' stahn sei so
dor.
De Sünn, de strahlt so hell un klor,
As wenn 't nich
wedder
mæglich wir,
Dat Wolken
tögen
æw'r 'e
Ird';
De
Hewen
lacht so
blag
un rein,
As künn kein Falschheit mihr gescheihn.
De lütte
Vagel
lett
sin Jungen
Un kümmt ganz dicht heranner sprungen
Un nickt mit 't
Köppken,
un wippt mit 't
Swänzken
Un makt von
Twig
tau Twig sin
Dänzken,
Un singt
lud
in de Welt herinner,
Hei wüßt 't genau un wull 't beswören,
Dat
de
Nümms
wat tau Leden
deden;
Un flüggt
taurügg
nah sine Kinner,
Un seggt tau ehr: »Ji lütte
Brut,
Nu pipt un schri't
Jug
lustig ut!
De dauhn Jug nicks, de
buten
stahn,
De
bugen
ok sick just ehr Nest.
Un hadd 't för dusend Daler
gahn,
Ick hadd' jo
dunn
nicks Slimmes dahn,
As ick von
Modern
Brüjam
west.
In jene schöne Frühjohrstid,
Wenn Leiw in 't
Hart
herinner
tüht,
Denn hett
en
naug
an eigen Freud un Leid;
Ick
weit
Bescheid,
Wat
frigen
heit.«
Un in de arme Dirn ehr Hart
Is 't ok, as wenn d'rin sungen ward,
Un stumm dorin is Schann' un Sünn';
De Leiw, de singt so
leiflich
d'rinn',
Von Hoffnung singt s' dat olle
Leid,
Von Glück un Freud un Seligkeit,
Von anner Tid un
Beterward'n,
Womit s' de Minschen hett tau 'm
Nar'n.
Sei seggt tau dat
bedrag'ne
Hart,
Dat, wenn de Hewen einmal lacht,
Denn kem nie
wedder
düstre Nacht,
Kein
Weder
tög
heruppe
swart.
So süngt 't in 't Hart de arme Dirn,
Un 't arme Kind, dat glöwt so
girn
Un as sei noch so selig
stünn
Dunn geiht gen Abend
dal
de Sünn,
Un Sünnenschin liggt in 't
Gewäuhl
Mit Schatten, de an 'n Hewen
teihn;
De Luft, de is so fucht un
swäul,
Un
Wederwolken
sünd tau seihn,
De düster liggen rings ümher
Un 'ruppe
trecken
wiß
un swer.
Doch süht sei nich de arme Dirn,
Sei
höllt
sick an den Sünnenstrahl,
De ehr noch lacht tau 'm letzten Mal.
Ach, 't Minschenhart, dat glöwt so girn! – –
»Nu kumm, Jehann, wi möten
gahn.«
»»Oh, ne, Mariken, sett Di
dal,
Kumm, sett Di in dat Gras tau mi,
As Du dat sünst so girn hest dahn.««
Un
treckt
sei hastig an sick 'ran.
Sei schüwwt em
t'rügg:
»Lat
sin,
Jehann.
De ollen Tiden sünd
vörbi;
Gott weit, ob sei mal wedder
kamen.«
Un
ritt
sick los. »Jehann, adjü!
Ick
möt
nah Hus, nah minen
Ollen.«
Hei
rapt
sin
Haut
un Stock tausamen
Un kriggt sei an de Hand tau
hollen:
»»Na,
täuw,
Mariken, ick
kam
mit.««
»Ne, ne, Jehann, nu nich! nu
gah!
Mi 's 't gaud, wenn 'ck nu alleine
sitt,
Kumm
leiwerst
up den Abend nah.«
»»Ick
kam.
Adjü!«« – Dor gahn sei hen;
Hei rechtsch, sei linksch; un denn un
wenn,
Denn stahn sei still un
kiken
sick
Einanner nah un winken sick,
As wull'n sei segg'n: nu wir 't in
Reih,
Nu wir ehr Beiden nicks intwei;
»mi ist nicks intwei« ist eine Redensart für »mir fehlt nichts«. (R.)
Nu wull'n sei woll ehr Schicksal dragen,
Nu wull'n sei 't mit de Welt woll wagen.
Ach, arme Kirl, ach, arme Dirn!
Kennt Ji de Welt? – Ji wardt Jug
wunnern,
Seiht Ji dat
lüchten
in de
Firn?
Hürt
Ji dat dump heræwer dunnern?
2. De Brand.
                   
De
Sünn
is
gahn,
de Nacht bedeckt
All æwerall de
wide
Welt;
Dat
Weder
is heruppe
treckt;
De Wind fohrt
stotwis
æwer 't Feld.
De Blitz, de
smitt
sin fahles Licht
Männ'g
Einen
in dat
bleik
Gesicht,
Un makt de Nacht tau hellig
hell; eine ganz andere Bedeutung hat dies Wort in der Redensart: »mi ist hellig tau Maud«, wo es »matt« bedeutet. (R.)
Dag,
Un Dunner folgt em Slag up Slag,
Dat rund un rings dat rullt un gnittert,
eigentlich knistert; wird von nahen, grellen Donnerschlägen gebraucht. (R.)
Un
Balk
un Wand un Finster schüttert. – –
De Herr geiht in den widen Saal
Mit grote Schritten up un
dal;
Hei fürcht sick nich, sin
Hart
is
fast,
Un wenn hei trotzig an de
Ruten
Tauwilen
leggt sin hart Gesicht,
Denn is 't, as wenn en fahlen
Glast
Herute ut sin Ogen
lücht,
Vel gift'ger, as de
Lüchtung
buten;
Un wenn Ein
hürt
sin barsche Stimm,
Denn klingt sei in dat
Uhr
so hart,
As wenn de Dunner ringsherüm
Von ehr tau 'm Besten
hollen
ward.
Un up den Sopha langs
henstreckt,
Recht
leidig,
slapp
un matt un
bleik,
Mit
siden
Küssen weik
taudeckt,
Liggt dor sin Fru, recht warm un weik.
Dat hüt 't Gewitter 'ruppe
kem,
Dat was ehr eig'ntlich unbequem,
Sei wull grad' nah de
Bedstunn'
gahn,
De sei in 'n
Dörp
hett ingericht;
Doch bi so
'n
Weder geiht dat slicht,
Dor künn 't Gewitter 'rinner slahn,
Un s' künn sick ok dorbi
verküllen;
Denn sei is swack, sihr swack un kann nicks
dauhn.
Un wat s' noch deiht, dat deiht s' üm Gotteswillen,
Is sihr mit Nerven
»sihr mit Etwas sin«: Redensart für »an Etwas leiden, mit Etwas behaftet sein.« (R.)
un möt ümmer
rauhn,
Sei 's
fram,
sihr fram, un in dat ganze Land
Ward s'
rekent
tau de
düllsten
Framen.
As hüt 't Gewitter 'ruppe kamen,
Dunn hadd' s' dat
Sang'bauk
glik tau Hand,
Un hadd' sick einen Bußgesang
utsöcht,
Un
bed
so halw lud vör sick hen,
Un wischt de Ogen denn un
wenn,
Un süfzt denn ok wat Ihrlichs t'recht. –
Doch wo 's ehr Kind? Ehr lütte Jung? –
Oh, de, de würd' herute
bröcht;
Denn as dat an tau
wedern
fung,
Un as dat Kind sei quält mit Fragen,
Dunn kunn'n
't
ehr Nerven nich verdragen;
Un sine unverstänn'gen Reden,
De
stürten
sei tau sihr in 't Beden.
Oh de, de is gaud
upgehaben,
De sitt bi 't Kinnermäten
baben.
De Herr geiht an de Klingel 'ran,
Un fängt dor hastig an tau
lüdden.
De
nig'
Inspector
trett
herin.
»De Knechts, de
sæl'n
de
Pird'
upschirren,
Un nah de
Füerkübens
seihn,«
»Is All parat, is All gescheihn;
Blot
Jehann Schütt, de is nich
dor,
De is tau Dörp herinner
gahn.««
»Wo is de Hund? De
Rackewohr!
Dor sall en Dunner 'rinne slahn!«
»»Ach Gott, ich bitt Dich, Balduin!
Bei solchem Wetter so zu fluchen!
Kann Gott Dich nicht nach oben ziehn,
Dann wird er Dich hier unten suchen
Und wird Dir das Gewissen schärfen.
Oh Gott! Bedenk doch meine Nerven!««
»Ei, halt Dein Maul mit dem Gezeter!
Ich sag 's noch mal: da schlag' das Wetter
Hinein, wenn die Befehle nicht . . . .«
Hei segg
't
nich ut, dor
schütt
en Licht,
In einen
gläugnig
breiden Strahl,
Ut
swarte
Nacht von 'n
Hewen
dal,
As wenn de Sünn dal
schaten
wir.
De ganze Hof, de steiht in
Fü'r,
Un Knall un Fall, de prallt tausamen,
Un redt mit em en dütlich
Wurt;
Dat was em an dat Mager
das Magere. Die Redensart bedeutet: Eindruck machen. (R.)
kamen!
Blaß prallt hei von dat Finster
furt,
Steiht still vör Schreck un
höllt
de Hänn'
Vör dat Gesicht. – Süll dat woll brenn'n? –
Em
früst
un schüddelt dat as
Fewer;
Hei
stört't
herut, sin Hof
liggt
swart,
Doch von den
Möllerhof
heræwer,
Dor is 't, as wenn dat heller ward.
Hell bluckt dat
up.
In
lichte
Hast,
As wenn 'ne Katt
löppt
æw'r 'e
Fast
Un springt behenn' von
Fack
tau Fack,
So löppt de
Läuchen
æwer 't Dack
Un
lickt
sick
dal,
Un stiggt tau
Höcht,
In einen gläugnig roden Strahl.
De Stormwind fegt
Herin, un as 'ne gläugenige Fahn
Bülgt
sick de Läuchen dörch de Lüchten.
Lucht = Luft. (R.)
Hoch
sitt
nu stolz de rode Hahn
Un
sleiht
vör Freuden mit de
Flüchten.
Up jedes Dack leggt sick en Füerschin,
In jedes Finster blinkt 't, as wenn dat brennt,
Un »Füer! Füer!«
hürt
man schri'n;
En Jeder
löppt,
en Jeder
rönnt,
As hadd' hei ganz den Kopp
verluren,
Un will sin beten Armuth redden;
Dunn schallt em plötzlich in de
Uhren
De harte Stimm von sinen Herrn:
»Hir her! Hir her! Hir All tau
Hop!«
Un
tægernd
folgen s' All den
Raup,
De
lett
den
Kuffert,
de
dat Bedd',
Denn de em röppt, dat is sin Herr,
Vel schrecklicher, as Füersnoth.
Dat Füer, dat kann sin All'ns
vertehren
Un
smitt
em up dat frie Feld;
Sin Herr kann 't ok, doch sin Gebot,
Dat kann de Heimath em verwehren
Un jagt em elend in de Welt. – –
Un as s' de Herr tausamen
röp,
Dunn rummelt von den Hof 'ne Slöp,
Schleife = Schlitten mit einer Wassertonne. Eine Schleife von Band heißt »Sleuf«. (R.)
De is de annern wid vöran,
Un up de Mähren
Mähre für Pferd hat im Plattdeutschen nicht den verächtlichen Nebenbegriff, der im Hochdeutschen häufig damit verbunden wird. (R.)
sitt Jehann
Un
jöggt
herinner in den
Dik,
Un springt mit beide Bein
tauglik
In 't Water 'rin, un füllt un deiht
Un
swenkt
sick up de Mähr herup,
Un jöggt
dorhen
in vullen G'lopp,
Wo 't Möllerhus in Flammen steiht.
»Hirher, Hallunk! Wo büst Du
west?«
–
Dat is den Herrn sin harte Stimm. –
Hei röppt un
ritt
de Mähren 'rüm.
»Hir nah den Hof! Un
lat
dat Nest
Tau 'm Deuwel in den Grund 'rin
swälen!«
Jehann gehorkt
all
de Befehlen,
Dunn
stört't
ut 't Hus de Möllerfruw':
»»Min Kind! Min Kind! Oh,
redd't
min Kind
Dor
baben
in de
Gebelstuw'.««
Jehann herunner as en Wind,
Den Kittel
Kittel wird in unserer Gegend nur für einen Leinwandrock gebraucht; ein solches Kleidungsstück von Tuch heißt: Rock. (R.)
æwer 'n Kopp, stört't nah de
Dör;
De Herr, den
Tægel
in de Hand, springt vör
Un sleiht in vuller Wuth nah em.
»Hallunk! Hirher! Wo willst Du hen?«
Hei
hürt
dat nich, hei acht't dat nich;
De Mähren
snorken,
schuen sick;
De Herr höllt
wiß,
sei gahn in Enn'
gehen in's Ende, bäumen sich; es wird auch der Ausdruck »sich steideln«, von »steil«, dafür gebraucht. (R.)
Un riten em de Tægel ut de Hänn';
Hei föllt, un 't ganz
Gedriw'
Von Pird' un Slöp geiht æwer sinen Liw'.
»Tau Hülp! Tau Hülp!
Holt
an! Holt an!«
Un ut dat Gebelfinster schri't Jehann:
»»Üm Gotteswillen bringt 'ne
Ledder!««
Un
höllt
dat Kind un winkt un
röppt,
Un All'ns röppt mit un schri't un
löppt,
Un Keiner deiht, wat nützen kann;
Bet endlich de
oll
Fauderknecht,
Oll Daniel,
ein
'ranne leggt.
»Nu kamt
man
her un
fat't
mit an!«
Dörch
Rok
un Füer
stiggt
Jehann
Un hett dat lütte
Worm
in 'n Arm;
Un still mit einmal is de Larm,
Kein
Raup
ward lud, kein Wurt ward
hürt,
Blot Füersusen, Funkenknattern.
As wir ehr All de Kehl
tausnürt,
Stahn s' dor un seihn em 'runner
klattern.
Un blot de olle Fauderknecht,
De kickt so still un
wiß
tau Höcht:
»Man
sacht,
min Sæhn Jehann, man sacht.
Den Faut
bet
linksch! Nimm Di in Acht!«
Nu is hei up de letzte
Tram,
De Mutter
smitt
sick up ehr Kind.
»»Min Kind! Min Corl!«« Dor
schütt
dat Dack tausam,
Un dusend Funken
warbeln
in den Wind.
Un all de Minschen
athen
wedder,
Un ringsherüm, dor
hürt
man fragen:
»Wer was 't, wer
steg
dor von de Ledder?
Wer
halt
dat Kind? Wer ded' dat wagen?«
Sin
Nam',
de geiht von Mund tau Mund:
»»Dat was Jehann, was Jehann Schütt!
Hürst
Du, Marik?
Hei
halt dat
Lütt.««
Ach Gott, wo selig sei dor stund!
Wo hoch würd' ehr dat Hart nich
slagen!
Wo was dat vull von
Freuden-Schur'n!
Woll hadd' sei 't
hürt;
mit dusend
Uhr'n
Hadd' sei de Nahricht in sick
sagen.
Sei drängt sick
dörch.
»Wo is Jehann?«
Sei
möt
tau em, de Hand em drücken,
Sei möt in 't helle
Og
em blicken,
Möt seihn, wo stolz hei
wesen
kann.
»Jehann! Jehann! Min leiw' Jehann!«
So smitt s' sick an sin
Bost
heran.
Hei deiht dat blonde Hor ehr
striken
Un flustert
sacht:
»»Lat
sin,
Mariken!
Min Mähren sünd mi
stürlos
word'n,
De
möt
ick heww'n. Lat sin bet
morrn!««
Un de oll Daniel, de seggt:
»Gefohr is nu nich mihr vörhannen,
Des' Regen löscht von sülwst dat Fü'r,
Un ok de Stormwind hett sick
leggt.«
Un Allens drängt sick üm Jehannen:
»»Hir,«« seggt de Ein, »»hir sünd Din Pird!««
»Din
Swäp,
Jehanning!« seggt de Anner.
»»Hir is Din Kittel!«« Jeder möt
Em wat tau
Gauden
dauhn up sine
Ort.
Un as hei nu Marik
ümfött,
De an em hängt un selig
rort,
Dunn
seggt oll Daniel: »'T is wohr,
Dat is in 'n Dörp dat brawste
Por!«
Dunn wünscht ein Jeder still de Beiden
Dat schönste Glück un
dusend
Freuden.
Blot Ein steiht
afsid
in de Firn
Un süht vull Grimm de arme Dirn,
Un
Afgunst
schämert
ut sin Og,
As sei den Knecht so an sick
tog.
Un as hei fleiten
sach
ehr Thranen,
Dunn
snerten
sick sin Ogenbranen
So dicht tausam. Is 't von den Fall?
Is 't von de
Weihdag'
in de Hüft?
Oh ne! dat is von Gift un Gall,
Von de dat Hart em
æwerdrift.
Doch as, ehr Kind in 'n Arm, sick nu
Heranner drängt de Möllerfru
Un ehren heiten Dank
utschüdd't
Un up Jehannen allen Segen
Von Gott in 'n Himmel 'runnerbidd't,
Dunn kann hei 't länger nich
verdrägen,
Dunn kann hei 't länger nich anseihn;
Hei hinkt bi
Sid
un winkt, un Ein,
De möt em nah sin Sloß
henledden.
Jehann, Marik! Oh, häud't
Jug
vör den Herrn!
3. De
Schimp.
       
'T is Middag
wedder;
helle Sünn
Kickt fründlich in de
Stalldör
'rin.
'T is Sünndagmorr'n, 't is nicks tau dauhn.
De
ollen
Mähren stahn un
rauhn,
Dalluhrig
stahn s',
deip
in Gedanken,
Wotau
sei sünd? tau Höcht den Bein,
Un af un an, denn stampt mal ein
Un snappt
verdreitlich
nah de Flanken
auch Lanken: Seite, vorzugsweise Stelle zwischen Rippen und Hüfte. (R.)
Un
swäpt
sick mit den
Start
herümmer
Un jagt von 'n Puckel sick den
Brümmer
Un streckt sick
dal
un leggt sick hen
Un wahlt sick
wälzt sich vor Vergnügen; das bloße Wälzen heißt: Wöltern. (R.)
up de frische Streu;
Oll
Schimmel-Hans
halt
denn un
wenn
Von sine
Röp
en
Loppen
Heu
Un
kickt
sick üm so mäud un still
Un nickt, as wenn hei seggen will:
»Ji, junges Volk, täuwt man en
Beten,
Denn
ward Ji 't Upstahn woll
vergeten.«
Un
bewert
up sin krummen Knei
Un
schuddert
sick de
Fleig
von 't Fell,
Un orndlich süfzt dat olle Veih,
As wenn em lang' vergahne
Johr,
Sin schöne Jugendtid
inföll,
As noch was
swart
sin junges Hor,
As sine
Knaken
noch ahn Tadel,
As Kein em noch tau Arbeit
dwungen,
Un hei noch fri von Tom un
Sadel
As Fahlen was herümmersprungen. –
Un rings so still un dunstig is 't;
Oll Daniel reckt sick
harthaft
mal
Un halt sin
Putzmetz
sick
hendal
Un stellt sick an de
Fauderkist,
Dorup
sin Stückschen Speigelglas,
Un
fohrt
sick mit den Quast
verdwas
'Rin in dat olle
gris'
Gesicht
Un sett't de
Tung
'rin in de Backen
Un fängt nah Kräften an tau
racken,
Bet
hei den Bort herunner kriggt –
De is en beten lang em word'n,
Is von de ganz
verleden
Woch,
Nu
schrint
em dat – indessen doch –
'Run möt
'e,
denn 't 's Sünndagmorr'n. –
Gott Lob un Dank! Nu is hei 'runner!
Hei stoppt dat Blaut nu noch mit
Tunner,
Verwohrt
dat Metz, dat Glas, den Quast,
Treckt
sick de Hosendräger
fast
Un binn't 'ne reine
Schört
sick vör
Un
trett
nu 'ruter ut de
Dör.
So steiht hei dor in vullen Staat;
Nu kann 'ne
Gräwin
kamen,
hei 's parat.
Un vör de Dör, dor sitt Jehann.
Oll Daniel
schüwwt
sick an em 'ran
Un schüwwt en
Primken
mang
de Tähn.
»Wo büst Du west, Johann, min Sæhn?«
»»Tau
Dörp.
Marik wull Middag
kaken,
Dunn
hau't ick ehr dat Buschholt klein.««
»Dat
lat
den Preiste
man
nich seihn.«
»»Du leiwer Gott, wat sall en
maken?
De ganze Woch geiht dat Geslaw',
Slaven heißt: Sclaven-Arbeit verrichten, und wird für jede täglich wiederkehrende schwere Arbeit gebraucht. (R.)
De Dirn möt Dag vör Dag tau
Haw',
Wenn
sall sei denn den Kram besorgen,
Wenn anners, as den Sünndagmorgen?««
»Je, 't sall nu æwerst doch nich sin.«
»»Dat weit ick woll, wi sælen
beden
Un sælen in de Kirch herin.
De dei Gesetze maken
deden,
Dat sünd de
Riken,
sünd de Herrn,
De Armuth dauhn s' dorbi nich fragen;
Wi möten
't
dauhn, wi möten 't dragen,
Un wenn s' uns ok mit Fäuten
pedden.««
»Jehann, min Sæhn, nimm Di in Acht,
Dat sick de Bös' nich inslickt in Din
Hart;
Ahn dat wi 't marken, kümmt hei æwer Nacht
Un malt uns de Gedanken
swart.
Du büst
süs
so 'n taufreden
Blaut,
An so wat hest Du nie nich dacht.
Du ded'st Din Ding' so
wollgemauth,
Din Hart was froh, kein Arbeit würd' Di swer;
Nu kümmst Du mi ganz anners vör.«
»»So? Bün ick anners? – Daniel, ja,
Ick weit, ick bün ganz anners word'n,
Ick heww kein Rauh nich, wo ick stah un gah,
Dat
jöggt
mi ümmer hen un her,
Un is dat hüt,
denn
wünsch ick, dat wir morr'n,
Ach Gott!
Wat
is dat Hart mi swer!
Ick heww 't woll
markt:
Du weitst Bescheid,
Wo 't üm min arm Mariken steiht.
Dauh 'ck up den Harwst kein Hüsung krigen,
Denn kann 'ck de arme Dirn nich frigen,
Denn
möt
en Unglück noch gescheihn,
Den Jammer kann ick nich anseihn.
Blot
Hüsung, Hüsung!
Wider
sall
Mi Kein wat
dauhn.
– Wat red ick All.
Di is 't in 'n Lewen nich so
gahn,
Kannst nich min Noth un Angst
verstahn.««
Un de oll grise Fauderknecht,
De richt't sick still un irnst tau Höcht
Un steiht vör em un kickt em an:
»So? Weitst Du dat? Meinst Du, Jehann?
Was ok mal jung, was ok mal stark,
Mit
Knaken
vull von kräftig Mark,
Min Og was klor, min Hart was frisch,
Min Lewen was 'ne gräune
Wisch,
Un up de Wisch, dor bläuht 'ne Ros'
So schön un hell, so vull un
rik,
Woll ebenso as Din Marik.
Un
was
ick von de Arbeit los
Des Abends, wenn de Schatten
teihn,
Denn
satt
ick mit min Ros' allein,
Un wat wi redten, wat wi
spröken,
Dat steiht mi deip in 'n Harten
schrewen,
Un
lewig
is 't mi ümmer
blewen
Un bliwwt 't, bet dat min Hart deiht
breken.«
Jehann springt up un kriggt den Ollen
Bi sine
bewrig
Hand tau
hollen:
»»Worüm hest Du sei denn nich
namen?««
–
»En
Worm
was in min Ros' 'rin
kamen,
En Worm hett mine Blaum verdorben;
In Noth un Elend is sei storben.
Min Herr, de hett sei
sowid
bröcht.
Hei
was de Herr, ick was de Knecht.
Min Hart
blödd'
unn'n,
sin Hand was
baben,
Hei
brök
min Ros', ick heww s' begraben.«
»»Wer was Din Herr? Wer was Din
Brut?««
»Min Herr was unsern Herrn sin Vader.«
»»Un Du
retst
em nich jede Ader,
Du retst sin swartes Hart nich ut?««
Un de oll Daniel wendt sick üm –
Sin Og, dat gläuht, sin Lipp, de bewt –
Un seggt mit bewerige Stimm:
»Min Sæhn, min Sæhn, uns' Herrgott lewt.
›Mein is die Rache!‹ hett hei seggt;
Hei hett sin Hand
nahst
up em leggt,
Hei is in Sünn' un Schann' vergahn;
Ick was un blew sin Fauderknecht
Un hoff, ick ward' vör Gott bestahn.
›Mein is die Rache!‹ Denk doran,
Dat is en Trost för uns, Jehann.«
Un Daniel geiht; Jehann, de sitt
Nahdenklich
dor,
den Kopp gestütt't,
Un denkt an Danieln sine Red'.
»»Ne,«« seggt 'e, »»wenn
ick
't wesen
ded',
Un
mi
wir 't as den Ollen
gahn,
Denn
hadd' ick woll wat Anners dahn.
›Mein is die Rache!‹ spreckt de Herr.
Dat is recht gaud. Ja! Aewer wer
Lett
sick sin Ein un All'ns verdarben
Un leggt dorbi de Hänn' in 'n Schot? –
So tautauseihn? – Ne! –
Leiwerst
dod!
Hei oder ick! – Ne, Ein müßt starben!««
Un ballt de Fust un sleiht up 't Knei.
»»Ja, 't is de ew'ge Litanei!
Von Morr'ns bet Abends in den
Sälen!
Wi möten
't
dauhn, un sei befehlen.
Ob ein de Knaken kann noch
rögen,
Wer fröggt
dornah?
– Genaug – wi sælen.
Un wenn s' denn blot uns' Hart mal frögen
Un 'rinner
segen
in uns' Noth
Un günnten uns uns' beten Brod
Un günnten uns man blot de
Städ',
Un as en Minsch taum Minschen stünn'n,
Denn wull w' ehr Macht un Rikdaum günn'n,
Denn würd' kein Arbeit uns tau swer.
Weck
sælen 't dauhn un sæl'n de Lüd'
As Minschen
hollen;
æwerst hir!
Hir hett Kein mihr en heilen Rock,
Hir is dat däglich Brod de Stock,
Un Schandwürd' sünd hir noch dat Best.
So is uns' Herr, so is sin Vader west.
