De Houpme Lombach.
Berndeutsche Novelle
von
Rudolf von Tavel
Anschließend an »Jä gäll, so geit's«
 
 
Bern.
Verlag von A. Francke
vorm. Schmid \& Francke.
1903.
 
 
I.
D'Chilchhof-Lächemanne. Der Houpme Lombach wird belageret. E nächtleche Zwöikampf.
»He Go'-Go'-Go'- grüeß Ech, Herr Oberscht!« het a der Junkeregaß e gar schtattleche Herr i mene chocolatbruune Chleid d'Loube-n-uf grüeft. Es het dem Oberscht Muxmernit gulte, wo mit rot agloffenem Gsicht dahär cho isch. »
Bonjour
Larron«, het er g'antwortet. »Wo wotsch hi, daß de so pressiersch?« – »E, hei, wott i, 's isch öppe niene halb e so nätt by-n-ech, i der Schtadt«, meint der Oberscht, »wenn mer nid my
Epaisse
usgange wär, so wär i z'Chräilige blibe.« – »Eh bah, chum du jitz no
4
chly zue-n-is uf e Chilchhof, und de chunsch de zue mer cho ässe. Me mueß profitiere, wenn me di einisch gseht. I ha gar verwändt guete
Cortaillod
übercho, du muesch dä cho probiere.« – »Hm, me chönnt am Änd; was macht ds Henriette?« – »'S isch zwäg,
merci
. Ja, ja, du muesch cho, es macht ihm de o Freud.«
Die beide Herre sy langsam d'Loube-n-uf gschtüüret.
»Und d'Lächemanne, was mache si?« fahrt der Oberscht furt.
»He, mir sy emel no alli da.«
»Ja, ja, dir nähmet's nid vo der schwärschte Syte, und eigetlech heit der rächt. I bi o nid derfür, daß me dene Hallungge d'Freud macht, sech undere Bode z'ergere, wie der
cousin
Karludi. Lue, dä reut mi.«
»Ja 's isch schad für ihn. Was het er eigetlich gha?«
»He, nüt appartigs. Da cha me jitz einisch säge, es heig ihm ds Härz broche. Äh pfy Tüfel! Lue, wenn i nid albe-n-einisch no ne guete Tropf z'trinke hätt, daß i o di Schweinerei e chly chönnt vergässe, i wär scho lang nümme da. E guete Schluck isch no ds einzige, was mer bhalte hei vo der ganze Herrlechkeit.«
»He, das säge-n-i ja o geng, es syg dumm sech z'ergere. Es git eim niemer nüt derfür. Und
5
au fond
isch d'Wält glych blibe. Erger und Verdruß het me vorhär eigetlech o gha. Und am Änd wott i mi lieber no vo nere frömde
canaille
la ergere, als vo de-n-eigete Lüte.«
»Aha, dert chunt der Luron. Schpeut er no geng?« seit der Oberscht.
»Myn Troscht ja, je länger, descht meh.«
»
Bonjour, bonjour,
Luron«, rüeft der Oberscht under em letschte Loubeboge a mene Herr zue, wo vo der Chrützgaß här cho isch, »
comment vas-tu?
«
Der Luron, wie si ne gnamset hei, isch e-n-undersetzte, mittelgroße Ma gsi, het gar hablech usgseh – und isch's o gsi. Schön chönnt me nid juscht säge; für das het er z'suur dry gluegt. Aber er het regelmäßigi Züg gha. Die gschwallete-n-Ougedechle hei syni blaue-n-Ouge schier mache z'ver-schwinde, und syni Backe hei näbe de Mulegge-n-abe schön gschwungeni Falte gmacht, wie se nume Lüt überchöme, wo wüsse, was Trüffle-n- und Ouschtere sy. No meh als di schtarke Lippe hei d'Naselöcher verrate, daß er ds Läbe, trotz syne Füfzgi, no nid wohlfeil gä hätti, vo wäge syni Naseflügel hei di ganzi Zit g'vibriert, wie me's öppe-n-a mene Schtellhund gseht.
A propos
vo Hund, drei Schritt vor em Luron här isch, unzertrennlich vo-n-ihm, es Tier gwatschlet, me darf nid rächt säge Dachshund, aber 's isch doch öppis e so gsi, e dicki, dicki Wurscht i
6
mene Balg vo gäl gschpräglete Borschte, uf vier chrumme Bei. Das Wäse het Schüggi gheisse. Vor füfzäh Jahre het me-n-ihm
bijou
gseit, vor zäche Jahre bijouggeli und jitz äbe nume no Schüggi. Es isch ihm glych gange, wie sym Meischter. Dä het vor 15 Jahre no Herr Hackbrätt gheisse; aber sit vierzäh Jahre het me-n-ihm i der ganze Schtadt nume no Luron gseit. Dir vernähmet de no, warum.
Drei Schritt hinder-em Luron här isch di zwöiti Uflag vom Schüggi cho, haarglych, aber nume-n-uf drüüne Beine. Däm hei si »Wadi« gseit. Der rächt Name wär »Waldmann« gsi.
Wo der Luron di beide-n-Andere gseht cho, faht er a sys Gsicht ufblase-n-und chodere. – Das het er geng gmacht, wenn er öpper gfunde het, däm er het chönne der Chropf lääre. Isch er derzue veieliblau worde, so isch's es schlächts Zeiche gsi, sünsch gar nid, vo wäge dampet het er grüüslech gärn.
»Äh, hä, hä, Muxmernit,
bonjour, bonjour
«, seit der Luron, wo-n-er zu de-n-andere Herre schtoßt.
»Was läbsch?«
Ȁh,
passe encore
, wenn nume nid das vertrakte Podagra wär.«
Jitz ghört me-n-am Hus »a der Chetti« d'Husthüre schletze wie ne Flinteschutz, und us der Loube chunt e länge, magere, schwarze Ma, fyrlech wie ne Magier, dahär. Er het e graue Mantel ohni Ermel
7
umghänkt gha. Schtatt öppe ne Chnopf yztue, het er ne mit der lingge Hand uf der Bruscht zsäme gha und us em Latz het er die rächti Hand füre gschtreckt und mit dem Duume, Zeig- und Mittelfinger geng g'häägglet, wie wenn er öppis us der Luft i sy Buese-n-yne wetti chrame. Das isch aber nume dahär cho, daß er halbi Tage lang e so umegschpaziert isch und mit dene drei Finger geng es offes Buech vor sech gha het. Bösi Müler hei vo-n-ihm brichtet, er heig einisch e Bäseschtiel ungcheuet gschlückt. Syr Haltung nah hätt me's schier chönne gloube. Und d'Füeß het er glüpft, wie-n-e Schtorch i nere Wässermatte.
Chuum isch der Herr Brambärger – so het dä Philosoph nämlech gheisse – mit de-n-Andere zsämecho, het's uf em Turm vo der große Chilche-n-elfi gschlage. Das
Rendez-vous
het alli Tag mit nere settige Regelmäßigkeit schtatt gfunde, daß me nie gwüßt het, öb die Herre sech nam Hochwächter richte oder öb dä gwartet het für elfi z'schla, bis er das schwarze Trüppeli a der Chrützgaß unde gseh het.
Hütt sy allerhand Lüt uf e Chilchhof cho. Ds schöne Meyewätter het o d'Juged us de Loube füre glöckt. Hinder der große Gitterporte hei di schwäre, großbletterige Chrone vo de Cheschteneböum gar es herrlechs Schattezält gmacht. Über und über sy si mit wyße-n-oder rote Blueschtschtrüüßleni g'schpickt
8
gsi, und ihri runde Conture het d'Morgesunne-n-i guldigi Bogechränz verwandlet.
D'Zugsornig für e-n-Ufmarsch uf e Chilchhof isch bi üsne Herre-n- o alli Tag di glychi gsi. Vorus der Schüggi, de zu zwee und zwee d'Lächemanne und z'hinderscht der Wadi. – Ja richtig, d'Lächemanne! Underem Name »Chilchhoflächemanne« het jedes Chind di paar Herre gkennt, will si so flyßig dert z'sämecho sy und würklech mängisch tha hei, wie wenn si die Promenade vo der Schtadt z'Läche hätte. Jitz ghört äbe zu jedem rächte Läche-n-o-n-es Hus. Drum hei üsi Lächemanne-n-o ne bsundere Wohnsitz uf der Plattform müesse ha, und das isch der oberscht Bank z'nächscht am obere Pavillon gsi, mit der schöne-n-Ussicht gäge Mittag. Jede Bärner het gwüßt, daß dä Bank reserviert isch. Isch öppe-n-Öpper vorhär druffe gsässe, so het er sech under sibe
serviteurs
zrückzoge, sobald nume der Schüggi bi'm undere Pavillon ume-n-Egge cho isch. So isch der Reschpäkt vor de gnädige Herre no de meischte Lüt i Fleisch und Bluet gsässe. Drum chönnet der ech dänke, was das für ne-n-Effäkt gha het, wo hütt die Lächemanne-n-arücke-n-und uf ihrem Schtammsitz – e französische-n-Invalid der Längi na ligt, di schöni Ussicht luegt und sy Knaschter roukt. Scho nume das! Dänket die infami Frächheit, uf em Chilchhof z'tubake! So öppis het me no nid erläbt gha.
9
Der Schüggi isch vor em Bank blybe schtah, wie wenn er wett säge : »Das isch jitz aber ds
comble
vo der Impertinänz.« Der Wadi het's o gfunde, und die vier Herre sy blybe schtah wie Bildsüüle, und der Franzos het – tubaket.
Im Luron inne het's afah chrose -n-und rumple, und me hed nid gwüßt, i weler Wys dä Zorn sech wärdi Luft mache; aber der Larron het sy Fründ am Chuttesäcke zoge-n- und gseit: »Schwyg, schwyg! La ne la sy!«
»Höhöhö, das isch e verfluechti Arroganz das«, brummlet der Luron. »
Mores gallicæ!
« het der Herr Brambärger gseit und probiert es schtoisches Gsicht z'schnyde, aber der Erger het ihm us de Mulegge füre blinzlet.
Z'erscht het der Schüggi di geeignete Maßregle-n-ergriffe. Er isch zum Schtud vom etweihte Schtammsitz zottlet, het dranne gschmöckt und syr Verachtung dür ne-n-ächt hündischi Kundgäbung Luft gmacht, und pflichtschuldig het der Wadi sy Bytrag sofort nache gleischtet. Der Franzos het – tubaket.
Schließlech und am Änd het me du gfunde, es gäbi eigetlech no anderi Bänk uf em Chilchhof und isch mit Chopfschüttle fürbas zoge. Der nächscht Bank gäge-n-Abe-n-isch läär gsi und me het ne bsetzt, z'üsserscht rächts der Luron, näbe-n-ihm der Larron, näbe däm der Oberscht und z'üsserscht der
10
Philosoph. D'Hünd sy bekantlech vo Natur konservativ und jeder gschichtlech unmotivierte Neuerung, sowyt si nid öppe-n-e Furtschritt im Traktamänt bedütet, absolut findsälig. Drum hei sech Schüggi und Wadi der ganz Vormittag nümme calmiert. Alli halb Schtund hei si ihri Demonschtratione gäge dä Franzos repetiert und zwüsche-n-yne sy si hässig umenandere zöttelet, hei i eim yne gruret und alli Lüt a g'chältschet.
Jitz wärdet der welle wüsse, wohär die Übernäme Larron und Luron chöme. He nu, so loset!
Der Larron het zum G'schlächt Herbort gheisse-n-und het so wenig vo mene Röuber gha, als e Frösch vo mene Windschpil, aber verwändt e nätti Frou, ds Henriette. Und der Herr Hackbrätt isch guet befründet gsi mit dem Herr Herbort und no schier besser mit dem Henriette. Alli drü sy gar schtark gsi uf em Chärtle-n- und sy alli Wuche -n-einisch am Abe z'säme cho zum Tarok.
Gwöhnlech sy si im Cabinet vom Herr Herbort gsässe, vorne, zwüschem Kamin und dem Fänschter. Jitz het einisch, so a mene Schpil-Abe der Herr Herbort Ungfell gha und scho zwöi mal verlore. Er het ufbegährt. »Henriette, du bschyßisch« het er scho meh als einisch gseit. Aber die beide-n-Andere hei nume-n-ihre Jux dranne gha und ne no meh greizt, so daß er afe chly närvös und yfersüchtig worde-n-isch.
11
A der Uschligcherze-n-isch der Dache läng worde -n-und het e Röuber agsetzt. Da nimmt der Herr Hackbrätt d'Abbräche -n- und wott ds Liecht schnütze. Der Herr Herbort merkt, daß er z'wyt unde-n-asetzt und seit: »He, he,
attends
, du löschisch ja.« »
Non, non
«, seit der Ander, »
il y a un larron
« und löscht richtig ds Liecht. – »Abah lue jitz, i ha's no gseit, du löschisch de. Wie dumm doch o!« Zum Verdruß vom Herr Herbort hei ds Henriette und der Herr Hackbrätt nume no glachet, währed däm der Husherr zum ergangene Kaminfüür tappet isch, für ne Schpahn ga az'zünte. Wo-n-er am Bode chneulet und i d'Gluet yne blaset, ghört er am Tisch vorne-n-es chlepfigs Müntschi und es verdrückts Lache. Er schießt uf und brüelet: »
Aeh, sacre double, maintenant je sais où il est, le larron. Attends je vais te faire ton compte, larron, bougre de larron!
« – »
Non, non
«, antwortet's us em Canapé-Egge, »
seulement luron.
«
»
Larron ou luron
, i will der ds Gurli fiegge, wart nume« , brüelet der Herr Herbort, nimmt d'Kaminzange -n- und – schtürchlet der Längi nah über e Waldeli, wo ganz friedlech da gschlafe het und schintet sech sy Nase-n-am B'schleg vom Schpiltisch vo z'underscht bis z'oberscht. Was er derzue gseit het, het Niemer verschtande, vo wäge der Wadi het gyxet, wie ne-n-ungschmiereti Schtooßbäre-n- und isch
12
vo Schtund a bis a sys Aend nume no uf drüüne Beinli gloffe.
Jitz het me du wohl oder übel müesse Liecht mache, göb daß e wyteri Schtrafverfolgung het chönne schtattfinde.
Es het lang duuret, bis der Herr Herbort ändlech syr Frou gloubt het, daß si gar keis Müntschi übercho heig, sondere, daß der Herr Hackbrätt sich sälber eis uf d'Hand gä heigi. Ds dümmschte-n-isch du natürlech ds Pflaschter uf der Nase gsi. Dür das isch di Gschicht uscho, und me het fürderhi dem Herr Herbort bi jedem Anlaß zuegrüeft: »
Larron, larron!
« So isch ihm dä Name blibe. Und dem Andere het me halt – übriges nit mit Unrächt – der »
Luron
« gseit. Er het scho ds sältmal zu de tröschtbare Wittlige ghört, het e große Huufe Gäld gha und zwöi Töchterli, ds Blanche und ds Mélanie. Wo du die e chly größer worde sy, het du ihre Papa vor de Lüte gärn seriösi Ansichte verträtte, isch aber under sym faltsche-n-üssere
nimbus
fyr Läbtig e Habernarr blibe.
Uf em Chilchhof het me natürlech d'Tagesereignis verhandlet, gwöhnlech hübscheli. Nume mit dem Herr Brambärger het me chly lut müesse rede; nid daß er apparti hert ghört hätti, aber me het ne gwöhnlech z'erscht müesse vom Olymp abe reiche -n- oder us der Underwält ufe, wenn me -n-ihm öppis het welle säge.
13
»Was isch, dem Walthard sy Tinte vertrochnet?« fragt der Oberscht, wo mit de Neuigkeite geng öppe-n- um ne Monet hindedry gsi isch.
»He ja, zum Glück,« seit der Philosoph.
»Ja, was meinsch?« nimmt der Larron ds Gschpräch uf.
»He wohl, sy Zytung, ds »Bärner-Tagebuech« het ufghört.«
»Ja pärse, ds letschte Schtück isch im Merze -n-erschine. Hoffetlech fah si nie wieder a dermit. S'isch doch absurd, e so ne Zytung welle ga z'ediere, hie z'Bärn.«
»Hö das gscheht ihm rächt,« pülveret der Luron, »
comment peut-on!
«
»S'isch aber doch no schad«, meint der Herr Brambärger, »me het doch o g'hört, was geit.«
»Abah« etgägnet der Larron, »für die Absurditete, wo sie z'Aarau und z'Luzärn z'sämeschwätze, isch's emel nid schad.«
»Das wett i meine«, pflichtet der Luron ihm by, »und überhoupt, was bruuche doch d'Lüt alles z'wüsse. E jede Schnürfli meint afange, er heig öppis z'säge,
non c'est tout simplement ridicule.
«
»E pärse! Und er isch doch nume ds
mannequin
vo de Franzose.«
»Es lüpft mi ganz«, meint der Luron, »wenn i di Phrase gseh vo dene Kärlse. Me sött meine,
14
me hätt nüt als Tugete z'lehre vo dene
blagueurs
. Met het doch z'Bärn o gwüßt, was rächt isch, die sölle-n-is nid cho, die . . . .«
Dem Luron isch plötzlech ds Wort uf de Lippe-n-erschtorbe, und alli vier Herre hei, wie am glyche Schnüerli zoge, gäge linggs gluegt. Da chunt ume-n-Egge-n-e-n-uffallendi Erschynung, e schöni, schlanki Dame mit schwarze Haar, füürige, schwarze-n-Ouge-n-und lüüchtend-rote, ufgworfene Lippe. Uf ihrem Büggeli-Schtrubel isch e-n-übermüetig ufgschtrüblete, kolossale Huet mit Band und Fädere gsässe. Di prächtigi, volli Büste-n- isch i nere gälsydige, knappe, schtark decolletierte Gschalt mit churze Puffermeli gschteckt. Hert under der Bruscht het es breits, schwarzes Sammetband d'Taille-n-ygschnüert, und vo dert ewäg isch es gälsydigs Jupon, ganz glatt aligend, bis uf di chlyne, schpitzige Schüeli gfalle. Me het nid gwüßt, was me meh söll aschtuune, di cherzegradi Haltung, der liecht Gang oder d'Bewegung vo ihrne schlanke-n-Arme. Provozierend isch si vorby gschwäbt, het aber üsne Lächemanne kei Blick gönnt, trotzdäm me völlig het chönne gseh, wie-n-es die vier alte Grieggle gschrisse het. Der Luron het uf der Schtell d'Verfolgung mit der Lorgnette-n- ufgnoh. Är isch o der erscht gsi, wo wieder zu Wort cho isch.
Hö hö hö, das isch doch schtark –
c'est
15
vraiment dégoûtant ça
. I wett mi gschämt ha, so umenandere z'loufe. Da sött d'Polizei hollah mache. Das nimmt mi doch jitz wunder, wär das isch.«
»
Mais, c'est la nouvelle mode, mon cher
« seit der Larron.
Da hört jitz aber alles z'säme-n-uf.«
»E bhüetis, lachet der Oberscht, tue di nume nid ufrege. I-n-es paar Wuche loufe-n-üsi prezis e so umenandere.«
»Da wei mer de no luege.«
»Ja, lue de nume, was dyni Meitscheni mache. Wenn de der
capitaine
Lombach chunt, hä, hä hä.«
»I bi de o no da,
parbleu!
«
Ds Gschpräch isch du wyter uf d'Franzose-n-und di ewigi Yquartierung cho, wo scho sit mene Jahr di ganzi Burgerschaft plaget het und vo dere d'Ahänger vo der neue-n-Ornig geng ds
toupet
gha hei z'bhoupte, si sygi zum Schutz vo der gmeine Wohlfahrt da. D'Schwyz isch denn zu male nüt meh anders gsi, als ds Scharrbrätt, wo di französischi
canaille
ihri dräckige Schueh dranne-n-abputzt het. Ds Truurigschte-n-isch aber gsi, daß es no Lüt gä het, wo dä Zueschtand herrlech gfunde hei. Nu, zu dene hei jedefalls d'Lächemanne nit ghört.
Zum zwöite mal isch di rätselhafti Schönheit a üsne Herre vorbygange. Der Muxmernit het öppis praschalleret, der Herr Brambärger het i d'Böum
16
ufegluegt, der Larron uf d'Figure, wo-n-er mit sym Schtäcke vor sech i ds Grien gchritzet het, und der Luron het g'rangglet.
Undereinisch verwütscht er vo sym Nachbar eis mit dem Ellboge zwüsche d'Rüppi.
»
Ai, ai, ai, qu'est-ce que ça veut dire?
«
»
Fais donc attention! Tu me chatouilles avec ta cadenette.
«
Der Luron het sech halt verdräit, wie n-es Schtrübli, für der Pärson nache z'luege, bis ds Ändi vo sym Zopf dem Larron im Gsicht ume guslet het.
Uf dä Box abe het er sech du wieder schtill gha und syr Etrüschtung über di neui Mode wyters Luft gmacht.
»Du bruuchsch ja nit z'luege,« meint der Larron, »wenn's di ergeret.«
Bald druuf chöme zwe Jünglinge dahär, der eint e handfeschte Kärli, nid grad gar
comme-il-faut
, der ander es dürschynigs Bürschtli mit fyne Züge. Die hei üsi Herre höflech grüeßt und sy, Arm i-n-Arm, wytergange.
»Das isch my Bueb,« seit der Herr Brambärger zum Oberscht.
»So, so? – Heit der ihm e Präcäpter?«
»Ja, i probiere-n-emel. Es isch halt geng chly e Lotterei mit settige Lüte. Me weiß nie, was me -n-i ds Hus überchunt.«
17
»Äbe,« meint der Oberscht, »di Herre Schtudiose hei de mängisch nid di beschte Gwohnheite. Wie het er's mit de Dienschte?«
»O bis jitz ha-n-i neue nüt gmerkt.«
»Säg, du bisch neue hütt cholderig,« meint der Larron zum Luron. Dä het wieder zablet und gschpeut und grangglet, will d'Französi aber vorby gange-n-isch, das mal mit mene
cavalier
.
»Ja di Erschynung git mer uf d'Närve.«
»E bhüetis, wenn mer uf em Chilchhof nie nüt leiders z'gseh überchöme, so wei mer de nid chlage.«
»Aha, aha,« brüelet der Muxmernit derzwüsche, »potz tousig, me chunt cho luege, wo der Papa blybt,« und wyst uf zwöi nätti Töchterli, wo vom Chilchplatz här chöme. Jitz hei sech sogar di vier Lächemanne-n-erhobe, und mit Usnahm vom Herr Brambärger, hei sech alli zu artige Complimänte-n-ufgschwunge, die dem Papa Luron gar wohlta hei. Syni Töchtere sy übriges scho-n-es Komplimänt wärt gsi. Di Elteri isch blund gsi, ender schmächtig und läng, het aber e prächtige
teint
gha und gar e fründleche-n-Usdruck, währed di Jüngeri, dunkli, es luschtigs, schprützigs Pumerli gsi isch. Sie hei aber damals beidi nüt bsunders pikants gha, weder i ihrem Ufträtte, no i der
toilette
, und der Papa het schträng druf gluegt, daß si müglechscht ehrbari Gattig heige. Er het gmeint, je züchtiger und
18
biederer der Ufzug vo syne Töchtere sygi, descht tugedhafter wärdi är de i de-n-Ouge vo de Lüte.
So gärn sünsch der Papa Luron syni Töchtere -n- um sech gha het, hütt sy si-n-ihm gar nid erwünscht cho, und uf der andere Syte hätte's di Töchtere-n- o lieber gseh, wenn ihre Papa d'Sitzung vo de Lächemanne gschwänzt hätti, grad hütt, nume grad hütt. – Warum? Ach, myn Troscht, si hei der Houpme Lombach gseh dem Chilchhof zueschtüüre. Die sälbi Zyt het der Houpme Lombach meh Töchtere z'Bärn der Chopf verdräit als dem Luron sys Chöchi i mene Monet Güggelihäls umdräit het. Der Houpme Lombach het das wohl gmerkt und sech e Jux drus gmacht, geng öppe-n-es halbs Dotze -n- am Bändel ume z'füehre-n- und Eini über di Anderi schalus z'mache. G'wöhnlech isch er gäge Mittag uf e Chilchhof gange und e gueti halb Schtund hinderem Rügge vo de Lächemanne der Chilche nah uf und ab gschpaziert. Anderi jungi Herre hei dä Märit gmerkt und hei sech glägetlech o zueche gmacht; aber geng isch der Fritz Lombach Hans obe-n-im Dorf gsi. Me het sech zwänzg mal begägnet, sech grüeßt, es Schtändli gha, es paar mal der Wäg mitenandere gmacht, und mängisch het me sogar der ganz Cher ume Chilchhof gmacht, ohni sech vo de-n-alte Herre la z'verschüüche. D'Mamane hei zum Glück no kei Schtammsitz gha uf der Plattform.
19
Die beide Töchtere vom Luron hei natürlech scho währed ihrem Schwatz mit de Lächemanne der »delicios Houpme« zwüsche de Cheschteneböum düre gseh umenandere schpaziere, wie-n-e Pascha, und hätte sech grüüslech gärn verabsäntiert. Aber si hei e keis
savoir faire
gha i settige Sache. Einschtwyle hei si sech nume verlägeni Blicke zuegworfe -n- und sy rot worde, di Babeli, kei Möntsch het begriffe, warum. Ändlech schtagglet ds Blanche: »Mir wei-n-ech nid derangiere.« Wo aber der Oberscht seit »Eh bhüetis, dir derangieret is gar nüt«, het das guet Chind scho nümme wyter gwüßt und isch no verschmejeter gsi als vorhär.
I däm Ougeblick isch wieder d'Französi mit mene
dédaignose
Blick uf die sittsame Töchtere vorby gschwäbt, das mal ganz nach, so daß der Luron i ihre Dunschtkreis yne cho isch und d'Naseflügel merklech zsämezoge het. Mit Müej und Not het er sech bändiget. Aber wenn er sech nid i Worte het chönne Luft mache, so het halt sünsch öppis müesse gah, und drum het er afah loufe-n- und di ganzi Gsellscheft mit sech grisse. Na zäche Schritte blybt er aber scho wieder schtah, seit zu syne Töchtere : »Ganget nume, i chume de« und chehrt wieder um. Ds Blanche und ds Mélanie hei natürlech nüt lieber ghört als das »ganget nume« und sy mit usgreckte Häls dervo grönnt, währed der Luron syni
20
Kamerade wieder uf e Bank zrückzoge het, für ne vo Neuem zsäge, wie ne di Französi enervieri.
Öppe bi der Sakrischtei unde hei si ne erjagt, der »delicios Houpme.« Ds Blanche het sy ganzi Seel probiert dür syni Ougeschtärne-n-use z'porze und ne-n-agschmachtet, ds Mélanie het a mene verschtändnisinnige Lächle-n-ume laboriert, und der Fritz Lombach het sech prezios gmacht. Ja, wenn er gwüßt hätti, wie-n-er mit syr wohl überleite Hinderheltigkeit das arme Blanche gschinteret het!
Jitz ghört me plötzlech vo der Chrüzgaß här plan, plan, rattaplan, e Trummle, und mit läbigem Schritt marschiert e-n-Abteilung französischi Soldate dahär. Alles isch z'sämegloffe, cho luege, was es gäbi, und d'Lüt sy no nid alli bim Portal aglanget gsi, so marschiere di Soldate-n-yne-n-und mache z'nächscht bi der Chilche halt.
Wo der Trummelschlag ume-n-Egge cho isch, isch der Luron ufgumpet und het gar mörderlech afah ufbegähre-n-und futtere: »Öh, hö, hö hö,
sacre double, qu'est ce qu'ils veulent là? Ne peut-on pas nous laisser tranquilles, bougres de cochons?
«
Me isch natürlech ufbroche, und Schüggi, Wadi, Luron, Larron, Muxmernit und der Philosoph hei sech knurrend der allgmeine Flucht agschlosse. Der Luron het Mittel und Wäg gfunde für d'Rolle vo Lots Wyb z'übernäh, will di duftendi Madame nid
21
wyt vom verlassene Bank wieder zum Vorschyn cho isch und mit überlägener Miene d'Rümung vom Chilchhof betrachtet het. Hinder allne Böum sy undereinisch Soldate-n-uftouchet und hei di ehrbari Burgersami schnöd vertribe. I allem Wytertrappe het der Luron geng hindertsi gluegt, na der Französi, und richtig schießt er a
caporal
und trappet ihm uf d'Füeß.
»
He, toi, ne peux-tu pas faire attention? Va donc repasser tes propres cors!
« brüelet dä
caporal
und schtellt dem Luron der Gwehrcholbe-n-uf sy lingge Podagrafueß ab, daß es ne dunkt het, er gsej alli füf Zeche dür ds Grien usfahre. Mit nere-n-unbeschrybleche Grimasse-n-isch er dervo und i der allgmeine Rochlete-n-under Schmähle-n-und Flueche-n-a d'Chrüzgaß use ghümpet, wo sech syni Töchtere mit Beduure-n-uf ihn gschtürzt hei.
Zum Etzücke vo
Blanche
und
Mélanie
het sech jitz o der Houpme Lombach zueche gmacht.
»
Mais, mais, mais qu'est-ce que vous avez?
« het er mit
empressement
gfragt, und d'Töchtere hei gjammeret: »Syt Der gfalle, Papa? – Het Ech öpper gschtüpft?«
»Ai, ai, ai, ai, ai, ai
bougre de cochon
, äh, ai, ai, ai. Es isch doch es infams Volk, di Franzose, ai, ai, ai, my Fueß!«
»Hei-n-Ech di Soldate gschlage?« fragt ds
Mélanie
und macht d'Füüscht, »es isch doch ufläthig.«
22
Die drei Mit-Lächemanne sy o zueche cho und hei gfragt: «Was isch? – Was het's gä?«
Der Houpme Lombach, wo di ganzi Gschicht het verfolget gha, het e Lachchrampf abegworgget.