Dat is 'ne wohre
Schinnerbann'!««
Un as hei noch so sitt un sinnt,
Dunn kümmt tau em en lüttes Kind,
Dat smeichelt sick so an em 'ran
Un
krawwelt
em in sinen
Bort
Un ei't
eigentlich sagt »ei«, vom Schmeicheln der Kinder gebraucht. (R.)
so vel un kickt so
wiß
Em mit de groten Ogen an,
So recht nah säute
Kinnerort.
Will up em
riden
so as
süs,
Un
höllt
sin Hand mit beide Hänn'
Un springt herümmer vör Verlangen
Un will up 't Knei heruppe
rangen.
Jehann, de
böhrt
em ok in
Enn'
Un up dat Knei un lett em riden.
Wo swart ok sin Gedanken wiren,
Bi so 'n unschüllig Kindsgesicht,
Dor stellt dat Licht sick
wedder
in,
In em schint wedder Leiw un Sünn,
De Haß vergeiht, de Schatten flüggt.
Hei
böhrt
dat Jüngschen vör sick hoch
Un kickt em in dat Kinnerog.
»»Ne,«« seggt hei, »»ne, Du leiwes Kind,
Du wardst nich, as Din
Öllern
sünd.
Is in Din Adern ok ehr Blaut,
Du deihst einmal de Armuth gaud;
Du
drüggst
mi nich, Din Og is wohr.««
Un streckt
taurügg
dat lockig Hor
Un kickt vull Leiw dat Jüngschen an
Un drückt 't an 't weike Hart heran
Un drückt sin Lipp up sinen Mund
Un küßt em recht ut Hartens Grund.
Un as hei 't ded', dunn müßt 't gescheihn,
Dat de Mama kamm ut den
Goren;
De
frame
Fru, de müßt dat seihn,
Begünn gewaltig up tau fohren:
»Arthur, hier her! Unnützer Bube!
Marsch! Fort mit Dir! Fort in die Stube!
Und Er! Wie kann so 'n Kerl es wagen,
Mein Kind, das Kind des Herrn, zu küssen?
Wart Er! Der Herr, der soll es wissen.«
As hadd 't Gewitter in em slagen,
Fohrt
hei tau Höcht. Dat Blaut, dat
schütt
Em
gläugnig
in 't Gesicht; hei
bitt
De Tähn tausam. Dat ded' em packen:
För so vel Leiw so 'n schändlich Wurt!
Hei müggt vör Schimp un Schann'
versacken,
Un as de frame Fru was furt,
Dunn
föllt
hei up den Sitz taurügg:
»»Dat heww ick wullt! – Dat is mi recht!««
Un Daniel steiht bi em un seggt:
»Jehann, Du kennst de Welt noch nich.
As witte
Duw'
un swarte
Raw',
So stimmt tausamen Herr un
Slaw'.
Ehr Vurtheil geiht woll Hand in Hand,
Sei
wahnen
beid in
einen
Land,
Sei
athen
beid de
sülwig
Luft,
Un
rauhn
villicht in
eine
Gruft;
An
einen
Gott, dor
wenn'n
sei sick;
Doch
Hart
un
Hart
, dat findt sick nich.«
4. De Haß.
               
De schönste Dag in 't ganze Johr
Stiggt lising
'ruppe
hell un klor;
Jacobidag, wenn Rogg' ward
meiht,
Wenn Segen up de Feller steiht,
Un sünnenreines Gottes Gold
Sick leggt up Wolk un Barg un Holt;
in einigen Gegenden auch: »Busch«, wird für »Wald« gebraucht. (R.)
Wenn Gott de
olle
schöne Welt
Mit Glanz un Pracht umwunnen
höllt
Wenn hei sei
fött
so weik un warm
In sine true Vadersarm,
Mit Segen sine Hand d'rup leggt
Un, as den
sæwten
Dag, ehr seggt,
Dat Allens up sin leiwe
Ird'
Recht gaud un tau sin Freuden wir. –
Noch liggt de Welt in 'n deipen
Drom
Noch liggt de Nacht up Barg un Bom;
Up Gras un Busch, dor liggt de
Dak,
Doch in den
Morgen
ward dat
wak,
Un Nacht vergeiht, un Schatten flüggt,
Un ümmer heller, klorer stiggt
De Dag herup mit sine Qual,
Mit sine Arbeit, sine Lust,
Un mächtig
schütt
en hellen Strahl
Tau 'm
Hewen
hoch dörch Nebelduft,
Un
dusend
anner folgen d'rup;
De Sünn geiht up! – –
Un as sei upgeiht in ehr Pracht,
Wakt Schall un Farw ut
Slap
un Nacht,
De Blaum ward bunt, de Bom ward
gräun,
De Ird' so herrlich antauseihn,
De Hewen
blag,
un dörch de Höh
Gahn
Wolkenschäp
up stille See.
Dat is en Kuß, den hett de Hewen
De Ird' in Leiw un Andacht gewen,
Un dörch de Welt, dor klingt en Klang,
De
hürt
sick an as: Lewen! Lewen!
Dat is de Ird' ehr Morgensang,
De Blaum, de
böhrt
den Kopp tau Höh,
De Draussel
sleiht
den irsten Slag,
Un ut den Busch 'rut
trett
dat Reh,
Un Allens grüßt den jungen Dag. –
Oh, junge Dag, oh, Morgensünn,
Schin' ok in 't Minschenhart herin!
Wat düster
west,
mak hell un klor,
Un warm mak d'rin, wat kolt is west!
De Arbeit von dat ganze Johr,
De
fiert
hüt ehr Freudenfest.
De sünst
sonst. »Sünst des Johrs« ist eine Redensart für: »im übrigen Theil des Jahres.« (R.)
des Johrs in Noth un Leid,
In Lumpen dörch de Welt hengeiht,
De Arbeit, de sünst so veracht't,
So kümmerlich bi Geld un Macht
As
Snurrer
an de
Dören
steiht,
De steiht
hüt
hir in lichte Pracht,
Den Kopp so hoch, von sweren
Ohren
De
rike,
goldne Kron in
Horen.
Sei süht as Kön'gin æw'r
'e
Welt,
De Allens richt un Allens
höllt.
–
Sei winkt, un Allens drängt sick 'ran,
Ehr Volk, dat stellt sick Mann för Mann;
Ehr Volk hett wunnerfrischen
Mauth.
Den
Blaumenstruz
vör Bost un
Haut,
Dat
Hart
vull Lust un vull Begehr,
Un æw'r 'e Schuller swere Wehr,
So drängt 't sick 'ranner mit Gesang;
De
Bom
ward in de Ird' 'rin sett't,
De
Seiß
ward
wett't.
–
Wat giwwt dat för en scharpen Klang. –
»Un nu mit Gott, wi will'n 't wagen!«
So ward'n in
heiten
Sommersdagen
De lust'gen Arbeitsslachten
slagen.
–
As wenn de
Man
dörch Wolken
treckt,
So gahn de Seißen dörch dat
Kurn,
As wenn in Firn de
Bülg
sick breckt,
So süfzt un
runscht
dat in de
Uhr'n.
As wenn in Irnst hir slagen ward,
So ward'n de Seißen mächtig swungen;
De Ohren
sacken
up dat
Swad,
As
wir
in Irnst de Find
bedwungen.
Un doch is hir von Find kein Red.
Hir deiht 't kein Murd un Dodslag
gewen:
Allæwerall is Freud' un Fred,
Un All'ns is Lust, un All'ns is Lewen. – –
Jehann, de deiht den irsten
Hau,
Hei
meiht
de Annern
hüt
vöran;
Strack
trett
hei an den Roggen 'ran,
Süht nah sin Lag' un
kickt
genau,
Wo hei 'n am Besten
faten
kann;
Deiht d'rup de Seiß noch einmal
striken:
»So, nu mit Gott! Nu kumm, Mariken!«
Sin Dirn, de folgt dat Swad entlang
Un rafft de Garw un slingt den Schrank:
Schrank, von schränken, verschränken, ist eine eigenthümliche Schlinge, in welche das Korn gebunden wird. Ein festgeknotetes Strohband heißt »Seil«. (R.)
De Arbeitslust, de lett vergeten
Dat Leid, wat ehr dat Hart terreten.
Un nah Jehann'n kümmt Jochen Plahsten,
Un de lütt Fridrich kümmt
dennahsten;
Fik
Schulten binn't; »Dirn,
spaud
Di doch!
Un
wohr
Din Bein! Ick hau Di noch.«
Un
denn
kümmt Krischan ›mit de Näs'‹,
De is, as
ümmer
in den
Dæs';
Sin
Achtermann,
oll
Brümmer, seggt:
»Jung, büst nich klauk? wat meihst Du t'recht?
Legg doch Din Swad
egalemang,
Dat kann jo
süs
kein Deuwel binnen!«
Up Brümmer folgt oll Hawermann,
De kann den rechten
Tog
nich finnen:
Sin Seiß, de steigt em nich tau Dank.
»»Na,
Vadder,
will 't oll Ding nich stahn?««
Seggt tau em Jochen Rederank,
»»Treck
doch den Haken
Zum Unterschied von der Grassense, die einen Bügel hat, hat die Kornsense zwei gabelähnliche Haken, die zum glatten Hinlegen des Korns dienen. (R.)
bet
heranne! –
Na, ick will in Din Swad 'rin gahn,
Du nimmst denn nahsten Di en
anne.«
Un as de Letzt kümmt Vadder Toppel,
De is kein Fründ von
Il
un Hast,
Hei is en ollen tragen
Gast
Un meiht verdeuwelt lange Stoppel.
»De Läng'«, seggt hei, »de hett de
Last.
Ja, meiht Ji man! Man ümmer tau!
Mi
lat't
mit 't Jagen hübsch in Rauh.« – –
As wenn des Harwsts an 'n
Hewen
hoch
In langen,
drangen,
schragen
Tog
De
Kraunen
trecken
in de Firn
Un 'runner
juchen
in de Welt,
So treckt de Tog von Knecht un Dirn
Sick schrag un juchend æwer 't Feld.
As bi den Kraunentog de Lahmen
Beängstlich zappeln mit tau
kamen,
So zappeln, as de Tog
hentüht,
De Hockers
Hockers = Aufhocker, welche das Korn in Hocken, Haufen, zusammensetzen. (R.)
ängstlich an sin Sid,
Un gripen hir un gripen
dor
Un
slepen
swore Garben 'ran
Un
stuken
s' an de annern an
Un pusten: »Vadder, æwer
Johr
Is doch de Rogg' ganz
hellschen
swor.«
De
Wewer
zappelt un de
Snider,
Schaulmeister ok trotz sinen
Haust,
Radmaker,
Murer un so
wider,
En Jeder hett sin Garben packt.
Sei
möten
helpen in den
Aust,
So steiht 't in ehren
Cunteract.
Un ganz tauletzt, dor kümmt noch Ein,
De is so vörnehm antauseihn;
Ein
süht, dat hei tau 't Volk nich
hürt,
Dat hei dat Ganze kummandirt,
Dat is de olle
Adebor,
De hett sick all so männig
Johr
Tau 'm Königrik dit Dörp
utsöcht
Un all de leiwen Kinner
bröcht.
Hei
kickt
so irnsthaft un so
wiß,
Ob All'ns ok richtig is, as
süs;
Bekickt dat Swad von einen Jeden
Un schint in 'n Ganzen sihr
taufreden,
Hei
munstert
sick den ganzen Tog
Un winkt em sinen Bifall tau
Un grüßt un nickt in stolze Rauh –
Doch lett
't
binah, as wenn 'ne
Pogg
Hei jedesmal bi 't Nicken nimmt –
Hei
böhrt
so stolz un hoch de Bein
Un wad't so vörnehm dörch de Stoppel,
Un as hei an den Letzten kümmt,
Üm dor ok mal eins nah tau seihn,
Schüdd't
hei den Kopp. »Ne, Vadder Toppel,
Din Swad is mi denn doch tau klein,
Un hest ok halmt.
halmen, Verb., wird vom Mäher gesagt, wenn er einzelne Halme stehen läßt. (R.)
Ne, dat möt nich gescheihn!
Ick heww Di alle Johr Ein bröcht
Un heww s' von 't beste
Enn'
utsöcht;
Ne! Aewer Johr
dor
bring 'ck Di Kein!« –
Un ümmer
heiter
brennt de Sünn,
Sei steiht
all
in den Middag 'rin;
De
Sweit,
de
drüppt
von Back un Stirn,
Doch ümmer frisch is Knecht un Dirn,
Noch
lett
de Arbeit Keiner
slipen,
Blot,
dat s' mal nah dat Leggel
Leggel = ein hölzernes Tönnchen. (R.)
gripen.
Un Middag is 't, de Bedklock
stött;
De Seiß up 't Swad, de Hark dorbi;
De letzte Garw ward 'rannersett't.
Un æwer 't Feld dor kümmt 'ne Cumpani
Von lütte
Etendrägers
'ranne
quöcht,
De
All
de Adebor hett bröcht –
Un ded 't nich de, denn ded 't de leiwe Gott –
Ein Jeder
dröggt
en
Henkelpott,
Un dörch de hogen Stoppeln
russelt
'T oll lütt
Gewes'
un
krüppt
un pusselt
Dörch 't hohe Krut an 'n Graben-Rand
Un
wesselt
flitig
Hand mit Hand,
Den
Lepel
dörch dat Knoplock
tagen,
So
kamen
s' ran un
säuken,
fragen:
»Korlin, Marik? Wo is uns' Fik?
Wo is uns' Vader?« – »»Jöching, hir; –
Wat?
Ornlich
Spickgaus,
ornlich Bir?
Ji sünd
upstunns
woll hellschen rik,
Un Mudder, de
spandirt
woll wat?««
»Krischæning, an de Hock, linksch von dit Swad,
Dor steiht min
Kip
un liggt min Rock,
De bring mi achter dese Hock. –
Du, dumme Klas, ick segg jo ›linkschen‹;
Dor achter
glick,
dor dicht bi
Finkschen.
Un acht'r 'e Hock in eine Reih,
Dor sitten s', Kipen
mang
de Knei,
In ehre Hand dat swarte Brod,
Den Henkelpott up ehren Schot.
Dat lütte Volk liggt ehr tau Sid
Un kickt so
wiß
tau Höcht un süht,
Wat
dat
uns' Vader nührig
ett
Un ob hei woll wat æwrig
lett.
»So, Jöching, so! Da hest de
Grütt
Et
ut un gah nah Hus, min Sæhn,
Un fall ok nich. – Dau!
beim Aufrufen für Du. (R.)
Willem
Dähn,
Nimm minen lütten Jochen mit,
Un
smit't
mi nich den Pott intwei!
Da hest Din Mütz, min Sæhn, nu gah!« – –
Bald liggt in Slap de ganze Reih –
Oll Toppel blot
exirt
noch nah –
So ruhig liggen s' dor, as ob
Kein Qual sei wecken künn, kein Mäuh,
Dat schönste Kissen unner 'n Kopp,
'Ne Arbeit, de mit Lust vullbröcht;
De schönste Deck is d'ræwer leggt,
De jemals up den
Sleper
lag:
De Schatten von en Sommerdag. –
De Klock is
twei,
vörbi de Rauh.
»Na,
Kinnings,
nu man
wedder
tau.«
De
Arbeitsraup
deiht Jeden wecken,
Oll Toppel deiht sick noch mal recken,
Un wedder runscht 't un russelt
't,
rappelt 't,
Un wedder slept 't un löppt
't
un zappelt 't. –
Un as dat kümmt tau Vespertid,
Dunn sitt en Por so still bi
Sid,
Jehann is 't un sin arme Dirn,
De kickt so trurig in de Firn.
So sitten sei 'ne tidlang Beid.
Hei fröggt tauletzt. »Segg, büst Du
mäud?«
»»Oh ne, dat sall mi nicks
verslahn;
Du hest jo halw min Arbeit
dahn,
Du
smetst
Din Seiß so oft bi Sid
Un rüfelst
rüfeln = auf einen Haufen bringen. (R.)
mi de Garw tausamen.
Ne, ick künn prächtig mit Di kamen.««
Un as s' gewohrt, dat 't Keiner süht,
Dunn leggt s' den Kopp an em heran
Un kickt tau
Höcht:
»»Min leiw Jehann!««
»Ja, Kind,« un
strakt
sei fründlich æwer,
»Hüt
gung
dat ornlich in de
Wedd'.
–
Süh, kik mal
dor!
Dor kümmt uns' Herr!« –
De Jagd geiht
up
Jacobidag.
De Herr kümmt æwer 't Feld heræwer,
De Jagdtasch un de Flint
ümdahn,
Un as hei süht den Roggenslag
So dicht un
drang
vull Hocken stahn,
Dunn
ward sin
Og
so hell un
wacht,
Hei 's so
vergnäugt,
sin
Hart,
dat lacht;
Hei 's mit de Arbeit ok taufreden
Un rückt de Mütz un grüßt en Jeden.
»Hüt is hei fründlich,« seggt Jehann!
»Kumm mit, Mariken, mit heran!
Du möst em binn'n, ick will em striken;
Die Binderin
bindet
den Herrn mit einem Kornband, der Mäher
streicht
vor ihm die Sense. Der bei uns gebräuchliche Schnittergruß. (R.)
Un will'n em noch mal bidd'n, Mariken.«
»»Oh, gah allein. Ick nich. Ick nich!««
»Ih, heww Di doch nich
häwelig!
Wat is
'e
los, wat is dorbi?«
»»Oh ne, Jehann; oh, gah
ahn
mi!
Hei deiht 't nich, kriggt hei mi tau seihn.««
Jehann steiht up un geiht allein
Un grüßt den Herrn un sett't den
Haut
Woll up den Bom un strickt so kasch
lebhaft, dreist. (R.)
Un
bedt
sin lust'gen
Rimels
gaud;
De Herr langt
'rinner
in de Tasch
Un
halt
en Daler 'rut un winkt.
»Da, Kinner;
west
vergnäugt un drinkt
Hut Abend min Gesundheit
eins.«
De Knecht
rögt
sick nich von de
Städ:
»»Ach Herr, ick hadd 'ne anner
Bed.
Acht Johr bün 'ck nu bi Sei in Deinst
Un ümmer heww 'ck mi gaud bedragen,
Un æwer mi kann Keiner klagen,
Ick heww min Arbeit dahn, as Ein,
Un was Sei tru; min Hand is rein.
Ick heww all einmal dorvon seggt
Un mine Bed an 't Hart Sei leggt,
Ick kam noch mal. Oh, gewen S' mi
Doch up den
Harwst
dat Frigen
fri!««
De Herr, de steiht nahdenklich dor.
»Ja, Jehann Schütt, dat is woll
wohr,
Du büst mi tru un ihrlich west
Un in de Arbeit büst de Best;
Indessen doch – de eigen
Lüd',
De ward'n mi
gor
tau vel tau
dür.
Ick heww mi einmal dorup
stemmt;
Up mine Gäuder lat 'ck nich frigen,
Wenn ok de Arbeit mal eins
klemmt,
Ick kann
naug
Lüd' ut 't
Fürstlich
krigen.
Un
denn
is ok kein Hüsung fri.«
»»Ja, Herr, wo Vadder Brand in is:
Den Ollen
nem
ick denn tau mi,
Un 't
blew
denn Allens so, as
süs.««
De Herr, de grübelt, sinnt un steiht,
As wenn 't em würklich nahgahn
deiht,
Dat hei en Afslag gewen sall,
Mit einmal æwer sleiht hei
üm;
In sinen Harten stiggt de Gall,
Unseker
ward sin barsche Stimm,
Unrauhig ward sin düster Og;
Hei dacht an 't Füer, wat dor gescheihn,
Wat hei bi 'n Füerschin hadd' seihn,
Un hart un kolt was 't, as hei
frog:
»Wer is 't denn, de Du frigen willst?«
»»Oll Brandten sin Mariken is 't.««
De Herr, de würd' vör Bosheit blaß,
Hei rückt de Flint herüm, as wull
'e
Sei 'runner
riten
von de Schuller,
Un
smet
den Daler in dat Gras,
Un dreiht sick up de Hacken üm
Un lacht so
gel
mit höhnsche Stimm:
»Ne,
säuk
Di man 'ne anner ut!
Kein Hüsung heww 'ck för so 'ne
Brut!«
– –
De Herr is weg; Jehann bliwwt stahn,
As hadd' vör em de Blitz 'rin
slahn.
»»Worüm? – Woso? – Worüm 'ne anner?««
Un
smitt
sick an de Hock heranner.
Mariken
kickt
em trurig an:
»Ick säd' Di 't woll, min leiw Jehann.
Nich wohr? Nu is 't woll rein vörbi?«
Hei
stött
ehr Hand ingrimmig weg:
»»Du säd'st dat woll? De Wohrheit segg!
Wat is 't, wat hett de Herr mit Di?««
»Du
weitst,
hei kann mi nich
utstahn.«
»»Dat is dat nich! de Wohrheit
'rut:
Hei was
sowid,
hei hadd' dat dahn,
Doch as hei hürt, dat Du min Brut,
Dunn wull hei nicks mihr dorvon
weiten.
Nu red un segg, wat sall dat
heiten?««
So ängstlich sach sei in sin Og,
De Lippen würden ehr so blaß,
As sei de Ogen nedder
slog,
Un 't lis' sick æw'r 'e Lippen
tog:
»Wil
ick em nich tau Willen was.«
As wenn em ded 'ne Adder
Adder = Otter. Man macht einen Unterschied zwischen »Adder« und »Snak« (= Schlange). Alle giftigen Schlangen heißen »Adder«, alle nicht giftigen »Snak«. – In dem Volksmunde sagt die »Snak«:
Ick stek so lising, as 'ne Fedder,
Un wat ick stek, dat ward woll wedder.
Die »Adder« antwortet darauf:
Ick stek, ick stek, ick stek dörch Ledder,
Un wat ick stek, daß ward nich wedder.
(R.)
steken,
Flüggt
hei tau Höcht;
knapp
kann hei spreken.
»»Wat? – Em tau Will'n? – Wer ded' dat? – Wer?««
Un
bewernd
seggt s': »Dat was uns' Herr.«
Un reckt den Arm nah em tau Höcht:
»Ach Gott, Jehann! Nu heww ick 't seggt.
Oh,
kik
mi nich so düster an!
Ick
blew
Di
tru,
min leiw Jehann.
Hett hei mi 't Lewen ok vergällt,
Du blewst min Einzigst in de Welt.«
Hei
rekt
ehr nich de Hand, hei
swiggt;
Den
ollen
Daniel sin Gesicht,
Dat steiht so swart vör em un kickt
Em as en
Späuk,
dat nich mihr
wickt,
Mit stire Ogen in 't Gesicht.
Bether
was 't Arger un Verdruß,
Wat in dat Hart em
kint
un
wuß,
Nu
waßt
dor Haß un grimme Grull;
Bet
baben
is dat Hart em vull.
Hei dreiht sick üm un fött de
Seiß
Un swingt sei mächtig in den Kreis;
As wenn hei nich hei
sülben
wir,
De Sehnen Draht, de Glider Stahl,
Ras't hei vöran, den Tog
hendal,
Un Swad up Swad
sackt
up de
Ird'.
As wenn 't em hadd' dat
Späuk
andahn,
As hadd' de böse Find em packt,
So sus't sin Seiß; dat Kurn, dat sackt,
As wir dat Füer d'ræwer gahn,
Un ob de Sünn so hell ok schint,
Vör sine
Ogen
is dat swart;
As lacht dorin de böse Find,
So lacht dat
höhnschen
dörch sin
Hart.
Un dorbi is em doch so weih,
As wir nu von em Gottes Segen;
Hei
möt!
Hei möt de Knaken
rögen!
Meiht
jo för twei!
De
deip
em in den Harten
sitt
Un em dörch alle Adern
ritt,
De
Grull
meiht mit. –
Hei leggt nich mihr de Seiß up 't Swad
Un rafft
Marik
de Garw tausamen;
Sei hast't sick ängstlich, mit tau
kamen,
Doch endlich steiht sei
mäud
un matt;
De Hand is lahm, dat Hart, dat
flüggt,
De
Athen
geiht, de
Bost,
de stiggt,
Ut ehr Gesicht
wickt
alle Farw,
So föllt sei
dal
up ehre Garw
Un kickt em nah so weih, so krank,
Wo hei henras't dat Swad entlang.
Sei denkt an dat
verled'ne
Johr;
Dunn würd' de Arbeit ehr nich
swor,
Dunn was sei noch so frisch un stark,
Un 't Blaut
flöt
lustig dörch de Ader.
Wo
höll
s' ehr Swad, wo
swüng
s' de Hark!
Sei dacht an ehren kranken Vader.
Herr Gott,
wo
dit woll All mal endt!
Wo
süll
dat warden, wenn s' sick
läd'!
De
süs
ehr
Stütt
noch wesen
ded',
De hett sick hüt ok von ehr wendt.
Un ach! Allein kann sei 't nich
drägen!
Sei dacht an all ehr bitt're Noth:
Woher? Woher dat däglich Brod? –
Un üm ehr
'rüm,
wat Gottes Segen! –
Wat
wuß
för Brod ut Gottes Ird!
De Vagel in de Luft, dat
Dirt
In Wald un Feld, de Worm, de Fisch,
Sei sitten all an Gottes Disch;
So
wid
sick
blag
de
Hewen
reckt,
Ehr Mahltid is ehr ümmer deckt.
Un
sei
allein, sei süll verkamen?
Sei
folgt
ehr Hänn' up 't Hart tausamen;
Dat Hart würd' still, de Thranen
flöten
Un lös'ten all ehr Ach un Weih,
Sei
bedt
so heit, sei bedt för twei;
Uns' Herrgott ward sei nich
vergeten!
Un wunnerfrisch un wunnerstark
Steiht s' up un
grippt
nah ehre Hark;
De Arbeit ward ehr wedder
licht.
An as de Abend 'ruppe
stiggt,
Un as de Sünn den letzten Strahl
»Gu'n Nacht ok, Ird'!« heræwer schickt
Un
dörch
de swarten Dannen
kickt,
Un Allens leggt de Arbeit
dal:
»»So, Kinnings,
morrn
is ok en Dag,««
Dunn
geiht s' voran, hen nah de Hock,
Wo dat Geschirr tausamen lag,
Un
halt
Jehannen sinen Rock.
Un fründlich, as wir nicks gescheihn,
Bidd't
s' em, den Kittel antauteihn,
Un kickt em recht
truhartig
an.
»Ick bün
unschüllig,
leiw Jehann.«
Un vör dit helle, lichte Wurt
Möt
all sin swarte Bosheit
wiken;
Hei kickt sei an, as wenn s' em
durt:
»»Na, kumm! Giww mi Din Hark, Mariken.«« –
Un as sei dörch de
Abendrauh
Bi 'n
anner
gahn, dat Dörp
hentau;
Un as de
Man
in stille Pracht
An 'n Sommerhewen 'ruppe
treckt
Un mit den goldnen Finger
sacht
De Ird' un 't Minschenhart upweckt
Tau Seligkeit un säuten
Drom,
Dunn
süng'n
de Dirns von 'n
gräunen
Bom,
Worunner twei Verleiwte
seten,
De æwer ehr Freuden ehr Leiden
vergeten.
Un was de Bom ok nich tau
Städ'
Un flustert 'runner lis' un sacht,
Schint ok de
Man
nich dorch sin
Bläd',
So senkt sick doch de stille Fred'
Herunner ut de Sommernacht;
Un wat em irst
vertehren
wull,
De Haß un Grull,
De
swiggt;
un sei verget,
Wat
deip
ehr in den Harten
set,
Ehr Elend und ehr
Herzeled.
5. De
Grull.
             
Micheli
is 't, dat Feld is
klor;
De Aust tau
Schick,
un
wedder
denkt
De Minsch all up dat
negste
Johr.
Dörch fahle Stoppel lustig drängt
De gräune
Klewer
sick nah
baben;
De Wintersaat, de ward bestellt,
Un wedder
gräunt
up 't kahle Feld
De Hoffnung
'rut
up Gottesgaben. –
Dat
Gaus'volk
schriggt,
de
Pogg,
de
swiggt;
De Wind geiht æw'r
'e
Hawerstoppel;
De
Metten
treckt, un sülwern
liggt
Ehr fin
Gewew
up Feld un
Koppel.
Un
flitig
spinnt de lütte
Spenn
Un spinnt sick in ehr helles Sarg,
Un æwer Busch un æwer Barg –
Dorhen!
dorhen! –
Treckt
s'
'ruppe
nah de goldne
Sünn
Treckt s' dörch de reine,
blage
Luft.
Oh, wer doch
künn
Eins
slapen in so helle Gruft!
Un wenn uns' Herrgott dat nich will,
Un
rauh
'ck in düstre Ird' eins still,
Denn
müggt
ick, dat ick frank un fri,
So lang' ick lewt,
Hoch baben
swewt,
As an den
Hewen
treckt de
Wih
Un dat ick künn von baben
dal
Up däglich Noth un däglich Qual
Deip
unner mi
Herunner seihn,
Fri æwer Land un Water
teihn!
–
Herrgott! Du
gawwst
mi frisches
Blaut,
Du gawwst mi hellen, starken
Mauth,
Du gawwst mi Mark, Du gawwst mi
Knaken
Tau 'm
Eigendum;
Oh,
giww
mi
Rum!
Dat
Anner
wull ick denn woll
maken.
–
So dacht Jehann, as hei
dor
lag,
Un æwer em de Metten
tog.
Hei dacht nich d'ran, dat, wat dor
lewt,
Ok an den ollen
Irdbodd'n
klewt,
Dat noch kein Wesen
funnen
is,
Wat nich mit
Keden
bunnen is;
Dat Friheit is en golden Licht,
Wat nich up Irden is tau seihn.
Un wat in 't
Minschenog
allein,
Wenn 't breken
deiht,
herinner
lücht.
– –
Jehann liggt acht'r
'e
Steinmur
wedder,
Wo vör en Virteljohr hei lag;
All'ns, wat hei
süht,
dat drückt em
nedder
Un wenn hei in den Hewen
sach
Un in sin reines Sünnengold
Un æwer 'n firnen blagen
Holt,
Un wenn 't em mächtig vörwarts
tüht,
Wenn hei de
Swælken
trecken
süht,
Denn
fäuhlt
hei, dat en
swor
Gewicht
Em hängt an sine rasche
Flücht.
Wat
was hei doch ganz anners word'n!
Wenn
süs
ok was Verdruß un Zorn
Hell in sin
Hart
mal
upbegährt,
Dat
güng
vörbi, nu fäuhlt hei, dat
Em
Grull
un Haß in 'n Harten
satt
Un an sin frisches Lewen
tehrt,
Un dat
Vertwiwlung
mit sin Lag'
Sick fast un faster üm sin Dag'
Un üm sin jungen Glider
snert,
Un wenn hei ok mal trotzig red't:
»Oh, giww mi
Rum!
Dat Anner wull ick denn woll
maken!«
Denn glöwt sin
Hart
dat sülben
kum,
Dat 't mal eins anners warden
deiht,
Hei süht de
Fohr,
hei süht den
Haken,
Un süht de
Pietsch;
sin Lewen steiht
Vör em un süht em
isig
an,
Un kolt un isig ward sin Hart.
»'Ran an den Haken! Her den
Start!«
Un vörwarts
rastert
dat Gespann.
»Man
ümmer jüh!
Ein Ausruf, der beim Antreiben des Zugviehes gebraucht wird. (R.)
De Fohr entlang!
Wardst Du mal
olt
un swack un krank
Un kannst den Haken nich mihr
räuken,
Denn
möt
w' Di anner Arbeit
säuken
För
slichtern
Lohn. Dat is Din Dank!
Man ümmer jüh! Feld
up,
Feld
dal!
All Ding hett jo en Enn'
enmal.
'Rin
in den Sarg! Den Deckel
tau!
In 't käuhle
Graf,
dor findst Du
Rauh.
Man ümmer jüh! Wat helpt 't
Gestæhn?
Man ümmer jüh! Un denn för wen?«
Wo blitzt un dunnert dat in sin Hart!
Wo
ret
hei herümme den Hakenstart!
Wo ret hei herute de harte
Schull!
As wenn hei 'n Graf hir grawen wull.
»För wen? För wen? – Du Hund, för Di!
Oh, still doch, Hart! Man ümmer jüh!« – –
As hei de
Kawel
ut hett
hakt,
Un as hei Fierabend
makt,
Dunn kümmt Mariken
antaugahn.
Sei hett den besten
Dauk
ümdahn,
Ehr Gang is rasch, ehr Bussen
flüggt,
Ehr Back is roth, ehr
Og,
dat
lücht.
»Wo willst Du hen? Wat hest Du vör?« –
»»De Möllerfru is bi mi west,
De redt mi fründlich tau un säd':
Sei glöwt, dat wir för uns dat Best,
Wenn ick uns'
Fru
mal bidden
ded';
Ick süll
't
ehr recht an 't Hart mal leggen
Un süll 't ehr recht beweglich seggen,
Wo
uns dat
güng,
denn, meint sei, ded' s' 't.
Un wenn Du em denn nochmal
bed'st
. . .
Wat
kickst
Du mi so düster an?
Sall
ick dat nich? Is Di 't nich mit?««
»Ih, ne. – Worüm? – Ne, dauh Du 't
man.«
»»Ach, wenn Du wüßt, min leiw Jehann,
Wo mi dat bang vör 'n Harten sitt,
Dat ick dor nah de Fru sall hen!
Un doch is mi tau
Maud,
as wenn
Nu ann're Tiden för uns
kamen,
Paß up, Jehann, nu
breckt
sick 't
Weder!««
Sin Hand up ehre Schuller läd
'e
Un seggt tau ehr: »Nimm Di
tausamen!
Hoff nich tau vel un
törn
Din Hast!
Dat kann
tauwilen
anners kamen;
Un kümmt dat anners, denn stah
fast!
Hürst
Du? De
Tähn
tausamen
beten
Un wenn s' Di ok dat Hart
utreten!«
»»Ach hadd'st Du doch ditmal nich Recht!«« –
Sei geiht un steiht nochmal un
fröggt:
»»Wo drap 'ck Di
nahst?««
РȀs
süs,
Marik.
Bi 'n
Flederbom
an 'n
Mæhlendik.«
– –
»»Gu'n Abend ok,«« seggt Daniel
Tau r' Möllerfru. »»Hut giwwt noch wat.«« –
»Ih, in den
Nurden
is 't noch hell.« –
»»Ja, 't schadt em nich, dat föllt all
natt,
Hut Abend ded' de Sünn nich
dægen;
Ick
glöw,
wi krigen velen Regen.«« –
»Dat wir nich gaud; dat Dack, dat is
Nich dicht in desen
ollen
Kathen.«
–
»»Na,
möten
't mal eins nahseihn
laten.
So
wahnen
S' frilich nich, as
süs.
Wenn
ward dat
nige
Hus denn
farig?««
»Ach Gott, de Arbeit geiht so
tarig!
Martini
meint jo min Gesell. –
Wat was 't för 'n Füer, Daniel!«
»»Ja, dat was
dull.
Na, ick
satt
jüst
En
beten
up min
Fauderkist
Un dacht an nicks, dunn
hürt
ick Larm . . .«« –
»Ach, Daniel, ick, dat Gott erbarm!
Ick
stunn
un wüßt nich, wat ick ded',
Ick was
verbas't
un lep un
rönnt,
Un wenn Jehann nich was tau
Städ',
Min Korl, de wir verbrennt, wir rein verbrennt.« –
»»De wir verbrennt, Fru Rosenhagen.«« –
»De wir verbrennt! – Ick heww 't
versöcht
Un wull em
girn
min Schuld afdragen;
Doch weit
Hei,
Daniel, wat hei seggt?
För Geld ded' hei den Hals nich wagen.« –
»»Ih, dormit is em ok nich
deint;
Kümmt 't mit sin Hüsung nich tau Schick,
Denn ward 't mit em en dulles Stück.
Sin arm Mariken sitt un weint;
Sei
weiten
doch . . .?«« – »Ih woll! Ick weit;
Ick was vör 'n
Beten
jo noch
dor
Un
säd'
tau ehr: »Ih, sitt un
ror'!«
Säd' ick, »kumm, mak Di up de
Fäut,
Wenn Hei nich will, denn gah nah Ehr
Hei un Sei wird auf gleiche Weise von jedem Ehepaar gesagt; vorzugsweise jedoch wird damit der Herr und die Herrin bezeichnet. (R.)
Un stell Ehr dat mal orndlich vör,
Du sallst mal
seihn,«
säd' ick, »Sei deiht
't.«
–
»»Sei is ok hen nah Ehr: sei gung,
Grad as dat an tau schummern
fung,
Dwars
æwer 'n Hof. Dat hett sei
dahn.««
–
»Wo?
Kümmt sei dor den Weg nich her? –
Du! –
Hür
. . .!« – »»Oh, nich! Oh laten S'
gahn,
Wer
weit,
ehr is dat Hart woll swer.
Mi
dücht
binah, in 'n Düstern kann
en
Ehr anseihn, wat de Fru ehr säd'.
Ne, laten S' gahn! Sei
söcht
Jehannen,
De steiht
all
up sin olle
Städ'
Un
lurt.
De armen jungen Lüd'!««
»Ja, Daniel, dat 's en grot
Mallür!«
»»Wat
wull
dat nich, Fru Rosenhagen. –
Wat helpt dat All? Sei möten
't
dragen. –
Gu'n Nacht! Ja, 't was en
gruglich
Füer.«« –
'Ne
swart
Gestalt, de wankt vörbi
Un slickt so lis' entlang den
Dik
Nah 'n Flederbusch. – »Büst Du 't, Marik?« –
»»Ick bün 't, Jehann.«« – »Wat säd' s' tau Di?« –
Sei sett't sick up en
Stubben
dal
Un
treckt
den
Dauk
sick æwer 'n Kopp;
Hei
fröggt
datsülw'ge
noch einmal,
Süht in de Nacht herin, as ob
De Nacht em Antwurt gewen
süll;
Doch Allens
swiggt,
de Nacht is still. –
»Mariken, kumm un antwurt mi!
Wes
man
getrost! Wat säd' s' tau Di?« –
»»Dat
weit
ick nich, ick weit man
blot,
Dat wi
verlur'n
up ewig sünd,
Un dat dat Kind in minen
Schot
–
Ach, Gott, Jehann, min armes Kind! –
Verflucht dörch uns're
Sünnen
is.
Dat heww'n Sei seggt, dat weit ick
wiß,
Dat brus't mi noch dörch mine
Uhren.
Ach Gott, Jehann, All drei verluren!«« –
»Wat? Glöwst Du dat? – Wer hett Di 't seggt? –
'Ne Fru, de sick up 't Beden leggt
Un
fram
is word'n in alle
Il,
Wil dat s' nicks
Beteres
versteiht,
De
Ort
ward fram ut Langewil;
Dat
weit
ick ok, wat so Ein weit;
Un ick segg Di, dat is nich wohr;
Dat is nich
wirth,
dat Ein d'rüm
ror'.«
–
»»Sei was de
Irst,
de mi den
Beker
Vull Schimp un
Schann'
tau smecken
gew,
Em vull
got,
bet hei
æwerdrew;
Un ach! Ick glöwt und hofft so
seker.
Sei gew mi all de slichten
Würd',
Sei hett mi 't seggt, wo 't mit mi
wir,
Sei hett mi 't seggt, wo 't mit mi
kem,
Un wat dat för ein
Enn'
eins
nem.««
–
»So? Hett s' Di 't seggt, min arm Mariken? –
Säd' s' Di denn gor nicks von de
Riken
Un von de Herrn in unsern
Lann'?
Vertellt
s' Di nicks von de ehr Schann'?
Un säd' s' Di nich, dat de de
Sünn',
De wi ut reine Leiw
begahn,
Un
wil
wi uns nich frigen
künn'n,
Ut pure Schändlichkeiten
dahn?
Dat ganze
Dörpe
sünd vergift't?
Un wo de
Tucht
is
unnergahn,
Dat dor de Herrn dat angestift't?
Dat wi 't mit Elend büßen
möten,
Wenn wi mal Gottes Wurt
vergeten?
Un unsre Herren
blot
mit Geld?
Dat säd' s' Di nich? – Denn säd' s' Di nicks,
Un
Lægen
hett sei Di
vertellt.«
»»Ne, ne, Jehann, so kann 't nich sin.
Uns' Herr Pastur, de was dorbi,
De redte just so up mi in:
Dat Richtigst wir för Di un mi,
Dat w' öffentlich vör de
Gemein
Vör 't
Altor
up den
Schandstaul
seten,
Wil dat wi 't
sößt
Gebot
vergeten
Un wat hei dauhn
künn,
süll
gescheihn,
Dat de oll Mod kem wedder
up,
–
U n ick süll denn tau 'm irsten
'rup.««
–
»Dat säd' de Pap? Hoho! Hoho!
Dat würd' en Spaß, dat würd 'ne Lust!« –
»»Oh Gott, Jehann, oh lach nich so!«« –
»Hoho! Hoho! Dat wir dat just,
Wat Knecht un Herrn
makt
wedder
glick.
In 'n Lewen sünd wi Arm un Rik,
Vör 't Altor is dat richtig
Flag,
Wo glik wi
west
sünd
männigdag.
Un deiht 't nich
mihr
uns' Religion,
Denn
mag de Schimp un Schann' dat
dauhn.
Sei krigen Win un Brod apart,
Wil dat för uns ehr ekeln ward,
De Schandstaul æwer wir uns glik.
Hoho! Hoho! Lach doch, Marik!«
»»Oh lat dat! Du versünnigst Di.«« –
»Versünn'gen? Ick? – Wo denkst Du hen? –
Wil 'ck 't Kind bi 'n rechten Namen nenn? –
Ick red man von de
Preisteri;
Ick red nich gegen Gotts Gebot,
Dor stecht nicks in von so 'ne Mod,
Dor steiht vel Gauds för Arme
schrewen,
Un dat uns' Herrgott vel
vergewen.«
–
»»Uns' oll Herr Paster hadd 't nich
dahn,
De hadd' mi nich so schrecklich richt't,
De hadd' en
Hart,
uns tau
verstahn
Oh, dat de unnr' 'e
Wrausen
liggt!«« –
»Ja, de was brav; ja, de was gaud,
De hadd' nich mit den Schandstaul
drauht.«
–
»»De hadd' mi in 't Gewissen
redt,
Un hadd' mit mi un för mi
bedt.««
»De hadd' en
Hart
for arme
Lüd'.«
–
»»Oh, dat de bi uns blewen
wir!
Nu heww ick unner Gottes Sünn
Un up de
wide
Welt nich Einen,
An denn' sin Hart ick mir utweinen,
An denn' sin Knei ick bichten
künn.
Ach, ick heww Keinen, Keinen, Keinen!«« –
»Ick un Din Vader sünd Di
tru.
Wi
stahn
noch ümmer
fast
bi Di.«
»»Min Vader is kein Trost för mi –
Du
weitst
worüm, Jehann – un Du . . . .« –
Hir
steiht
sei up,
fött
sinen Arm –
»»Din Hart
slog
woll
eins
weik un warm
Un was för mi de sekerst
Lad';
Un wat ick up den Harten hadd',
Min Denken all un all min
Dauhn,
Dat künn dor woll un ruhig
rauhn.
Doch dat 's vörbi, dat is nu west;
Din Hart beharbargt anner Gäst,
De kænen mine swacken Klagen,
Min Noth un Jammer nich verdragen.«« –
»Ick bün Di, wat ick ümmer
was,
Kannst woll in minen Harten rauhn,
Un
rögt
sick in mi
Grull
un Haß,
So heww'n s' doch nicks mit Di tau dauhn.« –
Sei drückt sick faster an em 'ran:
»»Lat
fohren
Haß un Grull, Jehann!
Min Hart, dat is bet
baben
vull
Von bange Noth un bitt're Qual,
Dor is kein Platz för Haß un Grull.«« –
Hei
sett't
sick up den Stubben
dal
Un
treckt
sei sacht up sinen Schot
Un tröst't un
minnert
ehre Noth,
Un rings umher
Liggt swart un swer
De düstre Nacht
Un flustert sacht
Un süfzt dörch 't
Ruhr
Un dörch den ollen Flederbom
Un dörch dat
Läusch
an 'n
Watersom!
Un 't Regenschur,
Dat 'ruppe
tüht,
Glitt
singend æwer 't Water hen,
As
süng
de Nacht en Truerlied,
Un weint so sacht
herun,
as wenn
Sülwst swarte Nacht sick barmen
deiht
Üm 't Minschenhart un üm sin Leid.
6. De Lust.
                 
Hubertusdag steiht in den
Klenner,
Un in de Bucht
Umzäunung. Das Wort hat stets den Nebenbegriff, Theil eines Ganzen zu sein. (R.)
ein
Virteihnenner,
De is dor sorgsam
faudert
word'n
Un sall – so seggen s' – heran
vermorr'.
Un sall hüt
lopen
vör de
Hunn'.
Natt
is 't von
baben
un von
unn';
De
Dak
liggt
gris
up
Dörp
un Feld;
De Sünn
kickt
'runne
up
de Welt,
As wull s'
hüt
gor
nich ut dat Bedd,
Un kickt so
mäud
dörch de Gardinen,
As hadd' s' 't sick in den Kopp 'rin
sett't:
Hüt
künn
ok
woll
en Anner
schinen.
Natt is de
Ird',
de Luft, de Schall;
De Döscherschlag,
Drescherschlag. – Jetzt kommt wohl nur hauptsächlich der Zweischlag vor; in früheren Zeiten redete man von Dreischlag und Vierschlag; ja, auch des Sechsschlages erinnere ich mich. (R.)
de klappt so stump,
Un af un an is ut den Stall
En
Bröll'n
tau
hür'n,
dat klingt so dump,
As wir 't oll
Veih
in deipen
Drom
Un drömte von den gräunen
Bom
Un von de Weid un von dat Gras,
As
't
Frühjohr un as 't Sommer was,
Un de oll
Bull,
de lümmelt
Wenn der Bulle nach seinem Jauchzen noch still vor sich hin brummt, so nennt man das: lümmeln. Der Kinder-Singsang lautet:
»Lümmel, Lümmel, Lepelstel,
Unse Jakob frett so vel.«
An andern Orten giebt es eine Variation, welche heißt:
»Rühr, rühr, Lepelstel,
Unse Jakob frett so vel.«
(R.)
mang,
As wir in 'n Stall em nicks tau Dank.
De ollen
Wiwer
swingen
Flaß
Un
sitten
up de
Schapstalldel
Un kiken mäud un
sleprig
'rut
Un seihn as
Ulenküken
ut
Un klappen, klætern, plätern
Beides in übertragener Bedeutung = klatschen. Eigentlich heißt ›klætern‹ einen klappernden Ton hervorbringen, und ›plätern‹ – nur vom Spielen der Kinder im Wasser gebraucht – patschen, panschen, klatschen. (R.)
vel,
Doch hürt 't sick so
verdraten
an,
As wenn Ein
müggt
un nich recht kann.
De Lust, de fehlt, de helle Slag,
As früher an den
Brakeldag.
De
Manns
de
dragen
ut de
Schün
Ehr Döscherbund nah de Maschin;
d. h. Häckerlingsmaschine. (R.)
Lud
burrt tau
Höcht
de Sparlingsschauw
Schwarm; aber nur vom kleinen, wilden Geflügel gebraucht. (R.)
Un makt 'ne Swenkung
irst
tau
Prauw
Un wackelt up un wackelt
dal,
Makt halwe Swenkung noch einmal
Un
smitt
sick up en anner
Flag,
Tau seihn, ob dor von Gottes Segen
För ehr en Beten
æwrig
lag.
De Nebel föllt; en finen Regen,
De
fisselt
'runne as en Faden,
Un wo em was en Löckschen
baden,
Dor makt hei sick noch mal so dünn
Un fädelt sick allmählich 'rin
Un bohrt sick 'run bet up de
Hut
Un
jöggt
dat Beten
Warmniß
'rut,
Dat Ein 't mit
Tähnenklappen
kriggt,
As wenn Ein in 't koll
Fewer
liggt.
De Hofhund
krüppt
in sine Hütt,
Un de oll
schawwige
Kapun
Krüppt einsam unner 'n
Gorentun.
De Hahn mit sine
Häuhner
sitt
In einen Klumpen unner 'n Wagen;
Hut Morgen hett hei noch so
kreiht,
Nu sitt hei as up 't
Mul
geslagen,
Un wenn hei mal wat seggen
deiht
Un
scheif
den Kopp tau Höchten
böhrt,
Denn seggt hei
blot:
»Ick säd
't,
ick säd 't
Wi
kregen
Regen, kregen Regen.«
Un ein oll Hauhn, dat seggt dorgegen:
»Kein Stück an 'n
Hewen
blewen
klor!
As
Mehlgrütt
dick!
Is dit en Stück!
Natt sitt ick dor, nu, nu, nu
ror'!«
'T is All'ns
verdreitlich,
Gaus
allein
Steiht still
vergnäugt
up einen Bein,
Behaglich
plirt
s' in 't
Weder
'rin
Un in de dicke Regensupp
Un kickt nah 't
Ad'bors
Nest herup;
Wo de oll
Burß
nu woll müggt sin?
Un wo de woll herümmer
tög?
Un
kek
sick üm, wat
Swælk
noch flög:
Wo dat oll
fipprig
Ding woll wir?
Un säd' nich vel, dacht desto mihr,
Dacht an de schöne
Grabenburd
Glik linkschen acht'r 'e
Gorenpurt,
Ob 't dor villicht nich Gras noch gaww,
Un wucht't
sick
up un wackelt af.
Un de oll
Ahnt
kümmt ehr entgegen
Un rætert, plätert wat taurecht
Un deiht sick gor tau höflich
rögen
Mit 't
Achterdeil,
as Gaus ehr fröggt:
»Vör 'n
Dur
is 't woll sihr natt? Wat? Wat?«
Un seggt mit höflichen Gesnatter:
»»Ja, Gnaden Gaus, schön natt, schön natt!
Un böhr'n S' tau Höcht Ehr leiwen Röck.
Dor 's nicks as luter
Water,
Water,
Un wat noch
fast
is, dat is Dreck.«« –
Oll Daniel steckt de Näs' herut
Un süht nah
baben
hir un dor:
»Ih,« seggt hei, »'t süht
all
klütrig
von Klut = Kloß, von Flüssigkeiten gebraucht; daher mit »geronnen« zu übersetzen; von festen Körpern sagt man: klutig. (R.)
ut,
Un achter
Dam'row
ward 't all klor.
Ick glöw, wi krigen hüt noch Weder.
Vorzugsweise: gutes Wetter. (R.)
Un wes't
parat!
Un paß en Jeder
Gaud
up, de
Pird'
herut tau
ledd'n!
Sei warden s' glik herup bestell'n,
Un wenn s' nich dor sünd, künn hei
schell'n;
Hüt is kein Spaßen mit den Herrn.
De Sünn
breckt
dörch. De Herr, de
röppt,
En Jeder deiht un schirrt un
löppt,
Un Daniel ledd't den Hingst herut;
Dunn
kümmt Mariken hastig an
Un süht so bang und ängstlich ut
Un fröggt den
Oll'n:
»Wo is Jehann?« –
»»De Knechts, de halen Holt
vermorr'n.««
–
»Ach Daniel, mi 's so angst un bang'n;
Min Vader is so krank mi word'n,
Ick heww nah 'n Dokter so 'n Verlang'n;
Ach Daniel, bidd' Hei doch den Herrn,
Dat hei den Dokter halen lett.«
»»Ja, gah man – lat Di
man
nich
pedd'n!
Segg'n will 'ck 't em woll. Un
täuw
man hir!
Wenn hei man sinen Gauden
hett.««
–
De
Rüters
swenken sick tau Pird',
De Herr sick up den Schimmelhingst;
Oll Daniel steiht un hollt den
Bægel:
»»Wenn d'
dit
doch mal recht
klauk
anfüngst!««
Denkt hei un fuschert
von einer Handtierung gebraucht, die man nicht sehen lassen will. (R.)
an den
Tægel
Un fummelt
von einer Handtierung gebraucht, die man nicht fertig kriegt. (R.)
'rüm an de
Kandar.
»Was hat Er noch, Er alter Narr?« –
»»Den Dokter möt
w'
woll halen laten?«« –
»Was? Dokter? Was? Ist Jemand krank?« –
»»Ick
kreg
den falschen
Tom
tau
faten.««
–
»Das frag ich nicht. Wer ist denn krank?« –
»»Ih, in den Stall is, Gott sei Dank!
Nich tau verreden,
nicht zu verreden; eine allgemein gebräuchliche
captatio benevolentiae
gegen Zauberei und den Neid der bösen Geister. (R.)
All'ns gesund.