»Het-Ech Eine-n-agriffe?« fragt er.
»Allwäg, mit dem Gwehrcholbe hei si mi traktiert, ai, ai, ai, ai,« schtöhnet der Luron, »äh, hö, hö, hö, –
ma foi
, i wott jitz hei. – Äh, ai, ai, ai.« Und me het sech uf e Heiwäg gmacht.
Der Houpme het dem Luron gar ordlech der Arm gä und ne gfüehrt. Wo si vor der Husthür achöme, seit der Luron zu syne Meitscheni: »Ganget nume-n-ufe! Si sölle mer ga Arnica reiche-n-i d'Apothegg.« Druuf zieht er der Houpme Lombach uf d'Syte, luegt no einisch, ob di Töchtere würklech d'Schtäge-n-uf gange, und seit hübscheli: »
Avez-vous vu cette jeune dame dans ce costume jaune?
« – Der Houpme lachet und nickt mit dem Chopf. – »
Dites moi,
« fahrt der Luron furt, »
la connaissez-vous?
«
»
Mais naturellement, c'est Madame Vergennes.
«
»
Vergennes? – Madame Vergennes?
«
»
Oui, c'est la femme d'un de ces fonctionnaires français.
«
»
Savez-vous, où elle demeure?
«
»
Ils logent au Faucon.
«
»
Madame Vergennes, au Faucon,
i mueß doch
23
der Wirt frage, was das für Lüt syge. Es het mi äbe wunder gnoh.
Au revoir capitaine.
«
»Darf ig Ech no d'Schtäge-n-uf hälfe?«
»
Merci, merci,
es geit scho,
au revoir,
äh, ui, ai,
au revoir, merci.
«
»
Votre serviteur,
Herr Hackbrätt,« seit der Houpme-n-und geit wieder gäge d'Plattform zue.
Ob der Gschicht vom Luron mit sym verchnütschete Fueß het er ganz vergässe sech z'erkundige, was eigetlech di militärischi Invasion für ne Zwäck heigi. Di andere Lüt – und under dene di drei übrige Lächemanne – hei vor em bschlossene Tor vo der Plattform d'Händ verworfe, lamäntiert und proteschtiert, was das jitz wieder für ne-n-absurdi
chicane
syg, daß me-n-eim da so mir nüt, dir nüt chöm cho use gheie. Aber es het Niemer nüt welle wüsse, bis e französische Grenadier dür ds Gitter düre-n-am Chöchi vo sym Quartiergäber verrate het, me thüj e Deserteur füsiliere. »Was mache si?« frage die Nächschte. »E Desentör refüsiere,« seit ds Chöchi mit wichtiger Miene-n-und geit mit souveräner Verachtnng dür ds Gschtüchel düre hei. D'Lüt hei d'Chöpf zsäme gschteckt und berate, was ächt da vor sech gangi, bis plötzlich e Salve chrachet.
»Potz Mordio, si schieße,« het's gheiße, und e Teil vo de Lüt isch scho dervo gschtobe. Anderi hei begriffe, was gange-n-isch und hei d'Fuuscht im Sack gmacht über die Etweihung vo der Plattform.
D'Lüt hei sech nah-ti-nah verzoge, und e halb Schtund schpäter sy d'Schuelbuebe huufeswys uf d'Plattform g'rochlet: »Me het Eine-n-erschosse, e Dätel, e wältsche Dätel,« het's gheisse. »Ui allwäg,« sy si hei ga erzelle, »mer hei ds Bluet gseh.«
Ja, e so isch es gsi, und das Schouschpil het sech im glyche Jahr no wiederholt, so daß me lang, lang nümme-n-uf e Chilchhof isch ga schpaziere oder ga sitze. Me cha sech dänke, daß das uf üsi Lächemanne nid versöhnlech ygwürkt het.
Der Luron het i mene gar schtattleche Hus a der Chramgaß, Sunnsyte, gwohnt, im zwöite-n-Etage. Wie öppe-n-anderi o, het das
logis
gäge d'Gaß drei Schtube gha, i der Mitti es großes Salon voll schöni Familieportraits, schtattabwärts dernäbe ds Cabinet vom Herr, schtattufwärts ds Cabinet vo de Töchtere.
Am Tag na der abscheuleche-n-Erschießete-n-uf der Plattform isch der Houpme Lombach erschine-n-und het dem Luron welle cho ne Visite mache, di erschti i sym Läbe. Ds Chammermeitli het der Houpme-n-i ds Salon gfüehrt und gseit, er söll e-n-Ougeblick warte, der Dokter sygi juscht da, »Wüsset Der, Herr Houpme, der Herr isch nid wohl, er het geschter der Äckegschtabi ufgläse. Er cha der Hals gar nid dräje, und de het ne no e Franzos us e Fueß trappet, er isch gar schröcklech ulydig;
25
aber es wird ne freue, Ech z'gseh. Weit Der so guet sy und Platz näh?«
Wie das i de-n-alte Patrizierhüser e so isch, sy Cabinet und Salon dür ne Glastüre mit viele chlyne Schybe-n-i dunkel beiztem Nußboumrahme verbunde gsi. Damit aber keini unbefuegte Blicke-n-i ds Heiligtum vom Husherr chönne dringe, isch di Türe-n-uf der Cabinetsyte mit mene grüensydige-n-Umhängli überschpannet gsi.
Der Fritz Lombach isch zuefälligerwys grad i d'Nächi vo der Türe cho z'schtah und so, ohni 's
26
z'sueche, der Züge vo der Konsultation worde. Das isch neue-n-e gschpässigi Konsultation gsi. Der Dokter het vo allem Mügleche dampet, nume nid vo Chrankheite-n-und Bräschte.
»Me seit neue-n-allerhand vo-n-ihm,« het der Lombach der Dokter ghört säge, und druuf het der Luron g'antwortet:
»Ja was de?«
»O, er syg neue gar uf em schöne Gschlächt und thüj nüt als allne Meitscheni der Hof mache.«
»Da wett i jitz no nid z'viel säge, mir hei das i jüngere Jahre-n-o so gha.«
»Ja, ja, aber wüsset Der, es isch no zwöierlei. Es chunt de no druuf a, wie me 's trybt.«
Jitz geit du d'Türe vom andere Cabinet uf, und die beide Töchtere chöme-n-yne, holdsälig und schtrahlend wie Sunneblueme. Di Underbrächung isch dem Houpme Lombach gar nid erwünscht gsi. Aber er het sech plötzlech wieder als der »delicios Houpme« gschpürt. Mit mene tiefe
serviteur
isch er dene beide Grazie-n-etgägecho, und si hei ne-n-im Triumph uf nes Ruehbett gschleipft, e Tisch vor ihn gschobe, und uf jeder Syte het Eini der Usgang zwüsche Tisch und Ruehbett verschoppet.
»I ha welle cho luege, wie's Euem Herr Papa geit.«
»Das isch doch artig vo-n-Ech,« seit ds
Blanche
, und »härzig isch es,« ds
Mélanie
.
27
»Der Dokter isch äbe grad by-n-ihm,« fahrt ds
Blanche
wyter, »aber er wird wohl bald wieder gah. Dir nähmet jitz e Tasse Café mit is, gället? –
Mélanie
, lüt dem Trineli!«
»Dir syt gar fründlech, aber . . .«
»Wohl, wohl, dir blybet jitz e-n-Ougeblick.«
Ds
Blanche
het g'öuglet und gschmachtet, daß es dem Fritz Lombach ganz uheimelig worde-n-isch. Für sech Luft z'mache gäge dä Bann, het er agfange der
parlitout
schpile-n-und het grad welle-n-es Güntli zum Beschte gä, da chunt ds Trineli yne. Ds
Mélanie
isch ihm etgäge gange-n-und het mit ihm g'chüschelet wägem Café, und der währed het der Houpme zum Fänschter usgluegt, e Momänt gschwige-n-und di verzückte Blicke vom
Blanche
la uf sech ume tüpfe. Da ghört me-n-i der ougeblickleche Schtilli d'Furtsetzung vom Gschpräch i ds Papas Cabinet:
»Er sött halt hürate; es würd' ihm de scho bessere,« seit der Luron.
»Ja guet Nacht bessere, das kennt me. Übriges, Dir chönnet's ja probiere. Gäbet ihm eini vo Eune Töchtere, Herr Hackbrätt.«
»Hm. – Het er öppis?«
»Es dunkt mi, a däm sött's nid fähle. Der
cornichon
, der alt Lombach, het ja nüt bruucht. Da isch gnue, und de chunt de no-n-e Schübel vo ihrer Syte.«
28
Bi dene Worte het der Houpme Lombach dänkt . »He nu, Härz, was wottsch no meh?« Und der Jumpfer
Blanche
ihre
teint
isch vo carmoisin i ds
mauve
übergange. Einesteils hätt si am liebschte der halbzäntnerig Mahagonitisch, wo si dranne gsässe sy, dür d'Glastüre-n-übere gschosse, andereteils sy-n-ere vor Säligkeit schier ihri gälsydige Haar z'bärg-gschtande.
»
Morbleu
,« etwütscht's dem Fritz Lombach halblut. Aber jitz het der Sach auf der Schtell müesse der Fade-n-abgschnitte sy. Drum het er müglechscht unvermückt afah brichte: »Ja, was i ha welle-n-erzelle« und so wyters. Dank dem Konversationstalänt vom Houpme-n-isch e wyteri Viertelschtund abgloffe, ohni daß ds Gschwätz im Cabinet äne neui Verlägeheit bracht hätti. Ändlech ghört me dem Doktor sy Schtimm z'nächscht hinder der Türe. D'Falle het sech es paarmal bewegt und z'letscht isch ei Flügel ufgange, und der Hinderteil vom Medikus isch afange-n-i ds Salon yne cho. Da dert druffe keini Ouge, sondere nume zwe großi, glänzigi Chnöpf gsi sy, het sech der Dokter nid bewoge gfüehlt z'pressiere, sondere het i ds Cabinet yne diktiert: »Also, wie-n-i säge, suuri Schnitz und anders Obs, liechti Gmües, bäits Brot, bi Todesschtraf keini Schnägge, kei Schnäpfedräck, keini Fröschebei oder settigi
gourmandises
– und vor allem ufhöre mit dem
chablis
–
29
Milch und Zitronesaft und sünsch nüt Flüssigs. Ghorsame Diener, Herr Hackbrätt.«
Jitz ändlech chehrt sech der Dokter um und schteit – hert vor em Houpme Lombach.
»Herrrr Houpme, Herr Houpme, Herr Houpme,« schnellt er mit drei tiefe
serviteurs
füre-n-und schießt i ds Vestibule-n-use, währed ihm der Houpme nacherüeft: »
Je vous remercie infiniment de votre aimable recommandation,
Herr Dokter.«
Usem Cabinet ghört me: »Hö, hö, hö, meinet Dir, i well verräble? Fahret Dir mynetwäge mit Euer Diät i ds Tüfels
carcasse
i di underschti Höll abe. So la-n-i mi nid la brichte.«
Ds
Mélanie
verschwindet im Cabinet und grad druuf ghört me:
»Ah, hö, hö, hö, scharmant, scharmant! Er soll nume-n-yne cho.«
Der Fritz Lombach isch yne-n-und findt der Luron i mene grüentschelige Nachtrock, mit nere glyche Zipfelchappe-n-uf em Chopf, im Egge vom Ruehbett. Ds lingge Bei het er uf em Ruehbett usgschtreckt gha, und der Fueß isch i mene gwaltige-n-Ybund vo Handzwächele verpackt gsi.
Ds
Blanche
und ds
Mélanie
hei sech sehr erfinderisch erwiese-n-i Prätäxte, für alli Bott cho yne z'schieße. Und das het du dem Fritz Lombach Grund gä, sy Visite so guet wie müglech abz'chürze. Er het sech sälber gseit: »Hütt wott i emel jitz no ledig hei.«
30
Wo-n-er furt gsi isch, hei natürlech di Töchtere dem Papa erzellt, me heig de alles z'säme ghört im Salon äne, si heige nid gwüßt, i wele-n-Egge luege. I der erschte Blamage het der Luron afah schmähle, me hätt' ihm doch chönne säge, der Lombach sygi däne, und was si überhoupt heige bruuche z'lose, di d . . . . s Meitscheni heige-n-überhoupt d'Ohre geng am lätze-n-Ort und so wyters.
Z'letscht het er aber müesse lache-n-und het afah gschpasse mit syne Töchtere.
»Weles wottsch ihm gä?« fragt ds
Mélanie
, ohni z'ahne, daß es syr Schwöschter dermit uf ds Läbige recki.
»I dänke, das, wo-n-er de heuscht.«
Die Antwort het gwürkt wie-n-es Gäzzi chalts Wasser.
Ds Mélanie isch neue verschwunde, und ds Blanche isch i ds Cabinet vo de Töchtere gange-n- und het dem Trineli glütet, für mit ihm ds Zabe z'verabrede. Derby sy si uf d'Vorschrifte vom Dokter cho z'rede, und ds Trineli het der Anlaß profitiert, für über e Dokter här z'falle. »I troueti emel Däm nüt, i gloube, es fähl' ihm im Chopf,« hets gmeint.
»E warum?«
»I ha-n-ihm dusse passet, für ihm z'säge, der Herr heigi nüt Sorg zue sech. Das isch äbe nid guet, under der Cheschtenebluescht ga z'sitze. Aber
31
er het mi nume nid agluegt. »»Hocket, wo der weit,«« het er g'macht und isch d'Schtäge-n-abgschosse, i ha gmeint, er schryß di ganzi Lähne-n-abe.«
Es isch nah-ti-nah fyschter worde. Ds Blanche isch i mene Fauteuil gsässe-n-und het mit syne große, dunkelbruune-n-Ouge melancholisch vor sech abegluegt.
Ja, me het albe guet lache -n- über nes Meitschi, wo gärn hürateti.
D'Liebi isch halt o öppis, wo me nüt derfür cha. Je größer d'Hoffnung wird, daß me nere dörfi Luft la, descht epfindlecher wird me gäge jedi Mugge, wo derzwüsche flügt. Und wenn de so a mene Chind d'Ouge -n-ufgange-n- über di schwache Syte vo de-n-Eltere, so überchunt de d'Sach bald e-n-ärnschtere Zug, und jedes Wülkli, wo am Horizont uftouchet, trüebt d'Schtimmung, verderbt der Luun. Ds Blanche hätti vermuetlech der herb-männlech Charakter vom Houpme Lombach weniger dütlech gseh und nid so viel
charme
a-n-ihm gfunde, wenn er sech nid so guet abghobe hätti vor em
dessin
vom Papa Luron. Ohni z'welle het ds Blanche dä Gägesatz je länger, descht dütlecher epfunde, und hübscheli, hübscheli het sech i sym Härz e-n-Ablösung us em heilige Bode vom Elterehus vorbereitet. Das git z'dänke. Drum isch der Schatte vom Zytgloggeturm hübscheli d'Chramgaß abcho, ohni daß üses Töchterli 's gmerkt het. Wo me zum Zabe grüeft het, isch es i der schtockfyschtere Schtube gsässe.
32
Ds Mélanie isch du o wieder zum Vorschyn cho und het gseit, es sygi bi de Tante-n-obe gsi.
Im zwöite-n- Etage hei nämlech zwo Schwöschtere vom Luron gwohnt, die mit dem Papa zsäme so-n-e-n-Art Vormundschaftskommission für di beide Töchtere bildet hei. D'Tante Béatrice isch Präsidänt, Vice-Präsidänt, Sekretär, Erziehungskommittierti und Rächnungsrevisor gsi und het o der gröscht Schnouz gha vo der B'hörd. Der Luron het dörfe Seckelmeischter sy und d'Tante Félicie het der Umbieter g'macht. Z'plätzewys isch sogar der Seckelmeischter under Curatel vom Präsidänt cho, und wenn syni Fründ ne derwäge zäpflet hei, so het er gseit: »Da lat sech nüt mache, das isch der
modus vivendi
, 's isch gschyder me rüehr's nid a.« Übriges het er syni Rächt o gwüßt z'wahre. Wenn si-n-ihm der Ringge z'hert azoge het, so het er nere drüit: »Béatrice la lugg oder i hürate.« Das het nere de albe der Boge gä. Und für die beide Töchtere vom Luron sy im Cabinet vo der Tante Béatrice Vatikan und Quirinal vereiniget gsi, währed das vo der Tante Félicie höchschtes öppe der
mont de piété
vorgschtellt het. Dert hei si gueti Wort und hie und da öppe-n-es Müntschi versetzt gäge-n-allerhand bruuchbareri Sache.
Ds Mélanie het am Zabe nid verrate, uf welem Hubel vo der heilige Schtadt es hüt vorgschproche
33
heigi. Wie g'wohnt, het ds Blanche nam Zabe – es het geng ds größer Härz gha – der drübeinig Wadi gfuetteret, ds Mélanie der Schüggi, und der Abe het sy gwöhnleche Verlouf gnoh.
Wo du aber di beide Töchtere-n-i ds Bett gange sy, seit ds Mélanie vor em Liechtlösche no: »Der Papa verwütscht allwäg de morn vo der Tante Béatrice.«
»Warum?«
»O wäge hütt, wägem
capitaine
.«
»Was? Hesch jitz das scho ufe müesse ga brichte? Du bisch doch e-n-Erzdampe.«
»E warum hätti nid sölle?«
»Weisch, es geit di eigetlech gar nüt a.«
»So, i möcht wüsse, warum nid?« seit ds Mélanie und sitzt uf.
Ds Blanche het sech gäge d'Wand dräit und gschwige.
»I möcht wüsse, warum mi das nüt ageit?« repetiert ds Mélanie.
»Schwyg!« tönt's us de Chüsseni füre.
»
Blanche!
«
»Hm?«
»I wott jitz wüsse, warum du meinsch, das gang mi nüt a.«
Ds
Mélanie
schlüft us em Bett und geit dem
Blanche
uf sys Bett ga sitze.
34
»Gang i ds Bett!« schnauet ds
Blanche
.
»Nei, i gange nid.«
»Wohl du geisch!«
»Nei, äxpräß nid.«
Jitz fitzt ds
Blanche
o uf und git dem
Mélanie
e Mupf; aber das het kei Wank ta.
»Du geisch jitz, i wott's.«
»Wottsch mer's jitz säge-n-oder nid?«
»I ha der nüt z'säge, 's geit di eifach nüt a,« seit ds
Blanche
, leit sech wieder ab und vergrabt sech i ds Bett yne. Aber ds
Mélanie
, nid fuul, zieht ihm d'Dechi und ds
duvet
ewäg und hänslet: »Hö, du bildisch der halt y, er syg verliebt i di; aber du muesch nid meine!«
»
Mélanie
, du bisch e-n-Uflat, weisch!«
Uf das hi het ds
Mélanie
der Rückzug i sys Bett aträtte, aber vo dert us grad wieder ds Füür eröffnet.
»Muesch nid meine, der
capitaineli
syg dyne.«
»Nei gwüß, lue, jitz hesch mer alles usgschoppet.«
»'S gscheht der rächt. Weisch i säge der jitz o nid, was mer d'Tante
Béatrice
gseit het.«
»Was de?«
»Gäll, wenn d's wüßtisch, äh!«
»Ach wie dumm! Was wett doch d'Tante wüsse!«
»Äbewohl weiß si. Si het sälber gseit, du söllisch der nume keini Illusione mache.«
35
»O wie dumm! Und de du? Muesch emel nid meine, er warti uf di.«
»I weiß scho, was i weiß,« triumphiert ds
Mélanie
, und schtramplet mit Behage-n-i sym Bett ume.
»Du chasch mer's wohl säge.«
»Hä gäll, das bruuchsch jitz o nid z'wüsse.«
Na mene Momänt gumpet ds
Blanche
zum Bett us und geit zum
Mélanie
.
»
Mélanie
, säg mer's, bis lieb.«
»Ä' ä.«
»
Mélanie!
«
»Gang nume-n-i ds Bett! Villicht säge-n-i der's de morn, wenn de wottsch artig sy mit mer.«
»Ach, du bisch es Babi.«
Ds
Mélanie
het sech verschloffe-n-und nüt meh welle säge.
»
Mélanie!
«
Es het sech nid grüehrt.
»Weisch, es isch eifach absurd vo der. Was hesch jitz das müesse dene Tante ga uschrame?«
Ds
Mélanie
het nid Mux gmacht.
»Hei si vo mir öppis aseit?«
»Ja.«
»Su säg mer's.«
»M'm.«
»
Mélanie
, du chansch wohl, weisch.«
36
»Äxpräß nid.«
»Mira. Er heigi vo dir der Frou Tribolet gseit . . . . . nei, i säge der's jitz äxpräß nid. Gang nume-n-i ds Bett!«
»O weisch.«
»M'm.«
»
Mélanie!
«
Ds
Mélanie
het sech no feschter ygmummelet.
Jitz geit dem
Blanche
d'Geduld us. Es chlemmt sy Schwöschter i Arm, für se mache z'rede. Da schießt ds
Mélanie
uf und packt ds
Blanche
bi'm Chrage, und ds
Blanche
ds
Mélanie
a de Haare, und so hei si enandere tschuppet und g'chlemmt und uf em Bett ume poukt, bis der Cherzeschtock abegfloge-n-isch und der Chlupf da drüber dem Chrieg es Änd gmacht het. – Und das Alles ume Houpme Lombach!
37
 
 
II.
Di drei Fründe. Der Houpme Lombach erfahrt, daß z'Nacht alli Chatze grau sy.
Ds morndrisch het der Burgersami vo Bärn wieder einisch es militärisches Schouschpil gwartet. E französischi Halbbrigade het sölle zur Armee abmarschiere, über Solothurn; wyter het me no nid gwüßt. Und was isch das gsi, di Halbbrigade? Öppe-n-es Tused versärbleti Franzose – ja, was säge-n-i Franzose – nei, e so-n-e-n-Uszug us em Notarme-n-Etat vo villicht sibehundert weschteuropäische Gmeinwäse, e Horde vo große-n-und chlyne
38
Hungerlyder ohni es einzigs subers Hemli und derfür gnue Dräck am Schtäcke. Die het me-n-irgedwo z'säme g'ramassiert und se sächs Wuche lang z'Bärn bi de burgerleche-n-Ankehäfe z'Choscht ta, se-n-us guetem, altem Bärngäld neu agleit und bewaffnet, für se nachhär als Missionär vo Freiheit, Glychheit und Brüederlechkeit i ds fyschtere-n-Europa wyters z'schicke.
Das chönnt üs hüttigstags glych sy; aber so ungfreut di Begäbeheit für sich gsi isch, so großi Freud het si öpperem gmacht, wo-n-is interessiert, dem Albärli Brambärger. Dä isch ds sältmal angähnds elfi gsi, es dürsichtigs Häpeli vo mene Bueb, aber bildschön und geng
comme-il-faut
adöggelet. Syni länge blund-sydige Chrusle sy der Schtolz gsi vo syr Mama. Um ds blau-sammetige Gwändli het er da, wo Chuttli und Hösli sy z'sämegnäit gsi, e
satin-écharpe
treit und um e Hals es subers, wyßes Fraisli.
Vernünftigi Lüt hei der Albärli geng beduuret; aber i bi sicher, är hätt das nid begriffe, wenn me-n-ihm's gseit hätti. Es isch nid grad es Chind gsi z'Bärn, uf das me so viel agwändet het, wie uf üse-n-Albärli, und doch isch er eigetlech nume so häb, chläb fürcho. Sobald ne der Papa i Rueh gla het mit Xenophon und Cäsar, isch d'Mama geng a-n-ihm gsi, het ne gschöößelet und tätschlet und gschläcket.
39
Und nüt deschtweniger isch dem Albärli sy erschti Vertrouespärson ds Schütti-Bäbi gsi, es uröppigs Lismerfroueli, wo schier alli Tag bi ds Brambärgers isch cho lisme-n-und näje. Ds Schütti-Bäbi isch unerschöpflech gsi a Gschichte-n-und het e Beck zum Brueder gha, wo die beschte Dirggeli z'Bärn fabriziert het. Der Albärli het zwar der
sucre bénit
vo Milde-n-o gnoh und, was öppe sünsch vo Schläckzüg uf e-n-elterleche Tisch cho isch. Aber d'Dirggeli vom Schütti-Bäbi hei alles usegschtoche. Und de mueß me-n-eis nid vergässe. Der Papa het das Chind schier z'hinderfür gmacht mit syne Lätzge, d'Mama het's behandlet wie-n-es Mämmi, geng nume-n-agleit und abzoge, gschtrählt und bürschtet; aber na was e Bueb öppe süsch es Verlange het, het ihm niemer botte. De het er natürlich de afah bjorne. Und wenn er de all Fingers läng i ds
salon
cho isch, währeddäm me Visite gha het: »Mämä, was söll i mächä?«, su het's de gwöhnlech gheisse: »
Va donc un peu chez Schütti-Bäbi, elle te racontera une histoire.
« Und ds Schütti-Bäbi het alli Träne gwüßt z'tröchne. Me het Chartehüsi gmacht,
charpie
zupft, brodiert und z'letscht sogar no glehrt lisme.
Das isch es paar Jahr e so gange. Du het sech du im Albärli ds Bedürfnis na mene männlechere Verchehr ygschtellt, und will me nie vom Hus wäg
40
dörfe het ohni Begleitung, isch du e Fründschaft etschtande mit dem einzige Ma, wo ussert dem Papa im Hus regelmäßig y und us gange-n-isch, mit dem Wasser-Hausi. – Denn zu mal het halt jedi Hushaltig sech ihres Wasser la i ds Hus trage. – Der Wasserhausi isch es chlys, dräckigs Mandli gsi, wo neue-n-o geng gwüßt het, was öppe z'Bärn geit, und het vo Amtes wäge zum Brandkorps ghört, und das het dem Albärli imponiert. Ihrer Fründschaft het sech neue niemer g'achtet, bis du einisch e-n-unglückleche Zuefall d'Ufmerksamkeit vo de-n-Eltere druuf glänkt het.
Der Hausi het nit bsunders regelmäßig funktioniert. So isch emel o einisch der Wasservorrat i der Chuchi usgange, und me het der Hausi müesse ga sueche. Ds Chöchi het syni Pappeheimer gkennt und isch ga luege – natürlich nid de Brünne nah. Und richtig, wo's i Malisärter-Chäller abe chunt – es het's schier unde-n-usgnoh vor Chlupf – sitzt dert der Hausi, nid allei, sondere näbe-n-ihm der Albärli und sürgget glücksälig mit sym alte Fründ us em glyche Glas. Nüt isch im Grund dem Chöchi erwünschter gsi als die Etdeckung, will es so wie so dem Hausi nid grüen gsi isch, »däm Söumichel«, wie-n-es gmeint het. Der Hausi het das mal allei müesse-n-usässe. Aber me het du gfunde, me chönn das nid so la gah mit däm Bueb, es müeß öppis
41
gah. Und will niemer het welle Zyt ha, ne geng z'goume, su het der Herr Brambärger beschlosse, e Präcäpter az'schtelle.
Das het du e ziemlich komplizierte Märit gä, bis di Sach über Ort gsi isch. Me tüj neue jitz d'Buebe gärn i di Schuele schicke, het's gheiße, aber äbe, si ghöre de da allerhand, wo ne nid guet sygi, bringe schlächti Maniere hei, nähme-n-übli Gwohnheite-n-und läse-n-am Änd no Tierli uf. Si chöme de neue da mit anderer Lüte Chinder z'säme \&c. \&c.
Me het vo diesem und jänem Lehrer gredt, wo gar gueti Partikularlätzge gäbi, wo d'Chinder enormi Progrässe mache. »Aber mit allem däm sy si de no nid goumet i der Zwüschezyt,« het d'Mama gmeint. Der Papa het nume halb Fiduz gha zu mene Präcäpter. Aber me het ihm du d'Sach gwüßt by z'bringe, idäm me-n-ihm gseit het, är hätti de o öppis so a mene junge Glehrte, so öppis wie ne Famulus. Das het ihm yglüüchtet. Aber du het's du gulte, di rächti Pärson z'finde. Z'erscht het me vo mene Wältsche gredt, aber nid rächt gwüßt, wie eine-n-übercho. Der Herr Brambärger isch vo eim Pfarrer zum andere-n-und vo eim Profässer zum andere gloffe und het geng wieder vorne-n-agfange, trotzdäm alli di Lüt ihm geng der glych epfohle hei, scho vo Afang a. Es isch zwar nid öppe der allerfrömmscht und tugedhaftischt gsi; aber
42
männiglech hätt's gärn gseh, wenn dä einisch versorget wär. Er isch de Profässore-n-uf em Mage gläge-n-und het geng nid rächt chönne-n-ab Fläck cho. Der Ludi Bickhard – so het er gheisse – het nah-ti-nah afah gschpüre, daß er keini Heilige -n-im obrigkeitleche Himmel gha het, isch drüber geng ulydiger worde-n-und het sech dermit erscht rächt alli Schpil verderbt. Aber er isch guet Fründ gsi mit dem Houpme Lombach, und dä het ihm du yg'heizt, er söll sech emel vorlöufig zueche mache bi ds Brambärgers. Dert heig er emel de afe ds täglech Brot, und villicht hälfe-n-ihm de die einisch wyters. Der Ludi Bickhard het e gheime Gruuse gha vor Lüte mit ängem Horizont. Aber, wo-n-ihm du der Fründ Lombach gseit het, er thät e Gottslohn a däm Buebli, het er sech du etschlosse-n-und isch yträtte.