Oll Brand is blot so up den Hund,
Un dunn dacht ick . . .«« – »Das Denken lass' Er!
Was Er auch denkt, ist einerlei.
Mit Brandten ist es doch vorbei;
Stellt vor sein Bett ein Eimer Wasser
Und vor ihn legt ein Bündel Heu;
Der Dokter wird ihm doch nichts nütz.«
Un lachte æwer sinen Witz,
Red
ut dat
Dur
de Annern nah.
Dat Hurn, dat schallt. Trarah, trarah!
De Hingst, de
bömt
sick vör
Gewalt,
De Hund, de
jault,
de Pietsch, de knallt;
Oll Gnaden Gaus, de retürirt
Un buttert
klopft, stampft. (R.)
'rüm un
krischt
vör Schreck,
Hei hett so
dägern
sick
verfirt.
Hell lüchten in den Sünnenstrahl
De roden un de gräunen Röck.
So treckt de
Tog
dat Feld
hendal
Nah 't Rangdewuh. Un Ann're
kamen,
Von allen
Siden
kamen s' 'ran,
Un sünd so lustig All tausamen
Un segg'n sick fröhlich gauden Morr'n:
»Wat süll dat för 'ne Lust hüt warden,
Wenn s' em irst vör de
Swäpen
hadden!«
De Mähren stampen up den
Bodden,
De Nüster
blost,
dat
Og,
dat blitzt;
De Hunn', de gnurr'n sick an un schulen
von unten auf ansehen, mit dem Nebenbegriff des Neides; mit dem Nebenbegriff des Hasses wird ›glupen‹ gebraucht. (R.)
Nah
Köterort,
gnittschäwsch,
von Gnitt = Krätze, Grind, und schäwsch = schäbig, hier in übertragener Bedeutung so viel als: neidisch. (R.)
vergritzt,
innerlich ergrimmt. (R.)
Un zawwern
'rüm
un
bläken,
hulen,
Bet
Ein de Pietsch tau faten kriggt
Un dat
Gezauster
all befredigt
Un de Moral von de Geschicht
Ehr üm de
Uhren
'rümmer predigt.
De Hirsch is los! Hei steiht un dreiht,
Den Kopp tau Ird', sick in de
Runn';
En
Bewern
dörch de Glider geiht,
Hei süht de Jägers, süht de Hunn',
Hei smitt 't Geweih up sine
Schuft
Un wind't un
sichert
dörch de Luft.
In sinen Og de Sünnenstrahl,
De Friheit rings up Barg un Dal,
De Friheit un dat Sünnengold,
In blage Firn dat lust'ge Holt! –
Hei 's fri! Hei 's fri! – En mächt'gen Satz! –
»Halloh! Halloh!« – Los geiht de Hatz!
Dörch gräune Saat un grise Stoppel,
Dörch Busch un Feld un
Wisch
un Koppel.
Hei 's fri! Hei 's fri! – Dor
kümmt
'ne Heck.
Wo
sett't
hei an! – Hell
d'ræwer
weg!
Un
achter
her folgt dat Geläut,
De ganze scheck'ge
Kötermäut,
Un krüppt
hendörchen,
jichernd,
jaugelnd,
Witt,
bunt un brun herüm krawaugelnd.
das Iterativum von »krawweln« = kriechen. (R.)
De Hirsch, de
flüggt;
de
Pietsch,
de knallt;
De Herr voran, de Annern nah;
De
Hingst,
de
stiggt;
dat
Hurn,
dat schallt:
»Wat Friheit hir? – Trarah! Trarah!
Wi sünd de Herrn, wi sünd de Frien,
Lat
doch dat Pack noch Friheit schrien!« –
Noch
schütt
hei furt, noch is hei fri
Un lacht up all de
Köteri.
Doch swack un swäcker ward sin
Lop,
Un enger snert sick 't Nett
tauhop,
Un twischen Graben, twischen Mur,
Dor ward hei stellt un senkt 't Gehürn;
Dor schallt 't Hallali em in 't
Uhr,
Dat helle, lichte
Og
ward trüw,
Weck
seggen, dat dat Thranen wiren –
Un wiren 't Thranen, wir 't kein Wunner. –
Ji, Köter all,
bliwt
em von 'n
Liw!
Nemt Jug in Acht! Dat Hurn, dat
slitzt.
–
So geiht de goldne Friheit unner,
Mit
Hunn'n
ward sei tau Dode
hitzt,
Wat is doch twischen Mur un Graben
För goldne Friheit all begraben! – –
»Ih wat!« seggt
Buer
Swart tau Witten,
As s'
sacht
den Weg
entlanken
führen,
»Wat hest Du 'rüm tau
spinkeliren
Nah de oll Jagd? Willst,
Deuwel,
sitten!«
–
»»Ih, hir
führst
Du jo doch
man
Schritt,««
Seggt tau den
Ollen
Vadder
Witt,
»»Kik,
wo dat Volk sick
afmaracht,
Un wo sick dat all lewig
rögt!
–
Stell Di doch ok mal blot tau
Höcht!««
–
»Ih
wat!
Üm so 'n oll Hasenjagd,
Dor ward 'ck mi vel noch afstrapziren! –
Ne, wenn D' wat seihn willst, süllst mal seihn,
Wenn s' richtig
Stäwelschit
mal
riden;
Dor
gelt
dat doch noch Arm un Bein.«
»»Na, schön is 't doch! – Süh, Vadder, kik!««
Röppt
Witt un
kloppt
sick up de Hosen,
»»Ick wull, ick wir
entfamten
rik,
Denn wir ick dörch mit all de
Schosen.
Mi
mein ick
sülwst
– verstah mi recht –
Ick
wir denn rik, dat
heit
as
ick
.««
Swart kickt em
dwaslings
an un seggt:
»Na, Vadder, dat wir mal en Stück!
Wullst Du denn Stäwelschit mit riden?«
»»Ih, Gott bewohr! Ne, Vadder,
führen!
Vir
Swarte
vör, un ümmer up un
dal!
De Landstrat ümmer up un dal!
Blot de
Vertehrung,
glöw'
mi, is 't,
Wenn Du mal rik eins warden
süst,
Dat
Eten,
Drinken un de Staat,
Blot de Verehrung, nich dat Riden.
Un mit den Staat würd 'ck woll parat,
Un de Vertehrung wull 'ck woll
lihren.
–
Ach Gott, wat heww'n wi up de Welt?
Kein Eigendaum, kein Recht, kein Geld
Un blot en smucken
Hümpel
Kinner.«
–
Oll Swart kickt in dat Stroh herinner
Un
grifflacht
vör sick hen un seggt:
»Ih, Vadder, Du redst ungerecht.
Twors
Eigendaum, dat heww'n wi nich,
Un mit uns' Recht is 't
tægerig,
Un an uns' Geld, dor
sæl
wie just
De Fingern uns nich
blag
an maken;
Doch heww'n wi noch recht schöne Saken:
Des Sommers
Warmniß,
Winters Frost,
Des Dags fri
Lüchtniß,
up de Nacht
Fri
slapen,
wenn wi slapen kænen,
Un alle Johr de schöne Pacht
Un bi 't
Betahlen
fries
Stæhnen,
Un denn noch af un an en Posten
Gerichts- un wat noch
süs
för Kosten
Un denn – un denn – den Herrn
Drosten.
Bet jitzt hadd' w' ok noch fri Vernunft,
Doch de 's nu in de Krümp 'rin
gahn;
Uns'
Paster
un sin ganze Zunft,
De is dor nich mit
inverstahn.
Un dorin
weit
'ck mi nich tau
raden,
Denn wat uns'
Landrost
is, de seggt.
Wenn bloß Vernunft die Bauern hadden
Un bloß 'ne Art Verstand davon,
Denn
kem dat Allens richtig
t'recht,
Denn
konn
dat möglich sin, denn konn
Das mal mit sie eins
nüdlich
warden.
Un wat uns Paster is, de seggt.
Wi sælen
glöwen,
Vadder, glöwen
Un de Vernunft gefangen gewen.« –
»»Dat sæl wi? – Ne, dat
dauhn
wi nich!
Nu kik mal an! Wat denkt hei sick?
Wo? De Vernunft wir afgeschafft?
Ick
haust
in 't
Amt
un all de Herrn
Un in de ganze Ridderschaft;
Ick
lat
mi an de Näs' nich
ledd'n
Un lat mi von kein
Schap
nich
biten,
Ick dauh mi up den Jüchstock
Joch. – Die Redensart ist von einem widerspänstigen Ochsen hergenommen. (R.)
smiten
Un will de Herrn . . .«« – »Heda! Er! Bauer!
Oh, bieg Er hier mal um die Mauer
Und nehm Er uns den Hirsch mal mit!«
»»Dau!
Fixing!««
roppt oll Witt un
ritt
De
Tægel
Swarten ut de
Hänn'
Un fängt an üm de
Mur
tau
wenn'n.
–
»Dat nennst Du up den Jüchstock smiten?
Un willst de Herrn . . .?« – »»Ih, Vadder, red!
Sei sünd so höflich in ehr
Bed,
Un denn is 't ok 'ne grote
Ihr.««
»'Ne grote Last för mine
Pird'!«
Brummt in den roden
Bort
oll Swart,
As em de Hirsch upladen ward. –
De lust'ge Jägertog, de
treckt
Nu nah den Hof
taurügg
voran;
Oll Witt, de
sitt
un windt un reckt
Den Kopp grad' as en Hampelmann;
Sett't
bald sick
dal,
bald steiht hei up
Un snackt un
drænt
von grote Ihr.
Oll Swart seggt: »Büst 'ne Klæterpupp!
ein Kinderspielzeug, eine hohle, mit Erbsen gefüllte Puppe. (R.)
Du snackst jo Allens
kort
un klein.
Dat wir 'ne Ihr, dat Hunn' un Pird'
Un Herrn uns mit den
Start
anseihn?« –
»»Ob Ein mi mit den Start ansüht,««
Seggt Witt, »»dat is mi ganz egal,
Wenn 't blot mit 'ne Manir geschüht.
Ne, kik doch blot den stolzen Herrn,
Dor up den Schimmelhingst, dor
vörn.««
–
»Den seih 'ck
hüt
nich tau'm irsten Mal,«
Seggt Swart. »Wat sin Großvader wir,
De
drog
de Näs' noch nich tau Höcht
Un
satt
noch nich so stolz tau Pird',
Dat was en richt'gen
Scheperknecht,
Von denn' deiht all sin
Rikdaum
stammen,
Von 't Bucken, Vadder, un von 't
Lammen.«
–
»»Ih, Vadder, Du hest kein
Gefäuhl.
Kik blot dat lustige
Gewäuhl,
Wo sick dat treckt den Weg entlang,
Un all de roden Rock mit
mang.««
–
»Oh, ja, ick seih s',« seggt Swart un
grint,
»Dat is nich Allens Gold, wat schint.
Kik blot mal
nipping
tau; bi
Weck
Liggt up de schönen roden Röck
Doch ok entfamten velen Dreck.« – –
Na, endlich kümmt de ganze Trupp
Nah den bekannten Hof herup.
De Buren hollen vör de
Dör,
De Herren stigen von de Pird'.
Un de von ehr de Vornehmst wir,
De winkt, un Vadder Witt
trett
vör.
De Herr klemmt sin Lorjett in 't Og,
Kickt Witten
fiw
Minuten an
Un fröggt: »Sein Name, lieber Mann?«
Ne, wo dat
Hart
oll Witten
slog!
Blot ut Respekt
kreg
hei dat
Sweiten
Un ann're Unbequemlichkeiten.
»»Herr Gnaden,«« seggt hei, »»ick
heit
Witt,
Wo süll ick grot noch anners heiten?
Un de dor up den Wagen sitt . . .««
»So? so? – Der Name, lieber Freund?«
De Oll hadd' fast vör Freuden weint
Bi all de Ihr un
dukt
sick
nedder:
»»Min Nam is Witt, un de dor sitt . . .««
»Der Name?« fröggt de Herr em
wedder.
»»Min Nam is Witt.«« – »Na, lieber Schmidt,
Ich wollt' nur sagen – Ihm nur sagen,
Er hat sich heute gut betragen.
Ich kann den Bauersmann wohl leiden,
Wenn er gefällig und bescheiden,
Das kann Er auch dem Andern sagen. –
Heda! 'nen Schnaps für diese Beiden!«
Doch würd' binah de Red em
led,
As hei herup
kek
nah den Wagen,
Wo Vadder Swart recht patzig
set.
Den Oll'n kek ut sin
dwaslings
Og
So 'n rechten
kloren
Spitzbauw 'rut,
Un üm sin breides
Mul,
dor flog
So 'n snurrig
Lüchten
un so 'n Blitzen,
Dat
let
binah as
luter
Witzen,
Dat sach binah as Lachen ut.
Un sitt un
rögt
nich Hand un
Faut
Un seggt, as Witt so
wollgemauth
Nah 'n Wagen wedder 'ruppe
krawwelt:
»Na, Vadder, hest Di schön besawwelt!«
besawweln, auch beseiwern, wird von kleinen Kindern gebraucht und heißt = begeifern. Im übertragenen Sinne bedeutet es: sich unpassend aufführen, sich blamieren. (R.)
Un seggt, as Witt nah 'n Snaps deiht janken:
Sehnsucht, Gelüste, Appetit, Verlangen nach etwas haben. (R.)
»All
gaud!
Wi
lat
uns schön bedanken.«
Un as oll Witt redt von de Ihr,
Sleiht
Swart swabb! dwaslings mang de Pird';
Un as sei in den Landweg
kamen,
Dunn
fröggt
hei Witten: »Wo
's
der Namen?«
Un as oll Witt von ›Herren‹ seggt,
Dunn singt oll Swart entfamte Lieder
Von ›Scheperknecht‹
Un ›dauh mi recht‹,
Von 'n
›Durweg‹
un von: ›so
wider‹;
Un
bedt
ganz allerleiwste
Stückschen
Un halt en
Daler
ut de Tasch
Un
wis't
em denn' un lacht so
tückschen:
»Na, Vadder,
mak
en Diner rasch!« – –
Un dusend von Lichter dörchstrahlen den Saal,
De
Pore,
de schesen
Wollte man das Wort mit Tanzen übersetzen, so würde dadurch nicht Alles ausgedrückt sein. Schesen (
chasser
) wird nur von einer wiegenden, schleifenden Tanzbewegung gebraucht. (R.)
herup un
hendal;
Sei knicken un bücken un tillfäuten
von tillern, d. h. eine hüpfende, zitternde Bewegung machen und von Faut = Fuß. (R.)
'rüm
Un flustern so
leiflich
mit
säutliche
Stimm
Un tuscheln
tausam;
De Herr un de Dam,
Sei laten as
Duwen
un Lämmer so
fram.
Un
häweln
un
snäweln
un kurren
girren, von Tauben gebraucht. (R.)
so zort,
Sei
strickt
de Frisur sick, hei strickt sick den Bort;
Hei drückt ehr den
Hanschen,
sei kickt in den
Schot,
Un nu ward hei drister un nu ward sei roth.
Un 't
weit
doch de Welt,
Dat s' em nich geföllt,
Dat hei sei blot
frigt
üm dat leidige Geld.
De Herrin von 't Hus is in Gold un in
Sid'.
Dor drückt 't sick un bückt 't sick bet
dal
up de
Ird'.
Snitt stiw'
Kumpelmenten
up knick'rige Bein;
Sei freut sick so gnedig un nimmt sei as ein
Unschülliges
Kind
För bore
Münt,
Un weit doch all längst, dat dat
Lægen
sünd.
Un
Eten
un Drinken up
Sülwer
un Gold!
Dat
Is
is so frisch un de Win is so
olt.
De Herr
böhrt
den
Beker:
»Recht lang' so
man
noch!
Wat schern uns de Annern? Vir Daler de
Rogg!«
Dat Rappwater
Rapswasser. Als durch glückliche Preise und glücklichen Bau des Rapses die Landleute reich geworden waren, floß der Champagner und wurde nach seiner eigentlichen Quelle »Rappwater« genannt. (R.)
flütt,
Ein Jeder drinkt mit,
Stött
an mit den
Nahwer,
de neben em sitt.
De
gruglichste
Lüderjahn
rings in de
Runn',
De fischt den Herrn Paster dat Wurt ut den Munn',
As de in sin geistliches Füer un Fett
Up Kirchenbuß un up den
Schandstaul
gerött,
Un drückt em de Hand.
De
Sak
wir
bewandt,
Dat heit för dat Volk, för den Daglöhner-Stand.
Un 't is so 'n Behagen, un 't is so 'ne Lust!
Nah
Specksiden
smiten s'
vergnäuglich
mit
Wust,
Dat smeichelt un
lawt
sick so drist in 't Gesicht
Un
kettelt
un kratzt sick un
rökert
un
lüggt.
Nu
jæk
Du
irst
mi,
Denn
nahst
jæk ick Di!
Doch plötzlich is 't all mit de Lust vörbi. – –
En Flustern geiht den Saal entlang:
»Der Wirth, er lief so schnell hinaus –
Ist etwa Feuer in dem Haus? –
Was ist passirt? – Ist Jemand krank? – –
Ein Tagelöhner? – So! – Nu, Gott sei Dank!
Ich glaubt', es würd' was Schlimmes sein. –
Ein Tagelöhner bloß. – Nein, nein!
Der nicht! – Eins von den Pferden,
Der Schimmelhengst hat Harnbeschwerden. –
Der Hengst? – Der Hengst? – Der Worsleyhall?
Ich würd' verrückt –
parole d'honneur!
–
Wenn ich so 'n edles Thier verlör.« –
Un 'rute
lopen
s' nah den Stall
Un
stahn
un
durn
un gewen Rath;
De Ein, de
hollt
de
Snirt
parat,
Dat
Vieharzneibauk
bedt
en Anner,
As wir 't sin däglich
Lex,
utwennig;
De
Drüdd',
de
slept
de Decken 'ranner
Un deckt sei
æwer
eigenhännig.
De Herr, de röppt. »Wo 's Jehann Schütt?
Dat
glik
hei nah den Dokter
ritt
Un em
vertellt,
wat hir passirt!
Min schöne Hingst, min düres
Dirt!«
Un de oll Daniel trett heran:
»»Bi Vadder Branden sitt Jehann.
Herr, dor 's en gor tau grotes Leiden,
Herr, ick will
riden,
wat ick kann,
Sall ick nich
leiwerst
glik de Beiden,
Den Pird'- un Minschendokter
halen?««
–
»Hei deiht, wat ick em heww befahlen.
Marsch! Vörwarts! Rasch! Wat
lurt
Hei denn?« –
Un Daniel
jöggt
den Weg dorhen,
Sin wittes
Hor
spelt
in den Wind,
Un düster liggt de Nacht herüm,
Un düster
spreckt
in em de Grimm:
»»Sei segg'n jo, dat w' ok Minschen sünd,
Na, Gott sei Dank!
Noch bün 'ck nich krank;
Doch kümmt mal
eins
an mi de Reih,
Denn wull 'ck, ick wir ein leiwes
Veih.
Sei segg'n jo, dat w' ok Minschen sünd.
Ick heww kein Kegel un kein Kind;
Dat was mal eins 'ne ann're
Tid,
Doch
de
liggt
wid!««
Un stött de
Spuren
in de Rippen
Un fluster't æw'r 'e
bleiken
Lippen:
»»Wenn blot kein Unglück mal geschüht!««
7. De
Dod.
                 
Oll Vadder Brand
liggt
up den Dod;
In 't Finster schint dat Morgenroth.
De oft hett schint in Noth un Leid,
De dunst'ge Lampenschin vergeiht,
En nige Morgen
breckt
heran. –
An 't
Finstersäms
lehnt still Jehann,
Süht vör sick hen, wo an de Wand
De bunten, roden Sünnenstrahlen
Sick
schämernd
mit de Schatten malen,
Un
fohrt
sick mit de harte Hand
Tauwilen
æwer 't fuchte
Og,
Wenn up Marik den Blick hei
slog,
De mit de
Schört
vör dat Gesicht
Halw æwer 't Bedd heræwer liggt,
Ach, wo
't
ehr dörch de Glider flog
Von
Schur'n,
von
deipe
Hartensschur'n.
Wo ded' de arme Dirn em
durn!
–
De Dör geiht
up
un lising
trett
Oll Daniel 'rin, geiht an dat Bedd
Un nimmt sin
Käppel
in de Hand,
Un seggt mit
bewerige
Stimm:
»Gu'n Morgen, Korl! – Kennst mi noch, Brand?«
De Krank, de
dreiht
den Kopp herüm
Un süht em frömd in dat Gesicht,
As wenn Ein kümmt ut
firnen
Land
Un
wedder
nu tau 'm irsten Mal
Sin Vaders
Hus
tau seihen kriggt.
Em is dat frömd un doch bekannt,
Un
tægernd
steiht hei vör de Dör
Un
weit
nich, ob hei 'rinner sall;
Em kümmt 't so
olt
un knendlich
wohl von Knie abzuleiten, also = kniehoch, kleinlich, erbärmlich; wird auch gebraucht in der Redensart ›knendlich bidden‹ = knieendlich bitten. (R.)
vör,
Hei stunn vör schön're Hüser
all.
Un süht ehr
all
in de Gesichter
Un süht de goldnen Morgenlichter,
De dörch de düst're
Kamer
teihn;
Dat hett hei vördem All mal seihn,
Un 't spreckt so
leiflich
em tau Sinn;
Hei kihrt up
Irden
noch mal in
Un seggt. »Mariken, böhr mi
höger,
Un rückt mi an dat Finster
neger,
Ick will de
Sünn
noch einmal seihn.«
Un as 't nah sinen Wunsch gescheihn,
Dunn
deiht sin düster
Og
sick hellen,
Hei
röppt
heranner Daniellen
Un fröggt so recht ut frie
Bost:
»Hüt
is woll wunnerschönes
Weder?«
–
»»Wi heww'n den
irsten
hellen Frost.«« –
»So 's 't recht! So 's 't recht! – Hüt fall'n de
Bläder.
Up desen Dag heww ick so oft
Tau Gott up minen Lager hofft.
Wenn
föllt
dat Blatt, denn ward ick
fri,
Denn ward 'ck erlöst,
säd
'ck oft tau mi.«
Un
kickt
sin Kind so leidig
leidig wird sowohl in activer als in passiver Bedeutung gebraucht und bedeutet Beides: »Mitleid fühlend« und »Mitleid erregend«. Hier das Erstere. (R.)
an.
»Kumm
her, Marik, kumm neger 'ran!
Ok
Di, min Kind, ward lichter sin,
Wenn ick nich mihr tau Last Di bün.«
»»Oh, Vader, ne! . . .«« – »Ick
weit,
ick weit:
Du wirst min Kind, min
true
Magd;
Ick weit mit Di all längst Bescheid,
Un wat Di drückt.
Wes
nich verzagt!
Ded'st Du ok . . .« – »»Vader, all min Lewen . . .!««
»Ded'st Du von sinen Weg ok
wiken,
Uns' Herrgott ward Di woll vergewen;
Wi seihn uns wedder, leiw Mariken!
Wein nich, min Kind! Folg mi de
Hänn',
As
Du dat alle Abend
dahn!
Is 't ok mit dese Sünn tau
Enn',
Uns ward 'ne anner Sünn
upgahn.«
Un roth von Weinen un von Scham
Giwwt s' em de lahmen Hänn' tausam. –
De Vader
bedt
för 't Kind so
heit,
Un still is 't
binnen,
still is 't
buten,
En Engel dörch de
Kamer
geiht,
Un Gottes
Og
kickt dörch de Ruten
Fensterscheiben; von »Raute«. Deshalb im Kartenspiel = Carreau. (R.)
Un
gütt
sin Licht in vulle
Flauth,
Un warmt dat
Hart
tau nigen
Mauth.
De Vader bedt so heit för 't Kind,
Von 'n
Hewen
weiht de Morgenwind,
De Sünndags-Kirchenklocken klingen
Von 't
Kirchdörp
säut un
lising
her,
De sünd 't, de em de Antwurt bringen.
Un bi Marik föllt
dal
Jehann
Un
sleiht
den Arm so tru üm ehr
Un
treckt
sei an sin Hart heran.
Em is 't, as wenn tau dese
Stunn'
De Seelennacht, de em bedrückt,
Vör Sünnenschin un Klingen
wickt,
As hadd' hei sick nu wedder
funn'n,
As wenn nah düst're Winternacht
In Frühjohrslust un Frühjohrspracht
Sin Hart in em tau
bläuhen
fung,
Unschüllig
rein un froh taumal,
As wenn hei noch tau 'm Beden
»taum Beden (Beten) gahn«, auch »taum Preister gahn« wird vorzugsweise für »zum Confirmationsunterricht gehen« gebraucht. (R.)
gung
Un
firt
dat irste Abendmahl.
Un up sin
gelen
Locken lag
So licht un
klor
de junge Dag,
Un selig lücht sin Og dorin
As Hoffnungsschin un Morgensünn.
Oll Vader Brand halt deiper
Athen,
Un 't was, as wenn üm sine Ogen
Sick düst're
all
de Schatten
togen:
»Du wardst de Beiden nich
verlaten,«
Seggt hei mit
Mäuh
tau Daniellen.
»Wi Beiden wiren
Spelgesellen,
Du wirst min Fründ un
blewst
min Fründ.
Des' Beiden dauh 'ck up 't Hart Di
leggen;
Wenn s' nich up rechten Wegen sünd,
Denn sallst Du ehr den rechten seggen.
Willst Du dat dauhn?« – »»Ja, Korl, ick will.««
Un wedder is dat ringsum still,
De kranke Bost blot
rækelt
holl
Un ümmer düst're ward sin Og;
Sin Daniel
böhrt
den Kopp em hoch,
Un
swack
un swäcker ward de Oll,
Doch plötzlich nimmt hei sick tausamen,
As wir'n em nige Kräfte
kamen,
Un seggt. »Bald is 't mit mi gescheihn;
Ick kann min Kinner nich mihr seihn;
Doch
ihre
mi de Ogen
breken,
Kamt
neger 'ran,
Marik, Jehann!
Ick will dat letzte
Wurt
nu spreken:
Jug einzigst
Arwdeil
is de Noth,
Jug einzigst Lohn dat däglich Brod;
De Arbeit is Jug einzigst Freud,
Ji sid Jug einzigst Ogenweid;
De heilig Schrift is, richtig lesen,
Hir
unn'n
Jug einzigst Stütt un
Staf,
Un wenn Ji nah ehr Vorschrift
wesen,
Denn is Jug einzigst Trost dat
Graf.