D'Inschtruktione, Vermahnunge, Bedingunge-n-und Vorbehält, mit dene-n-er epfange worde-n-isch, hei meh Abschnitte-n-ethalte-n-als d'Matteschtäge Tritte. Aber item, es het sech neue sünsch no nid übel agla.
Mit dem Albärli het sech der Ludi Bickhard bald rächt guet verschtande, ja so guet, daß e so öppis wie ne-n-Yfersucht d'Eltere-n-erfasset het. Und ds Schütti-Bäbi het sys Fadechörbli mit dopplete Ratione Dirggeli usgschtattet, für sy Schtellung
43
z'behoupte. Me het dem Präcäpter jitz meh uf d'Finger gluegt als je vorhär dem Bueb; aber sünsch isch me zfride gsi.
He nu, jitz het also der Albärli mit sym »Mäntor«, wie me dem Bickhard öppe-n-o gseit het, dörfe di Soldate ga luege, und das isch e grüslechi Herrlechkeit gsi.
Er het ne mit Frage bombardiert über ds ganze Chriegswäse, und der Ludi Bickhard het gar nid übel Bscheid gwüßt. D'Theologe hei ja bekanntlech geng es
faible
für
militaria
.
Bi'm Aarbärgerthor chunt ne der Houpme Lombach nache, dä natürlech keis militärischs Ereignis het la vorbygah, ohni sech dernah um z'thue. Ds Z'sämeträffe-n-isch äbeso erwünscht als ominös gsi, wie mer de schpäter wärde-n-erfahre. Sälbdritt sy üsi Militärfründe-n-uf d'Schützematt und hei under de Zueschouer am Bord Ufschtellung gnoh.
Tuseti vo schpiegelblanke Chnöpf hei i der Sunne glitzeret; d'Gwehrlöuf hei i länge Reihe blitzet, und e dicke Revue-Inschpäkter – so het me dennzumal de Zötteli-Oberschte gseit – isch mit mehrere-n-Offiziere der Front nah gange, het jede Soldat vo der Cocarde bis zu de Schuehnegel agrännet, und wenn er a ne bsunders Schmächtige cho isch, het er sy Chraft la glänze, idäm er ne-n-us em Glied gmüpft oder am Läderzüüg schier z'Bode zupft het.
44
Albeneinisch isch er Eim mit syr dicke Tatze zwüschem Chrage-n-und dem Chropf abegfahre-n-und het gestikuliert und es Wäse verfüehrt. Eim Soldat het er befohle ds Bei höch uf z'schtrecke, wie wenn er ihm wett d'Schuehnegel zelle. Di Offizier sy drum ume gschtande-n-und hei mit de Chöpf gnickt und ufe-n-andere-n-yne gredt, bis das Bei het afah sinke. Aber flugs fasset e-n-Underoffizier dä Fueß und ryßt ne dem Soldat bis vor d'Nase-n-ufe, bis dä arm Tropf hindertsi umtrohlet isch. Me het ihm du mit es paar härzhafte Schtüpf wieder zum Glychgwicht verhulfe.
Nach em Revue-Inschpäkter isch der Chirurgmajor cho. D'Soldate hei müesse d'Ermel ufchnüpfe-n-und hinderelitze und der Chirurgmajor het ne d'Finger usenandere grisse-n-und vo allne Syte-n-agluegt. »Was mache si jitz?« fragt der Albärli, und der Ludi Bickhard het der Momänt pädagogisch erfasset und gseit: »Me luegt, öb si d'Finger gwäsche heige.« Aber der Houpme Lombach het ihm der Effäkt verderbt und erklärt, däm säg me d'Chrätzvisite, me luegi, öb si nid rüdig syge.
Der Albärli hätti lieber e Schlacht gseh oder so öppis, schtatt nere Chrätzvisite. Er isch müed worde-n-und i ds Gras abgsässe, zmitt's zwüsche-n-anderi Buebe-n-yne.
Plötzlech geit e Bewegung dür d'Reihe. Obe,
45
vom Schtraßebord us, het e-n-Offizier es Zeiche gmacht. Di andere-n-Offizier sy umenandere gschprunge, hei kommandiert, und uf eis mal isch alles schtill gschtande, wie verschteineret. Da rytet vo der Schtraß här e höchere-n-Offizier yne. D'Tamboure hei e Wirbel gschlage; vorne het eine-n-öppis kommandiert und – eis – zwöi – flüge-n-alli Gwehr i d'Höchi zum Präsentiere. Der kommandierend Offizier, der Revue-Inschpäkter und der Chirurgmajor chöme zu däm Ryter und lüpfe-n-ihri Hüet reschpäktvoll. Im Publikum het me gseit, dä beritte-n-Offizier syg der
commandant Pinseau
, dä chöm vo Fryburg ds Kommando cho übernäh. Alles het nume no uf dä gluegt, o der Houpme Lombach. Undereinisch merkt der Ludi, daß der Lombach i-n-es Wäse chunt und fragt ne, was er heig.
»Dä het my »Cocotte«, da wett i doch e-n-Eid derzue tue«, seit der Lombach, ohni es Oug vo däm Ryter abzwände.
»Was »Cocotte«?«
»He ja, mys Roß, wo si mer z'Neuenegg gschtole hei.«
»Bisch sicher?«
»Ja, ja, es isch se. I kenne se-n-a drüne wyße Fläckli, wo si linggs ob der Nase het.«
Druuf hei di beide junge Manne-n-es paar vielsägendi Blicke g'wächslet. Si hei sech uf der Schtell verschtande.
46
»S'isch richtig nümme ds glyche Roß, aber es isch's geng no wärt,« meint der Fritz Lombach.
Nid lang nachhär isch d'Truppe-n-under der Füehrung vom
commandant Pinseau
abmarschiert, d'Schtadt ab und gäge Worloufe-n-use. Währed der Albärli mit Boll-Ouge dem Militär nachegluegt und alles andere drob vergässe het, hei syni beide Hüeter yfrigi Verabredunge troffe. Der Präcäpter het der Bueb heibracht, sech bi der Frou Brambärger g'mäldet und gseit, der Houpme Lombach heig ne für e-n-Abe-n-yglade. Me het das nid ungärn gseh und het ne la zieh, natürlech i der Meinung, daß der Ludi am nüni wieder daheim syg. Me het aber o erscht es paar Tag schpäter etdeckt, daß dem Albärli syni Büggeli vo Lüs gramslet hei, trotz de Privatlätzge; daß er se-n-uf der Schützematt chönnti ufgläse ha, isch zu Ludi's Glück der Mama nid i Sinn cho.
Si het nume heimlecherwys dem Ludi sy Schträhl la undersueche, und wo me du dert kei Verwandtschaft gfunde het, isch der Verdacht uf e Wasserhausi übergange.
 
Z'Jegischtorf sy, wo me Fyrabe gmacht het und d'Bure mit früscher Grasig vo de Matte hei cho sy, d'Lüt uf der Schtraß zsämegloffe-n-und hei enandere zuegrüeft: »Soudati – Soudati – Milidär – Franzose!« Vo Urtene här isch es cho, wie ne
47
tusedfüeßige, glitzerige Wurm i nere Schtoubwulke, mit Sürme-n-und Johle.
Necher und necher sy si cho. Bi de-n-erschte Hüser hei d'Tamboure-n-ihri Trummle vom Buggel abe gnoh, uf ds lingge Bei ghänkt und afah schla. Hänni Chlauses Bänz isch grad mit mene Gras-Füederli derhär cho, und Gäbel und Früde sy glotzig uf der Schtraß blybe schtah. »Flieh, flieh!« brüelet Hänni Chlaus dem Bänz zue. Bänz het syni Chüe umegschrisse-n-und isch mit sym Gschpann dem Mässerli Rosi i sy Chrutgarte-n-yne gcharret.
»Chasch nid luege, wo d'fahrsch, du Schlarpihung«, chunt ds Rosi cho z'schieße. »Häb ume, häb ume, du fahrsch mer ja i myner Bohne-n-yche.«
Die arme Hopeni hei nid gwüßt, wo us und wo ane zwüsche Rosi, Bänz, Chlaus und de Franzose.
Der Pintewirt seit zum Iseli-Ruedi: »Die blybe-n-auwäg hie über Nacht, i mueß däich ga luege.«
»Ja, däich wou wärdi die hie blybe. Du chasch de dene-n-uf Solothurn ache ga d'Uerti mache.«
Und im glyche-n-Ougeblick biegt d'Colonne-n-ab, i Iseli Ruedis Hoschtet yne.
»Tusige Donner!« brummlet der Iseli und schpringt gäge hei zue.
Glücklecherwys isch es nid i syr Gwalt gsi, la z'hagle, süsch hätti der Iseli-Ruedi das mal ds gröbscht Numero verschribe, für das Chriegsvolk us
48
syr Hoschtet z'jage. In Ermangelung vo settige Gwaltmittle het er underem Dachtrouf füre gfluechet, wie ne Hund, wo us sym Hüsi use chältschet. D' Soldate hei glachet und sech i sym Gras niedergla. Bald sy luschtigi Rouchwülkli dür d'Boumchrone-n-ufgschtige. Under de
marmites
hei ds Iseli Ruedis Wedele gschprätzlet, und fascht i allne Burehüser hei sech im Verschleickte findigi Landschnächte zueche g'macht, für öppis z'ergattere, währed der Adjutant dem Wachtoffizier und de Fäldweible-n-under mene große-n-Oepfelboum d'
consigne
gä het, keis Bei us der Hoschtet use z'la.
Für syni Wedele het der Iseli vom Zahlmeischter e Zeddel mit öppis Gschribenem druff übercho. Um und um het er sys Papier dräit und isch doch nid drüber cho, was er mit däm söll. Da gseht er zwüsche de gwundrige Nachberslüt, wo-n-er um keis Gäld hätt i sy Zeddel la luege, zwe schtedtlech Agleiti uf der Schtraß. Er dänkt, die chönnte-n-ihm allwäg z'wäg hälfe, und geit ne sy Zeddel ga zeige. Das syg e Guetschrift uf ds Finanzdiräktorium, hei si-n-ihm gseit, und zwar no ne gueti. (Uf Chöschte vo der bärnische Schtaatskasse sy d'Franzose geng nobel gsi).
Dir wärdet scho errate ha, daß die beide Schtadtbürger der Houpme Lombach und sy Fründ Ludi gsi sy. Die sy de Truppe-n-i reschpäktvollem Abschtand
49
nachegschliche, mit kei'r andere-n-Absicht, als d' »Cocotte« ga z'rück z'erobere. Der Wäg isch läng gnueg gsi, für alli mügleche-n-Eventualitäte z'erörtere-n-und di nötige Verabredunge z'träffe. Der Ludi Bickhard het sölle der Bedient vom
commandant Pinseau
um e Finger lyre-n-und näbedsi löcke, damit der Houpme Lombach sys vertroute Rößli chönn us em Schtall etfüehre. Nachhär het me sech im Wald zwüsche Hindelbank und Mattschtette welle träffe, für de über Chrouchtal z'flieh.
Bald hei si usegfunde gha, daß d'Offizier im Schloß und ihri Roß i der Schloßschüüre sölle-n-underbracht wärde. Kei Momänt hei sie d'»Cocotte« us de-n-Ouge gla und hei o glücklech usschpioniert, wo me se-n-yne gschtellt het.
Im Vernachte het der Ludi ds Bedientevolk gwüßt i d'Pinte z'löcke, und het dene Lüt i der hindere Schtube d'Würze bschüttet, so schträng er nume möge het.
Mittlerwyle-n-isch der Fritz Lombach i mene Brätterverschlag vo mene Schpycherli
vis-à-vis
der Schloßschüüre verschteckt blibe-n-und het der Platz vor de Schtälle beobachtet. Es isch lang gange, bis niemer meh umewäg gsi isch. Nah-ti-nah isch es schtockfyschter worde. Gseh het me nüt meh. Aber geng und geng wieder het me Holzböde ghört über d'Bschüsi trogle. Aendlech dunkt's der Lombach,
50
jitz chönnti der groß Momänt cho sy. Er schlycht füre, luegt linggs und luegt rächts, düüsselet zueche, lost, nimmt der Türriegel i d'Hand, lüpft und gy-y-y-yx-guax kreischet das dumme-n-Yse-n-i d'Nacht use, und wo der Lombach e-n-Ougeblick lost, für sech z'überzüge, öb dä Lärme Niemer g'weckt heigi, chunt richtig es paar Holzböde-n-ume-n-Egge cho z'schlarpe, und drüber plampet e Schtall-Latärne. Wie-n-es Wiseli isch der Fritz Lombach dervo gschtobe. D'Latärne-n-isch blybe schtah, und langsam het me-n-Oepper mit mißtrouisch höcher Schtimm ghört säge: »Was tusigs-donners mueß ächt das da gä?«
Jitz isch's gfählt gsi. Offebar het der Schloßherr, der Herr vo Stürler, syni Chnächte gheisse-n-ufpasse.
Der Houpme Lombach het e neue-n-Etschluß gfasset und isch der Pinte zuegschliche, für sy Fründ ga z'inschtruiere. Er het ne-n-i voller Usüebung vo sym Uftrag gfunde. Scho hei di drei Franzose, wo-n-er mit sech gnoh het, bedänklich Oel am Huet gha und hei pralatzget, daß der Ludi sy hälli Freud gha het. Ersch wo-n-er, vom Wirt usegrüeft, a die früschi Luft use chunt, merkt er, daß es für ihn sälber gfährlech gsi wär, no länger i däm Qualm und Dunscht z'blybe. Descht erwünschter isch ihm di neui Inschtruktion cho.
51
De französische Bediente het me-n-e neui Maß Twanner la yne schtelle und sech drückt.
»Du wirsch öppe scho wüsse, wie me-n-es Roß i d'Finger nimmt?« fragt der Houpme sy Fründ.
»E bhüetis, i ha daheim öppe gnue mit Rosse z'tüe gha. – Warum? – Söll i jitz ds Roß ga reiche?«
»Aebe juscht. Lue, ds Stürler's Chnächte sy geng um die Schüüre-n-ume. Die müesse mir furt. I gange jitz i ds Schloß, mit dem Stürler ga rede, daß er se-n-yzieji. Dä begryft mi scho. Er het o gnue düregmacht mit dene Hagle. Am Änd isch er de no froh, wenn ig ihm syni Offizier hilfe goume.«
»Ja und de, wohi söll i de mit dem Roß?«
»E, wie mer abgredt hei, i Mattschtette-Wald. Gsehsch, da näbe der Gartemuure vorby und de alli Gredi über ds Fäld us.«
Dem Ludi syni Ouge hei glüüchtet vor Freud a der Rolle, wo-n-ihm der Houpme zueteilt het. Si hei no e Pfiff verabredet, du isch der Ludi i ds Verschteck und der Lombach küehn i ds Schloß gange. Aber dert isch er a Lätze cho. »Dir chönnet mir d'Fädere-n-i-d' Schueh blase, wenn Dir meinet, i well se de morn us mym Schtall etschädige«, het der Schloßherr gseit, »oder i well mi öppe no gar la hänke wäge-n-Euem Roß. Chömet Dir e chly yne, zu mene Glas Neueburger.«
52
Der Houpme-n-isch kaput gsi über dä Bscheid, het aber d'Yladung agnoh und dänkt, es gäb de öppe no e Glägeheit, der Schtreich doch usz'füehre. Es isch ihm gar nid heimelig gsi bi dene-n-Offizier, und so harmlos si mit ihm gredt hei, het's ne doch geng dunkt, si luege mit Verdacht uf ihn. De het er de wieder a Ludi müesse dänke, was ächt dä aschtelli da usse. Natürlech het dä nid begriffe, wo ds Zeiche blybt, und isch urüejig vo eim Verschteck i ds andere gschliche. Vo eim Punkt us het er i d' Chnächteschtube gseh, wo d'Latärne-n-uf em Tisch gschtande-n-isch. Der Chnächt het sy Chopf uf e Tisch gleit gha und offebar gschlafe. »Söll i ächt oder söll i nid?« het sech der Ludi geng gfragt.
Jitz chunt ihm e glückleche Gedanke. Er düüsselet zur Türe vo der Chnächteschtube, gugget no einisch dür ds Fänschter – si schnarchle – nimmt e Schtallbäse, wo a der Muure lähnt, schtoßt ne düre Ring z'mitts a der Türe-n-und verschtemmt ne-n-usse-n-am Türgricht.
Wie-n-es Windschpil schpringt er uf di anderi Syte, lüpft der Riegel am Roßschtall und schiebt ne hübscheli z'rück, drückt sech yne, schlüft der Wand nah zur Chrüpfe-n-und löst d'Halftere vo der »Cocotte«. Er schtrychlet se, tätschlet se, git ere-n-e Bitz Zucker und zieht se-n-usem Schtall. Z'erscht het si chly schperrig tha. Aber er het ere nid Zyt gla. »Cocotti, Cocotti! Chum dä dä dä.«
53
Wo-n-er se-n-ume-n-Egge vo der Gartemuure het zoge gha, isch ds Schpil gwunne gsi. Es paar Schritt Fäldwäg und du i d'Matte-n-use. Da het er du es Träbli agschlage. So wyt wär alles guet gsi. Aber plötzlech schtande sie vor mene breite Moosbach. Jitz, was mache? – Z'rück uf e Wäg für nes Brüggli z'sueche het er sech nid trouet. E Gump wird ds Gschydschte sy. Er füehrt ds Roß es paar Schritt z'rück, nimmt e-n-Alouf »
allez
, hüp, hüp, hüp, hi! hai! jup!« Är isch däne, aber ds Roß isch dahinde blibe. Jitz hei si afah Seili zieh mit enandere, bis sech der Goul uf d'Hinderfüeß schtemmt und – platsch! – isch der Kandidat im Bach bi Fische-n-und Chräbse. Zum Glück het er nid la gah, sondere-n-er het sech am Halfterseili la usezieh. Tropfednaß isch er näbe der »Cocotte« blybe schtah und het afah schlottere. Schließlech zieht er sys Tier dem Bach nah gäge-n-Urtene zue bis er es Brüggli gfunde het. Vo dert isch er du liecht i Mattschettewald cho. I syr Todesangscht het er bis jitz d'Chelti no nid so g'achtet; aber bi'm Warte-n-im Wald het's ne du ghörig afah früüre.
Ds Jegischtorf äne het's scho lang Mitternacht gschlage gha, wo-n-er ändlech der verabredet Pfiff ghört. Aber es het dä arm Hudi e so gfrore, daß er schier d's Muul nid het chönne büschele für z'ant-worte.
54
»Hesch se?« fragt der Houpme Lombach athelos.
»Allwäg,« antwortet er schtolz.
»Bravo, bravo!«
Der Lombach isch sym treue Schlachtroß grad um e Hals gfalle: »
O ma chérie, ma pauvre cocotte, bijou!
« Zucker über Zucker het d'»Cocotte« übercho und isch ihrne Befreier düre Wald nache gloffe wie-n-es Hündli. Me het sech vor Freud nid chönne fasse. Das well er ihm syr Läbtig nie vergässe, het der Lombach sym Fründ versicheret. D' Bschärung, wo sie dem Schloßherr mit däm Schtreich chönnte-n-agrichtet ha, hei di Helde nit schwär gnoh, sie hei sech uf sy würklechi Uschuld verla, die ne de als sy guete-n-Ängel scho wärdi rette.
Hinder Bäriswyl düre sy si dür bösi Waldwäge-n-uf, bis si wieder uf offes Fäld cho sy. Du hei si du gfunde, d'Cocotte chönnt jitz ihre Bytrag o leischte. Sie welle chehri-um ufsitze-n-und der ander söll füehre. Der Lombach het schier nümme chönne warte für wieder einisch uf sym treue Tierli z'sitze. Mit feschtem Griff fasset er d'Chammhaar und schwingt sech ufe. Aber, wo der Ludi ufluegt, isch niemermeh dobe. Der Houpme-n-isch im Acher uf em Buuch gläge-n-und het Härd use gschpeut und gfluechet.
»Da gseht me grad, wie si mer se verhunzt hei,« het er gseit, so öppis het si früecher nie gmacht.«
55
Der Ludi het ne-n-usglachet.
»So propier du's!« seit der Houpme.
Und der Ludi het du nit dä welle sy, wo nid chönn ryte, und lat sech ufelüpfe. Mit allne Vieri het er sech agchlammeret. Aber d'»Cocotte« het afah gygampfe, und nachem dritte-n-Usschla isch der Verträter vo der
ecclesia militans
i-n-ere volländete Knrve der Muetter Aerde-n-i d'Schooß gfloge.
Uf das hi hei si d'Uebunge-n- »auf ungesatteltem Pferde« ufgä und sy
per pedes
wyter zoge. Und no so isch bald der eint, bald der ander z'Bode cho, vo wäge me het nüt gseh, weder Wurzle, no Schteine, no Löcher, und sie hei lang, lang düre Wald müesse, ohni eigetlich z'wüsse, wo si hi chöme.
Oeppe-n-am vieri am Morge chömi si us em Wald use i-n-e Blütti. Dert isch es du heiter worde, und si hei enandere-n-agluegt, wele schöner usgsej.
Da seit plötzlech der Houpme Lombach zu sym Fründ: »Los, du bisch mysex e Chue.«
Der Ludi isch nid schlächt verblüfft gsi ob der ungwohnte Zärtlechkeit; er gaffet der Lombach mit offenem Mul a.
»Du hesch ja der Lätz gnoh,« brüelet der Lombach. »Es geit doch nüt über nes glehrts Hus.«
»He z'Gugger,« fasset sech ändlech der Ludi, »i cha nüt derfür, z'Nacht sy alli Chatze grau. Meh als daß es es Roß isch, ha-n-i nid chönne gseh i
56
däm fyschtere Schtall, und du hesch emel o nüt gmerkt bis jitz.«
Gäge die Logik het sech nüt la säge. Z'gueterletscht hei si Beidi schuderhaft müesse lache. Es het würklech keine dem andere viel gha vorz'wärfe. Aber ds dümmschte-n-isch du gsi, daß me das lätze Roß jitz da gha und nit gwüßt het, was me dermit söll afah. Me het nid emal gwüßt, wäm es ghört. Die beide-n-Abetüürer hei usgseh wie d' Söuli und hei risquiert, daß me se-n-als Schpitzbuebe no verhafti. No wyteri Lüt dry zieh hei si lieber nid welle. Es isch scho gnue gsi, daß si sech dem Schloßherr vo Jegischtorf hei verrate gha.
Z'erscht hei si überhoupt gar nid gwüßt, wo si sy. Sie hei no müesse-n-uf ne Hubel ufe chräble, für sech z'orientiere. Dert sy si du drüber cho, daß si zwüsche Schleume-n-und Oberburg syge. Druuf hei si sech gägesytig, so guet wie müglech, putzt und und sy ga Hindelbank zrück. Dert hei sie sech im Wirtshus es währschafts
café
la mache und hei ds Roß ygschtellt.
Erscht wo me Bscheid übercho het, ds Militär syg vo Jegischtorf furt, me heig se ghöre trummle, sy si ufbroche, für ihre Diebschtahl wieder ga guet z'mache. Ds Roß hei si no z'Hindelbank la schtah, für z'erscht z'erfahre, öb si's dörfe wage mit zum Schtall z'rück z'cho. Währed si mit rächt
57
unbehagleche Gfüehle Jegischtorf zuegwanderet sy, het d'»Cocotte« der
commandant Pinseau
ga Solothurn abetreit. Sie hei vo Wytem no d'Schtoubwulke gseh, i dere das guete Tier für ewig verschwunde-n-isch.
Halbwägs öppe seit der Ludi, eigetlech sött är jitz gäge hei zue, er förchti, der Alt chönnti d'Gschicht übler ufnäh als nötig. Aber es nähm ne drum wunder, wie-n-es mit däm Roß no usechöm und überhoupt möcht er der Lombach nid im Schtich la, göb d'Suppe-n-usgässe syg.
»Gang du,« seit der Houpme, »du wirsch de z'Bärn dy Sach scho übercho, und da cha-n-i der ja nid hälfe-n-usässe. Drum will i uf mi näh, was mer z'Jegischtorf z'guet hei.«
»Ja nu, a ds Töde wird's öppe nid gah.«
»Mer wei ds Beschte hoffe.«
»Bhüet di Gott!«
»Adieu!«
Der Theolog isch dem Grauholz zue gwanderet, der Houpme ga Jegischtorf.
Mängisch no het der Ludi vor sech ane glachet, wenn ihm d'Abetüür vo der Nacht wieder vor d'Ouge cho sy, wie der Fritz Lombach der Märe gflattiert und wie si ne du zum Dank i Acher use gschmisse heig. Übriges het ihm d'Wanderung im thoufrüsche Morge bi Sunneglanz und Vogelsang herrlech wohl tha. Ganz es merkwürdigs Gfüehl het ne-n-ergriffe,
58
wo-n-er düre Sand cho isch. D'Morgeschtilli isch ihm grad no einisch so heilig und fyrlech vorcho, als sünsch öppe, und wo-n-er d'Chugelschpure-n-a de harzige Tanneschtämme gseh het, sy-n-ihm d'Ouge naß worde. »
Exoriare aliquis nostris ex ossibus ultor
« het er halblut vor sech hi gseit. Es isch halt o nid nume di früschi hischtorischi Erinnerung gsi, wo-n-ihm uf ds Härz gfalle-n-isch, o nei, sy unüberwindlechi Luscht zum Militär het ne-n-ufgrüehrt. Er het alti Tröum und Plän wieder dürgange. Und de het ne der Gedanke-n-a sy Muetter wieder möge, wo gmeint het, si chönnt nid sälig schtärbe, bevor si ihre Suhn uf der Chanzle gseh hätti. Und de wieder d'Gfräser vo dene Profässore, wo-n-ihm nid wohl welle hei!
Uf der Höchi ob Worloufe het's der Ludi Bickhard e-n-Ougeblick gschtellt. Es isch zue schön gsi für wyter z'schtürme. Di prächtigi, boumrychi Landschaft uf beidne Syte vo der Aare, alles vo der Morgesunne verguldet, tief unde di blaui Aare-n-und ganz wyt hinde di veieliblaue Fryburgerbärge. Nei, wie herrlech! Aber zmitt's drinne het der groß Schtärn uf em Münschterturm glitzeret, und dert – ja dert, hert dernäbe, i der Tiefi, dert isch ds Hus a der Chetti gsi, dert het der Ludi o wieder a d'Chetti sölle. Und »was wird das für ne Mordioschpektakel gä, wenn i hei chume«, het er dänkt.
59
Weniger säntimental isch der Houpme Lombach ufgleit gsi. Dä het sech bloß überleit, wie viel er vo sym pärsönleche Nimbus welli opfere, für der Schloßherr z'bethädige. Me cha sech vorschtelle, wie-n-er ufg'athmet het, wo-n-er vernimmt, daß di etfüehrti faltschi »Cocotte« nid es Franzoseroß, sondere-n-eis vo de Chaisepfärd vom Schloßherr sygi.
Er isch einewäg nid am fründlechschte-n-epfange worde. Aber, wo-n-er du es Müschterli oder zwöi us der nächtleche Fahrt ygsetzt het, hei sech dem Herr vo Stürler syni Züg ufgheiteret. Es isch scho nümme meh so ärnscht gmeint gsi, wo-n-er der Finger ufgha und gseit het: »Jä loset, Herr Houpme, i mache-n-Ech de verantwortlech, wenn das Roß öppe-n-e Letzi sötti dervo trage.«
Der Schluß vo der Gschicht isch es guets
diner
gsi, und am Namittag het der Gschpane vom etfüehrte Roß üse Houpme-n-im Wägeli ga Bärn zoge.
60
 
 
III.
Alti Bekannti. Der Houpme Lombach het Figge-n-und Mühli. Der Luron dräit Brotchrügeli und macht die Einte z'lache, die Andere z'briegge.
Uf der alte Nydeggbrügg isch grad vor em Undere Tor am Brüggegländer es Garnchlungeli agmacht gsi, und der Fade vo däm Chlungeli isch i wenigschtes zäche Ziggzagg vo eim Gländer zum andere gschpannet gsi und het z'letscht imene Fürfueß g'än-diget, wo der Thorwart uf em schteinige Bank im Thorwäg ob allem Schnarchle no fescht mit samt de Lismernadle-n-i der Hand gha het. Am vorderschte Zigg-zagg isch z'mitt's uf der Brügg e Zedel
61
ghanget, und dert druffe het's i ugattleche Buechschtabe gheisse:
»Achtung!
Wer zum Dor hinauß will, mus warthen biß der Grumpacher-Sami denn Strumf außgelismet hatt.«
Wär dä Schtreich verüebt het, weiß i nid, und er gieng üs o nüt a, wenn nid das uschuldige-n-Obschtakel e Gsellscheft ufghalte hätti, die-n-is interessiert.
Vor däm wullige Schlagboum isch nämlech e schtattlechi, bürschi Vorgängere blybe schtah, die under mene prächtig gwobene Schpitzetnech es
poupon
treit het. Hinder ihre het sech der Toufizug, wo grad vo der Nydegg abe cho isch, gschtouet, und es sy Schtimme druus lut worde: »Was isch los? – Was git's?«, die-n-i sött ume-kenne, dunkt's mi. – E frylech, da schteit ja z'vorderscht der Houpme Lombach und het ds Blanche Hackbrätt am Arm, wo dry luegt wie der guldig Abedschtärn, so lieb und heiter. Si sy Götti und Gotte. Hinder ne schteit der zwöit Götti, der Papa Luron, mit der silberhaarige Mama Landorfer vom Schteinibach. Der Papa Vilbrecht scharwänzlet mit der geng no luschtige Frou Houpmänni Tribolet. Der dick Herr Wyß gugget dür sy großi
Lorgnette
-n-und schwätzt mit der Mama Vilbrecht, und z'hinderscht chunt, vo
62
väterlechem Bewußtsy ghobe, der Ruedi Landorfer mit dem Mélanie.
Dir findet's villicht kurios, daß üsi Lütli vo der hindere Schoßhalde grad Vater und Tochter für d'Göttischaft agschproche hei. Aber, was weit der? Me nimmt gärn wenigschtes ei hindersetzte Götti, und die sy ds sältmal ender rar gsi, und daß d'Frou Elisabeth juschtemänt ds Blanche under ihrne Fründinne-n-usgläse het, für mit dem vertroutischte Fründ vo ihrem Ma cho zueche z'schtah, isch villicht nid so verwunderlech. Da drüber het übriges niemer grännet, ußert öppe d'Frou Tribolet, wo gfunde het, es wär gar luschtig gsi, wenn si ihrem Gotteli no einisch hätti chönne cho Gotte sy.
Der Houpme Lombach het natürlech e bsundere Gschpaß gfunde-n-a der Lismete und het däm alte Schtadtsoldat welle-n-uf sy Art Bei mache. Mit nere wahre Donnerschtimm brüelet er i ds Torgwölb yne: »He, Wacht in's Gwerrr! Patrouille.« Uf das het der jung Herr Landorfer under sym Schpitzetuech es Zetermordiogeschrei erhobe-n-und der Vorgängere ds Fürtech gnetzt, ds Blanche het di Chraftprob vo sym
cavalier
delizios gfunde, und der Grundbacher Sami het us mene dienschtleche Troum use brummlet: »Batrull vorbei« und wyter duslet.
Under allg'meinem Glächter isch der Luron jitz
63
i d'Linie grückt und het mit sym schpanische Rohr e Schtich uf ds Grundbachers Buuch gfüehrt, daß dä mit mene Söuferlätsch ufgumpet isch und der Huet und d'Lismete het la falle. Bis er z'vollem erwachet gsi isch, het ds Blanche mit gleitige Hände ds Garn ufgwigglet, d'Vorgängere het der Töufling underem Byschtand vo allne-n-übrige Froue butelet und pantschet, und der Houpme Lombach het dem Torwart der Huet uf e Chopf drückt, daß er grad drunder z'sämegchrutet und wieder uf sy Bank abe plötscht isch.
Druf het sech der Zug wieder formiert, und me isch i der luschtigschte Schtimmung der Chlöschterlischtutz und ds Haschpelgäßli uf zoge.
Der Houpme Lombach, wo als ächti Soldatenatur jedi Situation gnoh het, wie si gsi isch und mit dem Inschtinkt vo-nere Geiß geng ds Beschte-n-obe-n-abgraset het, het sech mit syr Gotte gar guet underhalte. D'Konversation het er zwar fascht ganz uf sych gnoh, aber e rychi Etschädigung het er gfunde-n-i der bluemehafte Dankbarkeit, wo syni Witze-n-und Güntli uf ds sunnige Gsicht vom Blanche füreglöckt hei. Ja, wär weiß, öb nid sys Soldatetämperamänt ne gar no verfüehrt hätti, di Blueme-n-e chly uf ds Chnopfloch z'drücke, wenn si nid zwüsche der Vorgängere-n-und dem Papa Luron gwanderet wäre.
64
Wo si am Guet mit dem »Schnägg«, z'nächscht der Waldegg, vorby chöme, seit der Lombach, das heig jitz der Herr Brambärger us nere-n-Erbschaft übernoh.
»E dä glücklech Möntsch,« het's gheisse, »so ne schöne Landsitz.«
»Ja, i wett's meine,« fahrt der Lombach wyter, »
mais figurez vous
, daß er z'erscht no pfy gmacht het dervor, und wo me ne gfragt het, was er dranne-n-usz'setze heig, het er gseit, d'
pièces
syge z'chly, me chönnt nid e mal e-n-aschtändigi Lycht ha drinne.«
Under em Schatte vo alte, wüehlige Nußböume-n-isch ne d'Frou Elisabeth bis schier zur Waldegg etgäge cho.
Si het e chly bleichet gha sit däm mer se zum letschte mal gseh hei, a ihrem Verlobungstag; aber ihri Züg sy voller und üppiger worde, so daß si für ne Schönheit erschter Klaß het chönne gälte. Ihre-n-isch di neui Mode z'schtatte cho. Di riesigi Capote mit de wallende Fädere het zu ihrem Gfräsli e Rahme gä, wie ne der findigscht Maler nid besser hätti chönne-n-ersinne. Ds
corsage
het si mit Aschtand treit. Si het sogar trotz der Hitz di fyne filochierte Halbhändsche, wo bis über e-n-Ellboge d'Arme deckt hei, nid abzoge. Ds länge, glatte
jupon
het ihre liechte-n-und doch majeschtätische Gang
65
famos la zur Gältung cho. Si isch mit eim Wort
comme-il-faut
gsi vo Chopf bis zu de Füeße, und niemer hätti dänkt, daß si erscht vor zweene Monete amene chreftige Bueb ds Läbe gä hätti.
D'Vorgängere het natürlich ihri choschtbari Lascht der schöne Mama abträtte und die het du mit lüüchtende-n-Ouge-n-und früsch-rosigem Lache d'Komplimänt vo de Gescht ygheimset. Vo Schtund a het pärse die jungi Frou Landorfer dominiert, und niemer het das dütlecher gschpürt als ds Blanche, wo sech jitz plötzlech vorcho isch, wie-n-es usgschpannets Relais-Pfärd, nume mit dem Unterschied, daß es weder i Schtall, no uf d'Weid chönne het, sondere-n-i der Gschellscheft het müesse blybe.
Der chly Herr Landorfer het gholleiet und ufbegährt, wie wenn der Geischt vom Unggle Mäni uf ihn cho wär. Aber er het wenig Ghör gfunde. Me het ihm es Lulli i ds Muul gschtoße-n-und ne trotz allne Reklamatione-n-i sy Wiegle gleit.
D'Gsellscheft isch i d'Äßschube gange-n-und het sech under luschtigem Gschnäder zueche gsetzt. Der Tisch isch gar schön mit Blueme verziert gsi, so daß me ds Silbergschirr nid e mal so vermißt het (es isch natürlech z'Paris gsi, und Gäld zu neuem het me nid gha). Mit Lakeje het me-n-o kei Luxus tribe. Es subers, bürsches Meitschi isch am
passe-plat
gschtande-n-und het mit mene schtedtleche
66
Chammermeitli di ganzi Ufwartung bsorget. Choquiert het sech über di Wandlung niemer als öppe di schtyfe Herre-n-und Dame, wo i guldige Rahme-n-a de Wandschäft ghanget sy.
No im Gang usse, vor der Äßschtube, het der Luron der Houpme Lombach uf d'Syte gnoh und ihm zue g'chüschelet: »dites donc, capitaine, n'auriez-vous pas l'obligeance de faire un petit discours? Je vous en saurais bon gré. Ce serait mon devoir de le faire. Je suis l'ainé, mais vous comprenez, ça me causerait des palpitations. Mon cœur.... Vous savez.....«
»
Oui, oui, je sais que chez vous l'estomac remplace le cœur. Il faut bien le ménager dans vos circonstances.
«
Der Luron het e Ruck gmacht und syni feisse-n-Ougelieder so wyt ufezoge, als es gange-n-isch. Aber der Houpme het ihm nid Zyt gla zu nere-n-Antwort, sondere-n-isch gschwind i d'Äßschtube-n-yne und het sech jitz g'weidet a der Urueh, wo der Luron währed dem ganze-n-Ässe plaget het. Sy Appetit isch etschide schwär gschädiget worde dür d' Ungwüßheit, öb er ächt jitz de doch no müeß rede. Der Lombach het ne-n-äxpräß la ranggle-n-und a de Tischbei umeschtüpfe-n-und dänkt: »Wart nume, du muesch myni Dienschte tüür zahle.«
Erscht wo ne reschpäktabli Provision vo
67
schwerzleche Brotchügeli um ds Lurons Täller ume gläge-n-isch und däm arme Ma syni Muulegge ganz wyt abe cho sy, währed e-n-urüjigi Röti i sym Gsicht druf dütet het, daß öppis wie ne Toast vo-n-ihm well, pöpperlet der Houpme-n-a ds Glas, schteit uf und seit mit
aplomb
:
Mesdames et Messieurs,
C'est au nom des parrains et de la marraine que je prends la parole.
Les vœux que nous formons pour notre cher
Karludi
sont infinis. Je n'en relèverai que trois:
D'abord nous implorons sur lui la protection particulière du Tout-puissant.
Nous souhaitons ensuite que ce nouveau-né puisse devenir pour ses parents une source de bonheur et de joie profonde.
Enfin et c'est là ce qui remplit surtout notre cœur: notre petit
Karludi
puisse-t-il devenir un jour un digne fils de son illustre patrie si humiliée, prêt à sacrifier sa vie à son premier appel!
Mesdames et Messieurs, je ne doute pas que le rejeton de nos chers amis réalisera nos vœux, car son père vient de donner une preuve éclatante de son patriotisme et ce n'était que la tendre main de ses parents qui empêcha notre excellente et délicieuse hôtesse de se précipiter sous les baïonnettes de l'ennemi.
68
Que Dieu permette à cet enfant de lever une fois son épée pour rendre la liberté à notre chère patrie! Qu'il vive!
Me het sech erhobe, und het pütscht. Die erschte Gleser, wo sech berüehrt hei, sy das vo der Frou Elisabeth Landorfer und das vom Redner gsi. Är het derbi e suechende Blick über ds Glas uf sy schöni Nachbarin zur Rächte gworfe. Si hingäge het vor sech abe gluegt. Aber sie het, ohni's eigetlech z'welle, dem Houpme syni Komplimänt quittiert mit dem fründschaftleche Wohlbehage, wo ihri fyne Gsichtszüg verrate hei, und derby isch mit der Flüchtigkeit vo mene Wätterlüüchte-n-e rosige Schimmer über ihri bleiche Backe gfloge. Im Härz vo Beidne-n-isch ds Abedrot vom füfte Merz ufgflammet. I de dunkle-n-Ouge vo mene-n-andere Gascht hingäge het's wie verschteckti Gluet us schwarzer Nacht glüüchtet.
Der nachhaltigscht Effäkt het der Toast bi'm Luron gha. Däm isch im Ougeblick, wo der Houpme-n-a ds Glas pöpperlet het, e Schtei vom Härz g'rütscht, mindeschtes so groß wie sy eigete Schmärbuuch. Und jitz, wo me sech wieder zum Dessert gsetzt het, het er o sy ganze-n-Appetit wieder gfun-de-n-und isch derhinder wie wenn er der hungerig Särbet hätti, und zwüsche-n-yne het er pradlet, me isch nid nache cho mit lose. Natürlech het er sech
69
überschlückt und isch veieliblau worde, me het gmeint, jitz schräng's ihm de der Chopf a d'Dili, wie ne Champagnerzapfe. D'Frou Elisabeth isch chrydewyß worde-n-und het d'Flucht ergriffe. Der Houpme Lombach und der Herr Vilbrecht hei mit de Füüscht uf ds Lurons breitem Buggel umedröschet, ds Melanie und der Herr Wyß hei gagglet wie d'Hüehner, und ds Blanche het sym Papa welle Wasser yschütte. Aber, wo-n-er ds Wasserglas vor sech gseht, chunt er plötzlech wieder i ds Greis und hueschtet: »
non, non, non
– ghöhöhö –
non
– ghöhö –
merci mille fois
« und schwänkt ds Hindernis mit mene zünftige Schluck Neueburger abe.
D'Mamane Vilbrecht und Landorfer sy use-n-und hei alli Schtube dürsuecht für z'luege, was es der Frou Elisabeth gä heig. Z'letscht sy si vor nere Türe blybe schtah, hinder dere me-n-eim süscht i Rueh lat – wüsset-dr, ganz z'hinderscht im Gang linggs – und hei chehri-um pöppelet und grüeft: »Elisabeth« und glost, bis d'Frou Elisabeth se vom Hof us dür ds Gangfänschter gseh und ufegrüeft het: »Was heit der?«
»Ah du bisch da unde?«
»E pärse, i ha nume nid welle zueluege.«
Mittlerwyle sy du der Houpme Lombach und di beide Töchtere Hackbrätt o use cho und mit der übrige Frouewält i ds
bosquet
hindere gange, währed
70
der Ruedi Landorfer di drei eltere Herre-n-mit dem nötig schynende Vorrat vom Bessere-n-i ds
péristyle
gfüehrt het.
Ds
bosquet
isch eine vo dene schöne Punkte gsi, wie sie no hütt i de-n-üssere
campagnes
vo der Schoßhalde z'finde sy, es luschtigs Wäldli vo große Schatteböum, mit nere Lichtung gäge d'Alpe. Di beide Mamane hei e währschafte grüene Gartebank i B'schlag gnoh, währed der delizios Houpme mit de-n-andere-n-uf der Matte zwüschem
bosquet
und dem schtotzige Bord gäge ds Zollgäßli abe het afah
volant
schpile.
»Elisabeth«, het me bald druuf e Schtimm usem
bosquet
füre ghört, »i gloub, es wär besser, du chämisch e chly zue-n-is cho sitze.«
Aber d'Frou Elisabeth het nid welle der Name ha, daß si Rueh nötig hätti und isch bi de Junge blibe.
Ds Schpil het's e so mit sech bracht, daß me nach und nach bis a Eichehaag ob em Bord füre cho isch. Nid daß si öppe di wundervolli Bärg-Ussicht gluegt hätte. Me het nume für necher ligendi Gägeschtänd Ouge gha. Nume zwüsche-n-yne-n-einisch het der Houpme Lombach im Zollgäßli unde-n-e junge Ma gseh schpaziere mit mene Buebli. Vo Zyt zu Zyt sy si blybe schtah und hei zu de mächtige-n-Eiche-n-ufegluegt, wo di schlanke
71
Gschalte-n-i hälle Summerröck sech mit Lache-n-und Göisse-n-umetribe hei. Der Lombach het syni beide Fründe-n-umegkennt und ne gwunke, und die dunde hei g'antwortet. Der Ludi Bickhard het sym Zögling im Wytergah der Chilchsturm vo Bollige zeigt, wo am Fueß vo der Schtockere bländig wyß und heimelig us de Hoschtete füre gluegt het, und het ihm erklärt, dert äne syg är daheim und i däm Burehüsi rächts obe, gäge Ferebärg, wohni sy Muetter, si welle de einisch zsäme derthi, wenn's der Papa erloubi.
Dobe, am Eichehaag, isch me doch ändlech o chly müed worde und het sech am Bord i ds Gras gsetzt. Für Underhaltung het der Houpme geng gsorget, und d'Zyt isch vergange, me het nid gwüßt wie.
Es isch scho i schpätere Namittag gange, da ghört me vom Perystyle här gar es mörderlechs Gwaschel und Gschrei. Natürlech het's di Junge wunder gnoh, was dert gangi, und si sy d'Matte-n-uf gäge Bluemegarte zue träppelet, wo vor em Peristyle gäge d'Ussicht zue sech usbreitet het. D'Rose hei no geng ihri Pracht drinne-n-etfaltet, wie zu Unggle Mäni's Zyte.
Wo si zmitt's i der Matte-n-uffe schtande, gseh si obe, vom Huus gäge ds
bosquet
, di beide Tante Hackbrätt dahär zieh, mit Schüggi und Wadi.
72
Si sy für e Namittag yglade gsi, und d'Frou Elisabeth isch pflichtschuldigscht zue ne-n-ufe gschtöffelet, für se ga z'epfah.
Der Houpme hingäge het ds Blanche a eim und ds Melanie am andere-n-Arm i Garte gfüehrt. Er het die schönschte Rosechnöpf usgsuecht und syni Dame dermit dekoriert.
Aber chuum isch das gscheh gsi, so geit im Peristyle wieder das Gschrei los, und zum Etsetze vo dene Töchtere-n-isch es unverkennbar d'Schtimm vo ihrem Papa gsi. Und richtig, wo si uf di oberi Terrasse vom Garte chöme, gseh sie ne-n-obe-n-a der Peristyle-Schtäge schtah, am Gländer, und es Brüel und e Schpektakel verfüehre, daß es e kei Gattig gha het. Wie-n-er der Lombach gseht, faht er afah brüele:
»Hö –
le voilà – le voilà – le brave capitaine. Venez, il faut que je vous embrasse.
«
»Halt, halt, wo weit Der hi?« schreit hinder ihm der Ruedi Landorfer und het der Luron mit allne Chrefte zrück, offebar us Angscht, er fall ihm d'Schtäge-n-ab. – Der Herr Vilbrecht het eis mal über ds andere mit beidne Füüscht uf e Tisch ghoue-n-und sech nümme gwüßt z'bändige vor Lache, und der Herr Wyß het gwaggelet wie-n-es Gelatine-Chöpfli und sech d'Thräne-n-ab syne Pfusibacke gwüscht.
73
»
Comment était-ce donc – n'est-ce pas: ce n'était que la tendre main de sa délicieuse mère qui l'empêcha de qui qui qui l'empêcha de planter son épée dans – dans – la main de sa délicieuse mère – non – comment – hä hä comme ça...
« brüelet der Luron und schtürzt mit mene gräßleche-n-Usfall ufe Herr Wyß los.
»Hör uf, ds Donnerli, my Buuch isch nid e Prällbock,« zeteret der Herr Wyß und probiert sech z'wehre, währed der Herr Vilbrecht sym Schwiegersuhn z'Hülf schpringt, für der Luron vo sym Opfer abz'bringe.
»
Mais laissez-moi donc,
« fahrt dä furt und schtüüret wieder der Schtäge zue: »
O mes filles, mes filles, avez-vous jamais entendu un tel discours?
«
»Heit ne, heit ne,« schreit der Herr Vilbrecht, und wär' nid der Lombach vo unde zueche gschprunge, wär weiß, was gscheh wäri. Di Töchtere hei sech düre Garte-n-ab us em Schtoub gmacht.
Ds Beschte-n-isch gsi, daß der Luron emel afange-n-unde-n-a der Schtäge gschtande-n-isch und höchschtes no i-n-es
gazon
use hätti chönne trohle. Aber mit erneutem Enthusiasmus isch er uf e Houpme Lombach los torgget und het gschroue: »
Ah, je vous dis, c'était magnifique, je vous félicite, capitaine.
«
74
Di alte Chnabe sy no wyt dervo gsi sech z'schäme-n-über di Gschicht, da seit plötzlech der Herr Vilbrecht, wo dem Peristyle-Fänschter am nächschte gschtande-n-isch:
»
Morbleu
, jitz chöme di Froue.«
»Ghörsch?« seit der Herr Wyß zum Luron, »di Froue chöme. Nimm di e chly zsäme!«
»Weli Froue?« – Was für Froue?«
»He dyni Schwöschtere.«
»Wa . . . . «
Jitz het me gmerkt, daß öppis wie ne dumpfi Ahnung vo fataler Situation dür das benäblete Hirni gschtriche-n-isch. Aber bekanntlech isch ds erschte, was der Alkohol dem Möntsch nimmt, d'Fähigkeit zur Sälbschterkenntnis. Drum het der Luron nid welle der Überrumplet sy und seit:
»
Eh bien, qu'elles viennent! Je leur répéterai votre discours, capitaine. Vous verrez comme ça les touchera.
«
Di erschti, wo ume-n-Egge cho isch, isch d'Frou Elisabeth gsi. Schtyf wie ne Türlischtock isch si blybe schtah, wo si di Verfassung vom erschte Götti gseht. Er het sech merklech zsämegnoh und isch dermit no lächerlecher worde, so daß sech der Herr Wyß a ne Süüle vom Peristyle gchlammeret het, währed der Luron i zierlechem Plamp uf d'Frou Elisabeth zue tschirgget isch. Me het würklech nid gwagt z'dänke,
75
was es jitz chönnti gä. Aber di yschigi Chelti und der schträng Usdruck vo der junge Frou het ne doch du schtutzig gmacht. Er isch blybe schtah, würklech wie-n-e-n-Ochs am Bärg, und het mit glesige-n-Ouge vor sech ane glotzet.
»
Madame
,« faht er ändlech a, »
Madame
«; aber wyter isch er nid cho, vo wäge über der Achsle vo der Frou Elisabeth isch ds ewig maßleidige Gsicht vo der Tante Beatrice ufgange, und daß das bi Churzem schlächt Wätter bedütet het, isch ihm sogar i däm Ougeblick no bewnßt gsi. Er het sech chrampfhaft zsämegnoh, und under dene-n-Aschträngunge het sys Benäh zum wachsende Gaudium vom Herr Wyß plötzlech e Schtich i ds Säntimäntale-n-übercho.
»
Ah, mes sœurs, si vous saviez!.....
«
Aber wieder hei-n-ihm die füürschpeuende Blicke vo dene Froue ds Muul gschtopft. Er isch sech unsäglech hülflos vorcho und het verläge na passende-n-Ablänkunge gschnappet.
Di Froue hei rächts umg'kehrt gmacht, und währed der Luron hülflos i ds Peristyle-n-ufe luegt und zwüsche Mitlache-n-und Töubi schwankt, het im Hof, under der große-n-Ulme, e Beratung agfange, dere me vo Wytem hätti chönne-n-amerke, daß Wichtigs uf em Schpil schteit, vowäge di Froue hei, eini um die anderi, d'Händ verworfe, und alli Bott
76
sy zwo ufenandere zue und wieder vo-n-enandere, wie wenn si es Menuett täte tanze zsäme. Nume tuet me, gloub, bi mene Menuett nid geng mit dem Zeigfinger a sy eigeti Schtirne düte-n-und dem
vis-à-vis
ds zsämegrollete Händli under d' Nase ha.
Me isch der unglücklech Gaschtgäber ga reiche, und du isch du alles mit Gestikuliere-n-uf dä z'dorf.
Der Schtryt het sech da drum dräit, wie me mit dem Luron hei söll. D'Frou Elisabeth het eifach welle la aschpanne; aber d'Tante Beatrice het erklärt:
»
O merci, pour que vos domestiques puissent se scandaliser de mon frère
« und so wyters.
Di gueti Tante, wo natürlech kei Erfahrung gha het i settige Sache-n-und ihrer Macht über ds Brüederli alles zuetrouet het, isch nid gsi äne-n-ume z'bringe. Und so isch es du würklech derzue cho, daß di beide Tante-n-ihre Brueder zwüsche-n-yne gnoh und ne sofort nachem Adieusäge wie zwo Fürschprütze mit Schmählete, scharfe-n-und sanfte Lehre, begosse hei. Blanche und Melanie sy mit gemässenem Abschtand hindenache gange.
Die übrigi Gsellscheft het sech du wieder gäge ds
bosquet
verzoge, und zwar dasmal d'Froue-n-und d'Herre, villicht im dunkle Gfüehl, daß d'Trennnng vo de Gschlächter bi gsellschaftleche-n-Anlässe-n-eigetlech öppis dumms sygi. Si gscheht doch
77
nume, damit d'Froue mit ihrne Zunge-n-und d'Manne mit ihrne Gurgle-n-ungenierter chönne sündige.
Aber chnum het me sech im
bosquet
nidergla, so chunt der Lächema dem Ruedi Landorfer cho brichte, »es heig neuis da amene Herr im Gäßli obe-n-es Ungfell gä, me mangleti däich ga z'luege.« Natürlech isch uf der Schtell männiglech ufbroche. Vora isch der Houpme Lombach uf d'Schtraß use gschtürmt, hinder ihm här die drei andere Herre und z'letscht d'Frou Elisabeth. Zur hindere Hustür use sy ds Chöchi, ds Chammermeitli, ds Gartemeitli und der Gutschner cho z'loufe, und obe sy am Schträßli scho d'Lächefrou mit allne sibe Chinder, der Mälcher und d'Jungfrou und d'Tauner hinderem Haag gschtande-n-und hei berate, öb dä Herr es Weh heig oder öb er »trouchne« syg oder was ächt sünsch.
Richtig, öppe hundert Schritt wyter vom Hus, sitzt üse Luron z'mitt's uf der Gaß, linggs e Schwöschter, rächts e Schwöschter, und z'ringsetum woule di beide Kötere, wie wenn ds wild Heer im Azug wär. Blanche und Melanie chöme z'schpringe, beidi i Thräne.
Der Lombach und der Ruedi Landorfer rönne z'Hülf, so schträng si möge, und finde der Luron – seelevergnüegt.
»
Cela m'a coupé les jambes, ma foi, on n'est plus jeune,
« het er gmeint. »
Mais je t'assure Béatrice, c'était sublime, tout simplement sublime.
«
78
»
Et toi,
« schmählt d'Tante Beatrice usser sech, »
est-ce aussi sublime de se vautrer dans la fange comme un cochon?
«
»
Comment vautrer dans la fange? Je ne vois pas de fange et qu'est-ce que j'en puis, si mes jambes sont trop faibles pour me porter?
«
»
Tais-toi maintenant!
«
Der unerbouleche Konversation hei di beide junge Herre-n-es Änd gmacht, idäm si der Luron uf d'Bei gschtellt und wieder z'rück gfüehrt hei, für ne dert i d'Gutsche z'packe-n-und mit ihm i d'Schtadt z'fahre.
Dermit isch der Schouplatz vom Schtei des Anschtoßes gsüberet gsi. Aber was blibe-n-isch, di verderbti Schtimmung, het de-n-Uschuldigschte-n-am meischte weh tha, und die hei einschtwyle müesse-n-uschüschte, was di andere-n-ybrochet gha hei.
Meh für sich, als für anderi, seit d'Frou Elisabeth im Hof: »Wenn i das gwüßt hätti! – Nei, nei, es isch e Schand und e Schmach.« – Si het sech nid g'achtet, daß d'Lächefrou näbe-n-ihre schteit, süscht hätt si's für sich bhalte. D'Lächefrou het du gmeint, si müeß öppis antworte. Si het es Muul gmacht, wie ne Schranz im Papier vo mene Konfitürehafe und derzue Ouge wie vergifteti Heiti und, so guets mit ihrer Gälle gange-n-isch, düderlet:
»E i ha's emu scho mängisch däicht, der Wäg
79
syg e so wüescht da uehe. We de so ne schwäre Herr nid schtarch isch i de Schihe . . . «
»Pfyfebäggeli wüeschte Wäg,« fahrt ere d'Frou Elisabeth über ds Muul. Sie hätt'ere-n-am liebschte grad e Chlaps druuf gä.
Aber d'Lächefrou het sech der Situation welle gwachse zeige-n-und tältschet wyter: »es isch jitz haut o gar warm gsi hütt, u we si de aube so glihtig i Durscht yhe treiche, su git's es de no gärn, daß es ne e chly gägem Chopf chuut. Das isch ja wäge dessitwäge nüt angers, Frou Landorfer. Üser gange-n-aube na der Sichlete-n-o gärn ga lige.«
D'Frou Landorfer het ta, wie wenn si nüt ghörti. Am meischte het es se gworgget, daß das Wyb 's gwagt het, der Verglych mit sym Mannevolk z'zieh. Aber das mal het si sech müesse gschtah, daß nüt dergäge-n-az'bringe syg, und isch im Hus verschwunde.
Di anderi isch mit dem Bewußtsy dervo gange: »Dere ha-n-i eis gä,« obschon si eigetlech ganz öppis anders im Sinn gha het, als der Frou Landorfer eis z'gä. So sy halt mängisch d'Lüt. Lieber tröschte si sech dermit, daß si ds Gägeteil vo ihrer Absicht erwürkt hei, als daß si sech ygschtande, si heige gar nüt usgrichtet. Wenn's nume tätscht!
So isch dä schön Tag im Heuet verschtriche, und
80
meh als Eis het sech gseit, wenn nume d'Sunne dä überschprunge hätti. D'Froue hei ufbegährt, d' Herre gschwige-n-und hinder de Coulisse glachet.
Der Luron het am Zabe pradlet wie-n-es Buech und sech über syni beide Schwöschtere moquiert. Natürlech het ne der Durscht wieder afah plage-n-und er isch e Fläsche vo sym Lieblingswy ga fürenäh. Wo ds Blanche sech erloubt het z'säge: »Papa, dänket, was der Dokter gseit het wägem Wy,« isch er ungmüetlech worde-n-und het ihn's abrüelet: »
Ça ne te regarde pas!
« und het beidi Töchtere-n-usegjagt: »
Allez vous coucher, bécasses!
«
Ohni es Wort z'säge, sy si i ihres Cabinet gange-n-und schpäter i d'Schlafschtube. No lang hei se ne i der Äßschtube-n-und i syr Schtube ghöre schwätze-n-und poldere.
Ändlech het d'Nacht Rueh gschaffet, uf de Gasse-n-und i de Schtube, nume-n-im Härz vom Blanche nid. Währed di jüngeri Schwöschter scho i süeßem Schlaf gläge-n-isch, hei sech d'Ydrück vom Tag i mene-n-unerschöpfleche Thräneschtrom verkörperet. Es het di armi Seel ganz gschüttlet. »Wenn i nume-n-use chönnt us däm Züüg use, us däm Hus, us däm Lyb use!« Wär das no nid kennt das Weh, söll nid lache. Das git bösi, bösi Schtunde, bsunders, wenn me niemer het, wo eim verschteit. Allimal, wenn dem Blanche di
81
brönnige-n-Ouge-n-ändlech zuegfalle sy, so isch ihm die wankendi Gschtalt vo sym Papa erschine-n-und het mit glesige-n-Ouge-n-uf ihn's abegluegt. »
Bécasse! Bécasse!