Kænt Ji nich an Jug süllst Jug freu'n,
Nich Dag för Dag mit
Armauth
ringen,
Ahn
Afgunst,
Macht un
Rikdaum
seihn,
Kænt Ji dat trotz'ge
Hart
nich
dwingen,
Nich jede Arbeit still verrichten
Ahn
Wedderwürd
un bös' Gedanken
För jeden Herrn, ok för den slichten;
Kænt Ji nich jeden Abend danken
Uprichtig för Jug sures Brod,
Denn wir 't am Besten, Ji wir't dod.
Un dat Ji
legt
an mine
Städ'.«
Un
swacker
würd' hei, as hei 't
säd',
Un höger geiht de kranke
Bost,
Mit Mäuh noch kann hei Athen
halen;
Dörch sine Glider
tüht
en Frost,
De letzt von alle Irdenqualen;
Un flustert. »Wull Jug woll noch
segen,
Kann blot min lahmen Hänn' nich
rögen.«
Un Daniel löst de beden
statt bedenden = betenden. – Diese abgekürzte Form des Particips ist, wenigstens in meiner Gegend, sehr gebräuchlich. Man sagt z. B. lopen Trin, schrin Gör \&c. für: laufende Trine, schreiendes Kind \&c. (R.)
Hänn'
Un
höllt
sin lahmen Arm' in
Enn',
Un
lud
un dütlich seggt de Oll:
»Lewt
woll,
leiw
Kinnings,
lewt recht woll!
Un ümmer
gaht
up Gottes Wegen!
Gaht an de Arbeit, an de Noth
Mit
Mauth
un Tauversicht! De Dod,
De bringt den
Aust
un Gottes Segen.
Hollt
ut!
Hollt ut!« – Un sackt
taurügg,
Äs wenn hei wir von Arbeit
mäud.
–
Woll gahn de Kirchenklocken
säut,
Dat slaten
Uhr
vernimmt sei nich;
Woll süht de leiwe Gottessünn
So hell in 't
braken
Og herin;
Dat Glas is trüw, de Speigel blind.
Woll drückt sin Hand dat arme Kind,
Woll
smitt
s' sick weinend an sin
Liw,
Woll
fött
sei em so heit un warm
Un drückt em jammernd in de Arm',
Sin Hart is still, sin Hand is
stiw;
Un
ein
Gedank,
ein
Bangen föllt,
So kolt as
Is,
so swer as Stein,
In ehr Gemäuth: sei steiht allein,
Allein, allein in
wide
Welt,
Wat ok Jehann ehr seggt un deiht,
Dat tru hei ümmer bi ehr steiht;
Wat ok de olle Daniel tröst't
Un in sin frame
Infolt
seggt:
Sei künn sick freu'n, hei wir erlöst,
Hadd' alle Sorgen von sick
leggt;
Hei wir üm ehr tau jede Stunn'
Un
seg
von 'n Himmel up ehr 'run
Un würd' in Leiden un in Freuden
Sin Kinner woll in Gott
behäuden;
Sei
hürt
dat
blot
mit halwen
Uhren,
Ehr is 't, as wir sei noch en Kind
Un hadd' bi Regen, Nacht un Wind
Sick in en düstern Holt verluren,
As wüßt sei nich, wohen un her,
As kem en
Grugel
æwer ehr.
Un as de Beiden Afscheid
namen,
Dunn
sackt
sei still in sick tausamen:
Ach, wer s' doch
läd'
An sine
Städ'!
–
Sei 's still; de
Nahwerfrugens
kamen
Un gahn tau Hand mit Rath un Daht,
De
Discher
kümmt un nimmt de
Mat
Un süht dat Beten
Armauth
an
Un fröggt nah
't
Sarg. Sei antwurt't lis':
»So wollfeil as 't man
wesen
kann.«
Un as de Abend 'ruppe
tüht,
Dunn
sitt
sei noch nah olle
Wis'
Bi 't Bedd an ehres Vaders
Sid.
Oll
Toppelsch
bringt de Lamp herin
Un seggt: »Nu legg Di
dal,
Marik,
Ick will nu
wachten
bi de
Lik.«
»»Ne,
Nahwersch,
ne! Ne, lat
S'
mi sin!««
Un dörch ehr Glider
schuddert
Frost,
Un üm ehr
sleiht
de Fru en
Dauk
Un up den Doden sine Bost
Dor leggt s' en oll vergrepen
Bauk,
Purrt
noch tau
Höcht
den Lampendacht
Un
schüdd't
den Kopp un seggt: »Gu'n Nacht!«
Mariken dankt, un swer Gedanken,
De
trecken
ehr dörch Hart un Sinn;
Wat sei ok bedt, sei willen nich wanken.
Ach, wer de Taukunft weiten
künn!
In ehr is so en wild
Gewäuhl,
Dat drängt sick düster dörch ehr
Hart,
Un klor is blot dat ein Gefäuhl,
Dat gröter Unglück
kamen
ward. –
Un
driste
Tritten kamen 'ran;
De Dör geiht up, dat is Jehann.
Hei sitt't sick
dal,
ahn
wat tau seggen,
Un deiht ehr Hand in sine leggen.
Hei hett de Truer
æwerwunn'n
Un denkt mit Freuden d'ræwer nah,
Dat hei nu æwer Dag un Stunn'
Kann trecken nah Amerika.
Den letzten Rigel vör sin Glück
Den
schow
hüt morr'n de Dod
taurügg.
Doch as hei s' dormit trösten will
Un tau ehr von de Taukunft red't,
Un wo dat herrlich warden süll,
Dunn gütt
't
ehr frostig dörch de Ader,
As würd' dat Hart tausamen
snert,
As wir 't 'ne
Sünn'
an ehren Vader,
As wir 't 'ne Sünn' in ehre Lag',
In nige Hoffnung furt tau
lewen,
As wir' 't 'ne Sünn', an bet're
Dag',
Noch mal an Freud un Glück tau
glöwen.
Wat hei ok seggt von 't schönere Land,
Ehr schuddert
kolt,
as wenn ehr
gru't,
Un treckt ehr Hand ut sine 'rut
Un fött de
kolle
Dodenhand.
8. De Murd.
         
Oll Brand is in sin Sarg 'rin
leggt;
Dor
liggt
hei still; kein Grawwred
seggt,
Wat hei all ded' un
led'
hir
unn'n;
Hett sick 't entseggt
wörtlich = hat sich's entsagt. Allgemein gebräuchliche Redensart für »sterben«. (R.)
un hett 't
verwunn'n.
Hett still un
sacht
sin Lewen
slaten:
Sin Wirken hett kein Spuren
laten,
As
't
Abendroth is hei verswunn'n.
Kein Fründschaft
Freundschaft wird vorzugsweise für »Verwandte« gebraucht. (R.)
folgt em
achter
her –
Den Herrn sin Arbeit, de geiht vör – –
Kein
Nahwer
dröggt
sin arme
Lik;
Jehann un Daniel, de dragen
Den Näsendrücker
Volksausdruck für einen Sarg mit plattem Deckel, wie er für ganz arme Leute im Gebrauch ist. (R.)
an den Wagen,
Sin einzigst Folg' is sin Marik,
Ehr Süfzen is sin Likensang.
Den harten,
froren
Weg entlang
Nah 't
Kirchdörp
rummelt furt de Kist;
Kein
Preister
segent sine
Rüst;
Jehann un Daniel, de
laten
Dat Sarg herinner in dat Graf,
De
Schüpp
tau Hand! – De Gruft is slaten,
Oll Daniel nimmt den
Haut
heraf
Un
höllt
em vör sin
irnst
Gesicht
Un
bedt
för denn', de unnen liggt,
En Vaderuns' ut deipe
Bost.
–
De irste
Snei
in desen Johr
Sackt
lis'
herunner up den Frost,
Up 't frische Graf, in 't witte
Hor,
Un dusend stille Faden
wewen
Sick twischen
Ird'
un twischen
Hewen
Tau 'in fierliches
Likenkled,
Dat wickelt sick üm Allens 'rüm,
Üm 't
kolle
Graf, üm 't warme Lewen.
Un in Marik, dor
spreckt
'ne Stimm:
»Wat drückt Di so Din grotes
Led?
Wat klagst un truerst Du, Marik?
Vör Gott is Dod un Lewen
glik;
Hei deckt up 't Lewen blassen Dod
Un weckt ut Nacht dat Morgenroth,
Wer in em lewt, de nich
verdarwt,
Un lewen
deiht,
de in em
starwt.
Hei leggt de Ird' in 't
Dodenkled,
Un weckt sei up tau Frühjohrslewen;
Un leggt hei up Di sweres Led,
Ward hei Di ok en Frühjohr gewen,
Wo männig
Blaum
Di wedder
waßt,
Un wo Din
Hart
kann wedder
gräunen,
Still' Dine Klag' un
lat
dat Weinen!«
Sei
treckt
den dünnen
Dauk
sick
fast
Üm Arm un
Bost,
as wir s'
entslaten,
Smitt
einen Blick noch up dat Graf,
Drögt
sick de letzten Thranen af;
Oll Daniel kriggt ehr Hand tau
faten;
So geiht sei
t'rügg,
in 'n Harten
Mauth
För 't Unglück, wat tau kamen
drauht.
–
Jehann führt
sachten
achter her,
In em spreckt 't anners, as in ehr;
Unrauhig jagt en Plan den annern:
Hei kann nu
trecken,
kann nu wannern
Fri
æwer See un æwer Land;
Sid
dem, dat dod is Vadder Brand,
Is em de Welt nich mihr verslaten;
Hei kann nu
künn'gen,
wenn hei will,
De Herr, de möt em trecken laten,
Un wenn hei em wat seggen süll,
Denn
bliwwt
hei em kein Antwurt
schüllig.
Hei is nu fri, so gaud
as
fri,
Un ut is nu de
Schinneri,
Hei
dröggt
s' nu nich mihr so gedüllig, –
Un as hei nah den Hof 'ran kümmt,
Dunn
föllt
em all dat Unrecht in,
Sin
Grull,
de
stiggt
un gruns't
wird von verbissenem Ärger und Groll gebraucht. (R.)
un grimmt
Em dörch dat
Hart
un dörch den Sinn:
»Ja,« seggt hei, »wi sünd ehr
Slawen,
Sei sünd de Herrn, wi sünd dat Schund.
Den ollen Mann so tau begrawen,
Nich as en Christ, ne, as en Hund!
Den Dokter nich mal
halen
laten!
Ja, wenn w' so Mähren wesen
deden!«
Un kriggt in Grull de
Pietsch
tau faten
Un haut ingrimmig
mang
de Mähren,
As müßt hei 't de entgellen laten.
De gahn tau
Höcht
un
riten
an.
Hei
törnt
un
höllt
sei, wat hei kann,
Doch dat 's
vergews,
de
Tægel
ritt,
De Hingst geiht dörch, de anner mit;
Un up den Hof jagt 'rup de Wag',
De
Ledder
flüggt,
de Unnerlag'!
Unterlage. So wird das Brett genannt, welches den Boden eines Bauwagens bildet. (R.)
Noch
sitt
Jehann – nu liggt hei unn'n,
Den Tægel üm de Hand 'rüm
wunn'n,
So
slept
hei nah. De Mähren gahn,
Bet
s' vör den Stall von
sülwen
stahn. –
Oll Daniel
löppt
un folgt den Wagen,
So fix de ollen
Knaken
dragen.
Gott loww! Kein Unglück is gescheihn.
Dat
Veih
riwwslagt,
doch is 't gesund.
Jehann' geiht
Blaut
ut Näs' un Mund,
Doch heil sünd em noch Arm un Bein.
»Jehann, hest Di ok Schaden
dahn?«
–
»»Ne, ne!«« Un
ledd't
de Mähren 'rinner
Un
fött
de
Fork:
»»Entfamte
Schinner!««
Un fängt dor an up los tau
slahn.
»Schäm Di,« seggt Daniel, »dat tau
dauhn!
Wo kannst en Veih so glupschen
plump, ungeschickt, geradezu. (R.)
hau'n?«
Un will den Arm taurügg em
holl'n.
Hei
ritt
sick los un stött den
Oll'n,
Dat in de Eck hei 'rinner
flüggt.
De Herr
trett
in den Stall un seggt:
»All
wedder?
Dunn
all
bi dat Füer!
Heww ick hir Jungs bi mine
Pird'?«
»»As Jung ded' ick mi nich
vermeiden,
Ick bün tau
olt,
üm
Swin
tau
häuden.««
»Hallunk! So 'n Antwurt giwwst Du mi?«
»»Ja, Minschenschinner, so 'n för Di!««
De Herr, de
sleiht
in vuller Wuth
Em mit de
Ridpietsch
in 't Gesicht.
Oll Daniel springt
dormang
un
schriggt:
»Jehann, Jehann, holl
ut!
holl ut!«
Vergews! Tau späd! – En mächt'gen
Stot!
Hoch
halt
hei ut, de Fork, de flüggt,
Un mit de
Meßfork
stött hei 'n dod. –
»Herr Gott! Herr Gott!« Oll Daniel smitt
Sick up den Herrn un
deiht
un ritt
Den Rock em un de Kleder
apen;
En
roden
Strahl
flütt
ut de
Bost:
»Oh, Satan, Du hest gruglich
drapen!«
–
Jehann lehnt an den Stänner-Post;
Ständer-Pfosten. Stand ist der für einzelne Pferde oder ganze Gespanne durch Bretter oder Bäume abgeschiedene Raum. (R.)
Vöræwerbögt
mit halwen
Liw,
Steiht hei so starr, as wir hei
stiw;
Un ümmer
gröter,
ümmer stirer
Stahn em de
Ogen
ut den Kopp;
So aschenbleik
kickt
hei, as ob
De Stot em sülwen
dröp,
as wir 'e
Dodslagen sülwst, un nich de Mürder.
De Pietschenstrim un rode Schrammen,
De liggen up de bleike Stirn
Un
lüchten
up in
bläud'ge
Flammen,
As wenn dat
Kainsteiken
wir'n. –
Oll Daniel hewt sick von de Lik:
»Oh Gott, Jehann! Oh Gott, Marik.«
Un as hei em tau seihen kriggt,
Em 'rinner süht in 't bleik Gesicht,
Dunn
tummelt
'ran hei an de Wand,
Dunn warden
swack
de ollen Bein,
So 'n Anblick hett hei noch nich seihn,
Un höllt sick vör 't Gesicht de Hand:
»Unselig Minsch, wat hest Du
dahn?
En Murd, en Murd hest Du
begahn,
En Murd, de 'rup tau 'm Himmel schriggt!«
Un süht em wedder in 't Gesicht.
Un 't is, as wenn hei em noch
durt,
Fött
sick en
Hart
un stött em an:
»Hürst
Du denn nich? Jehann. Jehann!
Oh, Unglückskind,
furt!
Mit Di furt!«
Un stött em,
röppt
em in de
Uhren:
»Minsch, Minsch!
Mak
furt,
süs
büst verluren!«
Un in Jehann' kümmt wedder
Athen,
Hei deiht as blind herümmer
faten,
Un kickt nah dit un kickt nah dat
Un
grippt
herüm un
weit
nich wat,
Un Hand un
Og
geiht fürchterlich,
Un tast nah hinn'n un tast nah vör
Un tummelt von de Lik taurügg –
En grugliches Handtiren was 't –
Un will herute ut de
Dör,
Un Daniel höllt em noch mal
fast
Un röppt em tau: »De hollen
Eiken!
–
De
swarte
See! – Dor will 'ck Di
säuken.«
»»Ja,«« seggt hei, »»ja!«« mit hast'ge Stimm,
So holl, as kem s'
all
ut de Gruft.
Un as hei kümmt in frische Luft,
Dunn dreiht sick Allens mit em 'rüm.
Hei föllt, – hei rappelt
rafft; rappeln hat sonst auch noch die Bedeutung = gestört sein. (R.)
sick tau Höh:
»De holle Eik, de swarte See!«
Dat is sin einzigste Gedank.
De
Steinmur
löppt
hei nu entlang:
»De holle Eik, de swarte See!«
Un 'ræwer
sett't
hei
as
en Reh.
Nu is hei weg! Nu, Gott sei Dank! –
Un all de
Lüd',
de
Döschers
all,
De drängen sick nu in den Stall:
»Wat is
'e
los? Wat is gescheihn? –
Wer ded' de Daht? – Wer hett dat seihn;
En Unglück is 't, doch is 't em recht! –
Wer hett de Hand hir an em
leggt?«
–
Un
ahn
dat Einer dorvon weit,
En Flustern dörch de Minschen geiht:
»Jehann, de was 't, de kann 't man sin.«
Un de
Inspekter
stört't herin:
»»Wat staht Ji hir as in den
Drom?
Den Hingst herut! Un 'rup den
Tom!
Dor löppt de Mürder dörch den
Snei.
Hallunk, dat Di Din Recht gescheih!
An 'n Galgen is Din richtig Platz!«« –
De Hand up 't
Krüz!
En mächt'gen Satz!
Halloh! Halloh! Los geiht de
Hatz!
–
Wo
brus't
hei dörch dat ap'ne
Dur,
Wo sus't hei æw'r 'e hoge Mur!
Wo flüggt de Hingst, wo flüggt de Mähn!
Wo flüggt hei æw'r 'e witte
Plän!
–
Oll Daniel
wringt
sin ollen Hänn':
»Herr Gott, Herr Gott, Du kannst dat
wenn'n!
–
Ick
bed
un bed, weit nich för wen –
En Mürder is 't, doch as min
Sæhn
–
Nu kriggt hei 'n
fat't,
nu kümmt hei 'ran –
Linksch
nah de
Bäk
herun, Jehann!
Dor
nich! Dor nich!
Bet
wider
t'rügg!
Dor höllt dat dünne
Is
noch nich! –
Hei 's 'ræwer, richtig 'ræwer
kamen.
Nu nimm Din letzten Kraft tausamen!
Bet
rechtsch! Bet nah de Schonung 'ranner! –
'Rin nah den
Holt!
– Nu is hei 'rin. – –
Ach, leiwer Gott un nu de Anner!« –
Dat grise
Hor
tau
Barg
em
stünn,
Hei wringt un
böhrt
de ollen Hänn':
»Herr Gott, Herr Gott!
Wo
sall dit
enn'n?
Herr Gott, hei ward jo dat nich wagen?
Dat Äuwer
eigentlich wie hier = Ufer, sonst aber auch für jede mäßige Bodenerhebung, Hügel, gebraucht. (R.)
is jo
vel
tau steil,
Hei
schütt
sick af jo Gnick un Kragen,
Behöllt jo keinen
Knaken
heil!
Hei
sett't
heran, hei wagt den Sprung –
De Hingst, de
bömt,
de Hingst, de
stiggt
–
Ein
Unglück is för
hüt
genung!«
Hei höllt de Hänn' vör dat Gesicht,
Hei kann dat Unglück nich anseihn,
Hei föllt taurügg up einen Stein
Un
sackt
dor swack in sick
tauhopen,
Sin Glider an tau
bewern
füng'n,
Un all de Minschen rönn'n un
lopen,
Un as de Hingst in wille Sprüng'n
Ahn
Rüter
em vöræwer sus't,
Is em so krank, em frirt un grus't:
»O, Herr, oh,
lat
mi den Verstand!
Wi stahn jo All in Dine Hand,
Wi stahn jo All in Dinen Rath;
Doch so en Dod un so 'ne Daht!
Du
weitst,
oh Herr, hei was nich
slicht,
Oh, gah mit em nich in 't Gericht,
Straf nich tau hart, wat hei
verbraken!
Ick was mal
just,
as hei gesinnt« –
Un 't
schüdd't
em dörch de ollen Knaken –
»Mit mi hadd 't just so warden künnt!« –
9. De Fluch.
                   
Den Herrn sin
Lik
is 'rinner
dragen
Un up sin Bedd herupper
leggt,
Un den Inspekter
hal'n
de Knecht
Half
schunnen
'rup un half terslagen.
»Gottloww! Hei lewt,« seggt Daniel;
»Nu, Friedrich, nah den Dokter schnell.
Ach Gott, ick
möt
nu nah Marik!« –
De Dokter kümmt, besüht de Lik
Un schüdd't den
Kopp,
mit
irnst
Gesicht,
Leggt
still de
Hänn'
hei in den
Schot!
»»Hir is kein
Hülp,««
seggt hei, »»de 's dod.«« –
De Herren kamen von 't Gericht
Un fragen 'rümmer krüz un quer,
Wo
dat so
kem,
wo 't wesen
ded';
Un as sei 't gründlich
unnersöcht,
Un tau Papir ok Allens
bröcht,
Dunn
seggt de Ein: »Hier 's nichts zu machen;
Beschlag bloß legen auf die Sachen.«
Dit heww'n sei richtig 'ruter klügelt.
Jehann' sin
Lad,
de ward besigelt
Un unner
Slott
un Rigel leggt.
Oll Daniel süht 't mit an un seggt:
»Ach Gott,« seggt hei, »wat hei sick
sport
Tau sine Reis' un
Aewerfohrt,
Un all de Lust, de hei
entsäd',
Wenn hei den Schilling 'rinner
läd'
Un sick afknappen ded' en
Beten,
Dat hett de einzigst Daht nu
freten.
Ach, woll is 't trurig in de Welt;
Gott
weit,
ick
tru'r
nich üm dat Geld.
Ne! ne! De Angst! – Wat is hei
morr'n?
Hut is min
Sæhn
en Mürder word'n,
Un de so
tru
mi was un
leiw,
Is morr'n en
Röwer
oder
Deiw.
Wohen bringt nich de bitt're Noth!
Gott gew, ick künn Di dorvör
wohren.«
–
Un as nu deiht de Abend
kamen,
Dunn
söcht
sin Beten hei tausamen,
Wat hei sick ded' tausamen
sporen,
Un allens, wat hei kann man
finnen,
Dat
halt
hei 'rut, verwohrt dat tru;
En por Pund
Wull,
en Bolten
Bolzen, ist früher gewiß ein bestimmtes Maß für Leinwand gewesen; jetzt gebraucht man den Ausdruck für jedes größere Stück zusammengerollte Leinwand. (R.)
Linnen,
Dat bringt hei nah de
Möllerfru.
»Gu'n Abend ok, Fru Rosenhagen.
Ick heww en Bolten Linn'n noch
funn'n,
–
Mariken hett 't tau
fin
mi
spunn'n,
–
Dat is man Schad för mi tau
dragen
–
Nu
kam
ick her un
wull
man fragen,
Ob Sei 't mi nich afköpen
müggten.«
–
»»Ach, Daniel, wat sünd 't för Geschichten!
Jehann, so 'n braven Minschen süs!
Mi is 't, as wenn 't nich mæglich is.«« –
»Wat
helpt
dat All, wat helpt dat Klagen!
Wo is 't mit 't Linn'n, Fru Rosenhagen?«
»»Je so, dat Linn'n? – – Un denn Marik!
Ach Gott, ick
lep
herümmer
glik;
Verfir
Di nich,
säd'
ick, hei wir 't,
Hei ded' de Daht! – Dat Gott erbarm!
Sei
fel
verlangs
mi in den Arm,
So
dägern
hadd' s' sick doch verfirt.«« –
»Ja, ja! För de 's 't en Jammerlewen.
Wat willen Sei för dat Linn'n denn gewen?« –
»»Worum denn æwer hüt
ok
grad?««
»Ick kramt hüt
up
in mine Lad,
Dunn fel 't mi in de Hand herin,
Dunn dacht ick, dat künn mæglich sin,
Dat Sei den Bolten köpen wull'n.« –
»»Dat hadd' doch æwer Tid bet
morr'n,««
Un
kickt
em spitz in dat Gesicht.
»Je, ick heww bi den
Schauster
Schull'n,
Un de is all so dringlich word'n,
Un denn – un denn – un
nahsten
kriggt . . .« –
»»Un will de
Lüd'
doch nich
bedreigen.
Na, Daniel, lat Hei 't nu man
sin,
Weck
ward'n nich
farig
mit dat
Leigen.««
Un geiht nah ehre Kamer
'rin
Un
halt
en
lütten
Kasten 'rut:
»»Wat ick nich
weit,
makt mi nich
heit.
–
Ih, ja! Dat Linn'n süht
wonah
ut;
Min is 't, so as 't dor liggen
deiht.««
Un
grippt
nah ehren Kasten 'rin
Un leggt en Hümpel
Dalers
hen.
»»Dit is de
Pris!
So ward 't woll sin!««
»Oh ne, oh ne! Fru Rosenhagen,
Dit is binah jo so, as wenn . . .«
»»Ick ok will mine Schuld afdragen.««
Un as s' ehr
Jüngschen
ward gewohr,
Dunn
strickt
s' em glatt dat gele
Hor
Un Thranen in ehr Ogen
stünn'n:
»»Ach, dat min selig Mann ded'
lewen!
Wat kann 'ne arme Wittfru gewen?««
Un grippt noch mal in 't Geld herinn'n.
»»Nu nem Hei 't, Daniel. – So. Nu gah
're
Dit letzt dat kümmt von sinen Vader.««
»Ick dauh 't, ick nem 't, Fru Rosenhagen,
Doch eine
Bed
heww ick woll noch:
De arme Dirn! – Oh,
dauhn
Sei 't doch!
Un bliwen S' bi ehr dese Nacht.
Ick
höll
bi ehr woll sülwen
Wacht,
Doch
æwerst
. . . . æwerst . . . .« – »»Ja, ja! 'T is
gaud!
Verlat
Hei sick dorup, ick dauh 't.«« – –
Oll Daniel geiht. De Nacht
tüht
'rup,
Ganz
lising
geiht de
Stalldör
up.
De
Manschin
liggt
up 't
witte
Feld,
Unschüllig
rauht
de stille Welt,
De
Snei,
de liggt so
klor
un rein,
As wir meindag
auch allmeindag, Adv., eigentlich = meine Tage, alle meine Tage, d. h. immer. Mit einer Verneinung wird es zu »nimmer«, wie z. B. hier. (R.)
kein
Murd
gescheihn;
As wir de
Ird'
'ne
Königslik,
Von so 'n König, de in 'n Lewen
An
Ihren
wir un Dugend
rik;
As wenn an 'n düstern
Winterhewen
Von unsern Herrgott alle
Stirn
Anstickt
tau ehr Begräfniß wir'n. –
Oll Daniel is 't, de 'rute
slickt;
Un as hei deiht üm 't Veihhus
Viehhaus; wird ausschließlich für den Rinderstall gebraucht. (R.)
bögen
Un dor de stille, heil'ge Nacht
In 't ew'ge
Og'
herinner
kickt,
Dunn was
't,
as wenn em Stimmen
frögen:
»Hest Du Di 't ok woll recht bedacht?