« het's ne ghört säge. Und de isch de wieder der Houpme Lombach uftouchet näbe-n-ihm und het ne-n-uf d'Syte gschtoße-n-und mit artigem Komplimänt dem Blanche e Rose zuegworfe. Aber flugs isch e schöni, bleichi Hand derzwüsche gfahre, het di Rose-n-im Flug abgfasset und isch underem sinnlose Lache vom Papa Luron im Gschtrüpp verschwunde, und der Luron isch uf em Wäg am Bode gsässe-n-und het grinset wie-n-e-n-Aff, so daß ds Blanche sich sälber mit mene Schrei wieder gweckt und i neue Jammer gschtürzt het.
Es isch im Bett ufgsässe, het beidi Händ i ds
duvet
g'chrallet und sys Gsicht under Schluchze dry drückt.
Unterdesse het der Luron i sym Bett gschnarchlet wie-n-e Bäremani und weder dänkt, no troumet.
Aber di nächschte-n-acht Tag druuf het er nid guet gha. Alli mügleche Bräschte hei ne peiniget, und d' Tante Beatrice het ihm der Ringge-n-azoge wie no nie. Und für e Schpott het er o nid bruuche z'sorge. Dä Ruusch het me-n-ihm vorgha, so lang er gläbt het.
82
 
 
IV.
D'Madame Helvetia wird tätowiert. Vo Pflichte, Neigunge-n-und schmutzige-n-Eiertätsche. E verirreti Hamme.
Z'Paris het ds sälb Jahr o Eine glachet, währeddäm si i der Schwyz briegget hei. Me het ne nämlech ds Mäß gä, für der alte-n-Eidgenosseschaft es neu's Gwand, e neui Verfassung, z'mache. Und sie hei eini zwäg gschnyderet; aber das isch es böses Machwärk gsi. Niene het's rächt welle sitze. Het me vorne zueg'chnüpft, so het's hinde la gah; het me hinde zsämegnäit, so het's vornache d'Chnöpf abgschprängt. Du het me sech du uf ds Blätze
83
verleit, bis z'letscht nume no ei Blätz der ander gha und bi jeder Naht ds Blutte füre gluegt het.
Daß es derby niemerem wohl gsi isch, cha me sech dänke. Wär i der Schwyz es Muul gha het, het ufbegährt, und de helvetische Diräktore-n-isch es scho lang nümme wohl gsi, wenn si scho nid hei welle der Name ha. Dert, wo bi ihrne Nähte ds Blutte füre cho isch, hei si brav Tinte drufgschlirgget, aber sie hei wohl gschpürt, daß di Tätowierung nid warm git. Es isch eigetlech guet gmeint gsi, und mir hüttigstags verdanke villicht dene Schnyderbeschträbunge mängs. Aber dennzumale hei si am lätze Trom zoge, und hätt me se la mache, so hätte si di liebi, freji Schwyz vermuetlech no ganz z'Schande gmacht.
So lang ds französisch Militär no da gsi isch, het ds helvetisch Diräktorium chönne toubi Ohre mache. Aber vom Momänt a, wo d'Franzose-n-ihri Soldate zrückzoge hei, für öpper anders dermit z'beglücke, sy di Herre Diräktore nume no mit usgschpreitete-n-Arme z'Bärn umegloffe, wil es se dunkt het, si müesse sech a jedem Loubepfyler ga ha.
Erscht rächt gfährlech isch es worde, wo d' »Lächemanne« sech nah-ti-nah wieder uf em Chilchhof ygfunde hei. Natürlech isch es nid lang gange, so hei si sech dür uvorsichtigi Gschpräch verdächtig
84
gmacht, so daß der Statthalter Dolder für guet gfunde het, e bsundere Schpion uf e Chilchhof z'schicke, für di Herre ga z'beobachte. Me het's aber gmerkt und isch vo eim Bank ufe-n-andere züglet, het deschpäktierlechi Redesarte-n-über d'Regierung la falle-n-und isch z'letscht gar nümme cho. D'Unzufriedeheit isch geng größer worde, der Wunsch, ds Diräktorium los z'wärde, je länger, descht allgmeiner und dütlecher.
Das isch de jüngere Herre bald i Chopf gschtige. Es sy nere zu der Zyt gnue z'Bärn gsi, wo längi Zyti gha hei und gärn gseh hätte, wenn wieder einisch öppis gieng. Derzue het d'Unbeholfeheit vo der Regierung o no d'Undernähmungsluscht greizt.
Di gheime Komites sy wieder läbiger und rüehriger worde.
A mene schöne Namittag im Heumonet sy üsi drei Fründe-n-über d'Nydeggbrügg use g'wanderet. Der Ludi Bickhard het zu syr Muetter, ga Bollige-n-use welle-n-und het sy Zögling mitgnoh. Der Houpme Lombach het se begleitet. Er isch e chly rumpelsurig und hinderheltig gsi. Der Ludi Bickhard het gwüßt, daß der Fritz Lombach i di politische Vorgäng ygweiht gsi isch und het probiert, öppis us ihm use z'bringe. Aber der Houpme het sech hinder em Albärli verschanzet und adüttet, »d'
85
Schtube syg nid gwüscht«. Druuf het der Ludi afah brichte vom Militär und wie-n-är lieber Soldat würdi als Pfarrer; aber äbe, sy Muetter syg halt o no da, und dere z'lieb well er syni Glüscht überwinde, es syg ja eigetlech gschyder.
»Scho rächt,« meint der Houpme, »aber i bi der Meinung, wenn us mene Möntsch öppis wärde söll, so müeß er syne natürleche Neigunge nahgä. Us dir chönnt's de e gschpässige Pfarrer gä. Säg du lieber dyr Muetter d'Wahrheit: du wellisch Soldat wärde und si söll di halt i Gott's Name la gah.«
»I ha halt nid ds Härz, nere das anez'mache,« antwortet der Ludi, »lue, wenn du wüßtisch, wie si dranne hanget, du seitisch mer nid, i söll ere druusloufe.«
»Du bruuchsch ere ja nid druusz'loufe. Säg nere nume, wie's der z'Muet isch.«
»Ja, ja 's isch ja müglech, daß i se-n-äne-n-ume brächti; aber weisch, es isch halt so ne Sach mit de Neigunge. Me sött se chönne chrüzige, wenn si nid mit dem Pflichtgfüehl gyge.«
»Ja pfyfe, chrüzige! Däwäg tuet me halt sich sälber chrüzige, wenn me das töt, was eim der
élan
git zu syr
carrière
. Sym Härz mueß me folge, syne-n-Ideale, wenn me's i der Wält zu öppisem wott bringe. Das isch nüt, für syr Läbtig under ds Joch vo nere Pflicht z'schlüüfe, die eim i der Seel widerschteit.«
86
»Du bisch guet, dym Härz folge! Me mueß o no a di andere Lüt dänke.«
»Ja, wenn du de no uf di andere wottsch luege, so bringsch es dyr Läbtig zu nüt. Es git der schließlech niemer nüt derfür, wenn du di für anderi chrüzigisch.«
Das isch du üsem guete Bickhard doch e chly z'schtotzig cho. Er het öppis bessers gwüßt als der Houpme Lombach. Und doch het der Lombach öppis i-n-ihm ufguslet, däm er nid rächt Meischter worde-n-isch.
Si sy e länge Bitz schwygsam dür d'Bolliger-Allee us gange-n-und hei nid emal meh dem Albärli uf syni uschuldige Frage g'antwortet.
Der Lombach isch wahrhaftig e kei Philosoph gsi; aber es isch ihm doch vorcho, wie wenn er sy Fründ tiefer hätti la yne luege, als ihm sälber agnähm gsi isch.
Wo si zum Burdlef-Hölzli cho sy (das isch nämlech nid öppe z'Burdlef gsi, sondere dert, wo jitze ds Pulverhus schteit und di vertrappeti Feschtung uf em Bündefäld), het der Lombach syni Fründe bhüetet und isch i ds Hölzli abgschwänkt, ohni öppis meh z'säge, als er müeß jitz dert übere.
Der Bickhard het ihm no e-n-Ougeblick verwunderet nache gluegt und im Schtille dänkt: »Ähä, weß das Härz voll ischt, deß fließet der Mund über, Lombach!«
87
Er isch mit sym Zögling wyter gwanderet und het däm nachegschtudiert, was der Lombach ihm gseit het. »Wenn i am Änd der Muetter seiti, was i gärn möcht?« het er sech überleit. Unwillkürlech sy-n-ihm d'Blicke blybe hange-n-am heiter-grüene Roggenacher, wo rächts vo der Allee bis gäge-n-Oschtermundige sech usbreitet het. Wie schön isch das gsi! E liechti Byse-n-isch drüber gschtriche-n-und het ei silberigi Wälle na der andere drüber tribe, bald hie hi, bald dert hi. Der Ludi het sech gseit, das gäb es Bild für einisch i nere Predigt z'bruuche, wie sech d'Möntsche so laje hin und härtrybe. A ne Chilche voll Lüt het er dänkt und wie-n-er ne das wett usmale; nume-n-a d'Awändung uf sys eigete Härz het er nid dänkt.
Je wyter di beide Wanderer cho sy, descht eisilbiger isch der Ludi worde, und dä guet Albärli het gar nüt meh begriffe-n-a sym Mentor. Er het wohl gwüßt, daß der Ludi sy Muetter grusam gärn gha het, und descht gschpässiger isch ihm di merkwürdigi Verschtimmung vorcho, jitz wo me juscht zue-n-ere het welle.
»Was isch das dert für ne Flueh?« fragt der Albärli, wo si bi'm Siechehus vor d'Allee usechöme.
»Das isch d'Schtockere,« antwortet ihm der Theolog, froh drüber, daß ne sy junge Begleiter us
88
syne Grübeleie-n-ufgschüücht het. »Dert isch vor füf Jahre my Vatter verunglückt. Weisch, er het es großes Fuehrwäse gha und het d'Sandschteine-n-i d'Schtadt gfüehrt zum Boue. Du isch ihm du einisch es Schperrholz a Chopf gfahre, dert obe-n-im Schteibruch, und het ihm der Schädel gschpalte, daß er dranne gschtorbe-n-isch. Wenn das nid gscheh wär', so wär' i allwäg jitz nid bi dir, vo wäge der Vatter het welle, daß i mit mym Brueder d'Fuehrhalterei übernähmi. Aber d'Muetter het gfunde, es tüej's, wenn eine vo-n-is bi de Rosse blybi. Und ihre Truom isch es halt scho zu ds Vatters Zyte gsi, daß i einisch Pfarrer wärdi. Villicht wär's äbe gschyder gsi, my Brueder . . . . . . aber äbe, eine het halt müesse verdiene, und är isch der elter gsi.«
Uf das abe het der Ludi wieder gschwige-n-und gschwige, emel bis zur Wägmühli.
»Isch öppe-n-Eue Brueder schalus über Ech?« fragt der Albärli, wo du o afange het afah nachedänke, was ächt der Ludi heig.
»Bhüetis nei, das nid; aber er duuret mi halt doch e chly, er het's nid liecht mit sym Fuehrwäse.«
Dä Brueder isch dem nid juscht überyfrige Schtudänt e läbige Vorwurf gsi, trotzdäm er a-n-ihm ufegluegt het, wie a mene Wundermöntsch. Das glehrte Wäse het ihm schuderhaft imponiert, und er isch
89
mitsamt syr Muetter schtolz gsi druuf, daß si de einisch e Pfarrer sölle-n-i der Familie ha. Daß är mit syr schtrube-n-Arbeit müeß d'Chatz düre Bach zieh, het er i syne-n-Erwartunge gar nid emal epfunde. Aber descht meh het's der Ludi epfunde, wo im tiefschte Grund vo sym Härz gar nid a sy künftigi Pfarrei gloubt het und eigetlech Muetter und Brueder dür sys oberflächleche Schtudium nume hinder ds Liecht gfüehrt het. Das het i-n-ihm umebohret, und er het ds Gfüehl gha, me müeß ihm das us de-n-Ouge chönne-n-abläse. Uf öppis hi arbeite, a das me sälber nid gloubt, isch e Schinterei, und zu däm mueß eine meh chönne-n-als Brot ässe. Das het äbe-n-o der Lombach am Ludi usegschmöckt, und der Ludi het's gmerkt und gmeint, jitz wärde's de syni Lüt o useschmöcke.
Langsam sy si der Schtutz ufe gäge Bollige. Vor em Dorf hei si rächts abbogge-n-und sy dür nes schmals Wägli gäge ds Hübeli ufe, wo ds Bickhards ihres heimelege Burehus uf mene Bödeli zwüsche schöne Hoschtete gschtande-n-isch, mit der Front gäge Bärn. Uf der Syte gäge ds Dorf isch e Bank i der Loube gschtande, wo gwöhnlech d' Muetter am Namittag Obs oder Gköch grüschtet het. S'isch ihre Lieblingsplatz gsi, vo wäge vo dert us het me geng dä schön gwyßget Chilchsturm vor sech gha, ds Sinnbild vo allne-n-ihre Hoffnunge.
90
Und richtig, si isch o hütt wieder dert gsässe-n-und het Härdöpfel grüschtet. Näbe-n-ere-n-isch der »Bäri« uf der Bschüsi gläge, und hätti dä nid afah rure, so hätti d'Frou Bickhard gwüß nüt gmerkt, bis di Beide-n-uf nere-n-obe gsi wäre. Jitz luegt si uf, und wo si ihre Ludi gseht der Hubel uf cho, faht si afah lüüchte, schtellt d'Sach dänne, wüscht d'Händ am Fürtech ab und seit:
»E aber nei, wo chömet dir jitz här? Das isch jitz schön, daß dir eis da ufe chömet – Trineli, ga füüre!«
Ihri Gescht gseh und überlege, mit was me se chönnti fuere, isch eis gsi. Si het se vor ds Hus gfüehrt, wo zwüsche der Wand und dem Gköchgarte-n-e Räbloube mit suberem Plättlibode vo rotem Bachschtei gsi isch. Dert het me-n-uf der Schtell afah Tisch darlege, wie wenn's es Feschtässe hätti sölle gä. Niemer het das mit größerem Behage verfolget als üse dürsichtige-n-Albärli. Und bi däm allem het d'Muetter Bickhard ihre Ludi nid us de-n-Ouge gla. Si isch ohnihi e fründlechi Erschynung gsi, es Gsicht wie
crême
-farbige Sammet mit überus liebe graue-n-Öugleni und scho ziemlech grauem Haar. Si isch bürsch agleit gsi, mit dem eifache Chittelbrüschtli ohni Göllerchetteli. Über em wyße, hert gschterkte »Mänteli« isch es sydigs Halstüechli gchnüpft gsi. Hütt het aber das liebe,
91
heimelige Gsicht fey e so züntet vor Luscht und Freude.
Bald isch es losgange. Herrlechi feißi Milch, Anke, Chäs, Hung, Gröukts vo eigete Söuli, e-n-Eiertätsch, wo der Schmutz druffe-n-i allne Rägebogefarbe gschuumet und plöderlet het. Und nid z'vergässe das herrleche Burebrot.
D'Muetter Bickhard het eis mal über ds andere gseit: »Näht ume, näht, ässit, es isch no meh dinne.« Aber si isch ihrne-n-Ufforderunge mit der Tat voruus cho und het Schtorrete-n-uf di Täller glade, wie si bi ds Herr Brambärgers nid emal i de Schüssle-n-und Platte gsi sy. Und der Albärli het Ouge gmacht, wie Pfluegsredli und gfrässe wie-n-e Plebejer.
»Das isch nüt, Buebli«, het d'Frou Bickhard gmeint, »düecht's di öppe nid guet? – He? – Du muesch ässe, we me sövli wyt glüffe-n-isch!«
»Hör jitz Muetter,« het der Ludi afange brämset, »lue, so Schtadtchind hei nid glismeti Mäge.«
Aber si het nid abgä mit chäechle-n-und fuettere, bis ds Ludi's Brueder, der Gottlieb, erschine-n-isch. Dä het du ds Gschpräch uf Ludi's Schtudium bracht. Viel syg da neue nid z'brichte, het der Ludi gseit, es gang halt nid so gleitig ab Fläck. Zwüsche Muetter und Gottlieb isch ihm di letschti Schpur vo Muet vergange, öppis vo syne Neigunge la z'merke. Übriges isch er sech där Ufmerksamkeit gägenüber wieder viel größer vorcho i syr
92
Glehrtehut, und wo si du zsäme düre Gköchgarte-n-us zum Bänkli füre träppelet sy, wo obe-n-am Bord under mene Lindli gschtande-n-isch, het er dänkt, es wär doch schön, einisch sy Schtudierschtube-n-a so mene-n-Ort z'ha und da so der Sunnenundergang a z'tubake. Zu ihrne Füeße het d'Wägmühli i der schattige Mulde-n-unde gsurret, d'Worble het heimelig gurglet und brödelet, und der rot Abedhimmel het über di schöne Ghöft und di mächtige Boumgruppe zwüschem Oschtermundigerbärg und dem Schärmeholz e warme Duft gwobe. Dert, wo di wüehlige-n-Alleee sech vor der Schtadt vereiniget hei, isch alles im Abedschimmer verschwumme, so daß me vom Schtadtrouch nid viel gmerkt het. Chuum sichtbar hei sech ganz wyt hinde di purpurfarbige Fryburgerbärge-n-i Abedhimmel verschloffe. Bi däm fridleche Bild het würklech der Ludi ganz vo sälber syni fatale Glüscht vergässe, und wo-n-er gar du no gmerkt het, daß d'Muetter keis Oug vo-n-ihm wändet, wie wenn das Abedrot nüt wär gäge ds Morgerot i ihrem Innere, da het er sogar öppis wie Freudigkeit afah gschpüre-n-und het dänkt, es wär doch schön, wenn er der Muetter di Freud chönnt mache. »Wohl, i wott doch«, het er sech gseit und het sech mit de beschte-n-Etschlüsse verabschidet. D'Muetter het ihm no-n-es Seckli dürri Schnitz mit gä, will er die grüslech gärn gha het, und het verschproche,
93
si well de z'morndrisch ds Herr Brambärgers no dür e Gottlieb öppis Guets yne schicke, das wärd jedefalls nüt schade.
Der Ludi isch guetes Muets mit sym Zögling der Bärg ab gwanderet. Jitz wär er besser ufgleit gsi zum Brichte; aber jitz het's dem Albärli böset. Scho bi'm Rothus het er nümme rächt möge loufe, so daß der Ludi, für emel ja nüt z'versuume, dä Schpränzel grittlige-n-uf syni Achsle glüpft het. »Häb di nume-n-a myne Haare,« het er ihm fründlech gseit und der Huet i d'Hand gnoh.
Wo si zum Chrüzwäg hienache dem Rothus chöme, fahrt e-n-offene Wage voll jüngeri Herre-n-a ne vorby, und öpper druus het se grüeßt.
»Wär isch das gsi?« fragt der Ludi.
»I gloube der Herr Effinger vo Wildegg,« meint der Albärli, »und der Herr von Erlech vo Hindelbank isch o derby gsi.«
»Das sy di rächte,« het der Bickhard dänkt; »es schynt, es well rücke, daß die i d'Nächi vo der Schtadt chöme. S'isch allwäg hütt öppis gange dert äne, im Wittigkofe-n-oder z'Muri; der Lombach isch emel o dert übere.«
Unwillkürlech het der Ludi sy Schritt verlängeret, es het ne-n-i d'Schtadt zoge, und zue gärn hätt er no hinecht öppis vernoh. Di Herre sy-n-ihm je länger descht meh als Schturmvögel vorcho, wenn er sech gfragt het, warum die da so i d'Gäged chöme, ohni grad i d'Schtadt sälber z'cho. I syne fieberige Gedanke het der Wanderer gar nid gschpürt, wie sech sys Ryterli geng schlampiger über sy Chopf yne gleit und ne de wieder chrampfhaft a de Haare zoge het, bis es öppe bi de-n-erschte-n-Alleeböume ganz ängschtlech rüeft: »Herr Bickhard, es isch mer übel.«
»Eh bah, das wird nid so gfährlech sy.«
»Wohl, wohl. Leut mi abe, i wott abe.«
»Ja, muesch öppe dem Ueli rüefe?«
Der Albärli het unverzüglech mit Tatsache g'antwortet.
E peinlecheri Ernüechternng hätti däm guete Bickhard nid chönne widerfahre. Di dütleche Redesarte vom Herr Brambärger na der nächtleche-n-Exkursion ga Jegischtorf sy-n-ihm no geng i de-n-Ohre gläge, und sithär het's alli Bott gheisse, e serieuse junge Ma, e-n-angähnde Diener am Wort sött dieses nid und das nid und überhoupt, me heig nüt als Verdruß mit dene Schtudänte. »Das wird aber öppis chönne,« het er dänkt, währeddäm er sym Zögling der rüehrendscht Byschtand i syr Not gleischtet het, »das mal chönnt's mer hingäge fähle.«
Der Albärli isch schröcklech im Eländ gsi und het volländs nümme wyter möge. D'Sunne het sech uf e Jura gsetzt und dem Bickhard gschine zue z'rüefe: »Schick di, Ludi, i mueß wäger abe.« Si isch gsunke,
95
gsunke und – verschwunde. Jitz nimmt halt der Ludi sy Zögling uf d'Arme-n-und treit ne hei. Bis zur Schtadt het er sech wieder e chly bchymet, so daß er doch emel wieder het chönne loufe.
Der Ludi het dänkt, ds Gschydschte wärdi sy, der Frou Brambärger grad z'bychte, was gange syg und warum si nid früecher chöme. Aber der Albärli het sech scho überleit gha, wenn si daheim öppis merke, wärd me ne nie meh mit sym Lehrer la gah, und der Ludi het ne-n-o duuret, will er wohl gwüßt het, daß es de über dä härgangi. Drum het er dem Ludi gseit: »Säget nüt, mer wei nüt la merke, i nime mi de scho zsäme-n-und gange de früech i ds Bett. I säge de, i syg müed.«
Guet, so isch's abgmacht worde. Der Bueb het sech tapfer ghalte, het sogar no öppis z'nachtgässe, und der Ludi het sech mit frohlockendem Härz i syni Gmächer verzoge.
Am andere Morge chunt er wohlgemuet zum Descheniere-n-abe-n-und wartet i der Äßschtube mit »des Christen Lustgärtlein« under em Arm, für d' Morgenandacht z'läse. Da chunt d'Frou Brambärger übernächtig und geischterhast cho yne z'schieße: »Was heit Dir mit dem Albärli agschtellt? Wo syt der gsi? Dir syt ygchehrt mit ihm. Dir heit ihm gä z'trinke. Was heit Der ihm gä? Schnaps? Oder schlächte Wy? – Er isch totchrank, di ganzi Nacht
96
het er erbroche, me het der Dokter la reiche. Es isch kei Manier, wie Dir Ech uffüehret und mit absurdem Undank alles belohnet, was me-n-a-n-Ech ta het. Dir söttet Ech schäme i Grund-Bode-n-yne. Und Dir weit de no Pfarrer wärde, e settige Wirtshüsler und Verfüehrer. Dir verdientet, daß me-n-Ech würd usem Hus jage.«
Das isch alles cho, me hätti kei Gufe chönne derzwüsche schtecke. I weiß nid, wär am bleichschte-n-isch gsi, d'Frou Brambärger, der Ludi, der Milchhafe-n-oder der Albärli, wo im Hemli, mit ufgrissne-n-Ouge-n-under der Türe, hinder der Mama erschine-n-isch. »Des Christen Lustgärtlein« isch mit Vehemänz ufe Tisch gfloge, und der Ludi het gseit: »I cha ja gah, Frou Brambärger.« Er het mit dem Chifel gwaggelet und isch uf d'Türe zue. Da schpringt ihm der Albärli nache, chlammeret sech a-n-ihn und jammeret: »Nei, nei, blybet da! – Mama, i la ne nid la gah!«
D'Mama schtürzt sech uf e Bueb, ryßt ne-n-a sech und muschteret ne wieder i d'Näbedschtube i ds Bett.
Währed der Ludi no uf der Schwelle zum Vestibüle schteit, chunt der Herr Brambärger dahär. Der Ludi macht ihm ehrerbietig Platz und chunt hinder ihm wieder i d'Schtube: »Herr Brambärger verzieht, aber i möcht mer ds Wort zu myr Rächtfertigung erbitte.«
97
»Tüet mi nid mit der Sach längwyle,« seit dä und geit a sy Platz ga sitze, i der Erwartung, der Ludi läsi, wie üeblech, unde-n-am Tisch d'Morgenandacht.
Der Ludi und d'Frou setze beidi mitenandere zu ihrne
plaidoyers
a; aber: »Läset!« het's gheisse, woruuf derLudi gedankelos und mit eitöniger Schtimm sy Andacht het afah abeläse:
»Sälig sind die Sanftmüetige . . .« Er isch erschrocke-n-ob däm Tägscht und het läär gschlückt, so daß d'Frou Brambärger ufmerksam worde-n-isch und sech schtyf ufgreckt het. Aber der schträng Herr Gemahl het mit syne Muulegge gwunke, er begähri kei Underbrächung.
»Denn sie solle das Ärdreich besitze,« het der Huskaplan wyter gläse, währed natürlech di wyblechi Hälfti vo syr Gmeind ob allem Lose by sech usgmacht het, der Bickhard heig äxpräß dä Tägscht ufgschlage.
»Amen.«
»Jitz wott i wüsse, was Dir dem Bueb gä heit geschter.«
»He, was het er übercho? Brot . . .«
»Äbe, es wird e Tanggel gsi sy für Buremäge.«
»Anke . . .«
»Er wird öppe rächelig gsi sy.«
»Hung . . .«
98
»Dänk e so Wirtshushung.«
»Eiertätsch . . .«
»Äbe, da hei mer's. E so ne-n-Omelette vo allne fule-n-Eier.«
»
Excusez
, Frou Brambärger, my Muetter isch e-n-ehrbari Husfrou und het nid im Bruuch, ihrne Gescht . . .«
»I säge nüt vo Euer Muetter . . .«
E Fuuschtschlag vo der chnochige Hand vom Herr Brambärger uf e klirrende Deschenier-Tisch het Schwyge befohle. Er het sech ganz Schtoiker gschpürt und g'räägget:
»
Croyez-vous que je me laisserais ennuyer par vos mesquines disputes? Mon temps m'est beaucoup trop précieux. Comment pouvez-vous vous mettre en colère pour ces bagatelles? On voit comme la vanité vous domine puisque ces questions matérielles vous touchent de si près.
«
Uf das abe het es gägesytigs Bombardemänt vo wilde Blicke-n-agfange. Me het nüt ghört, als ds schmärzleche Sühne vom Theechessel uf der
servante
, wo dür ds Decheli vom Zougge geng Damfpsüfzer usgschtoße het sch . . . . sch . . . . sch . . . . sch . . . ., wie wenn er möcht säge: »schämet ech« und d'Wort nid rächt dür di ängi Röhre-n-use-brächti.
Jitz lütet's. Ds Chammermeitli chlopfet, chunt
99
yne mit nere prachtvolle Bure-Hamme-n-und mäldet: »D'Frou Bickhard laj d'Frou Brambärger fründlech grüeße-n-und schick ere da di Hamme.«
»D'Frou Bickhard? – Ja wahrschynlech, daß mir o no alli es
mal-au-cœur
nähme-n-und is üsi Mäge verderbe. Säget nume, i well nüt vo däm.«
Ds Meitli isch mit der Hamme-n-abzoge, verfolget vo wehmüetige Blicke vom Husherr. Der Ludi het sech etschuldiget und isch use, für sym biedere Brueder ga z'erkläre, was gscheh syg.
»Di Hamme bringe-n-i emu nid hei. Nimm du se Ludi, u red öppe chly mit der Herrschaft, we si de usgchuppet hei.
»Nüt isch,« seit der Ludi, »die bruuche jitz üser Hamme nid. Mit Gwali wei mer ne se nid ga yne schoppe. Si wäre-n-im Schtand, eim zum Dank no es Heft z'mache . . . . . o weisch, i gseh's, wo me so druus sötti läse: »Es isch doch eigetlech schön vo-n-is, daß mer is härgäbe, für eni Hamme z'ässe.«
»Aber hei nime-n-i se-n-emu nid wieder,« seit der Gottlieb.
»Nei, das wei mer der Muetter nid anemache; aber i weiß öpper, wo se gärn nimmt, chum nume mit.«
Der Ludi isch du mit sym Brueder i Konvikt vo
100
syne Schtudiekollege-n-und het dene di schöni Hamme-n-i d'Chuchi gschtiftet.
Underdesse het der schtoisch Herr Brambärger syr Frou e Szene gmacht, will me het vergässe gha, ihm Brot zum Descheniere z'bäje.
101
 
 
V.
Warum der Houpme Lombach dür ds Burdlefhölzli gange-n-isch. Er ebhanget mit syne Haare, aber nid a mene-n-Ascht.
Zur sälbe Schtund, wo der Houpme Lombach der Wäg dür ds Burdlefhölzli ygschlage het, isch d'Frou Elisabeth Landorfer i ihres
bosquet
hindere gange-n-und het sech dert mit nere luschtige
frivolité
-Arbeit im chüehle Schatte niedergla. Ds Meitli het imene grüene Chorbwägeli, desse Chorb mit Läderrieme-n-i hornförmige, hölzige Fädere ghanget isch, ds
bébé
bracht und näbe Bank vo der Mama
102
gschtoße. Vo däm
bosquet
wäg het dennzumal es schmals Fueßwägli zum Waldsoum vom Schoßhaldehölzli gfüehrt, ungfähr zum Punkt, wo du schpäter ds Hallerdänkmal ufgschtellt worde-n-isch. D'Frou Landorfer het albe-n-einisch ihri Arbeit la sinke, uf ds Chind gluegt, und de sy ihri Blicke-n-o öppe bis zum Wald übere gschtreift. Wo si einisch e so ufluegt, gseht si wyt äne-n-e Ma düre Waldsoum usebräche. A sym elaschtische Gang und der große, schön gwachsene Figur het si bald der Houpme Lombach erchennt. Er isch dem Waldsoum nah abe cho und het richtig ds Fäldwägli gäge ds
bosquet
ygschlage. Wär d'Frou Landorfer no gsi, wie vor zwöine, drüne Jahre, so wär si dem Fründ vo ihrem Ma mit eifältigem Härz etgägegange-n-und hätt ne mit ihrer graziöse Luschtigkeit epfange. Aber hütt isch si eigetümlich geniert gsi und het gloubt, si sygs ihrer Korräktheit schuldig, ne ganz la zue sech z'cho. Wo der Houpme, vo Chopf zu Fueß nüt als freimüetigi Galanterie, uf sächs Schritt vo der Frou Elisabeth blybt schtah und der Huet schwänkt, schteit si mit wohl überleiter Herablassung uf, aber e so, daß si düre Chindswage verschanzt blibe-n-isch. Natürlech het si-n-ihm doch müesse d'Hand gä und het nid chönne hindere, daß er di schlanki, soignierti Hand über ds Verdeck vom Wägeli mit mene
103
gwüsse-n-
empressement
a syni Lippe füehrt. I däm Ougeblick isch si wieder mit so berückendem Schtolz da gschtande, mit fascht gschlossene-n-Ouge, daß es der Lombach dunkt het, ds Chind hätti voll Jubelgschrei d'Ärmli na syr Mama sölle-n-usschtrecke. Es wär no einisch nüt Bsunders gsi a der Begägnung, wenn si nid beidi zsäme vergässe hätte, sech
bonjour
z'säge. Är het gar nume mit de-n-Ouge gredt, und ihres erschte Wort isch zuglych der Wink gsi zum wytergah.
»Der Ruedi isch scho gange. Dir wärdet ne-n-im Wittigkofe finde,« seit si.
»I ha's dänkt«, antwortet der Houpme, »i ha no öpper gäge Bollige begleitet.«
Da der Prinz i süeße Tröume-n-abwäsend gsi isch, het d'Frou Landorfer ds Wägeli la schtah und ihre schtille Verehrer ohni Verzug gäge ds Hus füre gfüehrt, für-ne-n-i ds Wittigkofe-n-abz'schiebe. Aber scho uf halbem Wäg zum Hus chunt ne d'Frou Houpmänni Tribolet etgäge. Unerwüschter het der Frou Elisabeth i däm Ougeblick kei Möntsch uf der Wält chönne cho, als ihri Gotte, wo mit zuenähmende Jahre geng meh der Trätschsucht verfalle-n-isch und geng e chly meh gseh und ghört het, als was würklech vorhande gsi isch. Grad juscht der Houpme Lombach isch nümme-n-us ihrer Visierlinie cho, sit däm er nere der Bär vo der
propriété du général
104
Schauenburg aghänkt gha het. Da sech di Beide zum letschte mal a der Toufi uf däm Fläck gseh gha hei, het me natürlech vo de damalige Begäbeheite-n-afah brichte, z'erscht vo de-n-agnähme-n-und nachhär o vo de-n-ungfreute. D'Frou Landorfer het gwüßt z'brichte, ds Blanche Hackbrätt syg nachhär so agriffe gsi, daß me's jitz i ds Schloß Rychebach gschickt heigi zum leue. Di beide Töchtere Hackbrätt mache-n-im Summer geng chehri-um es
séjour
bi ihrem Unggle z'Rychebach. Ob de das eigetlech grad ds Beschte sygi für ds Blanche z'kuriere, wüssi si emel nid, vo wäge-n-es wärdi gwüß Längizyti ha, wil jitz grad niemer jungs dusse sygi. Aber d'Frou Tribolet isch ere mit mene Syteblick uf e Fritz Lombach dry gfahre: »
O quant-à-ça, elle ne me fait pas grand'pitié. Je suis sûre que cette délicieuse solitude vaut mieux pour elle que ses promenades dans les arcades pour y chercher des rencontres et des aventures
«.
Der Houpme het gschmöckt, uf wän das gmünzt gsi isch und uf der Schtell het sy Widerschpruchsgeischt sech grüehrt. Wie wenn er dä Hieb gar nid gmerkt hätti, antwortet er der Frou Landorfer: »
C'est vrai, il faut que j'aille la divertir un peu.
«
Uf em Wäg zum Wittigkofe-n-abe het der Lombach sech überleit, er well grad z'morndrisch am Morge ga Rychebach, juschtemänt der chätzers
105
Gäxnase z'trotz. Der alt Herr z'Rychebach wärdi so wie so froh sy, öppis vo de politische Neuigkeite z'vernäh.
Hinder de gheimnisvolle Muure vom Wittigkofe-n-isch a däm Namittag nüt Gringers abgchartet worde-n-als der Schturz vom helvetische Diräktorium mit Waffegwalt. E Schtube voll tatedurschtigi Junker hei sech, ume-n-Emanuel vo Wattewyl und um e General von Erlech, vulgo Hudibras, gscharet, als Exekutiv-Komité und Chriegsrat konschtituiert. Me het der Zytpunkt für günschtig agluegt und bschlosse, zu de Waffe z'gryfe, so lang di helvetische Truppe no mit der Belagerung vo Zürich z'thüe heige. Als Operationsbasis het me Solothurn beschtimmt. Di erschti und schwärschti Sorg isch gsi, Waffe-n-und zueverlässigi Mannschaft ufz'trybe, vo wäge-n-a Waffe hei d'Franzose wohl-wyslech nid viel im Land gla, und de Lüte het me no nid überall chönne troue, wenn scho de Meischte ds neue Regimänt verleidet gsi isch. Und was rächti Chriegsgurgle gsi sy, so sy halt di meischte scho usser Land gsi under irged ere Fahne. Me het dene Herre, wo dem Volk vo anno achtenünzgi här als Offizier no bsunders bekannt gsi sy, d'Ufgab zuegwise, Mannschaft häre z'bringe. Der Lombach, als bsunders aschtellige Kärli, het mit andere zsäme sölle der Regierung, so guet wie müglich, d'Händ
106
binde. Der bescht Wächter vo der Regierung isch der Statthalter Dolder gsi. Und drum het me dermit welle-n-afah, dä unschädlech z'mache. Der Lombach und syni Fründe hei sech verabredet, si welle der Momänt abpasse, wo müglechscht e harmlose Soldat vo der Schtadtwacht vor Dolders Quartier d'Schildwacht heigi, und de welle si de der Schtatthalter mit Vorschpiegelunge-n-i ne Gutsche löcke-n-und ne-n-im Schloß Jegischtorf i Pänsion gä. Me het sech gägesytig ergellschteret für ds Undernähme-n-und isch am Abe mit freudigem Härzchlopfe-n-usenandere gange.
Üse Fründ Lombach het z'morndrisch no nüt gha z'verrichte-n-und het sech bi prächtigem Wätter uf e Wäg gmacht ga Rychebach. Dennzumal isch zwüsche der Undertor- und der Neubrügg no kei andere Wäg über d'Aare gange-n-als es primitivs Fahr, wo der Schloßherr vo Rychebach het la yrichte, e simple Weidlig, wo mit mene gwöhnleche Hanfseil a nere liechte Chetti gloffe-n-isch, ungfähr, wie me's no hütt macht.
Der Fritz Lombach het sy hälli Freud gha a sym Morge-Schpaziergang über d'Felsenou-Halbinsel, wo me linggs und rächts so schön uf d'Aare-n-abegseht, wie si zwüsche dene-n-üppige Waldbörder düre louft. Was ne-n-aber bsunders buschber gmacht het, isch ds Gfüehl gsi, daß er Öpperem, wo-n-er
107
übriges für sich gar gärn gseh het, gang ga-n-e Freud mache. Er het sech ufgla im Gedanke, är, der fetiertischt Härzbrächer vo der Schtadt, gang jitz a nere Tochter ga-n-e-n-Ufmerksamkeit erwyse, uf die si eigetlech nid so ohni Wyters dörf Aschpruch mache. »Die wird e Freud ha, wenn i arücke«, het er sech gseit und isch mit läbige Schritte-n-under em dürschynig-grüene Gwölb vo däm prachtvolle Buechewald abegloffe, wo der Chamme vo der Halbinsel bis schier i Schpitz füre deckt. Es äbe so guet gluunets Eichhörnli isch i luschtige Gümp über ne länge-n-Ascht abe cho und het grad zu Lombachs Höupte turnet wie-n-es Affli, bis es zwöits cho isch und ihn's am buschige Schtiel zoge het. Druuf sy si düre Boum uf gramslet und verschwunde.
Öppe-n-am Zächni isch der Lombach vore Wald use cho, grad
vis-à-vis
vom Schloß. Dert äne het alles i ländlecher Schtilli gschlummeret. Am bländig wyße Schloß sy di meischte Felläde sorglech zuezoge gsi für der Sunne z'wehre. Es isch wie usgschtorbe gsi. Nume der groß Schpringbrunne-n-uf der undere Garteterrasse het im Suuneliecht gschpilt, und ganz wyt äne, gäge Brämgarte zue, hei si uf der Höchi g'ämdet. Schattehalb isch no bläuleche Morgedunscht i de buschige Mulde-n-und Chräche gläge, währeddäm sech uf der Sunnsyte di hälle Buechechrone mit saftige Tribe gäge blaue
108
Himmel ufgla hei. I de Waldbuchte hei d'Wildtube gmüetlech grugget und der Schtächvogel het sech über syni schöne Flug-Böge gfreut.
Mit unverglychlecher Majeschtät het d'Aare-n-ihri Wasserschwade-n-im schwungvolle Boge vor em Schloß düre gwälzt und uf ihrem glesige Rügge-n-unufhörlech wächselndi Netz und Lätsche vo glitzerige Pärleschnüer gwobe-n-und wieder verrisse-n-und wieder gknüpft und derzue es merkwürdigs, klangloses Chorlied gsumset.
Der Houpme Lombach het ds andere-n-Ufer gmuschteret, aber niene keis läbigs Wäse chönne-n-etdecke. Ds Fahrschiff isch mit dem Schpitz under de Wyde-n-uf em Grien gläge-n-und het sech nid grüehrt.
Im Gartehüsi uf der obere Terrasse, näbem Schloß gäge-n-Abe, isch ds Blanche uf mene Divan gläge-n-und het gläse, vermuetlech d'Gschicht vo Hero und Leander, und derby nid viel dänkt. Vo de Schloßb'sitzer isch niemer daheim gsi. Da lat der Houpme mit syr chrachige Schtimm es paar hälli Jutzer vom Waldsoum flüge, und drü, viermal hei se d'Waldbörder umegä.
Und richtig, si hei der Zouberbann broche. Us em Gartehüsi chunt e schlanki Frouegschtalt i mene hälle Rock a di schteinigi Brüschtung. Der Houpme jutzet luschtig wyter und gseht zu syr Freud di
109
wyßlechi Gschtalt im Schatte vo de mächtige Terrasseböum verschwinde. Es paar Minute schpäter gseht er se, änet dem Schloß, dür di bluemigi Grasmulde-n-abe cho. Si geit über ds Bechli gäge-n-es Hüttli, wo offebar der Fährme hätti sölle sy. Der Houpme schpringt ds Bord ab zur Ländti, gseht aber ds Blanche, wo-n-er jitz dütlech erchennt het, suechend um ds Hüttli ume schtryche, wieder gäge ds Schloß zrück gah, a desse höche Muure-n-ufeluege-n-und ändlech bi der undere Terrasse verschwinde.
Vo neuem faht er afah jutze-n-und lat nid ab, bis ds Blanche wieder zum Fahr chunt. Da schteit si zwüsche de heitergrüene Wyde-n-und verwirft d' Arme-n-und schüttlet der Chopf. Jitz macht der Houpme mit de Händ e Schalltrichter und rüeft, so lut er nume cha: »Chömet sälber! Probieret nume!« und winkt und winkt. Si chunt uf ds Ländtibrätt, aber wyter trouet si sech nid. Si luegt ängschtlech uf di schießige Wälle-n-und winkt ab. Der Houpme faslet mit de Händ ungeduldig i der Luft ume-n-und dütet und winkt und rüeft, bis er se-n-i ds Schiff yne gwunke het. Wahrhaftig, si löst ds Schiff, und nimmt der Schtachel i d'Hand. Si dänkt, eigetlech syg's ja kei Häxerei. So und so mängisch syge si ja da übere gfahre, und es gang ja albe ganz vo sälber. Und daß e chly
courage
110
ds Einzige syg, was dem Lombach chönni imponiere, het si o überleit. Also, si schtoßt ab, der Weidlig chrauet uf em Grien und walpelet, und der Houpme rüeft bravo. Aber unerchannt drücke sech d'Wälle-n-um e Schpitz vom Schiff und lüpfe's und schuume. Der Houpme gseht, daß ds Seil uf der rächte Syte vom Schiff hänkt, schtatt uf der lingge, so daß es nid schön mit dem Schpitz i der Fahrrichtung liegt. Jede Ruederschlag het d'Flangge vom Weidlig no meh gäge Schtrom drückt, so daß e wüetige Schuum-Chamme höch ufgschprützt het. Er gseht, wie ds Blanche angschtet und macht Zeiche-n-und rüeft: »Ds Seil uf di anderi Syte!« Si lat ds Rueder hange, geit füre, schtemmt sech chneulige-n-a d'Schiffswand und zieht mit beidne Hände-n-am Seil, so daß si's würklech e-n-Ougeblick um ne Zoll cha lugg mache. Es dunkt se, jitz chönni ds Seil am Yseschtab übere rütsche-n-und lat's la fahre. Da git's e Chlapf, ds Seili macht e Lätsch i d'Luft ufe-n-und ds Blanche gseht plötzlech d'Böum am Ufer a sech vorbywandere, währed e kei einzigi Schuumwälle meh sech am Schiff chrüselet. Mit mene grusige Schrei fallt's i ds Schiff yne-n-und dänkt nume no: »Was wärde si daheim säge!«
Wo der Houpme gseht, wie plötzlech d'Aare mit unerbittlecher Macht und Rueh ds Schiff der dürab
111
treit, sy-n-ihm d'Schtifel und der Rock dervo gfloge, er het nid gwüßt wie. Der Huet het er erscht im Wasser usse-n-abgschüttlet, wo-n-er mit chreftige Züge dem Schiff nache gschwumme-n-isch. Sy Gedanke – wenn er überhoupt eine gha het – isch gsi: »i bi d'Schuld, i bi d'Schuld.« Kei Möntsch het gseh, wie di drü, ds Blanche, der Houpme-n-und der Tod mitenandere gfahre sy, uf der chrischtallige-n-Aare, under em blaue Himmel, im guldige Sunneschyn. Nume Dä het se gseh, däm Wind und Wälle besser folge, als d'Möntsche.
Dert, wo d'Aare der Boge linggs um ds Zächetermätteli macht, luege zwo Nagelflueh-Bänk über ds Wasser, di einti meh gäge ds lingge, di anderi z'nächscht am rächte-n-Ufer. Ihrem natürleche Drang na, hei d'Wälle-n-ihre Roub gäge ds rächte-n-Ufer tribe, so daß ds Schiff mit dem Hinderteil – es het sech dräit gha und isch z'tromsig gschwumme – uf das einte-n-Inseli ufgfahre-n-isch. Der Vorderteil isch i der Grippele vo mene Boum bhanget, wo zwüschem Inseli und dem Ufer feschtgschwemmt gsi isch. Der Weidlig het sech mit Wasser gfüllt, will er mit der offene Syte gäge Schtrom gheltet het, aber er isch fescht gsässe. Ds Blanche het sech drinn ag'chlammeret. Der Houpme chunt druuf zue z'schwümme-n-und probiert, sech am Schiff z'ha. Ds Blanche wott ihm hälfe, wo-n-es gseht, daß d'Gwalt
112
vom Wasser ihn under ds Schiff undere zieht, und fahrt ihm mit alle füf Finger vo der rächte Hand grad ob em
cadenette
-Band i syni Haar. Aber ds Wasser isch schterker gsi als di beide Möntschechinder und ryßt si beidizsäme-n-underem Schiff düre. Das isch ihres Glück gsi; denn zu zwöit hei si nid dür ds Gschtrüpp düre möge-n-und sy dank dem Chrampf, mit däm sech ds Blanche i de Haare vom Houpme-n-ygchrallet gha het, blybe b'hange. Jitz het sech der Lombach chönne-n-am Gschtrüpp use-n-arbeite-n-und ds Blanche nachezieh. Total erschöpft isch er näbe-n-ihm uf em Rügge gläge-n-und het e Zyt lang i blaue Himmel ufe gschtieret. Ds Blanche isch gläge wie ne Lychnam, ganz wyß im Gsicht, mit blaue, verbissene Lippe-n-und halb gschlossene-n-Ouge. A ihrne chrampfhafte Bewegunge het er hingäge gschpürt, daß no Läbe-n-i nere-n-isch. Er het mit zitterige Finger probiert, sech z'löse; aber es isch kei Müglechkeit gsi, di Finger us syne Haare los z'wiggle, si hei sech geng feschter dry g'chrallet. Da dänkt er, er well halt no chly warte, dä Chrampf wärdi de scho nahla. Jitz isch ihm du di bitter-peinlechi Komik vo syr Situation erscht klar worde; 's isch grad gsi, wie wenn si ne so lang am Schopf ha wett, bis er sech rächt druuf bsunne heigi, daß är, der fetiert Houpme Lombach, ihrem küehne Griff, dür dä si no tiefer i d'Gfahr yne
113
cho isch, sys Läbe z'verdanke heigi. Und si het ihn i ihrer gründleche-n-Ohnmacht so lang Zyt gä zum Nachedänke, daß ihm di Situation verzwackt unagaähm worde-n-isch. Er het probiert, se z'wecke; aber kei Wank het si tha. Wo-n-er du volländs gseht, daß d'Burelüt uf der Höchi öppis gmerkt hei und eis um ds andere ds Bord ab chunt cho z'schpringe, chunt ihm z'Sinn, daß d'Füchs, wenn si i ds Yse trappet sy, sech ds Bei abbyße für los z'cho. Vor allne dene Lüt het er sech nid welle bloß schtelle. Schützig, wie-n-er ja gsi isch, suecht er i allne syne Seck und Täschli und findet glücklech sys Fädermässerli. Hurti, hurti tuet er's uf und schnydt sech, no bevor der erscht Burebueb a ds Wasser cho isch, sy prächtige, natürleche – Zopf ab. Er isch no ganz intakt im feschtgschnüerte, gschwallete Band ygfäschet gsi, sünsch hätt natürlech di Gschicht früecher la gah.
Das arme, tropfednasse Blanche het mit sym Zopf i der Hand so gräßlech lächerlech usgseh, trotz syr Bleichi, daß er ihm du so gschwind wie müglech ds Haar us de Finger glöst und sy Skalp i Sack gschtooße het. Är sälber het natürlech usgseh, wie ne Zigüüner mit sym abgschtrupfte Balg, wo-n-ihm z'ringsetum i nasse Schträhne vom Chopf abgschtande-n-isch. Di bratigi Mittagssunne het dene beide Schiffbrüchige guet tha. Der Lombach het sech agschträngt, sy Unglücksg'fährtin zu Läbe
114
z'bringe-n-und het sowyt Erfolg gha, daß si emel d'Ouge wieder z'grächtem uftha het. Aber sünsch isch si da gläge wie-n-es Hüüfli Eländ und het kei Ton vo sech gä.
Mittlerwyle sy di g'wundrige Burelüt am Wasser i Linie-n-ufmarschiert und hei vorlöufig di Sach i-n-Ougeschyn gnoh, ohni no es Guetachte-n-abz'gä. Drum het me-n-einschtwyle-n-o d'Händ i de Hoseseck versorget. D'Manne hei du afah berate, öb me-n-ächt grad »uf Bärn yhe sött ga der Azeig mache,« will der Herr usgfahre syg. Eigetlech hätti niemer rächt gwüßt, was me sött ga säge. Erscht, wo der Fährme, e länge, usdorrete Halbschtumme, mit förchterleche Capriole-n-und unmügleche Töne dahär cho isch, het me du ungfähr errate, was gange sygi. Aber dem Lombach isch di Gschicht afange z'dumm worde. Er schteit uf und brüelet mit toubem Gsicht und ballete Füüscht über dsWasser: »Hälfet is doch übere, dir Löhle! Uf was wartet dir eigetlech no?«
Di verlägene Blicke vo de Bure sy bald uf e Weidlig, bald uf di Schiffbrüchige gfalle.
»Me mangleti haut da z'luege, wie me dä Weidlig chönnti chehre,« het's gheisse. Ds Mannevolk het sech ändlech i Bewegung gsetzt, aber bald gseh, daß me, ohni naß z'wärde, das Schiff nid het möge-n-errecke. Es isch däm arme Lombach nid erschpart
115
blibe, müesse zue z'luege, wi si der Bärg uf graagget sy, für ne Füürhaagge-n-und anders Wärchzüg ga z'reiche. Si sölle doch de wenigschtes grad e chly Chirsewasser oder süscht Brönnts mitbringe, für de Läbesgeischter vom Blanche e chly ufz'hälfe, het er ne nache grüeft. Aber si hei nüt ghört, und die, wo z'rückblibe sy, hei enandere-n-agluegt, öb ächt ds Eint' oder ds Andere well ga luege für Brönnts. Ändlich isch Eine dervo gschlaarpet. Wo-n-er ume cho isch, het me gseh, wie-n-er hinder me ne Boum undersuecht het, öb er ächt der rächt Gutter heig, natürlech nid nume mit der Nase, da wär eine ja syr Sach nid sicher. Na anderthalb Schtunde het me mit Porze-n-und Flueche der Weidlig ganz z'underobe-n-im Wasser gha. Aber er isch emel du wieder im Fahrwasser gsi, und d'Rettung a ds feschte Land het ändlech chönne gscheh. Der Lombach het du afange-n-e Schluck vom Brönnte gnoh und gseit: »Potz Hagel, wenn dä se de nid weckt, so weiß i de nüt meh.« Me het's du nume-n-üsserlech agwändet. Es isch no giftig gnue gsi für di fyni Hut.
Jtem, der Houpme Lombach het du ds Blanche uf d'Arme gnoh, und sech ob allem Trage-n-i di tiefe, bruune-n-Ouge versänkt, wo ne dankbar agschtuunet hei.
Unggle-n-und Tante vom Blanche hei eis glost, wo si ume cho sy und di Beschärung gfunde hei.
116
Der Houpme Lombach isch bis am Abe dablibe, wil er natürlech beschtimmte Bscheid het welle hei bringe, wie's dem Blanche gangi. Und de het sech halt sy Ufzug i de-n-etlehnte Chleider vom Schloßherr im Fyschtere-n-o besser gmacht, als am Tag.
Ja, ja, das het gä z'dänke. Weder di schwarze Tanne-n-im Brämgarte – er isch du über d'Neubrügg hei –, no der schön Schtärnehimmel hei ne dranne gschtört, nid emal der Chutzeruef. Syni Gedanke hei hütt am Abe geng wyt vorus welle, und das het's dem Fritz Lombach nid chönne. Es isch da öppis i der Zuekunft gläge, wo-n-ihm höllisch unagnähm gsi isch und wo-n-er nid gärn het welle dra gloube. Syr Gwohnheit na isch er lieber i der Nächi blibe mit sym Überlege.
Wie-n-es böses Gwüsse-n-isch er dür ds Aarbärgertor yne gschloffe-n-und di hindere Gasse-n-ab gschliche. Der Chopf het er sowyt i sy
Directoire
-Chrage-n-abe drückt als ihm's sy schlanke Hals erloubt het.
Daheim het o niemer nüt vo-n-ihm gmerkt. Er isch i ds Bett, het aber schlächt gschlafe. Me het ne-n-im Troum ghöre schwätze-n-und ufbegähre. Am früeche Morge scho het er der
perruquier
häre befohle-n-und mit ihm hinder Schloß und Riegel verhandlet.
Dä het natürlech nid begriffe, was das gä söll, wo der Herr Houpme d'Türe verriglet und mit
117
schlächt verschteckter Ufregung ne fragt: »
Savez-vous garder le silence?
« Der Anblick vo ds Houpme's Chopf het dem
perruquier
di Frag meh oder minder verschtändlech gmacht, und er het g'antwortet: »
O, si Monsieur savait quel magot de secrets je garde là
« und het sy duftendi Hand uf ds Härz drückt. »
Vous connaissez le sort d'Absalom?
« – »
Ah, je comprends, Monsieur a eu des aventures à la chasse. Oui, oui, le gouvernement devrait faire tailler les arbres.
«
Settigs Bläch het er no meh zum Beschte gä und derby dänkt, der Houpme hätti wahrschynlech besser ta der Simson az'zieh schtatt der Absalom. O lueget, d'Lüt sy schlächt.
Aber so geit's halt, we me de Lüt e blaue Duuscht vormacht. Sech e Zopf oder allefalls o-n-es Bei abbyße, für sich drus z'zieh, isch erloubt; aber lüge-n-isch minder.
He nu, me het üsem Houpme mit allerhand
trucs
und mit meh Bändle-n-als Haar es schicklechs Zöpfli zwäg bagglet.
Es isch erscht achti gsi, und zu ds Hackbrätts het me doch nid wohl vor de-n-elfe dörfe gah.
Der Houpme-n-isch lang i syr Schtube-n-ufe-n-und abe grönnt. Plötzlech schtürzt er sech uf e Chleiderschaft und es paar Minnte nachhär rönnt er mit Schtifel und Schporre zum Hus us. Wär
118
ne gseh het, het Verdacht gschöpft, es syg öppis Politisches i der Luft. Aber er isch schnuerschtracks i Brämgarte-n-use gritte-n-und dert, wie nid gschyd, im Wald umenandere gschprängt und het derby geng schtober vor sech ane gluegt. Ändlech galoppiert er wieder uf d'Schtraß ufe-n-und trabet über d'Neubrügg Rychebach zue. Mit dampfendem Roß chunt er i Schloßhof; aber hert vor em Schloß biegt er sy Choli wieder ab, blybt schtah, fahrt mit der Hand a ds Chini und byßt sech uf d'Lippe. Druuf schpringt er ab und zieht a der Husglogge. Me nimmt ihm ds Roß ab und füehrt ne-n-i di schöni, höchi Halle, wo-n-e Gallerie z'ringsetum geit. Er well d'Jumpfer Hackbrätt gseh, seit er. Ja, die syg no nid uf, het's gheisse. Me het ne-n-i ds bruun täflete Salon gfüehrt, wo-n-er dür ds offene Fänschter uf e Schouplatz vo syne geschtrige-n-Erläbnis het chönne-n-abe-luege. Undereinisch chunt's ne-n-a, er well wieder furt; er het scho d'Türfalle-n-i der Hand, da chunt der Schloßherr, e nätte, fründleche Ma, yne-n-und seit ihm, er müeß no chly Geduld ha.
»Was säge si z'Bärn?«
»Es weiß no niemer nüt.«
»Was? Dir heit no niemerem nüt gseit?«
»Wenn hätti sölle? 'S het no alles gschlafe, wo-n-i furt gritte bi.«
»Wo syt Der de no gsi, wenn Der scho so früech furt syt?«
119
»O i bi halt no schpaziere gritte. Wie geit's? – Wie het si e Nacht gha?«
»Es geit de no ordlech,
merci
.«
Dem Schloßherr isch der Houpme hütt merkwürdig vorcho. Er muschteret ne, lachet uf de Schtockzähnd und meint:
»Er isch Ech neue gschwind nachegwachse.«
»Pst!« macht der Houpme-n-und het der Zeigfinger uf ds Muul.
»Nei, nei, i säge nüt, he he he he.«
Underdesse-n-isch ds Blanche vo syr
toilette
här d'Schtäge-n-ab cho. Vor der Saaltüre-n-isch es blybe schtah, het sech a d'Wand glähnt und gmeint, es well ihm ds Härz i tuused Bitze verjage. Was dem Unggle-n-i däm Ougeblick es fröhlech-verschmitzts Ussähe gä het, het dem Blanche ds Bluet i Chopf tribe, so daß es usgseh het wie-ne-Füürlilie, wo's d'Tür ufta het.
Küehn, aber mit närvöser Bewegung, isch der Fritz Lombach uf ds Blanche zue und het ihm d'Hand gä. Zum Etsetze vom Blanche isch jitz no der Unggle-n-use gange-n-und het dene Beide no ne Blick zuegworfe, wo d'Bedütung vo mene Geiselchlapf gha het.