Wat slickst Du heimlich dörch de Nacht?
Büst Du ok woll up Gottes Wegen?«
»»Min Weg,«« seggt hei, »»geiht in den Herrn;
Ick will kein zeitlich Unglück
wenn'n,
Ick will en ewig
Arwdeil
redd'n,
Un wenn 'ck up slichten Wegen bün,
Denn Herr, denn steck mi hir min
Enn'.««
Un in em
sacken
alle Stirn
Un warden tau 'ne grote
Sünn:
»Min arm Jehann! Min arme Dirn.«
Wenn üm em 'rüm de Nacht ok lag,
In em is 't klor, is 't
hellig
Dag;
Is 't ok en trurigen
Besäuk,
Un makt hei em dat
Hart
ok krank,
Frisch geiht hei sinen Weg entlang.
»De swarte See, de holle Eik,
Dor is dat Flag, dor
finn
'ck Jehannen!«
So geiht hei 'rinner in de
Dannen.
In 't düst're
Dannenhor,
dor
liggt
De witte
Snei
so
wiß
un swer,
Un mit sin ungewisses Licht
Leggt sick de
Manschin
d'ræwer her;
Un dörch de swarten Büsche
slickt
So 'n
Flämmern
un so 'n
Schämmern
sick,
As wenn wat üm de Stämmen
kickt,
Bald huscht dat vör, bald huscht 't
taurügg,
Bald danzt dat up den Manschinstrahl,
Bald dukt
't
sick unn'r 'e Schatten
dal
Un krawwelt
lis'
dörch Snei un
Musch
Un russelt dörch den kahlen Busch,
Un allerhand Unwesen
späuken
In Ellerwrit
Eller = Erle oder Else. »Writ« und Verbum »writen« wird von jedem sich (mit den Wurzeln) ausbreitenden Gewächse gebraucht.
un knorrnig
von Knorrn = Knoten im Holze. (R.)
Eiken.
So heimlich All'ns! Blot ut de
Firn
Kann Ein den
Schuhut
raupen
hür'n,
Dat schallt so
schurig
dörch de Nacht;
Oll Daniel
böhrt
de ollen Bein;
Em is 't, as wenn wat üm em lacht,
As wenn noch Ein
Em folgen deiht
Un in sin eigen Tritten geiht.
Un wenn de Snei un
Bläder
ruscheln,
Denn hürt hei 't
tuscheln,
As wenn 'ne Stimm em heimlich
rep:
»Dat
Water,
wo de Hex
versöp,
Dat ladt noch
Männigein
tau Gast;
De holle Eik hett männ'gen Knast,
Knast ist fast gleichbedeutend mit Knorrn, wenigstens häufig; es bedeutet aber auch einen vorstehenden trockenen Ast. (R.)
Dor kann noch männig Mürder hängen!«
Wo
deiht de gruglich Angst em drängen!
Wo
jöggt
em dat dörch
Holt
un Nacht!
As
jög
em nah de
wille
Jagd,
So driwwt 't em
furt
Hen nah den
Urt.
Dor
steiht hei still, vöræwer
bögt,
Un horkt un
lurt,
Ob sick wat
rögt?
Kickt nah de
Telgen
in de Höh,
Kickt 'runner up den witten See;
Dat Hart steiht still, de Athen
swiggt.
–
Dunn
is 't, as wenn sick wat bewegt,
As wenn dor wat in 'n Schatten liggt;
Hei slickt sick 'ran.
Ja, 't is Jehann!
Wo de wille
Bir
den Hauer
wett't,
Wo de Wulf sin einsam Lager hett,
Wo dat
Undirt
liggt un lurt up
Row,
Dor liggt hei in dat welke
Low.
Un as hei von de
Ird'
sick
richt,
Un em de
Man
schint in 't Gesicht,
Dunn süht den
Oll'n
en Wesen an,
Is
as
Jehann, un nich Jehann,
As wenn ein Minsch up dese Ird'
All
dörch mit all sin Hoffen wir,
Mit Lust, mit
Leiw,
mit Kraft, mit Allen,
As wir en Gotteshus verfallen.
Un
fött
den Oll'n sin
Hänn'
tauglik
Un flustert
heisch:
»Marik? Marik?« –
Oll Daniel kickt em
barmend
an:
»»Noch lewt s', noch
bedt
s' för Di, Jehann.««
Hei
föllt
taurügg so blaß un
bleik
Un lehnt sick an de olle Eik,
Bedeckt mit sine Hand dat
Og,
Un as hei s'
wedder
'runner
tog,
Dunn
stunn'n
de groten Thranen d'rin,
De
irsten,
de hei weinen künn:
»Oh,
segg
ehr, sei süll
kamen,
kamen!
Ick nem sei mit; wi gahn tausamen;
Ick bring uns dörch in 't anner Land.«
Un fött den Oll'n sin
Knei
un weint;
De Oll, de
schüwwt
taurügg sin Hand.
»»Ne, ne, Jehann, so is 't nich meint.
Wat
twischen
Di un dese Ird'
Mal
fast
un leiflich
spunnen
wir,
Den Faden hett Din Daht
terreten.
Un hett de Dirn Di nich
vergeten,
Un bedt s' för Di mit
truen
Sinn,
Denn sall Di dat ein
Teiken
sin,
Dat Gott Di för de anner Welt
Noch an en losen Faden
höllt.
Rit
nich
intwei!
Rit nich intwei!
Un ward Din Lewen langes
Weih,
Un möst Du Noth un Elend
dragen,
Un
hürst
Du dörch de Frühjohrspracht
Un hürst Du dörch de Sommernacht
Allæwerall 't Gewissen slagen,
Denn denk doran,
Min Sæhn Jehann,
Eins
ward dat Elend von Di
namen:
Wenn Du up 't letzte Lager
liggst
Un up den Herrn Din Hoffen richtst,
Denn sall Mariken tau Di kamen.«« –
Jehann liggt still, oll Daniel
schüwwt
Em
sacht
en
Päckschen
in den Rock
Un drückt em in de Hand en Stock:
»»Un wenn Di 't ok in 't Elend
driwwt,
Ahn
Stütt
sallst nich up Dine Bahn,
Ahn
Hülp
sallst nich in
Sünn'
vergahn.
Dit Geld schickt Di de Möllerfru,
Un desen Stock – hei was mi tru –
Den nimm, min Sæhn, den
gew
ick Di;
Un büst Du mal von Elend
mäud,
Denn stütt Di d'rup un denk an mi
Un an Marik un an ehr Leid.«« –
»Ne,«
schriggt
Jehann, springt up de
Fäut:
»Wat? Ick sall gahn, Marik sall
bliwen?
Mi willst allein in 't Elend
driwen?«
–
»»Ick driw Di nich, Di
driwwt
Din Daht;
Du hest sei
sei't,
de böse Saat,«« –
»Ick heww nich sei't, ick heww blot
meiht,
Wat
Anner
vör mi hewwen sei't.
De so 'n Gesetze mal eins makt,
De hewwen 't sei't un
unnerhakt,
De raff'ge
Giz,
de hett dat
egt,
De Lust nah Willkür hett dat
plegt,
De Saat, de
quüll,
'rut kam de
Kin,
De Hochmauth was de Sünnenschin,
De frame
Læg
hett Thranen regent,
Un Satan hett dat Feld
insegent;
Ick heww 't nu
aust't!
– Nu stahn s' un
schri'n
Un reden vel von Schuld un
Murd.«
»»Mak
furt!
Mak furt!«« –
»Ja, ja! – Ick
weit
woll, wat ick bün;
Doch wenn hei wedder vör mi
stünn
–
Denn' mein ick mit dat bleik Gesicht –
So niderträchtig un so
slicht
Un frisch un roth,
Ick
stödd'
den Hund noch einmal
dod!
Un hüng an 'n Galgen all de Strick,
Hei
oder
ick! Hei
oder
ick!
Hei hett min Lewen
Vergift,
Vergewen!
Hei hett mit
Grull
min Hart vergällt;
Hei driwwt
Elendig 'rin mi in de Welt!
Hei hett min
Mäten
Von 't Hart mi
reten,
Hei un sin
Bann'!
Fluch
æwer All'ns, wat stolz un
rik!
Fluch
æwer minen Vaderlann'! –
Marik! Marik!« –
So
stört't
hei furt dörch Nacht un Snei,
De Sinn verwurrn, dat Hart intwei,
So stört't hei furt, den
Barg
tau
Höcht,
Dor steiht hei still un dreiht sick üm
Un
röppt
mit schurig
wille
Stimm':
»
Fluch! Fluch!
So was 't! So heww ick seggt,
Fluch
æwer Jug, de uns verjagen!
Ji heww'n de
Hänn',
de Jug eins
fött,
Ji heww'n de Bein, de Jug eins
dragen,
Mal ahn Erbarmen von Jug
stött:
›Lat s'
gahn,
lat s' gahn, lat 't Pack doch gahn!‹ –
Ji hewwt kein Hart, uns tau verstahn;
As Minschen staht Ji nich tau 'm Minschen,
De
Tid
ward kamen, hüt oder
morr'n,
Wo J' up de Knei taurügg uns wünschen.
Mit
uns sünd Ji mal Herrn eins word'n,
Ahn
uns sünd J' nicks.« – Un bückt sick
nedder
Grippt
in den Snei un ballt en Ball,
Un prallt em up den froren
Bodd'n:
»Kümmt Friheit mal un Frühjohr wedder,
Denn
sælt
Ji All
Vergahn, as dese Snei vergeiht!«
Un
höger
richt't hei sick un steigt
So düster dor in witten Snei:
»Up Jugen
Kopp
dat Ach un Weih
Un up Jug Hart de
heiten
Thranen
Von all de
Lüd',
de hir nich
wahnen,
De hir nich glücklich künnen lewen,
De ut dat Vaderland Ji
drewen!
Fluch
æwer Jug un æwer Juge
Kinner!«
–
Un
röppt
dat mit gewalt'ge Stimm
Un
swenkt
den Stock so wild herüm,
Un stört't sick in de Dannen 'rinner.
Dat was sin letztes Lewewoll. – –
Un an de Eik lehnt swack de Oll
Un hollt de Hand sick vör dat Og,
Un as den Blick tau Höcht hei slog,
Dunn was hei furt.
Un
spraken
was dat gruglich Wurt,
Un 't brus't em dörch de ollen
Uhren
As Stormwindslid
Bi Winterstid:
»Verluren! verluren! Jehann verluren!«
D'rup wankt hei furt; kein
Späuken
jöggt
Em dörch de Nacht mihr, dörch de Dannen.
Wat Späuken hir! Hei süht Jehannen. –
»Dat was sin Herr, hei was sin Knecht.
Oh Herr! Oh Herr! Wer hett nu Recht?
Din Satzung kann de Minsch verstahn,
Doch wat de Minschen dortau
dahn,
Versteh, wer kann!« –
Un lehnt sick an 'ne
Wid
heran
Un kickt herup tau 'n
Stirnenhewen:
»Herr Gott, Du
weitst
allein Bescheid.
Dor stahn s' un gahn s' in Ewigkeit,
Wat 's gegen de en Minschenlewen?
Dor stahn s' un gahn s' in ehre Pracht
Dag oder Nacht;
Du leggst Din Hand mit Segen d'rup,
Un Stirn un Man un Sünn geiht up;
Din Segen
deiht de Welt regiren,
Wat kann ein
Minschenfluch
bedüden?«
10. De
Vertwiwlung.
               
Heil
Christdag Abend. – Oh wo
säut
Sitt
All'ns
tausam
in
Leiflichkeit!
De Mutter hett dat Kind in 'n Arm
Un
kickt
dat leiw un selig an
Un drückt dat an sick
fast
un warm;
De Vader
röppt
den Jungen 'ran
Un will den Slüngel spelen
lihren,
Wo hei dat
Hottepird
möt
riden,
Wo hei den
Tægel
faten
möt,
Un wo hei möt de
Pietsch
regiren.
Sin Weisheit æwer
kümmt
tau späd:
De Slüngel weit all
gaud
Bescheid,
Hei
makt
dat so,
as
Jochen
deiht,
Un
sett't
sick up un fött den
Tom
Un
jöggt
herüm un makt sick krænsch,
wird von der stolzen Halsbiegung eines Pferdes gebraucht. (R.)
Jöggt üm binah den
Dannenbom
–
De Schimmel is so wedderdänsch.
eigentlich widerdänisch, d. h. widerspenstig. (R.)
– –
Un dörch de
Ollen
ehr Wesen klingt
Ne wunderschöne Melodei,
De dörch de däglich Noth un
Mäuh
Süs Dags
eigentlich: sonst des Tages, d. h. für gewöhnlich. (R.)
nich bet tau 'm
Harten
dringt
Un in ehr Hart dor wirkt un wewt
De
Leiw
en sinnig Bild tausamen;
Wat lang all dod, wat frisch noch lewt,
De ollen
Öllern
un de Kinner,
De fött sei in den
riksten
Rahmen
Un wewt in ehr Gewew herinner
Mit goldnen Faden Glück un Segen.
Wo
schütt
ehr Spaul
Spule, hier das Weberschiffchen. (R.)
so lustig 'ræwer!
Wo
sleiht
sei fast de
Lad
dorgegen!
De Leiw, dat is en
dägten
Wewer!
Un glücklich sitten beide Ollen –
De Wewer is ehr woll bekannt –
Un drücken
trulich
sick de Hand:
»Dat sall woll
hollen!«
–
Un
buten
wirkt en anner'n Wewer,
Schütt ok sin Spaul recht lustig 'ræwer:
Hoch up den Barg, dor steiht sin
Staul;
Hei
leggt
sick 'rup mit ganzen
Liw',
Wo knirrt un knarrt dat oll
Gedriw'!
Wo klappt de Lad, wo sus't de Spaul!
De Stormwind wewt sin Winterwand,
Wand = Tuch, Gewand; daher Wandschneider = Tuchhändler. (R.)
Sin
Uptog
Nacht, sin Inslag
Snei
–
Un singt dortau 'ne Melodei,
De brus't so
schurig
dörch dat Land,
As wiren 'rut de bösen Geister;
Is
ok
en dägten Wewermeister! – –
In ehre
Kamer
sitt Marik –
Wat is dat för en
Weder
buten!
De Stormwind fegt æwer 'n
Mæhlendik
Un
smitt
den Snei in wille
Weih'n
So scharp un
snidig
an de
Ruten
–
Sei sitt bi ehre Lamp allein,
Bald sitt sei still, bald
rögt
s' de
Knütt,
–
De
Ul',
de
krischt:
»Kumm
mit! Kumm mit.« –
Un schuddernd gütt
't
ehr
dal
den Nacken;
Sei fohrt tau
Höcht,
sei
schudd't
tausam:
»Ja bald, ja bald! – Ick
kam,
ick kam.«
Dat
Og,
dat
gläuht,
un up de Backen,
Dor
liggt
'ne
Farw,
de brennt un
lücht,
As wenn en bitterbösen Schimp
Dat
Blaut
ehr
jög
in dat Gesicht.
Bald
slütt
s' dat Og, as wull sei
rauhn,
Bald knütt't s' ehr Strümp, – so 'n
lütte
Strümp! –
So wirr un hastig is ehr
Dauhn,
As wiren ehr Gedanken
wid
An annern
Urt,
in anner Tid,
As wenn s' sick irst besinnen müßt. –
Ja – Wihnacht-Heiligabend is 't,
Ja – 't is
all
lang' – all lang' is 't her,
Dunn
kreg
s' mal wat tau 'm heil'gen Christ;
Ehr Vader
bröcht
ehr
Stuten
mit –
Hei was dunn gaud noch in de Wehr
Redensart für ›in guten Umständen‹. (R.)
–
Un wat ehr
Päding
was, de Smidt,
De hadd' ehr mal vir Schilling gewen.
Dunn
ded' ehr
Mudding
ok noch lewen,
De bünzelt
»bünzeln«, mit Bündel zusammenhängend, heißt aus Zeug, Lappen, Bändern etwas zusammenwickeln und knoten. (R.)
ehr denn Poppen
t'recht
–
Kein
ornlich
– ne! – man blot von Plünn'n,
Lumpen, Flicken, Lappen. (R.)
Von Allens, wat sei just künn
finn'n.
Sei hadd'n ok eig'ntlich kein Gesicht,
Un ok de Bein, de deden fehlen;
Sei künn dor æwerst schön mit spelen,
Sei hadd' ehr Schört un
Däuker
neigt,
Un hadd' sei
führt
up Vaders
Kar,
Un in den Backtrog hadd' sei s'
weigt.
–
Ach, wenn s' allwil 'ne
Weig
doch hadd'! –
Ach, wo
verlaten
sitt sei dor!
Ehr Mudding dod so männig
Johr,
Ehr Vader dod – oh, un Jehann!
Dat wille
Fewer
packt sei an
Un jöggt de Adern up un
nedder,
As gläugnig
Fü'r;
un denn is 't
wedder,
As wenn 'ne
kolle
Dodenhand
Von binnen löscht den
willen
Brand
Un 'rüm an ehren Harten
'ritt.
De Stormwind brus't. – »Kumm mit! kumm mit!
Krischt
heisch
de Ul'. – »»Ick kam, ick kam!
Min Jammer hett denn mal en
Enn'.««
Un sackt
taurügg
un sackt tausam
Un fött den
Kopp
in beide
Hänn'
Un drückt, as müßt s' mit dusend
Keden
Tausam sick de Gedanken
smeden.
– –
Nu
horkt
sei up. – Hett sick wat
rögt?
–
Sei geiht an 't Bedd; vöræwer
bögt
Süht s' in de ollen Küssen 'rin;
Un 't is, as wenn en warmen Strahl
Von Gottes Leiw un Gottes
Sünn
Hell schint in 't düstre Hart
hendal.
De Nacht möt
wiken
vör dat Licht,
Un all 't unheimlich
Schummern
flüggt;
Ehr Welt liggt vör ehr klor un warm
Un jung, as 't Kind in ehren Arm;
De
Thranendau,
de käuhlt dat
Og,
In 'n Harten Nachtigal ehr
slog,
Un üm den fründlich hellen Mund,
Dor
bläuhn
vel dusend
Blaumen
bunt,
Un ob dat
buten
weiht un
sniet,
In ehr is
säute
Frühjohrstid.
Lat
't
snien, lat störmen, lat brusen den Wind! –
Sei un ehr Kind! – Sei un ehr Kind! –
Un as s' dat
Jüngschen
vör sick
hewt,
Dunn lacht ehr
Hart
vör Freuden
lud:
Dat is ehr Welt, in de sei lewt,
Wo
süht
ehr Welt so
leiflich
ut! –
De Leiw, de wirkt, de Leiw, de wewt
Dörch 't Hart den Hoffnungsfaden ehr,
Von 'n Himmel hoch, dor kümmt sei her
Un bringt ok ehr den heil'gen Christ,
Die Bezeichnung »heilig Christ« wird auch für »Weihnachtsgeschenk« gebraucht. (R.)
Un Wihnacht-Heiligabend is 't. – –
Un as sei noch so selig
set,
Ehr leiwes
lüttes
Kind in Arm,
Un all ehr bitt're Noth
verget,
Dunn
ward dor buten so 'n Larm,
Dor
rummelt
nah de
Del
wat 'rup.
Un as de Stubendör geiht up,
Dunn is 't oll Toppelsch mit 'ne Weig!
»Süh so, Marik, nu kümmst in
Reig',
Dor
legg
den Prinzen
man
herin.« –
»»Oh,
Nahwersch,
wenn ick doch
eins
künn
Jug all Jug'
Gaudheit
mal
vergellen!
«« –
»Ih,« fängt de
Ollsch
nu an tau
schellen,
Klappt von de
Tüffeln
sick den Snei
Un
schüdd't
em af von ehren
Dauk:
»Ih,
Mäten,
segg,
büst denn nich
klauk?
Meinst Du, dat Unsereins en
Veih?
Dat ick dat ruhig mit anseih,
Wo dat Du hir in
Weihdag'
sittst
Un mit dat
Worm
hir Elend
littst?
Ne! – Sülwst min
Oll,
de nich vel seggt,
Seggt
hüt tau mi: ›Wo
dücht
Di dat?
Kem
wi woll nich
ahn
Weig taurecht?
Du hest jo æwer Johr
Kein
hatt,
Un
Jöching,
de 's jo nu all
gatlich,
För denn' findt ok en
Flag
sick noch,
Denn' legg wi in den
Backeltrog,
Dor liggt de Slüngel jo ganz statlich.
Bring ehr de Weig doch 'rümmer,‹ säd
'e,
›Un nimm ehr ok en Küssen mit;
Sei hett am
Enn'
noch nich so 'n lütt.‹
Un orndlich schellen warden ded
'e,
As ick nich
glicksten
vör em
lep.
Herr Je, Marik, wat is 't för
Weder!
Un wo de Ul' so gruglich
rep!
Ick heww so
dägern
mi
verfirt,
Wenn dat man
blot
nich Unglück
bru't.«
»»Ach, Nahwersch, ja! – Ick heww 't woll
hürt;
Mi hett allein hir orndlich
gru't.««
–
»Un denn is 't bi Di ok so
kolt,
Dor kann dat Lütt Di jo
verklamen.«
»»Ach Gott, ick
glöw,
dor is kein
Holt.
Na täuw
S',
ick will . . .«« – Du darwst nich 'rut!
Ick
finn
so
vel
woll noch tausamen. –
Herr Je, wo Di de Backen brennen!
Ne! – So 'ne Umstänn'
möt
ick kennen;
Ick bün 'ne Fru, ick möt dat
weiten,
Süh, Du geföllst mi gor nich recht,
Hadd'st Di man in dat Bedd 'rin
leggt.
–
Na, täuw, ick will Di Füer
bäuten.«
–
»»Süs
ded' mi Daniel dat besorgen,
Hüt hett hei woll kein
Tid
nich hadd.«« –
»Ja,
Min,
de säd', hei wir hüt Morgen
Vör Dau un
Dag
all in de Stadt
Herinner schickt nah Wihnachts-Saken. –
Na, täuw, ick will Di Füer maken.« –
Un 'rute
löppt
s' un
bött
dat Fü'r,
Un as dat schön in 't Brennen wir,
Dunn
halt
s' de Küssen, makt sei warm
Un nimmt Marik dat Kind von 'n Arm
Un leggt dat in de Weig.
»Süh
söking!
Wo liggt hei
nüdlich
dor, Herr
Jeking!
Un wo hei
kickt!
– Je, kik Du
man!
Un wo de Hand all
grippt,
ach Götting!
Koseform von Gott; diese Formen werden in tändelnder Rede zu oder von kleinen Kindern angewandt.
Ne, kik doch blot mal an dat
Lütting!
Hei
fött
sick an de Weig all an.«
Woll kickt Marik em an un seggt:
»»Ach, dat Sei mi de Weig hett
bröcht
. . .!«« –
»Ih, red doch dorvon nich mihr, Dirn!
Ick heww s' Di bröcht un ded' dat
girn,
Un dat 's 'ne Weig', Du kannst mi
glöwen,
So 'n deiht 't in 't ganze Dörp nich
gewen.
Kik
nipp
mal tau – von
Berbomholt.
Nu is sei frilich slicht un
olt,
Doch as sei
nig
noch was, mit
rode
Bein
Un
hellblag
Liw,
dunn süllst Du s' seihn!
Dat was en statsches
Arwstück
dunn.
Na, Toppel
let
s'
nahst
gris
anstriken,
Un de oll Farw is ok all
'run,
Nu deiht s' sick frilich nich mihr
gliken.
Ick heww s' noch von min
Öllern
kregen,
Ja, Dirn, dor heww ick
sülwst
in
legen,
Un denn bi mi nahst all min
Nägen.
Ne, kik, Marik, hei makt all Öging!«
macht schon Äuglein, äugelt. (R.)
»»Ach, Nahwersch, ja! – Wenn blot Ehr Jöching,
Wenn de man blot nich Schaden nimmt.«« –
»
De?
– Ne! – Ih wo! – De Slüngel kümmt
Bald in sin sößteihst
Mand
herin;
Un wenn de
Ort
irst
so
deiht
sin,
Dat s' dörch sünd mit de irsten
Tähnen,
Un dat s' en
beten
lopen
kænen,
Denn möten s' 'rute ut dat Nest;
So is dat bi mi ümmer west.
De Annern heww'n so lang' nich legen,
Un heww s' bet jitzt doch grot
all
kregen. –
Mäuh
makt dat irst; ja vele Mäuh!
Vör Allen bi de irsten drei,
Un wenn sei fix up 't Anner
kamen;
Doch is en
Hümpel
irst tausamen,
Denn deiht sick dat all
beter
fäuden,
Denn kann dat Ein dat Anner
häuden,
Un dauhn sei irst man hartlich
stark, ziemlich herangewachsen. (R.)
sin,
Denn hett
en
ok Plesir doran.
Min
Öllst
tau 'in Bispill, min Jehann,
De
hött
nu all de Faselswin;
Schweine, welche dem Alter nach zwischen Ferkeln und Mastschweinen stehen. (R.)
Un kik, Marik, wo lang ward 't
wohren?
Denn nimmt sin Herr em bi de
Pird',
Denn de Verstand kümmt mit de Johren.
Un wenn ick so as Du nu wir,
Denn
weit
'ck nich, ob 'ck mi grämen künn,
Dat 'ck mit so 'n lüttes
Wörmken
set.
Nu mag Di dat
schanirlich
sin –
Un 't drückt Di jo noch anner
Led
– –
Doch paß mal up, hest Du 't irst grot,
Un is 't en
dägten
Kirl irst worden
Un deiht hei
gaud
Di hüt un morr'n,
Denn
littst
up 't
Öller
ok kein Noth.«
»»Oh nich! Oh lat S' doch sin . . .«« –
»Wes
still! –
Ick red jo doch
man
so. Dat süll
Di jo nich in de Finstern
slahn.
–
Ach Gott, ick red un ick süll gahn!
Min Dirn, min
Fik,
sall Tüften
braden,
Ick heww sei bi de
Pann
henstellt,
De hett s' gewiß verbrennen laten.
Ne, nicks as Arger up de Welt!
Un denn de zackermentschen
Gören,
Wenn s' denn man blot uppassen
deden!