»Wie geit's Ech?« het der Lombach agfange-n-und het sälber schier e-n-änge Hals übercho, wo-n-er gseht, mit welem Härzchlopfe si-n-ihm antwortet. – Sobald si sech du e chly calmiert gha het, fragt er:
120
»Was heit Der dänkt, wo Der da so der dürab gfahre syt?«
»I weiß nid, nüt. I weiß überhoupt nüt meh. – I chume gar nid drus. Ha-n-i's troumet oder isch es wahr, daß ig Ech a de Haar packt ha und mit Ech i ds Wasser gfalle bi?«
»Ja, das isch wahr. I schäme mi, wie-n-e Hund.«
»E warum? Dir heit Ech doch nüt z'schäme.«
»Wohl, will ig Ech no mit yne grisse ha.«
»E da chönnet Dir doch nüt derfür.«
»Nei, es isch wahr. Das Wasser het halt e furchtbari Gwalt gha.«
»Was isch du eigetlech wyter gange? I bsinne mi a nüt meh, als daß Dir mi du der Bärg uftreit heit und daß vieli Lüt um is umegschtande sy.«
Das isch gsi, was der Lombach het welle wüsse. Wo si ne du wyter fragt, was du gscheh syg und wär se-n-eigetlech grettet heigi, antwortet er: »Ja, mer sy du halt a mene Wydeschtock blybe hange. I ha mi chönne ha, und Dir heit Ech a mi agchlammeret.«
»Äbe so hei si mer's geschter o erzellt. Dir syt also doch my Erretter gsi. Loset i möcht Ech irgedwie my Dank bezüge. I gäb Ech gärn öppis. Was miech Ech Freud?«
»Es isch nid nötig, i bitte-n-Ech. I ha jedefalls nid meh ta, als was my Hundspflicht isch gsi.«
121
»Wohl, säget mer öppis. – Scho daß Der mer nachegschwumme syt, isch e Heldetat gsi.«
»Nu i will Ech's nid wehre, wenn Der mer es chlys Andänke weit gä, obschon i's gwüß, gwüß nid verdienet ha. Aber, wenn's Ech doch Freud macht, so tüet mer di Bucht zeichne-n-oder male, wo mer grettet worde sy. Dir malet ja so luschtig.«
»Das isch zwar nid wahr; aber i will mer Müej gä, i will's probiere.«
Bald druuf isch der Houpme Lombach dervo gritte, viel rüejiger als er häre cho isch. Ds Blanche het gfunde, sys Härz syg e schlächte Prophet; aber es het sech harmlos drüber gfreut, daß es es neus Angelhääggli gfunde heig und het sech flyßig a d'Arbeit gmacht. Es het di Landschaft ufgnoh und se mit unändlecher Sorgfalt
en miniature
uf ne
tabatière
gmalet mit dem Datum vo däm dänkwürdige Tag.
Der Unggle het sy graue Chopf gschüttlet und zur Tante gseit: »Es wär' sech bi'm Donnerli der wärt gsi, däwäg cho z'hüschtere, nume für cho z'frage, wie's gang.
Non, vraiment, les jeunes gens de nos jours..........
«
122
 
 
VI.
Der Ludi nimmt e-n-Alouf, und der Grundbacher Sami heuscht z'Vieri. Bumbum! Böse Verdacht. Dem Houpme Lombach gumpet e Casärnefloh a.
Dem Ludi Bickhard hätti me bi ds Brambärgers am liebschte der Loufpaß gä. Aber der Bueb, der Albärli, het sech dergäge gwehrt wie-n-e Drack, so daß me für guet gfunde het, no einisch e
modus vivendi
z'sueche. Zu däm Zwäck het me der Huslehrer mit väterlechem Wohlwolle dem Pfarrer Müsli zur Purgierung überantwortet. Der Herr Müsli isch e vorträffleche Ma gsi und het si Ufgab vo der schönschte Syte-n-ufgsasset und se-n-o i der mildischte Form glöst. Er het nämlech der Ludi zum Ässe-n-yglade, für de mit ihm z'schtucke. Us
123
begryfleche Gründe-n-isch dem Ludi di Sach nid ganz rächt gläge; denn vor em Pfarrer Müsli het er e Mordio-Reschpäkt gha. Er isch no drümal um d'Plattform umegloffe, bevor er zaghaft am Pfarrhus a der Herregaß isch ga lüte. Der Pfarrer isch i mene bluemete Schlafrock uf der sunnige Loube gäge d'Aare gsässe-n-und het gschtudiert.
»Grüeß Ech, Bickhard,« het er gseit und ne mit heilig ärnschtem Blick gmuschteret. Er het ne gheisse näbe sech uf e Bank sitze. Der Ludi het Usflücht gsuecht und vo der Ussicht, vom Ruusche vo der Schweli und andere Sache-n-afah brichte, geng under de dürbohrende Blicke vom Pfarrer.
Undereinisch bricht dä das Gedamp ab und seit: »Loset, liebe Fründ, i möcht Ech nid der Appetit verleide, aber mer wei jitz grad no eis mitenandere rede. Dir wärdet scho wüsse, um was es sech handlet.« Und du het er du dem Ludi ds Zyt usputzt, ganz ghörig. Er isch houptsächlech druuf usgange, dem Ludi vorz'ha, wie wenig gwüssehaft er's mit sym Theologieschtudium nähmi. »Und jitz,« het er gschlosse, »
audiatur et altera pars
«
»I möcht Ech halt o um Nachsicht bätte ha,« seit der Ludi, »me dänkt halt o nid dra, daß ig eigetlech meh myr Muetter z'lieb Theologieschtudiere-n-als us eigetem Trib. Da überchunt me halt o liechter der Verleider.«
124
»Guete Fründ,« seit der Pfarrer und leit ihm d'Hand uf ds Chneu, »so heit Der als Bueb no dörfe rede; jitz söttet Der anders dänke. – Was wettet Dir eigetlech sünscht wärde?«
Die Frag isch dem Ludi ungläge cho, vo wäge vor de-n-Ouge vom Pfarrer het er der Plunder vo syne Tröume nid gwagt usz'chrame. Z'letscht platzet er aber doch füre: »I wär halt eigetlech gärn Soldat worde.«
»Aber um ds Himmels Wille, Bickhard, wär het Euch jitz settigi Flouse-n-i Chopf tha? – E aber, aber! – Das isch guet für Lüt, wo Protäktion hei. – I will ja nid säge, es isch o-n-e schöne Bruef für Lät, wo ds Züüg derzue hei, und es cha eine o-n-e rächte Ma blybe derby. Aber Dir, Bickhard? – Loset jitz, überleget Ech eis: Uf der einte Syte es paar Jahr ga diene, im beschte Fall mit ganze Glidere-n-umecho, ohni e Batze Gäld im Sack, allne Lüte-n-im Wäg sy, sech a kei Arbeit me chönne gwahne – und das isch der günschtigscht Fall; denn wie vieli chöme-n-a Lyb und Seel verchrüpplet ume-n-und gange-n-im Eländ z'grund? – Uf der andere Syte git me-n-Ech uf em Präsentiertäller d' Müglichkeit, der schönscht Bruef z'ergryfe, wo-n-e Möntsch sech cha wünsche. Wie mänge würd mit beidne Hände zuegryfe, wenn er i Euer Lag wär! E aber Bickhard, Bickhard! Das cha-n-i jitz nid
125
verschtah. Dänket doch o! Hättet Dir nume-n-e-n Ahnung dervo, wie sech e Möntsch drüber cha freue, wenn der lieb Gott ne so uf ne Chanzel schtellt und ihm ds Einzige z'verwalte git, was i Zyt und Ewigkeit Wärt het, Dir würdet Ech gwüß nid lang bsinne. I weiß zwar scho, es isch halt gschpässig i der Wält. Tuet me-n-eim e Huufe Gäld avertroue, so hei scho alli Lüt Reschpäkt vor ihm, nume wil er der Name het, kei Schpitzbueb z'sy. Aber wenn eim der Schlüssel zu Gottes Schatzchammere-n-i d' Händ gä wird, mit dem Befähl, usz'teile-n-a Groß und Chly und allne Lüte wohlz'tue, de gilt das nüt vor der Wält. Lueget Bickhard, i cha-n-Ech's säge, ds Pfarramt isch e schöni Sach. Bsinnet Ech! Bsinnet Ech! Dir müesset nid nume-n-a Eui Muetter dänke. Dir syt Däm verantwortlech, dä Euch syni Güeter avertroue wott. Und de isch es de nahdischt e-n-anderi Sach Verwalter z'sy under me-ne-n-absolut grächte Herr, dä weder Luune no Schtimmunge gkennt, sondere jahrus, jahry geng glych groß und guet isch. Wenn Dir öppis vo der Wält verschtüendet, so würd Ech das scho ylüüchte.«
»I gschpüre wohl, daß Der rächt heit, Herr Pfarrer,« seit der Bickhard, »i förchte nume geng, es chönnt mer äbe de a der nötige Treui fähle. De wär's de gschyder, i hätt nie agfange.«
»Jä z'tuusig, me mueß halt gloube. Meinet
126
Dir, der lieb Gott syg e so ne Fäldherr, wo syne Soldate nid emal der nötig Proviant gäbi? Dir müeßet nid geng a das dänke, was Ech jitz no zwyfelhaft schynt. Mit nere settige Gsinnnng gäbet Dir myr Läbtig o kei guete Soldat ab. E Soldat mueß o gah, wo me ne hischickt, ohni z'erscht z'frage, öb er de o Schpys und Trank überchömi. Wo-n-i agfange ha schtudiere, ha-n-i nid besseri Ussichte gha als Dir jitz. Es isch damals für jungi Lüt kei guete Luft gange.«
»Ja nu, i ha mer verwiche vorgnoh, e neue-n-Alouf z'näh, wo-n-i daheim gsi bi; aber ds Herr Brambärgers hei mi halt wieder drus bracht,« chlagt der Ludi.
»E me mueß sech nid so gschwind la etmuetige,« tröschtet der Pfarrer, »Dir machet mer neume nid der Ydruck vo-n-ere Soldatenatur.«
Z' gueterletscht het der Ludi wieder Muet gfasset, nahdäm ihm der Pfarrer no allerhand schöni Erfahrunge-n-us sym Pfarramt erzellt het, und het dem Herr Müsli i d'Hand verschproche, er well wieder mit Flyß hinder syni Schtudie.
Wo-n-er nam Ässe hei gange-n-isch, für der Albärli zum Schpaziere ga z'reiche, het er di beide Tante Hackbrätt mit dem Melanie i nere füürrote, zwöischpännige Berline gseh usfahre. Die sy uf e Bricht vom Houpme Lombach hi ga Rychebach ds Blanche gäge ds Melanie ga ytuusche.
127
A der Grächtigkeitsgaß chöme si juscht derzue, wie d'Schildwacht vor em Quartier vom Schtatthalter Dolder abglöst wird. Dä het im Hus vom Schultheiß vo Müline logiert.
E Sergeant isch dahärmarschiert und hinder ihm här der Grundbacher-Sami mit ufpflanztem Bajonnet, Gwehr im Arm.
»Bataillon halt!« het's gheisse.
»Ablösung vor!«
Der Grundbacher-Sami het sech
vis-à-vis
vo der alte Schildwacht ufgschtellt.
»Präsentiert ds Gwerrrr!«
Jitz hei di beide Soldate-n-enandere-n-ordonnanzmäßig agrännet, wie wenn si uf ds Kommando wartete, für enandere mit Schtumpf und Schtiel ufz'frässe.
»Konsigne übergä!«
Di Beide schtecke d'Chöpf zsäme, und di alti Schildwacht brummlet öppis. Der Albärli het nume ds Letschte verschtande:
»Isch no öppis z'frage?«
Da fragt der Sami: »Git's hie öppis?«
»Ja,« seit der ander, »muesch ume-n-i Hof hingere, ds Chöchi hocket aube-n-am Namittag ungerem Chuchipfäischter.«
»Konsini ubergä!« mäldet di alti Schildwacht.
»Gwerrrr – in – Arrrm! – Rächts um! Bataillon, vorwärts marsch! Nume geng mir nache!«
Der Albärli und der Bickhard hei natürlech müesse lache, und das het der Sami gseh. Drum isch sy erschti Tat uf em Poschte gsi, daß er mit dem Gwehrcholbe gäge di Beide-n-usgwäit het: »Furrrt da, Buebe!« Nachhär het er sech underem Loubeboge, i der Sunne-n-ufgschtellt und mit sym breite Chrottegsicht a d'Hüser ufe gaffet. Nah-ti-nah isch sys Gsicht geng breiter worde, wie wenn s vo Wachs wär und i der Sunne zsämeschmelzti. Ds Muul isch geng breiter worde, bis d'Muulegge schier a de-n-Ohreläppli ebhanget sy. Und d'Ougsdechle, wo schlampelig gsi sy, wie Flädermuussäcke, sy uf der üssere Syte wie Seck geng wyter abeghanget, und z'letscht het der ganz Soldat afah helte, bis der Näbelschpalter mit dem Gwehr i Konflikt cho isch. De isch er de wieder ufgschnellt und het zwo Minute lang ume tapfer dry gluegt.
Üsi beide Jünglinge hei der Houpme Lombach atroffe-n-und hei-n-ihm vo däm Wachtufzug brichtet, und es het se dunkt, das interessier ne meh als sünscht. Er isch pressiert gsi und het sech dervo gmacht.
So na nere halbe Schtund het's der Sami dunkt, er schtandi scho grüslech lang, er well jitz für öppis ga luege, so lang niemer umewäg sygi.
129
Uf syne chrumme Bei tschirgget er düre Husgang i Hof hindere, luegt a der Hinderfaçade vom Hus ufe-n-und gseht richtig zu syr Freud, was me jitz, hundert Jahr schpäter, d'
tournure
vo nere Frou nennt, über ds Fänschtergsims vom erschte-n-Etage-n-useluege.
»Chöcheli!« rüeft er schier zärtlech.
Kei Antwort.
»Chöcheli!«
Ds
jupon
rüehrt sech nid, währeddäm
vis-à-vis
im Hinderhus, ds Chöchi hinderem Fänschterumhängli zueluegt.
»Chöcheli!«
Jitz dänkt der Sami, da müeß me-n-anders sech bemerkbar mache-n-und probiert, öb er ds »Chöcheli« mit dem Bajonnet mög errecke; aber es isch grad e chly z'churz gsi. Als alte Praktikus chlätteret der Grundbacher uf d'Fänschtersimse vom
plainpied
, het sech mit der lingge Hand a mene Chlöbli, lähnt sech use-n-und schticht behuetsam mit dem Bajonnet uf em Gwehr der Muure na ufe, i das
jupon
. Aehä! Das würkt besser. Ds
jupon
isch sofort verschwunde-n-und het a mene Chopf Platz gmacht.
»Was isch jitz äu das für en häillosi Unverschämthäit, das?« rääggets obe-n-abe.
»Ume hübbeli!« seit der Sami, »hesch mer nüt z'vieri?«
130
»Jo fryli, Sie müend ha,« aatwortet ds »Chöchi«. Es isch nämlech d'Frou Schtatthalteri Dolder gsi, wo under ihrem Schtübefänschter öppis gnäit het. Si schtürmt wüetig i der Schtube-n-ume, für der passendscht Gägeschtand zum abebänggle z'sueche, findt aber nüt, bis si plötzlech uf der andere Fänschtersimse ds
saladier
mit mene schtattleche Räschte Heitibrei etdeckt. Der Sami het underdesse-n-afange der Huet mit dem Gwehr tuuschet und ne z'under-obe-n-ufe gschtreckt zum uffasse. Da chunt uf ei Plätschete dä Heitibrei obe-n-abe.
»Hu, hu, nid dernäbe!« brüelet er, wo-n-er ds ganz Gsicht und d'Haar und di suberi Uniform voll het und schier nüt im Huet.
E-n-unverfrorenere Kärli als der Grundbacher-Sami het's i der ganze Helvetik nid gä. Chunt nid dä Bursch ufe cho lüte-n-und heuscht dem Meitli e Löffel.
Das ghört du d'Frou Dolder und chunt wie-n-e Kartätsche-n-us em Gang cho z'flädere: »Ihr simmer jitz äu en unverschämte Mänsch. Warted Ihr nu, ich will dänn dem Härr Schtadhalter sääge, was Ihr für äin sind. Jitz machid, daß Er abechömid oder ich chum mit dem Bääse.«
»
Madame
,« seit der Sami, »Dir heit mer der Rock verschmieret, das isch ds Eigetum vo der
république....
«
131
»Wänd Er jitz mache, daß Er furtchömid oder . . .«
Der Grundbacher dänkt, der Gschyder gäb na, me chönni nid wüsse, wa so a nere-n-Aargäuere no z'Sinn chömi, und isch abe.
I der Loube-n-unde het er du überleit, es chönnt ihm de no fähle, wenn der Schtatthalter chäm, und lougne treiti nüt ab vo wägem Brei. Drum het er sech jedesmal, wenn öpper cho isch, uf d'Syte drückt.
Bim Vernachte fahrt e flotte Zwöischpänner vor. Es styge zwee jungi Herre-n-us und verschwinde-n-im Husgang. E dritte – es isch der Houpme Lombach gsi – blybt bi der Gutsche-n-und bhaltet der Sami schträng i de-n-Ouge. E Viertelschtund schpäter chöme si wieder use – mit dem Schtatthalter.
»Herrrr Schtatthalter!« hei si mit tiefe
serviteurs
gseit und ne zur Gutsche gwise, wo der Houpme Lombach am offene Schlag gschtande-n-isch. Der Herr Dolder isch yne gschloffe, und syni beide Begleiter hei sech zue-n-ihm gsetzt. Der Houpme Lombach het sech uf sy Choli gschwunge, wo-n-ihm e Chnächt uf der Gaß gha het. Si sy no nid der Schtalde-n-ab gsi, so merkt der Herr Dolder, daß si ne-n-agschmieret hei und faht afah schimpfe-n-und brüele, so daß der Poschte-Chef bi'm undere Tor der Fuehr nid rächt trouet und se wott ufhalte.
»Was mueß das gä? – Wo fahret dir hi?« brüelet er.
132
»I ds Siechehus,« antwortet der Houpme Lombach und rytet der Poschte-Chef schier übere Huufe, »dä Ma da drinne het helvetischi Chrämpf. – Jup!« Mit der Rytpöutsche hout er uf d'Gutscheroß, und si chessle zum Tor use. Am neue-n-Aargauerschtalde wartet ne Vorschpann. Flingg wird yghänkt, und im Galopp geit's der Bärg uf und furt. Zum Etsetze vom Schloßherr fahre si z'Jegischtorf vor und versorge-n-ihre Gfangene dert im Schloß.
Das isch d'Yleitung gsi zum Schtäcklichrieg, am 14. Herbschtmonet 1802.
Wo si der Grundbacher-Sami sy cho ablöse, het er martialisch präsentiert und mit sym veieliblaue Gsicht gmäldet:
»Nüt z'mälde, Herr Schärsant.«
Währed der Houpme Lombach mit sym G'fangene zum undere Tor use gritte-n-isch, isch ds Blanche, vo syne geschtränge Tante-n-eskortiert, zum Aarbärgertor yne gfahre-n-und daheim vo Schüggi und Wadi mit großem Hurrah epfange worde. Ds Melanie isch z'Rychebach blibe.
Überall het i de nächschte Tage-n-e drückendi Schpannung regiert, im ganze Land ume di politischi, trotzdäm me-n-uf Verwändung vom französische Gsandte der Schtatthalter Dolder z'Jegischtorf wieder het la loufe, oder villicht juscht wäge däm, i der Familie Hackbrätt e-n-anderi Schpannung, die um so
133
unlösbarer gsi isch, als der Houpme Lombach vorusse blibe-n-isch bi der »Schtäckli-Armee«. Öpper z' Bärn het troumet, er wärdi jitz de a der Schpitzi vo där Armee bald als Triumphator i der Schtadt yzieh und de . . . . jä und de?
Anderi Lüt, bsunders die, wo chly gnauer brichtet gsi sy, hei däm Triumph weniger zueversichtlech etgäge gluegt. Mi het gförchtet, ds Aktionskomité wo di helvetischi Regierung het welle verjage, bringi keis rächts Chriegsheer uf d'Bei. Und so isch es gsi. Währeddäm der General von Erlech z'Solothurn e Huufe chriegsluschtigi Lüt zsäme g'rammassiert het, vo dene zwee Drittel nume mit Schtäcke sy bewaffnet gsi, het der General Andermatt sys verfählte Bombardemänt vo Zürich ufgä und isch mit de helvetische Truppe-n-i hälle Sätze dür ds Aargäu cho, für d'Schtadt Bärn gäge d'Insurräktion z'verteidige. Drum hei si z'Solothurn nümme länger dörfe warte, für d'Schtäckli-Armee no besser usz'rüschte-n-und z'organisiere; sondere si hei müesse-n-ufbräche, grad wie si gsi sy, für dem Andermatt z'vor z'cho. Aber was ne-n-a Waffe-n-abgange-n-isch, hei si de meh
courage
gha als di Helvetische.
D'Schpannung het sech nah-ti-nah o de vierfüessige Bärnburger mitteilt; vowäge wenn bi de-n-Olympier der schlächt Lunn regiert, so git's liecht unde-n-us Schtüpf und anderi uhöflechi
134
Gfüehlsusbrüch. Uf ihre Kulminationspunkt isch d'Schpannung am früeche Morge vom 18. Herbschtmonet cho. Schüggi und Wadi hei so usöd gfägnäschtet, daß ds Trineli für guet gfunde het, se use z'la. Es isch o di höchschti Zyt gsi, sünsch wäre di Beide z'schpät cho. Si sy uf ihrne sibe Bei d' Schtadt ab galöpplet, uf e Löuferplatz, wo scho sit nere Halbschtund der vierbeinig Schtadtrat taget und gchnurret het. Es isch e schtürmischi Sitzung gsi, will di ganzi Hundewält gröblech provoziert worde-n-isch. Ds grundlegende Prinzip vo aller hundische Rächts- und Wältanschouung isch ja bekanntlech di unantaschtbari Gwohnheit. Drum chunt bi de Hünd o kei Sälbschtmord bi gsunde Sinne vor, wil das der gröbscht Verschtoß gäge d'Gwohnheit isch. Dem Metzger Schtierli sy Bläß het di beschti Schtimm gha zum ydringleche Vortrag. Drum het mene-n-ufgforderet der erscht Artikel vom
codex canensis
vorz'läse. Er isch mit de Vorderpfote-n-uf ne-n-Abwysschtei gschtande-n-und het vorgrurret:
»Wer sich in irgendwelcher sicht- hör- riech- oder fühlbaren Weise an der unwandelbaren und unverletzlichen, absoluten und aller Welt unentbehrlichen Gewohnheit (bi däm Wort hei alli Zuehörer reschpäktvoll gwädelet) vergeht, sei es ein zwei-, vier- oder mehrfüßiges Wesen, ist unverzüglich und wo er betroffen wird, mit allem Nachdruck zu beknurren, im
135
Wiederholungsfall zu schnellen und bei Widersetzlichkeit so lange zu beißen, bis ihm die Fetzen herunterhängen.«
Uf das hi het sofort e-n-eltere Mops e Schtrafantrag g'chältschet gäge di Kanonier und andere helvetische Soldate, wo am Löuferplatz und a der Längmuur Verschtärkungsarbeite gmacht hei. Dä Antrag isch agnoh worde, und me het e Deputation vo schpitzzähndige Rattefänger zur Exekution befohle, was zu nere chlynere Schlacht gfüehrt het, i däre di hündischi Sach underläge-n-isch, will me sech z' gschwind i d'Kanonewüscher verbisse het.
Das het du d'Schtimmung no verschlimmeret. Me het d'Sitzung vorlöufig ufghobe, für ga z'nüni z'näh. D'Mitglider vo der Lingge sy gäge d'Schaal zue, die vo der Rächte hei sech zu de verschidene Descheniere-Tische verzoge, für ga bäits Brot z'croquiere-n-und Milch z'lappe. Uf ihrem Gang d'Schtadt uf begägne Schüggi und Wadi mit andere Fraktionsmitglidere-n-es Mitglid vom helvetische Diräktorium a. Das isch, schtolz wie ne Pfau, d'Grächtigkeitsgaß ab cho und het sech gmeint, gar schuderhaft. Um sy guldverbrämte
Directoire
-Rock mit länge Fäcke het er e grüen-gäl-roti Schärpe mit Guldfranse treit, wo-n-ihm um d'Wadeschtrümpf umegflatteret isch, und uf sym neumodische, runde Filzhuet hei mächtigi grüeni, gäli und roti
136
Schtruußefädere gschwankt. Das het üsi vierbeinige Konservative förchterlech g'ergeret. Si hei gmeint, das syg e Pajäggel, wo's druuf abgseh heig, se z'ergere. Und will Eine b'houptet het, er heig dä scho einisch gseh, het me-n-e Widerholungsfall konschtatiert, und – hai! – sy si uf dä unglücklech Würdetreger mit Wuetgebäll los, so daß dä het afah um sech schtüpfe, bis ihm e Schueh dervo gfloge-n-isch. Eine vo de Hünd het das
corpus delicti
sofort erfasset und isch mit a d'Schütti hindere für ne ga z'vertrome. Währed jitz der Diräkter mit sym Däge-n-uf di Hünd losschticht und nie keine breicht, gumpet der Schüggi höch a-n-ihm ufe-n-und ryßt ihm di halbi Schärpe-n-abe. Ja es isch di höchschti Zyt gsi, daß e Patrouille derhär cho isch, süsch wär's dem Herr Diräkter no a ds Läbige gange. I ihrer Wuet hei aber di dumme Hünd sech o a der helvetische-n-Armee vergriffe-n-und nid abgä, bis dä arm, ungsellig Wadi mit syne drü Bei am Bajonnet vo mene Süchel vo wältsche Soldat zablet het. Si hei ne la lige. Aber der Wadi het sech no bis i ds Chilchhöfli gschleipft und dert i mene-n-Eggeli sys Dasy beschlosse.
Bald druuf isch es luschtigs Buebli d'Schtadt abgloffe, der Schtalde-n-ab, gäge ds undere Tor, und het sech ganz ungeniert zwüsche de Lüte-n-umetribe-n-und het yfrig glost, was si schwätze. Was hei si
137
gseit? »Si chöme. Si sy scho z'Froubrunne. Ja, warum nid gar. Bi der Wägmühli. – E das cha nid sy. – Wohl, wohl, der Chüjer het's brichtet. Ja, das sy drum disi. Nei, nei, üsi. – Der General Andermatt chunt über Burdlef. – Dumm's Züüg, si sy ja scho nächti im Grauholz hindereand cho. Nei, das sy äbe di Hiesige gsi, wo uf d'Husare vom Andermatt gschosse hei. – Wo geit's ächt o los? – He allwäg hie. Ja, warum schtande de di hiesige bi der chlyne Tschanz obe?« So het's dürenandere gredt, es isch kei Möntsch drus cho. Geng meh und geng meh Lüt sy z'säme gloffe, am Schtalde, im Cilchhöfli, a der Grächtigkeitsgaß, a der Schütti.
Ds Diräktorium isch im Marcuard-Hus a der Grächtigkeitsgaß versammlet gsi und het nid viel meh gwüßt, als d'Lüt uf der Gaß unde.
Der Oberscht Dolder (hütt het er Herr Oberscht gheisse-n-und e Fäderebusch ufgschteckt gha) isch dür das Gschtüchel abe gritte-n-und het alli Bott höflech müesse säge: »Obacht! – Obacht! – Obacht! – Gänd-Si au Acht!« Wältschi Patrouille (Waadtländer) sy ufe-n-und abe marschiert, hei gwaschlet und sy vo mißtrouische Manne-n-agranzt worde: »Heit nume d'Gringe nid z'höch uf, süsch git's de Gröübi.«
Am Schtalde het me-n-überhoupt keini fründleche Gsichter meh gseh, und di unschmeichelhafte Wort
138
sy je länger, descht ungenierter umenandere gfloge. Ds Gschtungg isch vo Minute zu Minute-n-erger worde, so daß du der Platzkommandant afange-n-es Bataillon
tambour battant
d'Schtadt abgla het. Bi'm vierröhrige Brunne, öppe da, wo d'Junkeregaß i d'Grächtigkeitsgaß ymündet, het me's gschtellt und einschtwyle da bhalte. Das het aber d'Gmüeter nid öppe beruehiget. Wär bärndütsch verschtande het, het um die Zyt scho gwüßt, öb's d'Schtattbevölkerung mit der helvetische Regierung het oder mit dene dusse. Es isch e so gsi, wie albe-n-i-n-ere politische Versammlung, wenn me-n-afange luegt, öb d'Schtuehlbei guet aglymet syge.
I de Hüser inne-n-isch es o nid grad heiter gsi. Vieli Lüt hei ihri Choschtbarkeite-n-afah verschtecke. Anderi hei d'Fellläde zueta und nume no-ne Schpalt gla, für ne-n-ordlechi Gwundernase-n-use z'schtrecke. Ja, di ängschtlechschte Lüt hei d'Hustüre bschlosse. Wieder anderi sy under de Fänschter gsässe, wie wenn si uf ne Feschtzug wartete. Zwöi Hüser weiß i, wo me grüslech im Täber gsi isch.
Afange bi ds Brambärgers isch wieder einisch Krawall gsi. Erscht vor es paar Tage het me dem Huslehrer gä z'verschtah, di politische Händel gange-n-ihn de nüt a. Und jitz richtig, wo me nid gwüßt het, öb am Abe vo der Schtadt Bärn no öppis meh wärdi sy als e Schutthuufe, isch ne der Albärli
139
drusgloffe. Dä Söubueb het's gwüßt, daß me dem Ludi meh oder weniger Husarräscht verschribe het und isch äxpräß dervo gloffe, daß me de der Ludi müeß usschicke, ne ga sueche. Und nach em Recäpt »Joggeli wott ga d'Birli schüttle« het me-n-eis um ds andere-n-usgschickt, bis nume no d'Mama isch daheim gsi, und keis het ds andere gfunde. S'isch emel niemer ume cho.