Dat mægen schöne Tüften sin!
Gu'n Nacht, lütt Jüngschen, na, gu'n Nachting.
Nu ligg ok still un slap ok
sachting!
–
Un Du, Marik, Du
bliwwst
mi in
Un geihst nich 'rut! Un nu gu'n Nacht! –
Un de oll Pann is all so dünn,
Dat mægen schöne Tüften sin!« – –
Sei geiht. – Mariken rückt sick
sacht
'Ran an de Weig un nimmt de
Knütt
Un
bögt
sick fründlich æwer 't Lütt
Ein Säugling wird vorzugsweise »dat Lütt« genannt. (R.)
Un flustert säute
Leiweswürd'
–
Wer hett s' ehr
lihrt?
–
Un weigt ehr Kind tau 'm Ersten Mal. –
De Weig, de
rögt
sick up un
dal,
As wenn in stille Heimlichkeit
'Ne
Stubenklock
in
Freden
geiht,
Un mit den ollen
truen
Slag
Inweigt
de
Unrauh
un dat
Weih,
Wat swer uns up den
Harten
lag.
Sei singt 'ne olle Melodei –
Wo hett sei s'
hürt?
–
En
wunnersäutes
Singen wir 't,
So
weik,
so warm, so vull von Rauh;
Den Text, den makt ehr Hart dortau:
    Min säutes Lewen,
    Du büst mi gewen,
    Du büst min Hoffen,
    Du büst mi
blewen!
    Un hett mi Noth un Elend troffen,
    Di holl ick s'
firn.
    Wo
girn!
Wo girn!
    Du sallst nich kenn'n –
    Ick will 't woll
wenn'n
    Wat uns
bedrapen.
    Mit mine
Hänn'
   
Rit
ick de
wide
Welt Di
apen
    Sallst glücklich sin,
    Fri unner
Fri'n!
    Hei hett nich
schrewen,
    Wo hei is blewen –
    Is hei all storben? –
    Din Vader
drewen
    Ut 't Vaderland. – Is hei verdorben?
    Un süll hei 't sin,
    Hei
bliwwt
doch min.
    Hei was kein
Mürder,
    En Kirl blot wir
'e,
    Din brave Vader.
    Kraft in de Glider,
    Un hellen
Mauth
in jede Ader
    Un leiw un
tru.
    So ward ok Du!
    Un büst Du 't worden
    Hut oder morr'n,
    Denn treck
w'
em nah;
    Up frien
Borr'n
   
Säuk
w' em denn in Amerika.
    Dor putzt sick eben
    So
gräun
de
Ird',
    Dor lacht de
Hewen
    So
blag
as hir,
    Dor
ript
de Segen,
    Dor bläuht de
Bom,
    Dor
follt
de Regen,
    Dor brus't de Strom,
    Dor lüchten
Sünnen
    Un Wolken
teihn,
    Dor ward
verswinnen,
    Wat lang' gescheihn;
    De Nebel
wiken
    Vör Morgenwind,
    Vör sin Mariken
    Un vör sin Kind.
    En niges
Leiwen,
en niges
Lewen!
    Dor ward uns denn ok Hüsung
gewen.
Un as s' noch in Gedanken
sitt
Un
lising
singt de Melodei,
Dunn
kümmt
herup en sweren Tritt,
Ein
trampst
sick
buten
af den Snei
Un grawwelt
grawweln ist das Iterativum von greifen. (R.)
an de Klink herümmer;
Staathöller
Brümmer kümmt herin.
»Gu'n Abend, Dirn!« – »»Gu'n Abend, Brümmer!««
Un fohrt tau
Höcht:
wat süll dat
sin?
–
Wat süll hei will'n? – Ehr Hart dat
sleiht:
Wenn 't man nicks Slimmes wesen deiht. –
»Marik, weit Gott, ick dauh 't nich girn. –
Nimm Di dat nich tau
Harten,
Dirn!« –
Sei
fött
em an: »»Wat noch? Wat
wedder?««
–
»Mariken, still! – Kumm, sett Di
nedder!
Gott weit, dat ick nich anners kann;
Sei
rep
mi
sülwst
an 't Finster 'ran
Un hett mi 't up de Seel
befahlen,
Ick süll noch hüt nah Di
hendalen
Un süll Di segg'n: Dat wir nu ut,
Hir ut de Hüsung müßt Du 'rut,
Du sallst nah 't Nebengaut tau Haw'.«
zu Hofe, d. h. um dort Hofdienste zu verrichten. (R.)
–
Sei
lett
em los un sett't sick
dal:
»»Dat is dat? – So? Ach, 't is egal,
Ob 'ck hir, ob 'ck dor herümmer slaw'.««
Sclaven-Arbeit verrichte; slaven wird für schwere, zumal wiederkehrende Arbeit gebraucht. (R.)
Un
folgt
de Hänn' in ehren
Schot.
»»Dat is dat? – So? – De
Wahnung
blot?««
Un süht sick in ehr
Kamer
üm
Un seggt mit trurig
sachte
Stimm:
»»Un 't is doch swer, dat ick sall
furt.
Hir heww ick
lewt
sid
min Geburt,
Hir heww ick
spelt
in jungen Dagen,
Hir heww ick Noth un Elend
dragen,
Hir sünd min beiden
Öllern
storben,
Hir is min ganzes Glück verdorben. –
Dat 's nu vörbi. –
Wotau
noch klagen?
Ick möt un sall un ward ok
gahn.««
–
»Dat 's recht, Marik! Man nich verzagen!
Du möst dat ut den Sinn Di
slahn.
–
Din Kind, dat sall denn utdahn
ausgethan, d. h. bei Andern in Pflege gegeben. (R.)
warden.«
»»Wat seggt Hei? Wat?«« – Sei
flüggt
tau Höcht., –
»»Min Kind? Min Kind? – Wat hett Hei seggt?««
De Lipp, de
swiggt;
de
Ogen
starren,
Sei steiht so schrecklich antauseihn,
As wir sei
Is,
as wir sei Stein;
Oll Brümmer springt nah ehr heran:
»Marik! Marik!« un
fött
sei an.
Sei
ritt
sick von em los un
smitt
Sick æwer Weig un Kind un ritt
Dat Jüngschen ut de Küssen 'rut:
»»Utdahn! Utdahn! – Ja, dauht 't man
ut!
–
Utdahn! – Utdahn! – Ick weit Bescheid. –
Utdahn, so as en
't
Licht
utdeiht!««
–
Springt in de
bütelst
Eck
taurügg
Un drückt un drängt sick an de Wand
Un
höllt
so
fast
ehr Kind an sick
Un
reckt
so wild nah
vör
de Hand:
»»Furt!
Furt! – Dit is min Einzigst jetzt;
Dit is min
Leiwst,
dit is min Letzt;
Dit Ein, dit hett min Allens kost't.
Hir!
Rit't
dat Hart mi ut de
Bost!
Min Hart, min Lewen
Will ick Jug gewen,
Dit Ein
Allein
Is min, is min.
Min einzigst
Deil
up dese
Ird'!««
–
Oll Brümmer
bidd't:
»Mariken,
hür!
Kumm her, min Kind, hür doch up mi!
Sei ward 't nich
dauhn.
– Nimm Di tausam! –
Sei meint 't woll nich so bös mit Di!« –
»»So bös? – Oh ne! – Sei is jo
fram.
–
Utdahn! – Dat 's hüt min heilig Christ!
Un Wihnacht-Heiligabend is 't.««
Un lacht so grell un redt so wild
Un hett 't so hastig un so
hild
Un weigt in 'n Arm dat lütte Wesen.
Den ollen Mann ward gru'n un
gräsen,
Em ward so bang'; hei kann s' nich
räuken,
Hei möt sick
Hülp
bi Nahwers
säuken;
Hei
stört't
herut. – Sei steiht un
lurt:
»Ja, Jünging, ja! Nu sünd wi furt!!«« –
Sei kickt so wild un
slickt
hervor
Un
horkt
so ängstlich an de
Dör;
De Stormwind
buten
brus't mit Macht,
De Ul' röppt
schurig
dörch de Nacht:
»Kumm mit! Kumm mit! Kumm mit, mi
gru't!«
–
»»Un wenn Di gru't, mi gru't hir ok!««
Un
sleiht
üm 't Kind den dünnen
Dauk
Un stört't in Snei un Nacht herut.
»Kumm mit! Kumm mit!« – »»Ick kam, ick kam!
Nah
ehr,
nah ehr! Sei is jo fram;
Bi ehr is hüt ok heilig Christ
Un Wihnacht-Heiligabend is 't«« –
Dat huscht de
Gorenmur
entlang,
Versteckt sick achter 'n
Bom
so bang,
Dat steiht un kickt un bögt sick vör,
Dat slickt so heimlich in de Dör
Un æw'r 'e
Del'
un
fött
den Drücker
Un klinkt so
lis',
un Wihnachtslicht
Strahlt up en Dodenangesicht. –
De Stormwind singt sin willen
Stücker,
De Snei danzt dörch de Winternacht;
Un is dat ok en schurig Wewen,
So is 't doch noch en warmer Lewen,
As binnen bi de Lichter-Pracht. –
Kein Minsch hett seihn,
Wat dor gescheihn;
Kein Minschenkind hett je nah Johren,
Wat binnen
spraken
is, erfohren.
Dat was en
Bidd'n,
en knäglich
kläglich, flehend. (R.)
Quälen,
Dat was en
Schell'n,
en hart Befehlen,
Dat was tauletzt en hellen
Schri
–
Dunn
was 't vörbi. – –
Un 'rute stört't wat ut de Dör,
Un drückt wat hastig an sick 'ran,
As wenn 't dat
nümmer
missen kann,
Un swankt un swäkt
wankt schwach einher. (R.)
so hen un her
Un
grippt
un tast entlang de Wand
Un grippt un fött nah eine Hand,
De 't
hollen
sall.
Kein Hand is dor,
Sund storben un verdorben All,
Kein Hand
höllt
mihr de arme Dirn;
Dunn süfzt sei swor;
Dunn is versunken
In wide Firn
De Nacht un Qual;
Un
dusend
Funken
Un dusend
Stirn
Gahn up un
dal,
Un
Klocken
klingen
Üm ehr herum,
Un Engel singen
Mit
säute
Stimm;
Ehr
swindt
allmählig,
Woran sei dacht,
Ehr ward so selig,
Ehr ward so
sacht,
Un sei sackt
dal,
erlöst von Weih,
Herinner in den
weiken
Snei,
An 't Hart von
wille
Winternacht. – –
Un binn'n is ok en willes Jagen,
Un dichter gahn ok up un dal,
Un Klocken kling'n un warden
tagen,
Un dat
Gesinn'
stört't
in den Saal,
Un alle Hänn', de
dauhn
un
plegen:
De Fru, de hett ehr Krämpfen
kregen.
– –
Oll Daniel kümmt von Stadt taurügg,
Dunn stahn sin
Pird'
un
schugen
sick;
Dat is, as wenn wat
Swarts
dor
liggt
Un as hei von den Wagen
stiggt,
Dunn
fött
hei eine kolle Hand,
Dunn
süht
hei in en bleik Gesicht. –
Ach Gott! dat was em woll bekannt:
»Marik, Marik! Dat Gott erbarm!«
Hei nimmt dat Kind ut ehren Arm
Un
böhrt
de Mudder
sacht
tau Höcht
Un hett sei up den Wagen
leggt
Un
führt
– wohen? – Wohen denn nu? –
Ja richtig! – nah de Möllerfru.
De nimmt sei up un hett sei hegt,
Von 't ganze
Dörp
is s'
räukt
un plegt,
De Ein
bröcht
dit, de Anner dat,
Dat Kind hett Toppelsch mit sick
namen,
Sei hadd' jo æwer Johr kein hatt;
Doch as de Sprak ehr wedder
kamen,
Dunn föll
s'
in wille Raseri;
Dat
Fewer
brus't ehr dörch de Ader:
»Jehann! Ehr Kind! Ehr olle Vader!
Amerika! Dor ward sei fri!«
Denn hett s' üm Hüsung wedder
beden;
So hett sei vele Wochen
leden
Un twischen Dod un Lewen rungen,
Doch endlich hett 't de Jugend
dwungen,
As s'
æwer
von dat Lager
stünn,
Dunn was dat Nacht in ehren Sinn;
Wat All gescheihn, ehr was 't
verswunnen,
Ehr Noth un
Led
was all
vergeten,
Still un
gedüllig
hett sei
seten;
Uns' Herrgott hadd' en Utweg
funnen.
11. De Nacht.
                     
De Frühling kam mit all sin
Gräun
Un all sin
Blaumen
antauteihn
Un streut sei ut mit
vulle
Hand,
As wenn hei recht spillunken
verstärkt für »spillen« = verlieren, durch Nachlässigkeit etwas verstreuen. Spillunken daher = etwas muthwillig verstreuen, verschwenden. (R.)
wull;
Den nakten Barg, den kahlen Sand,
Denn'
smet
hei s'
tau
mit Hännenvull,
Un
sülwst
in Distel un in
Durn
Hett Blaumen hei un Gräuns
verlur'n.
Un as hei hadd' dit Stück verricht,
Dunn müßt hei sülwst sick d'ræwer freu'n,
Wo
lacht sin helles Angesicht,
As
hei sin
Makwark
hett beseihn!
Wo lacht sin
klores,
blages
Og,
Wenn 't 'run
kek
up de gräune Flur!
Wo
horkt
hei up un spitzt dat
Uhr,
Wenn Nachtigal un Hämpling
slog!
Un danzt herum un juchheit
lud:
»Süh
so! Nu heww ick putzt de
Brut!«
Un
spelt
mit sinen Schatz Verstek,
Lurt
ut den gräunen
Holt
herut
Un
dukt
sick in de klore
Bäk,
Verkrüppt
sick in dat gräune
Musch
Un leggt sick heimlich achter
'n
Busch
Un lacht so lustig un so
säut,
Wenn sine leiwe Brut nich
weit,
Wo eigentlich de
Spitzbauw
is.
Un springt herut un
höllt
sei
wiß
Un nimmt sei lachend in den Arm
Un drückt sei an sick
weik
un warm
Un foppt un
brüdt
un lacht un küßt:
»Wenn Du min Schatz man bliwen
wist,
Brukst
nich tau
weiten,
wo ick bün;
Ick bün bald hir, ick bün bald
dor,
Ick
schin
up Di herun as
Sünn,
Ick
spel
as Wind mit Dine
Hor,
Ick sing as
Vagel
Di tau Rauh
Un deck Di denn mit Blaumen tau,
Ick
weig
as gräune
Lindenbom
Di in den säuten
Kinner-Drom,
Un wenn Du
drömst,
denn
fött
Di warm
Min
Leiw
as stille Nacht in 'n Arm. –
Doch nu, min Schatz, nu
kümmt
dat Best,
Nu kümmt uns' lustig Hochtidsfest;
Ick heww den Dag up Pingsten
sett't,
Un
dortau
is ein Jeder
beden,
De Lust tau Leiw un Lewen
hett;
Ick säd
't
ehr
All,
ick
sprök
mit Jeden:
De
Bom,
de bringt sin junges Gräun,
Dat
Kurn
sin
Ohr,
de Blaumen bläuhn,
Tau putzen unsen Hochtidssaal.
Un æwer Barg un æwer
Dal
Tüht
Allens, wat sick freuen kann,
Teihn
all de muntern Gast heran;
De Hund
enfängt
sei vör de
Dör,
Un
snitt
ehr Kumplementen
vör;
De
Katt
sitt
up
den Kanapeh
Un nimmt de Gast dor in
Enfang;
De Kater präsentirt den Thee;
Danzmeister is dat flinke Reh,
Un irnsthaft an de Wand entlang
Sitt
Ahnt
un
Gaus
as
olle
Tanten.
De
Voß
spelt
Schapskopp
mit den
Ganten,
Un
Oß
un Esel
Trudeldus;
De
lütten
Vægel sünd Muskanten,
De
Lewark
bringt den Morgengruß,
Un wenn wi 's Abends gahn tau
Rauh,
Denn singt de Nachtigal dortau.
De Minsch hantirt as Herr von 't Hus,
As Tafel- un as Kellermeister,
Hei bringt up
Brüjam
un up
Brut
Mit helle Stimm dat Vivat ut,
Un unser Herrgott is de
Preister.«
–
Un Pingsten is 't; mit gräune
Riser
Sünd putzt de lütten, dürft'gen
Hüser,
De Frühling
kickt
mit sine
Sünn
In 't arme lütte Dörp herin,
Un Mann un
Wiw
sitt vör de
Dören
In
Frien
unner
gräune Mai'n
Un seihn mit Lust, wo ehre
Gören
Sick ehres jungen Lewens freu'n.
De
Nahwer
kümmt un sett't sick
dal
Un
höllt
'ne
ollverstännig
Red' –
Hüt
nich von däglich Noth un Qual –
Ne, wo 't vör
Tiden
wesen
ded'.
Wat hei von sinen Vader
hürt,
Un wat Grotvader dortau
säd',
Wat in de Krigstid wir passirt,
Un dat hei ok
Kusaken
seihn,
Un wenn de grote Wind ded'
weihn,
Un wo dat doch so
narschen
wir,
Dat em de
Pip
güng ümmer ut –
Un halt de
Tunnerbüß
herut –
De Toback
dög
jitzt ok nicks mihr.
Ja, in den
ollen
gauden Tiden,
Dunn
höll
de Toback ok noch Fü'r;
Indessen wull hei 't
ok
nich
striden,
Dat 't noch in Ganzen
gatlich
wir,
Vör All'n in 't Frühjohr un üm Pingsten,
Hei säd' ok up dat Ganze nicks,
Veracht't de Welt nich in Geringsten,
Blot
de Toback, de dög nich mihr –
Halt
wedder Tunner ut de
Bücks:
»Dat
Deuwelstüg,
dat
höllt
kein Fü'r!« –
Un vör oll Toppeln sine Dör,
Dor sitt dat Allens
Gör
bi Gör,
Un krawweln 'rümmer in den Sand
Un wirken,
spelen
allerhand
Un
wöltern
sick un lachen lud
Un seihn so
nüdlich
dreckig ut,
Un 't is 'ne Lust un 't is en Larm,
Backabens
bugen
s', maken
Pütten,
Un
Lisch
un
Fik,
de beiden
sitten,
Ein jede mit en Gör in Arm.
Dat ein is Jöching. Ganz verdutzt
Süht
hei hüt in de Welt herin,
Oll
Toppelsch hett em 'rute putzt
Un hett em weislich gegen
Sünn
Sin Vaders Pudelmütz
upsett't,
Un dat em dat recht nüdlich
lett,
Hett s' em en
Umslagdauk
ümbunn'n
–
Recht warm! – Doch ut de Pi
Kinderrock; auch wohl Unterrock der Frauen. (R.)
nah
unn'n
Dor bammeln 'rut de roden
Bein.
–
De Jung is prächtig antauseihn! –
De anner
Lütt
is
man
noch
dümming,
Mit denn', dor spelt un
dröggt
sick Fik
Un nimmt em hoch. »Süh so! Nu kümming!
dim. von kumm, ungefähr zu übersetzen: Nun komm auch schön! (R.)
Nu gahn wi 'n
beten
üm den
Dik.«
Un as sei nah de Möll
»Möll« und »Mæhl« = Mühle. (R.)
'rüm kamen,
Dunn sitt 'ne Fru dor up den
Süll
–
Oll Daniel sitt mit ehr tausamen –
Dunn
steiht lütt Fiken vör ehr still
Un dreiht nah ehr herum dat Lütting.
»Süh,
Hanning,
kik!
Dat is Din
Mütting!«
–
De Fru kickt up; sei
hürt
dat
Wurt,
Sei süht dat Kind, sei lacht 't ok an,
As
blot
'ne Mutter lachen kann;
Doch de Gedanken wiren
furt,
Un twischen hüt un twischen
gistern,
Dor hadd'n sick dichte Wolken
leggt,
De ehr Gemäuth un Sinn verdüstern.
Sei wendt sick an den
Oll'n
un
seggt:
»Wat Reden! Wat Reden!
Verstah
sei, wer kann!
Wo
snurrig,
wo sonderbor!
›Oh, wo
Schad!‹
seggt oll Toppelsch un
kickt
mi denn an
Un
strakt
mi de Backen un 't
Hor.
›Oh, wo Schad!‹ seggt de
Möllerfru
still vör sick
hen
Un geiht
denn
herut ut de Dör.
›Oh, wo Schad!‹ seggt oll Daniel un drückt mi de Hänn',
›Wenn s' anners doch wesen
ded'!‹
–
Dat is, as wenn sei
trurig
sünd,
Un mi is so froh tau Sinn,
As
set
'ck nah Regen, Nacht un Wind
Recht warm in Gottes
Sünn.
Wat heww ick Jug tau
Leden
dahn?
An mi
geiht
Allens
vörbi,
Un wenn sei Sünndags danzen
gahn,
Denn geiht woll Keiner mit mi;
Denn
sitt
'ck allein vör mine
Dör,
In mine Hand de
Knütt,
Denn
kickt
de rode
Man
hervor,
Denn röppt de
Ul':
›Kumm
mit!
Kumm mit!‹ un heidi!
möt
ick gahn
Woll æwer Stock un Stein,
Hen nah den Dik, hen nah de Man!
Dor sitt ick denn allein,
Dor sitt ick unner
'n
Flederbom
Un
hür
de Bläder
weihn,
Dor
dröm
ick männig ollen
Drom,
Dor heww ick s' danzen
seihn.«
Un drückt sick dichter in sin
Neg
Un flustert lis' den
Ollen
tau:
»Un wer dat Danzen einmal
seg
Denn'
lett
dat keine
Rauh.
–
Wenn lücht't de Man
Wid
æwer 'n
Plan,
Wenn
liggt
de
Dak
As witte
Lak
Up gräune
Wisch
un gräune
Widen,
Wenn
Man
un Dak sick
striden,
Denn
kamen
s' an,
Ganz
lis'
heran,
Denn trippeln s' æwer 't käuhle
Musch,
Denn russeln s'
dörch
den gräunen Busch,
Denn
spelen
s' irst mit mi Verstek,
Denn singen s' ut de
Mæhlenbäk,
Denn flustert lis' de
Bom
mit
mang,
Denn danzen s' an den
Dik
entlang,
Denn röppt de
Ul':
›Kumm mit, Marik!‹
Denn gah ick 'ranne an den Dik
Un wasch mi mine Ogen
klor,
Denn seih ick s' dörch dat Water
teihn,
Denn
sitt
ick up den
groten
Stein
Un flecht min langes, geles
Hor,
Smit
Strümpings
un
Schäukings
in 'n gräunen Busch
Un mak mi so
lichting
üm mine
Fäut,
Un danz mit de Annern up 't käuhle Musch
Un heww denn an Danzen un Singen min Freud;
Denn singen s' un winken s' ut 't Water
herut:
›Kumm
'runner,
kumm 'runner, Du smucke
Brut!
Oh,
wo
säuting!
Wo säuting! Wo säut!
Un wenn so tau
Maud
nah dat Water mi is,
Denn
kümmt
de
oll
Daniel
dortau,
De
fött
mi denn üm un de
höllt
mi denn
wiß
Un
söcht
mi min Strümp un min Schauh.
›Leiw Daniel, oh,
lat
mi! Dit is jo de Stell.
Ick
bliw
hir bi Bäk un bi Busch.
Ick sing hir un danz, wenn de Man
schint
hell,
Mit de Annern all up den Musch;
Will baden un duken in 'n deipen Dik,
Dor ward ick mit Einen
vertrut,
Dat
röppt
mi jo ümmer: ›Marik, Marik!
Kumm 'runner, Du leifliche Brut!‹« – –
Un einmal rep
't
ok gor tau
säut
Un Daniel was nich glik tau
Städ';
De Möllerfru
löppt
hen un her
Un
fröggt
de
Lüd',
wat
keiner
weit,
Wo woll Mariken wesen
künn.
–
Oll Daniel kümmt von 't Feld herin,
Un a s hei
hürt,
wovon de Red',
Dunn
seggt
hei still: »Ick weit ehr Städ'.«
Geiht
nah den ollen Flederbom
Un nah dat
Schülp
an 'n
Watersom,
Wis't
mang
de
Waterlilgen
'rin:
»Dor
ward s' woll sin,
Dor liggt sei
unnen.«
–
Dor heww'n s' denn ok Mariken
funnen.
–
As s' unner 'n Flederbom was
leggt,
Dunn
stahn
de Minschen still un stumm,
Blot
Toppelsch
böhrt
en Kind tau
Höcht:
»Süh,
dat 's Din Mutting, leiwes Kind! –
Ach Gott, Du büst woll noch tau dumm!« –
Un Man un
Stirn,
de lüchten
baben,
Un
Bläder
flüstern in den Wind,
Un ut dat Water süfzt dat
Ruhr.
–
Drei Dag'
naher,
dunn was
s'
begraben. –
Begraben? – Ja! – Doch an de
Mur.
12. De
Klag'.
Un männig
Johr
is all
vergahn;
An 'n
Hewen
steiht
de helle
Man,
De Nachtigal
kümmt
æwer Nacht
Un
fläut't
so
säut
un singt so sacht,
Un Waterlilg' un
Watermümmel
Seihn
still tau
Höcht
tau'm
kloren
Himmel
Un
kiken
ut dat Water
'rut,
Un
horken
up den säuten
Lud,
Un flustern mit den
Flederbom
Un mit dat
Schülp
an 'n
Watersom
Von olle
Tid
un olle
Saken,
Un dat en
Minschenhart
hir
braken.
    »Weckt Di mal Posaunenton,
    Steihst Du mal vör Gottes Thron,
    Denn
raup
uns, denn raup uns All:
    Bom un
Blaum
un Nachtigal,
    Raup de ganze Creatur,
    Raup de Sünn un raup de
Man;
    Wat dor lewt, de ganz Natur
    Sall as
Tügen
tau Di stahn!«
De Nachtigal, dat Water singt,
De
Ird',
de ganze
Hewen
klingt,
Wat lewt un wewt, dat bögt de
Knei
Un stimmet in de Melodei:
»Un heilig, heilig is de
Städ',
Wo 'n Minschenhart eins breken
ded'.«
13. Dat
Enn'.
               
Un männig
Johr
is all
vergahn;
De frame
Fru
is lang'
begrawen,
Un up ehr Postament, dor
stahn
In gold'ne Schrift de schönsten
Würd',
De ehre frame Dugend
lawen.
Un üm ehr
'rüm
in käuhle
Ird'
Rauht
männig
Ein
in stillen
Freden
Von Arbeit ut; sei von dat
Beden.
–
Un
meiht
de Dod den
Aust
ok af
Un
führt
em 'rin in 't seker
Graf;
De
Tid
hett
Wrausen
d'ræwer
deckt
Un ut de
Gräwer
Blaumen
weckt,
De
bläuhn
so still in
Abendsünn,
De Abendwind, de flustert d'rin,
De winken heimlich Di bi
Sid
Un reden von vergahne
Tid,
So trurig
säut
un so vull
Led
Un fragen ob Din Hart
verget,
Wat
Elend hir begrawen is;
Un flustern sacht: »Denk an Marik!« –
Dat lütte
Dörp
liggt so as
süs
In
Armauth
üm den
Mæhlendik:
Dor liggt de Hof, dor liggt de Mæhl,
Dor stahn umher de lütten Kathen;
Tagelöhner-Wohnungen; verächtlich für Wohnung überhaupt. (R.)
De
Sünn
hett
schint,
de Regen
fel,
Teihnmal
sünd
ript
de goldnen Saaten,
En Stormwind brus'te æw'r 'e Ird'
Un ded' nich Hoch un Nidrig
schonen,
Hei sprök mit Gottes
Dunnerwürd'
Un rüttelt an de höchsten Kronen.
Un in de Angst un in de Noth
Kamm
Hoffnung
dunn
un
Tauversicht
Un schint as helles Morgenroth
De Welt in 't bleike Angesicht.
Dat Morgenroth is längst verblaßt,
Kein Hoffnung schint mihr in de Kathen;
De
sülwig
Noth, de sülwig Last! –
Sei heww'n
't
bi 'n
Ollen
bliwen
laten.
– –
En
oll
lütt
stiwes
Männing
sitt
In 'n Kahn un
tüht
sin
Angelsimm
So matt un
mäud
an 't
Ruhr
herüm;
Sin
Rügg'
is krumm, sin
Hor
is
witt,
Sin Hand en
afnutzt
Stück Geschirr,
Wat
in den Winkel
smeten
würd';
Sin Angesicht en oll
Gemür,
In Noth un
Tid
un Storm
verfollen,
Dat
't
æwer antauseihen wir,
Dat Festdag mal eins wir d'rin
hollen;
Sin
Og
de letzte Sünnenstrahl,
De sick dörch Abendwolken
stehlt
Un
trulich
noch tau
'm
letzten Mal
Üm de verfollnen Muren
spelt.
–
Sin Kahn
driwwt
sacht dat Ruhr
entlanken;
Hei sitt in
Rauh,
deip
in Gedanken,
Mäud
kickt
hei in de stille Flauth,
Em ward so klor un
käuhl
tau
Mauth,
Em is, as wenn sin Lewenstid
Vörbi in
lise
Wellen tüht. –
Dor
springt en Fisch. – De Ringel
slahn
Ein achter
'n
annern rasch tau
Höcht,
Un
swack
un swacker warden s'
gahn,
Je mihr sick Ring un Ringel
rögt;
Bet
s'
lising
sick an 't Äuwer
breken
Un von en Äuwer tau em
spreken,
Wat dicht vör em in Freden
liggt,
Woran sin
Hart
woll breken
müggt.
–
De Kahn
driwwt
sacht entlang den
Som
Bet
in de dichte Mümmelwrit
Mümmel-, Wasserrose; Writ, von dem Gewebe verfilzter Wurzeln gebraucht. (R.)
In 'n Schatten unner
'n
Flederbom.
De
Oll
hett ditmal
naug,
hei tüht
Sin Angel in un windt de
Simm
Vörsichtig üm den
Schacht
herüm,
Un flöttert
flößet; auch von anstrengungsloser Bewegung der Ruder gebraucht. (R.)
sick an 't Äuwer 'ran. –
»Gu'n Abend!« seggt 'ne
deipe
Stimm,
Un vör den Ollen steiht en Mann
In breiden
Haut
un buntes Hemd,
In utländsch
Dracht,
so wild un
frömd,
Brun
von Gesicht, hart, mager,
fast;
Deip ligg'n de Ogen in 't Gesicht
Un gahn ümher ahn Rauh un Rast,
Un üm sin
knepen
Lippen
flüggt
So 'n bitterbösen, spöttschen
Schin,
As künn 't seindag'
nich
mæglich sin,
Dat em up Irden wat
geföll.
–
»Segg,«
fröggt
hei, »kennst mi, Daniel?« –
De Oll süht blöd em in 't Gesicht:
»»Ne,«« seggt hei, »»ne! – Min Og ward
slicht,
Un min Gedanken warden swack.«« –
»Ick bün Jehann, bün Jehann Schütt.« –
»»Jehann, Jehann?«« Un
fött
un
ritt
Den Frömden
'rümmer
an de Jack
Un
treckt
em ut den Schatten
'rut
Un nimmt em af den breiden Haut
Un
munstert
em von Kopp tau
Faut:
»»Ne, ne! – Jehann
sach
anners ut! –
Dat 's nich sin frische, ap'ne
Min,
Dat 's nich sin
klores,
blages
Og,
Dat 's nich de fründlich helle
Schin,
De üm de roden Lippen
tog.
Ne!«« seggt hei un sin
Hänn',
de
leten
Den Frömden los. – De wendt sick af
Un spreckt vör sick: »Ok hir
vergeten!
–
Nicks
fünn
ick as en einsam Graf!««
Un
sett't
sick unner'n Flederbom,
Wo hei so oft vör Johren
seten,
Un in em
wakt
en ollen
Drom
Von jene firne, sel'ge
Tid
Un
speigelt
sick up sin Gesicht.
Un as de Drom doræwer
tüht
Un in den Oll'n sin Ogen
lücht,
Dunn
kennt hei ok Jehannen
wedder
Un sett't sick bi den Frömden
nedder
Un
fött
sin Hand un
kickt
em an:
»»Ja,«« seggt hei, »»ja! Du büst Jehann!
Ach Gott, Jehann, hir 's
vel
passirt.««
»Ja, ja! Woll vel! – Marik . . . – Wo wir 't?« –
De Oll
wis't
in dat Water 'rin:
»»Hir is dat
Flag,
wo ick sei
fünn.
Un Du, Du
weitst?««
– »Ick weit, ick weit!«
Un ruckt tau Höcht un drückt den
Haut
Sick deiper in 't Gesicht un
steiht
Un kickt
herinner
in de
Flauth
–
Lang', lang', as
fünn
hei gor kein
Enn'.
De Oll
sitt
still un
folgt
de Hänn'
Un fröggt tauletzt: »»Wer hett Di 't
seggt?««
»Wer mi dat seggt? Wer mi 't
vertellt?«
Un richt sick düster in de Höcht:
»Glöwst Du, wat 'rup tau 'm Hewen
schriggt,
Dat dat
blot
flustert dörch de Welt?
Glöwst Du, oll Mann, so 'n
Dauhn,
dat
swiggt?
Dat schallt nich blot tau Himmelshöh,
So 'n Dauhn, dat schallt dörch Land un See,
Dat
huhlt
dörch Storm, dat
brus't
dörch Meer,
Dat
kloppt
des Nachts von
Dör
tau Dör
Un redt von
Sünn'
an de Natur;
Wo Du ok
wankst,
dat findt Din Spur
Un redt tau Di mit dusend
Tungen,
Sülwst
Wülw'
un Raben hewwen 't
sungen!«
–
»»Un süng'n s' Di ok nich von den
Murd
Un von den Fluch, den Du hest
dahn?««
–
Jehann, de wendt sin Ogen
furt,
Un hastig seggt hei tau den Ollen:
»Dat
brukst
Du mi nich
vörtauhollen!
Ick weit, ick heww en Murd
begahn,
Un de steiht hir, hir in de
Bost;
Mit gläugnig
brennte
Schrift
inschrewen.
Doch fröggst Du gor nich, wat mi
drewen?
Un fröggst Du gor nich, wat hei
kost't?
Ick heww den Pris
betahlt
bet up dat
Blaut
Dorför,
dat ick mi einmal
räkent:
In wild
Gewäuhl,
in
Weusten
mi
verstekend,
Heww ick kein
Stunn'
in
Freden
rauht;
Wo
Minschenwahnung
still un glücklich liggt,
Künn ick den Anblick nich
verdragen,
Dat müßt
ahn
Rauh mi dörch de Länner jagen,
Un ümmer folgt sin
bleik
Gesicht.
Un wenn ick Nachtens lag tau 'in Starben
mäud,
Un wenn de Drom sick tau mi
slek,
Un min Marik mi in de Ogen
kek
So vull von Leiw, so warm, so
säut,
Un ick
vull
Sehnsucht nah ehr reckt de Armen,
Bömt
sick tau Höcht sin bleik Gesicht
Un stellt sick
bläudig
twischen ahn Erbarmen
Un rep:
›Vergews!
Dat 's Din Gericht!‹«
Un deckt vör Ogen sick de Hand
Un is so bleik as Kalk an Wand,
As wenn dat
wedder
vör em
stünn;
Un dörch sin Wesen flüggt en
Schu'r,
Doch
fött
hei sick un
frett
dat 'rin,
Un wedder steiht hei still un
stu'r:
»Un glöwst Du, Mann, dat mi dat
led,
Dat ick den Schuft sin Blaut
vergöt?
–
Un stünn hei wedder hir tau
Städ,
Un wenn sin Hand hei an mi
läd,
Hei müßt heran, hei müßt d'ran glöwen!
De Pris is
tahlt
mit minen Lewen
Un mit min
Mäten
ehr
dortau.
Wi sünd nu
quit;
ja, mihr as quit!
Un
lett
sin
Späuk
mi keine Rauh,
Denn
dröppt
dat up en fastes
Hart,
Dat
drist
em in 't Gesicht 'rin süht.
Dit Hart is
gläuht
in Sünnenbrand,
In gläugnig
Fü'r
von männig Land,
Un Noth un Arbeit hett dat
smed't,
Un in
Gefohren
is 't verstahlt,
Vertwiwlung
hett den Segen
bedt,
Un mit min Rauh is dat betahlt. –
Un Du fröggst mi noch nah dat
Wurt,
Wat ick in
gruglich
Ängsten
spraken,
As ick hir gung mit Fluchen
furt?
–
Wat hadd' ick arme Jung
verbraken?
Wat min
dunn
was, dat hadd' ick
gewen:
Min
gauden
Willen, gesunne
Knaken,
Min trues
Hart,
min junges Lewen;
Un ok Marik hadd 't ihrlich
dahn.
Wi Beiden
gewen
All'ns. –
Woför?
–
Dat hei
künn
Geld up Gelder
slahn!
–
Un as ick
lep
von Dör tau Dör
Un
bedelt
üm de nakte
Städ,
Wo ick min
Höwt
in Freden
läd;
Un as min armes, junges Hart
Mit einen säuten Wunsch sick
drög,
De
sülwst
den swarten
Slawen
ward:
Dat ick tau 'm
Wiw
min Mäten
kreg,
Dunn würd' ick an de Näs' 'rüm
ledd't
–
Kein Platz in minen
Vaderlann'!
–
Min Dirn, de kamm in Schimp un
Schann',
Un up uns' Hart würd 'rümmer
pedd't
As wir
't
en Stein. – Dat was Gesetz! –
Ja! As dat Elend mi tauletzt
Tau wilden Murd un Dodslag
drewen,
Dunn heww ick flucht. – De Fluch steiht
schrewen
Bi all de,
de
in Höllennoth
Sick ut dat Minschenhart mal
rungen,
Wotau de Minsch den Minschen
dwungen.
Gott hett em
hürt.
– Up sin Gebot
Teihn
Dusend
nah Amerika,
Un dusend
Anner
folgen nah;
Nu is 'e
Rum,
nu 's Platz in 'n Lann'!
De Herren, de hollen
't
nich för Schann',
Tau bidden de, de s' eins
versmadten.
Is dat nich Fluch? – Sei will'n sick
Lüd
Ut arme Gegend kamen
laten.
–
Vermisquemt
Volk, wat 'rinner
tüht,
Hett
dat en
Hart
för 't Vaderland?
Rögt
dat för Fürst un Volk de Hand,
Wenn los mal
breckt
de wille
Storm,
Wenn mal de Krigsflauth breckt den Damm,
Un wenn dat
störmt
von
Thorm
tau Thorm? –
Is dat nich Fluch? – De
olle
Stamm,
De hir Johrdusend
wahnt,
de
sall
Vör
Snurrers
un vör Fremden
wiken?
Un denn worüm? Worüm dit All? –
Blot
dat noch
riker
ward'n de Riken,
Un dat de Herrn von Kohl un
Räuwen
Ok æwer Minschen Herrschaft
äuwen!
–
Is dat nich Fluch? – Ick was en
Dur,
Dat ick in Hast den Fluch
utspraken;
De Fluch möt
kamen
von Natur
För de,
de
so 'n Gesetze
maken!«
Un lacht hell up. – Oll Daniel
kickt
Em recht
weihmäudig
an un
fröggt:
»»Na, is Di 't dor denn beter
glückt,
Un
kammst
Du dor mit Hüsung
t'recht?««
»Wat? – Hüsung? – Ick? – Dor brukt ick
kein;
Min Lewen
kreg
'ne ann're Wisung.
Ick
güng
allein un
blew
allein;
Ahn
Wiw
un Kind brukt ick kein Hüsung.« –
»»Un büst Du dorbi glücklich word'n?«« –
»Ick bruk kein Hüsung un kein Glück,
Taumal
kein Glück nah Jugen
Schick,
Hüt
bün ick hir, dor bün ick
morr'n;
Ick
gah
tau See, ick gah tau Land,
Nem
Rauder
oder Axt tau Hand,
Un ward mi dat dorbi tau still,
Un wenn 't tau eng mi warden will,
Denn
smit
de
Büß
ick æw'r 'e
Schuller
Un
säuk
in Jagd un Krig Gefohr,
Dor
ward mi
wedder
licht un klor.
Dor
flütt
dat
Blaut
mi lust'ger, vuller,
Dor ward dat
Hart
mi wedder fast.«
»»Un wecke
wille
Warbelwind
Weiht
Di hirher, unrauhig Gast?«« –
»Wat ick hir will? Ick will min Kind.« –
Oll Daniel kickt em in 't Gesicht,
Sin mäude,
bläude
Blick, de
süggt
Sick fast an em, as wull hei fragen:
Is 't würklich dat? Is 't Leiw allein,
Ehr Graf, Din einzigst Kind tau seihn,
Wat Di nah uns hett wedder
tagen?
Hett Di so
heit
dornah verlangt?
Hest nich vör Rad un Galgen bangt?
Un as hei hett de Antwurt lesen,
Seggt hei vör sick: »»So möt 't woll
wesen.
Ob Dag un Johr
vöræwertüht,
Kein Schuld, kein Unglück lett
vergeten,
Wat mal ut 't
bindelst
Hart is
reten;
Dat lett 'ne
Nor
för alle Tid.
Unglück un Schuld ritt
ut
dat Lewen,
Wat mal in uns is
leiflich
word'n,
Un wenn wi
nahseihn,
wat uns
blewen,
Denn finn
wi
blot den nakten
Bodd'n;
De Bodd'n heit Leiw, wi dauhn em
plegen,
Wi laten
Thranen
up em
regen,
Uns'
heitste
Wunsch
gläuht
up un
nedder.
Vergews!
Dat Frühjohr is vörbi,
Un Blaumen
wassen
uns nich wedder!
So is 't mit em, ick weit
't
an mi.
Nu
driwwt
em dat, un drängt em dat
Taurügg
in 't
olle
Vaderland,
Dat hei in 't nakte Feld wat
plant.
–
Heww
'ck
nich ok mal so 'n Drängen hatt,
Wenn 'ck em in 't klore Og heww
seihn?
Müßt 'ck em nich an mi 'ranne
teihn?
Un was jo doch nich mal min eigen.
Em
driwwt
Natur, em driwwt de Leiw,
De
dörben
beid em nich
bedreigen,
Sin Kind is sin! – Ja!«« seggt hei
lud,
»»Din Kind is Din! Min Sæhn, hir
täuw!
Jehann, ick
hal
Din Kind Di 'rut.««
De steiht nu dor. Wo
ritt
em dat
Dörch Seel un Sinn mit ängstlich Bangen!
Dat faste Hart ward swack un matt
Vör Seligkeit un vör Verlangen.
Sin Kind! Sin Kind! – Marik ehr Kind!
Em schint
't
'ne Ewigkeit tau
duren,
Dat hei in 't Kind dat wedder
findt,
Wat in de Mudder hei verluren.
Un as oll Daniel 'ranne
kümmt
Un tau em bringt den
dristen
Jungen,
Dunn
wohrt
dat lang',
bet
hei em nimmt,
Bet sick sin Arm hett üm em
slungen;
Hei
höllt
em von sick, starrt em an:
»Wo
heitst
Du, Jung?« – »»Ick heit Jehann.«« –
Hei
les't
in sinen Angesicht,
Hei
fröggt
dat Og, hei fröggt de
Min,
Bet
't
hell ut ehr herute
lücht:
Ja, 't is sin Kind, de Jung is sin!
Wo süht dat Kind sin Mudder glik!
Ja, 't is Marik, sin leiw Marik! –
Un ritt den Jungen hell
hell wird im Plattdeutschen als Verstärkung bei jeder nach oben gerichteten Bewegung gebraucht, z. B. »hell d'ræwer weg; hell lacht hei up; hell sprüng hei up; hell begährte (gährte) hei up«, d. h. im Zorn. Es scheint diese Bezeichnung vom Bilde des Feuers entlehnt zu sein. (R.)
tau Höcht
Un drückt em an de breide
Schuller
Un
sett't
den
Haut
sick fast un
söcht
Nah sinen Stock herüm, as wull
'e
Sin Eigendaum in 't
Seker
bringen,
As hadd' hei All nu, wat hei wull,
As wenn kein Macht up Irden
sull
Den Schatz em ut de Fingern
wringen.
–
Oll Daniel
rögt
em an un seggt:
»»Min Sæhn, Jehann, dauh
'ck
ok woll recht?
Kümmt
ok dat Kind in wille Gähr?
Gährung. »Wille Gähr« wird von jedem aufgeregten, ungeregelten Zustande gebraucht. (R.)
«« –
»Lat
man
Din Angst, ick sorg
dorför!
Glöwst
Du, oll Mann, dat ick min Kind
Würd' unner
rug'
Gesellschaft
stöten?
De
Sorg, de slag Di in den Wind,
Noch heww ick sülwst nich mang ehr
seten.
Min Hand is rein von unrecht
Gaut,
Un bet up jenen
Placken
Blaut
Heww 'ck mit
Verbreken
nicks gemein,
Marik hett up mi 'runner
seihn.
–
Hir æwerst sall min Kind nich
bliwen,
Dat
sall
hir nich in Schann'
verkamen,
Ahn
Vaderhus sick 'rümmer
driwen,
Hir 'rümmer
gahn
ahn Vadernamen,
In Schimp sin Mudder näumen
hüren
Un mi as Mürder schellen
lihren.
Dat sall nich mal eins hüt un
morr'n
Haut in de
Hand
vör Herren stahn,
Un wenn 't en richt'gen Kirl is word'n,
Nich
dauhn,
wat
eins
sin Vader
dahn.
Hei sall nich! – Sall nich! – Ick bün Vader,
Min Blaut
flütt
ok in sine Ader.«
Oll Daniel
schüdd't
den Kopp un
spreckt:
»»Wat
säd'
oll Vadder Brand in 'n
Starben?
›Hollt
ut! Hollt ut!‹ – Du
höllst
nich ut.
Du
stört'st
Di 'rinner in 't Verdarben,
Büst æwer Land un Water
treckt,
Un wat Du hir mal richt'st tau
Grunn',
Dat hest Du
narends
wedder
funn'n.
Dat Einzigst, wat Di bindt an 't
Lewen,
Din Kind – hett
't
nich Din Vaderland
Mit true Leiw Di wedder
gewen?
Du
hest
verflucht de warme Hand;
Schadt
nich, min Sæhn! De Leiw, de ward
Trotz Dinen Fluch doch bi uns
bliwen;
De von uns
gahn,
driwwt
nich ehr Hart,
De deiht ehr Unverstand blot driwen,
Ehr
Unfred
un ehr
Aewermauth,
Ehr girig Sinn nah Geld un Gaut.
Un wenn sei gahn sünd, stahn s' allein,
In ehre Hand
stats
Brod en Stein,
Verdruß un Gram in 't kranke Hart,
Kein Hoffnung, dat 't mal beter
ward.
Dor
nich tau Hus – hir nich
taurügg,
Vertehren
s' un vergrämen s' sick;
Kein
Nahwershülp
kann sei dor redd'n.«« –
»Ja,« seggt Jehann, »so segg'n
Jug
Herrn;
So
segg'n
all
De
,
de jedenfalls
In 't Fett 'rin
sitten
bet tau 'm Hals,
De in ehr
vörnehm
Wesen meinen,
Dat unser Herrgott Arm un Beinen
Von anner Lüd' för sei hett
schapen,
Dat s' noch mihr Fett tausamen schrapen,
De glöwen, dat de
Metz
un
Gawel
För ehren Mund sünd
wett't
allein,
De æwer ehren gelen
Schnawel
Meindag' nich hewwen 'ræwer
seihn.
–
Un doch is 't
wohr.
Sei hewwen Recht
Up ehre
Ort;
't is as Du
seggt.
–
Ick
sach
sei
d'ræben
stahn tausamen,
De Armen, hungrig,
bleik
von
Fewer,
Wo s'
wesen
æwer 't Water
'ræwer
Hen nah den
Urt,
von wo sei
kamen;
Wo hast'ger ehre Harten
slogen,
Wenn s' von de
firne
Heimath redten
Un för de ollen Öllern
bedten;
Wo
Thranen
bröken
ut de Ogen,
Wenn s' an de ollen
Tiden
dachten,
Wenn s' sick up 't harte Lager
smeten,
Den Bast sick ut de Fingern
reten;
Ick heww sei elend seihn versmachten,
Ehr letzt Gedank, de was an
Jug,
An ehr lütt
Dörp,
an ehres
Gliken.
De Fluch
dröppt
nich allein de
Riken,
Ne! Ok de Armen dröppt de Fluch!« –
»»Un is dat Glück? – Is dat woll wirth,
Dat Ein sin Vaderland verlirt?««
Fröggt Daniel. – Jehann, de leggt
De Hand em up den Arm un seggt:
»So redst Du nu.
Hadd'st
Du so
spraken,
As
dunn
Din Herr dat Hart Di
braken?
So
wid
heww'n Juge Herren recht,
Un
Männigein,
de gung tau
Grunn',
Hei was en Knecht un blew en Knecht. –
Doch, olle Mann, ok
sach
min Og,
Wo
s' starken Mauths dörch 't Water
tögen
Un rüggwärts up de Heimath
segen
Un
böhrten
ehre Kinner hoch
Un
wesen
nah den firnen Strand:
Seiht! Seiht! Dat
was
uns' Vaderland!
För Di, min Sæhn, för Di, lütt Dirn,
Gah ick un Mudder in de Firn,
Wi
laten
All'ns, wat leiw uns wir,
Fri
sælt
Ji sin up frie Ird'! –
Ick heww sei seihn mit
Rieseneiken
In starke Kraft gewaltig ringen,
Dat wille Land tau Saatfeld
dwingen,
De
flit'gen
Hänn' enanner
reiken,
Hüsung tau
bu'n,
wo 't ehr
geföll,
Up ehren
Bodd'n
up frie Stell.
Ick sach s', wo s'
stunnen
up ehr Land,
Wo s' d'ræwer reckten ehre Hand,
Wo s'
spröken
fri un stolz un stark:
Dit 's uns'! – Uns' eigen
Hännenwark,
De Arbeit is uns' Mark un
Teiken.
Hir
sünd
wi
Herr; dit is uns'
eigen!
–
Ick
sach
den
Oll'n
up 't Lager rauhn,
Up 't letzt; üm em herüm sin Kinner,
Ehr
frame
Segen för sin Dauhn
Folgt em in
anner
Welt
herinner;
Hei richt sick kräftig in de Höcht
Un
kickt
mit hellen Og in 't Licht:
›Herr‹, seggt hei, ›de hir vör Di
liggt,
Denn'
sett'st
Du up de Welt as Knecht,
Ick
makt
ut em en frien Mann;
Geihst
mit min
Sünnen
in 't Gericht,
Denn
reken
dat mi gnädig an!‹ –
Un Du, oll Mann,
treck
ok mit mi,
Lewst
ok as
Slaw,
so
starw
doch fri!«
Un deiht de Hand den Ollen
reiken.
–
»»Ja woll, min Sæhn, ick wander ut,««
Seggt
de, »»un will mi Hüsung
säuken;
Din
æwerst liggt mi doch tau
firn.««
Un kickt herup tau 'm
Abendstirn,
»»Min liggt hir dicht in mine Näh,
Ick
bruk
nich æwer Land un See.«« –
Jehann, de
bögt
dat Kind em
dal
Tau
'm
letzten Kuß: »Na, denn noch
mal:
Lew woll! Uns' Weg', de scheiden sick.
Ick kik nah
vör,
Du kickst
taurügg,
Du geihst tau Rauh in still Geduld,
Ick gah tau Arbeit in min Schuld.
Din Hoffnung rauht in Gottes Rath,
Min in de
Taukunft,
in de Daht;
Du geihst ahn Dank in 't stille Graf,
Üm Di
drögt
Kein sick Thranen af,
An min sall des' hir mal eins stahn
Un
segen,
wat ick för em dahn.« –
»»Ja,«« seggt de Oll un
folgt
de Hänn',
»»Un sall 't so sin, denn mag 't so sin!««
Jehann böhrt hoch sin Kind in
Enn':
»Un is de
bläudig
Daht ok min,
Un brennt sei
heit
mi up dat Hart,
Un lett s' mi
narends
ok kein Rauh,
Ick
weit
doch, dauh 'ck de Ogen
tau,
Dat s' för min Kind tau 'm Segen ward.
De Daht is min! De Segen sin!
Fri sall hei sin! Fri sall hei sin!« –
Drückt
fast
den Oll'n sin Hand un geiht. – –
Un as de Oll noch trurig steiht,
Dunn
röppt
dat ut de düstern
Dannen:
»Fri sall hei sin! Fri sall hei sin!« –
Dat was dat Letzte von Jehannen. –