Bi ds Hackbrätts het e gueti Seel der Uszug veranlaßt mit der Nachricht vo der Ermordnng vom Wadi. Ohni öpperem es Wort z'säge, het sech ds Blanche usem Schtoub gmacht und isch sys Hündli ga sueche. Di beide Tante sy dem Luron cho säge, er söll uf der Schtell sy Tochter ga sueche. Aber dä het gseit: »
O si vous croyez que j'aie envie à me faire marcher sur les pieds dans cette cohue...
« und het e neui Pryse gnoh. Du hei si wohl oder übel sälber müesse ga.
Si sy usgrückt i ihrne grüen und grau carreaulierte Schlampiröck, wo grad under der Bruscht plissiert und vo da schlicht abeghanget sy. Um ihri magere Häls sy mächtigi, zaggeti Fraises gleit gsi, wie Schtachelhalsbänder. D'Haar sy am Hinderchopf mit mene wüetig große
écaille
-Schträhl ufgschteckt, i Guirlande under de-n-Ohre düre-n-a d'Schläfe füre zoge-n-und dert ufgheftet gsi, so daß si vo da i mehrere Röschtiwys-
boucles
i d'Fraise
140
abeghanget sy. Uf em Chopf hei si e riesigi
capote
vo grüenem Schtrou gha und um d'Achsle rotsydigi
shawles
Der Angschtschweiß isch dene guete
roulloulloux
dür d'Röschtiwys grunne, wie us mene Chänel, wo si underem Gschpött vo Waadtländersoldate-n-und Gassebuebe Schtalde-n-uf, Schtalde-n-ab gschtüffelet sy. Der Albärli isch grad derzue cho, wo ne-n-öpper nachebrüelet het: »I wele Flachsplätz wei si ächt di Gschüücher ga ufschtelle?« Am undere Tor träffe si der Herr Brambärger i sym Philosophemantel a, wie-n-er atelos vo der Längmuur chunt, ohni e Schpur vo syne verlorene Schaf etdeckt z'ha. Ja, dä hätti no lang chönne sueche.
Wo di drü wieder dem Schtalde zue wei, chöme si nümme vom Fläck. Me het obe-n-am Aargauerschtalde Ryter gseh uftouche, die gäge Brüggechopf abe cho sy. Ungeduldig drückt alles gäge ds innere Tor zue, für z'gseh, was es gäbi. Mit ateloser Schpannung hei sech alli Blicke-n-uf d'Fallbrügg konzäntriert. Jitz gyre d'Chettene, d'Brügg chunt langsam abe. Der Oberscht Dolder rytet yne, mit bärbyssigem Gsicht. Hinder ihm här, vo zweene helvetische Husare-n-eskortiert, chunt e-n-andere-n-Offizier mit verbundene-n-Ouge. Me het ne nid g'kennt. Aber uf sym Huet lüüchtet e handgroßi, währschafti Bärner-Cocarde, und die het wahrhaftig
141
der Aschtoß gä zu-n-ere schtürmische-n-Ovation. Es tuusedschtimmigs Gebrüel het d'Luft erfüllt: »Bravo! Bravo! Hie Bärn! Hie Schwyzerland!« Dir gloubet mer das villicht nid. S'isch aber doch wahr, 's isch hischtorisch. Me mueß nume nid vergässe, daß sit der große-n-Uschesslete z'Bärn no kei sicheri Hand g'regiert het. Und das het dem Volk afange weh ta. Nid o Wunder het me du Frend gha, wo di erschti, heimeligi, rot und schwarzi Cocarde wieder erschine-n-isch. Aber hättet dir erscht das Heft gseh, wo der Oberscht Dolder gmacht het, nadäm er dem Parlamäntär vom Aktionskomitee het la ds Tuech vo de-n-Ouge näh und d'Lüt du der Herr Effinger vo Wildegg erchennt hei, e-n-Offizier, wo vo anno achtenünzgi här i gröschtem Ansähe gschtande-n-isch! Ds Brüel het nid welle höre, und ds Drück isch, wo müglech, no erger worde. Der Oberscht Dolder het der ganz Schtalde-n-uf de Lüt schier müesse der Gott's Wille-n-ahalte, me söll se doch düre la. Bi'm Marcuardhus sy si abgsässe-n-und im Hus verschwunde. Di wältsche Soldate hei sech afange glängwylet. Sit zwone Schtunde sy si da gschtande, hei sech uf ihri Gwehr gschtützt und a Bode gschpeut.
Ändlech geit d'Hustüre wider; der Herr Effinger chunt mit läbige Schritte-n-uf sys Roß zue. D'Lüt mache sech zueche, für öppis z'vernäh. Währed er d'Zügel fasset und mit dem Fueß der Bügel nimmt,
142
drückt sech eine vom Insurräktionskomitee a-n-ihm vorby mit fragendem Blick. »Machet ech parat, 's geit los,« chüschelet ihm der Herr Effinger zue, sitzt uf und rytet der Schtalde-n-ab und furt.
Es het a der Nydegg scho eis g'schlage; aber i ihrer furchtbare-n-Ufregung hei d'Lüt gar nid druuf g'achtet. Z'Mittag gässe het der sälb Tag schier niemer. Ds Mannevolk het sech gwüßt Wy z'verschaffe-n-und sech dermit ds Oberschtübli no rächt g'heizt. D'Volksmängi het eim afange der Ydruck gmacht vo mene-n-Imb, wo z'allernächscht am Schtoße-n-isch.
Und üsi verlorene Lütli? Die, wo z'grächtem uf d'Suechi gange sy, hei geng no gsuecht und nachegfragt, nämlech di beide Tante-n-und der Herr Brambärger, aber ganz ohni Erfolg. Albe-n-einisch isch ds eint' oder ds andere hei ga luege, öb se der Hunger no nid hei tribe heig. Di beide Tante sy scho bald so grau und grüen gsi im Gsicht, wie ihri Röck. Am Horizont vo der Béatrice isch mit geischterhafte Fäcke-n-e
migraine
-n-ufezoge, der Félicie isch es sünsch gschmuecht worde. Si het sech nume-no mit Erbseletäseli bi der Bsinnnng bhalte-n-und het der Schwöschter es
flacon
i guldiger Fassung under d'Nase gha.
Währed däm allem sy der Bickhard, der Albärli und ds Blanche – i der Wächterschtube-n-uf em
143
Nydeggturm gsi und hei sech chöschtlech amüsiert. Nid daß si gheimi Inschtruktione vom Aktionskomitee gha hätte – die het der Sigerischt gha –; aber der Bickhard het der Sigerischt und sy Bueb, der Hans Gnägi, guet gkennt und isch uf di luminosi Idee verfalle, dä z'schmiere, daß er se-n-i Turm ufelaji. Si hei ds Blanche im Chilchhöfli bi sym tote Hündli gfunde. Me het enandere natürlech scho lang gkennt, und i der Abwäseheit vom ideale Mittelpunkt, Namens Lombach, het der Albärli der Vermittler gschpilt.
Me het es Heide-Gaudium gha, wenn me dür ds Fänschter uf der Schtadtsyte di beide graue Tante het gseh, dür d'Möntschemasse schlyche, bald jedi für sich, bald zsäme, bald mit dem Herr Brambärger. E chly ungmüetlech isch es ne mängisch scho worde, wenn si a d'Folge vo ihrem frävelhafte-n-Übermuet dänkt hei. Aber si hei sech halt gseit, das syg jitz
einisch
i ihrem Läbe, und daß es nid a ds Töde ga wärdi, hei si ja wohl dänkt. Ds Blanche isch nid vom Fänschter landwärts gwiche. Begryfet, vo dert äne, vo der Höchi vom Aargauerschtalde här, het är ja sölle cho, a der Schpitzi vo syne Heerschare. Das het doch e wunderbare-n-Aschpäkt verheisse.
He nu, si hei der Herr Effinger o gseh der Schtalde-n-uf galoppiere, und ihri Schpannung isch
144
schier no größer gsi als die vom Volk dunde, i de Gasse. Ds Blanche isch uf mene Schämel a sym Fänschterli gschtande, lüüchtend wie ne Göttin, und het scho lang, lang ihres Battiste-Naselümpli i der schmale, wyße Hand parat gha zum Winke.
Jitz – jitz chunt öppis füre dert äne, im Yschnitt vom Aargauerschtalde. Si chöme, si chöme! Jitz chöme si füre bi'm Rosegarte. Und dert äne! Lueget, lueget! Dert bi der Oranieburg.
Vo der Schütti us hei si's o gseh, und im Nu het sech der Ruef: »si chöme, si chöme« a Schtalde füre verbreitet, und es allgemeins Gsürm het d'Gasse-n-erfüllt. Bi'm vierröhrige Brunne hei si »Achtung!« kommandiert und d'Glieder g'ordnet. Ds Blanche schtreckt sy Arm zum Turmfänschter use, so wyt es cha und schwänkt sys Naselümpli.
Da ballet sech uf der Höchi näbem Rosegarte-n-es wyßes Wülkli. Pumm – ßjuuuu pfyft's übere Schtalde-n-awäg und – proutz! i d'Gibelwand vom Marcuard-Hus, und e ganze Chratte voll Schtoub, Ziegel- und Pflaschterbitzli räblet über ds Nachbardach uf d'Gaß abe.
Potz Schtärnebärg! Das het Läbe gä. »Bravo!« – »So rächt!« het me hie ghört brüele, jammervolli Göiße sy dert ertönt, alles isch dürenandere grochlet, aber niemer het gwüßt, wohi. Me het's nume ghöre chlepfe-n-und chutte; aber me isch nid drus cho, wo eigetlech.
145
»Brrrummbububumm« het's vom Löuferplatz g'antwortet, daß alli Schybe gchlirret hei und ds bröde-n-Jeps vo de Wänd abe cho isch.
»Pummbumm« hei si am Rosegarte gseit.
Im Turm obe sy di rote Backe verfloge, und großi, großi Ouge hei enandere-n-agluegt. Me het nid emal g'achtet, wie uf der Gaß unde d'Lüt umenandere gschosse sy und alli drei Schritt eis uf d' Nase tätscht isch, will's vor Angscht nid gluegt het, wo's trappet.
»Puburrumbumm.«
Vom Breitfäld här isch e Huufe-n-Infanterie über d'Börder abe cho z'ragle. Uf eis mal sy hinder allne-n-Alleeböum wyßi Wülkli ufgfloge, und am Schtalde het's uf de Decher »pligg – pigg – pägg – piligg – pigg« afah mache, und d'Chatze hei d'Rolle vo Manöverhase-n-übernoh und sy nume so dasumegfloge. Aber erscht i der Gaß unde! »Gligiliging – geliging – ging – ging – i bi bling« hei d'Fänschterschybe gjammeret und sy de Lüt um d'Chöpf gfahre. – Pligg – pägg – pigg isch's a de Muure-n-ume gfloge-n-und het d'Egge-n-abgschprängt.
»Prummbumm. – Pumm.«
Das het Luft gä, wolle. Z'ragletewys sy d'Lüt uf d'Hustüre zue cho z'rönne, und die dinne hei vo inne verha und nid minder brüelet als die dusse.
146
Dert rönnt e Bueb, wo vor Angscht nüt me gseht und ghört, a mene Ratsherr mit dem Chopf gäge Buuch, daß dä der Längi na uf ds Pflaschter use trohlet. Di Meischte schtürme der Schtalde-n-uf, schtüpfe sech, trappe sech und brüele ganz verrückts Züüg i d'Luft use.
D'Tante Beatrice ligt wie-n-es Schyt uf em Löuferplatz, schnappet na Luft und schlat wie bsässe mit ihrem
ridicule
-n-um sech, daß d'
eau de cologne
ds Pflaschter wyt um se-n-ume parfümiert. E Hund het ihri
capote
verwütscht und raset dermit im Kreis ume Löuferbrunne-n-ume. Ihri Schwöschter gruppet hinder em nächschte-n-Abwysschtei und schreit eis Gurts: »
Béatrice, Béatrice, viens ici! Viens ici!
«
I der Turmschtube-n-obe hei nume no der Ludi Bickhard und der Hans Gnägi usegluegt. Ds Blanche und der Albärli sy am Bode gruppet und hei keini Wort meh gfunde.
I weiß no e-n-anderi Schtube, wo me drin ume gschtande-n-isch und enandere-n-agluegt und nid rächt gwüßt het, was me söll säge, will me wahrschynlech ds Gfüehl gha het, me ghöri eigetlech nid dahäre. Das isch ds Salon im Marcuardhus gsi, wo ds Diräktorium taget het. Hätte di Herre ds Gfüehl gha, si ghöre vo Gott und Rächts wäge-n-a dä Platz, so hätte si nid ihri wohlusgrüschtete
147
Bataillon bim vierröhrige Brunne-n-und i der obere Schtadt la schtah, wo si sech glängwylet und gfluechet hei.
Währeddäm da Adjutante-n-und Ordonnanze-n-umenandere fiegge-n-und es Gschtürm yne-n-und use mache, ohni rächti Befähli z'übercho, wird emel o gmäldet, es syg Verrat im Schpil, es syge grad im Afang vo der Aktion us de Dachfänschter vom Nydegg-Chilchsturm Zeiche gä worde gäge-n-Aargauerschtalde. Uf dä Bricht hi, het der Kommandant Befähl gä, sofort der Turm z'dürsueche-n-und alles z'verhafte, was me drinne findi.
Underdesse het der Ludi Bickhard vom Turm us der Herr Brambärger gseh am Schtalde-n-umenandere-n-irre-n-und het dem Albärli gseit, si welle ga luege, der Papa sitzi dert so kurios uf der Schtäge zum
corps de gardes
am Wattewyl-Hus
vis-à-vis
vom Chilchhöfli. Aber wo si d'Schtäge-n-ab welle hei, het ds Blanche afah ufbegähre, si sölle-n-ihns nid allei da obe la, so daß du der Ludi by-n-ihm blibe-n-isch. Aber der Albärli het angscht gha und isch vorus gschprunge.
Der Herr Brambärger isch eifach der Übermacht vo syne Gedanke-n-erläge. Er het alli Erläbnis vo däm Vormittag philosophisch verwurschtet und isch drob ganz konfus worde. Daß er sys Sühnli verlore gha het, het ne scho ganz z'underobe ta, und
148
de het er überhoupt ds Allerschlimmschte vorusgseh. Er het gwüßt, wie schlächt es gschtande-n-isch um d' Schtäckli-Armee, d'Truppe vo der Regierung het er vor Ouge gha und, wenn er di Schtrytchreft vergliche het, so isch er eifach zum Schluß cho, jitz sygs us und es gangi alles zum T . . . . . Es wärdi es sinnloses Bluetbad und e Mordnacht gä, und di ganzi Schtadt wärdi der Furie zum Opfer falle. Drum isch er uf d'Schtäge vom
corps de gardes
ga sitze, und dert het er, wie der Papirius z'Rom welle sys Schicksal erwarte. Er het sys Houpt i sy graue Mantel ghüllt und Värse-n-us der Ilias afah vor sech här brümmele. Das het ne ghobe, und er het im Schtille sy Wüsseschaft prise-n-und triumphiert, wil er sech jitz einisch würklech groß vorcho isch, wahrhaft philosophisch. Da tönt wie-n-es Glöggli e bekannti Chinderschtimm i syni Reflexione-n-yne: »Papa, heit Der öppe Buuchweh?« Dä guet Albärli het ja d'Bräschte vo sym Papa gkennt und ne mängisch so gseh uf em Ofetritt sitze, mit dem Kamilletee näbe sech. Chuum isch di Frag use gsi, gseht der Albärli es Paar Ouge-n-uf sech grichtet, wie si äbe nume-n-us Ilion i ds nünzächete Jahrhundert
post Christum natum
hei chönne-n-übere glotze, und uf dä Blick chunt e chnochigi Hand und e Chlapf, daß der Albärli syni Füeß überem Chopf z'sämeschlat und sech mit de Händ a der Bschüsi
149
het. Chuum het er d'Füeß wieder am Bode, so gschpürt er di väterlechi Hand wie d'Fäng vo mene Gejer im Äcke, und es het ne dunkt, der Papa flügi nume so mit ihm d'Junkeregaß uf. Und daheim het er zum erschte mal i sym Läbe z'grächtem Brätsch übercho.
Ungfähr zur glyche Zyt het me vo der Nydeggbrügg här ds Trummel-Signal ghört zum Füüryschtelle. Das isch niemerem erwünschter cho als der Schtäckli-Armee; vo wäge, si isch mit ihrer Munition uffe gsi, und ihres Hauptkontingänt het scho afah usenandere loufe. Sogar d'Rovereaner, wo der Lütenant vo Werdt bis zur Brügg gfüehrt gha het, hei usenandere welle, wo si ihre beliebte Füehrer tot gseh hei.
Der ganz Namittag düre-n-isch parlamäntiert worde, und d'Schtäckler hei bald nümme gwüßt, weli Lischt no ersinne, für de Helvetische d'Ouge z' verha, daß si emel nid merke, wie schwach ihres Heer sygi. Gäge-n-Abe-n-isch ändlech d'Kapitulation erborzet worde. Di helvetischi Regierung het sech verpflichtet, z'morndrisch, – 's isch de Sunntig gsi – z'säme z'packe-n-und für ne-n-andere Platz ga z' luege. D'Schtadt Bärn het wieder de Bärner sölle sy. Am Mäntig hei de d'Schtäckler sölle-n-yzieh. Sobald d'Kapitulation bekannt worde-n-isch, hei sech d'Lüt zu de Siegere zueche gla. Alles het Freud
150
gha a däm glungene Handschtreich. Me het gjubiliert und der Sieg bschüttet, und di Herre vom Aktionskomite hei e-n-erschröcklechi Müj gha, Ornig z'mache.
Der Houpme Lombach und sy Fründ Landorfer hei ihri Lüt i der hindere Schoßhalde-n-ykantoniert und sy hei zur Frou Elisabeth ga z'nachtässe. Währed däm Ässe-n-im offene Peristyle, wo me natürlech seelevergnüegt gsi isch, merkt der Houpme Lombach, daß d'Frou Landorfer geng sy Coiffüre schtudiert, und das isch ihm verzwackt unagnähm gsi. Er het der Meinung gläbt, vo syne Rychebacher-Erläbnis wüssi no niemer nüt.
Z'letscht faht d'Frou Elisabeth afah lache-n-und seit: »Was heit Dir o gschpässigs a Eune Haare?«
»Dir syt doch e donschtigs . . . . . Di ganzi Zyt heit Dir Eui schöne-n-Ouge halb zue, daß me se nume-n-alli Schaltjahr einisch z'grächtem z'gseh überchunt; aber etwütsche tuet Ech de glych nüt,« antwortet der Houpme halb ergerlech.
»Was heit Dir gmacht?« lachet si, und der Ruedi Landorfer faht o a dä Schopf schtudiere.
»Das säge-n-ig Ech jitz einisch nid.«
»Papperla, füre mit! I wott das wüsse.«
»I mueß jitz ga luege, was mys Chriegsvolk macht,« seit der Houpme-n-und schteit uf.
»Das gilt sech nüt,« antwortet d'Frou Elisabeth und packt ne bi'm Ermel.
151
»Nachhär de villicht,« seit der Houpme, ryßt sech los und isch i eim Satz über ds Peristyle-Schtägli ab und furt.
»Das nimmt mi jitz bi'm Guggerli wunder,« seit d'Frou Landorfer zu ihrem Ma. Dä schüttlet der Chopf und seit: »Wart nume, dä wei mer de hinecht no i ds Gebätt näh. – I will jitz o no gschwind ga luege, öb alles i der Ornig isch.
Es isch e schöne, hilbe-n-Abe gsi. Uf em Moos unde-n-isch e duftige Näbelschtreife gläge, und über di brüünleche Lindechrone vom Wittigkofe hei d' Schneebärge glüit, währed der Schatte vom Landorferhus hübscheli, hübscheli düre Garte-n-ab gschliche-n-isch, a de Roseschtämmli ufe, über ds Wejerli, am Schpringbrünnli ufe, bis er ds guldig Chrönli obe-n-abgfange-n-und de Guldfische-n-i ds Schlammbettli abegworfe het. D'Frou Landorfer het sech na mene Gang düre Garte wieder im Peristyle nidergla und e gueti Fläsche, Pfyfe-n-und Tubak la bringe, für ihri Yquartierung im schpätere-n-Abe guet z'bewirte. Si het druuf schpekuliert, ihre Gascht dermit gschprächig z'mache. Scho-n-e schtattlechi Zahl Gäng het si glismet gha und mit müetterlechem Wohlbehage d'Schtrümpfli für ihre Schprößling uf e grüene Tisch gleit und mit de Händ glatt gschtriche, da mäldet me d'Visite vom Herr Hackbrätt.
»Der Herr Hackbrätt? – No so schpät?« fahrt
152
si uf. »
Afin
, füehret ne-n-yne, aber suechet de di Herre, i wott ne nid allei goume. Und de bringet mer de d'Lampe.«
»Hä hö – hö, hö, –
je comprends très bien,
« ghört si zu ihrem Etsetze scho sy Schtimm, und im nächschte-n-Ougeblick schteit er vor nere, mit chyche-n-und schnnppe, lüpft mit der lingge Hand der Huet und tupfet mit dem sydige Naselumpe-n-i der rächte sy's ufblasene Gsicht ab.
»
Je vous fais mes excuses, Madame, ce n'est vraiment pas le moment de faire des visites, mais c'est une cause tout-à-fait extraordinaire qui me force de vous déranger si tard.
«
»
Prenez place, Monsieur, s'il vous plait.
«
»
On me dit que le capitaine Lombach est chez vous?
«
»
Il vient de sortir.
«
»
Äh! sacre double! Sorti? Vous voulez dire évadé, hein?
«
»
Eh, Monsieur! – Nous l'attendons encore ce soir.
«
»
Comment vous l'attendez? Prenez garde, Madame, qu'il ne vous vole pas votre parapluie ou d' autres choses.
«
D'Frou Landorfer weiß nid rächt, söll si lache-n-oder sech förchte. Ihre-n-isch der Gedanke-n-ufgschtige, es chönnti dem Luron im Chopf fähle.
153
»
Ça vous étonne, Madame,
« fahrt er furt, »
mais je vous dis, je crains qu'il soit
dürebrönnt
avec ma fille,
mit dem
Blanche.....
«
»
Quelle idée, Monsieur!
«
»
C'est plus que probable, Madame.
«
»
Mais je vous assure que Monsieur Lombach vient de souper chez nous.
«
»
Madame,
« seit der Luron mit blitzende-n-Ouge, »
je vous conjure de me dire la vérité. – Où est ma fille?
– Dir heit o d'Finger drinne.«
Er isch ufgschtande-n-und het das hert vor der Frou Elisabeth gseit, so mit mene Tönli, wo nid juscht heimelig gsi isch. Si isch ufgschosse-n-und het der Schtuehl vor sech häre gschtellt und e Syteblick i Garte-n-use gworfe.
»
Monsieur, comment saurais-je quelque chose de votre fille? Je ne l'ai pas vue une seule fois depuis le baptême de mon fils. Vous savez, Monsieur, depuis cette jolie petite fête que vous m'avez gâtée par votre conduite scandaleuse. Et si vous vous imaginez que je me laisse insulter de nouveau par vous....
«
I däm Ougeblick gseht si ihri beide Herre-n-i Garte cho. Ganz hübscheli sy si uf ds
gazon
düüsselet und hei di Szene beobachtet.
Di flammende Blicke vo der Frou Landorfer hei der Luron uf sy Sässel zrückgworfe, und er het sech
154
afah etschuldige. Und du het si-n-ihm du im Gfüehl vo ihrer Sicherheit afah d'Würm us der Nase zieh und glägetlech gäge Garte-n-es Zeiche gä, für di Herre dusse z'bhalte. Si het gwüßt, daß di Gschicht mit nere
blamage
vom Luron müeß ändige-n-und het ihm nüt welle schänke.
Der Luron het du afah erzelle, wie sy Tochter verschwunde syg und wie di beide Tante se syge ga sueche, wie si
tout-à-fait meurtries
umecho syge-n-und wie me du uf e Verdacht gfalle syg, der Houpme Lombach heigi ds Blanche etfüehrt. Zur Begründung het er zum unbeschrybleche
gaudium
vom Ehepaar Landorfer und zum Erger vom Houpme Lombach di ganzi Hischtori vo Rychebach, sowyt er se gkennt het, zum Beschte gä. Är heigi's z'erscht o nid welle gloube. Är hätti ja ds Blanche nie für fähig ghalte, ihm e settige Schtreich z'schpile. Aber di Gschicht vo Rychebach heig sys Vertoue-n-erschütteret und me wüssi ja, daß dä
aventurier
vo Lombach zu allem fähig syg, dä
filou
.
Er hätti se ja chönne ha, wenn er se-n-öppe-n-uf ne raisonabli Art gheusche hätti, sogar mit nere große
dot,
er hätti übercho, soviel er welle hätti. »
Mais vous le connaissez, vous savez qu'il ne veut rien faire d'une manière raisonnable, ce coquin!
«
»
Eh bien, Monsieur,
« seit d'Frou Landorfer,
155
währed der Luron e Momänt verschnuppet, mit mene graziöse Wink gäge Garte, »
le voilà qui vous rendra compte lui même.
«
»
Äh!
«
»Ah!
Bonsoir,
Herr Hackbrätt,« tönt's zwöischtimmig us em dämmerige Garte-n-ufe.
»
Bonsoir Messieurs!
« seit der Luron und schteit da und zupft mit närvöse Finger a sym Chleid ume-n-und findt mit dem beschte Wille vo der Wält keini Wort meh. Es het ne dunkt, er syg i sym ganze Läbe no nie so dumm dagschtande, wie i däm Ougeblick. Er trummlet mit de Finger uf em Tisch ume-n-und rybt sech a der Nase-n-und gschpürt di hohnglänzige Blicke vo syne
vis-à-vis
über sech schtryche. Ändlech seit er: »
E bien, je vois que je me suis trompé. Il faut chercher ailleurs
« und wott sech verabschide. Aber er het gschine mit mene-n-Etschluß z'kämpfe. Es het halt vom andere-n-Änd vom Tisch, us em Dunkle-n-use, öppis glänzt.
»
O ma pauvre fille, ma pauvre fille! Si seulement j'avais une idée, où il faut la chercher!
« Er glotzet i Garte-n-use-n-und schtuunet, und gseht geng vo linggs öppis usem fyschtere-n-Egge ds Lampeliecht refläktiere. Er wirft d'Arme vo sech wie-n-e Vogel d'Fäcke, bevor er ufflügt, und schüttlet der Chopf.
»Ja, was het's eigetlech gä mit Euer Tochter?«
156
fragt jitz der Ruedi Landorfer. – »Z'Donnerli, i weiß es sälber nid.
Elle a disparue. Attendez, je vais vous raconter,
« antwortet der Luron, froh über dä Vorwand, und wirft e begährleche Blick uf d'Gleser, wo am andere-n-Änd vom Tisch glitzeret und bi jeder Bewegung vo der Tischplatte-n-es lyses Glüt hei vo sech gä, das dem Luron a ds Härz gschlage het, wie dem müede Wanderer ds Fyrabe-Glüt vo syr Heimetchilche. Er het sech nid länger möge-n-ebha und fragt: »
Madame, est-ce que j'ose vous demander une goutte de vin?
«
»Das ha-n-i doch dänkt,« hätt si bi mene Haar g'antwortet. Aber höflech, wie si geng gsi isch, offeriert si-n-ihm es Glas. Der Luron het sech wieder zueche gsetzt und dem Wy zuegschproche-n-und ds Härz usgschüttet, wie me-n-e Schnellbänne-n-usläärt, bis di beide-n-Offizier uf ne Wink vo der Frou Elisabeth hi sech erhobe-n-und der Luron i
char-à-banc
komplimäntiert hei.
Nachhär hei si du no e gmüetleche Z'abesitz gha. Natürlech isch es du, sobald me sech über d'Blamage vom Luron ghörig het luschtig gmacht gha, übere Lombach här gange. Der Ruedi Landorfer und bsunders sy Frou hei no wyteri Ufschlüß über d'Vorgäng vo Rychebach welle ha. Aber der Houpme het sech gwunde, wie-n-e-n-Aal und si hei nid viel meh us ihm use gkriegt, als was ne der Luron verrate het.
157
»
Afin,
« meint ändlech d'Frou Elisabeth, »wenn i Euch wär, i würd jitz vo der Glägeheit profitiere. So chunt si viellicht nümme-n-ume.«
»Vo weler Glägeheit?«
»O o, my Liebe, tüet nume nid derglyche.«
»I weiß nid, was Dir meinet.«
»Däm seit me jitz hingäge lüge.«
»Ja, es isch wahr,« wirft der Ruedi derzwüsche, »wenn my
beau-père
vor myne-n-Ohre gseit hätti, er gäb mer alles, was i heuschi, so hätt' i gwüß zuegriffe. Und Du bisch doch sünsch nid e schüüche.«
»I begähre weder e
dot,
no öppis anders,« pariert der Houpme, scho halb ergerlech, »i wott überhoupt nid hürate.«
»Ja, my Liebe,« meint d'Frou Elisabeth, »ganz ohni Gschpaß, was heit Dir eigetlech de im Sinn? – Dir dörfet Ech nid nume mit däm guete Blanche e so amüsiere-n-und ihn's de doch la sitze. Es dunkt mi würklech, uf di Gschicht abe . . . . «
Der Houpme nimmt sy Pfyfe-n-us em Muul und wirft e furchtbar verwunderete Blick uf sy schöni Fründin.
»Gfallt si-n-Ech de eigetlech nid,« fahrt die furt, »i ha doch gmeint?«
»Si gfiel mer ja scho, aber . . . .« Der Lombach isch verläge worde, het bald nume no vor sech abegluegt und großi Rouchwulke vor sech abe blaset,
158
währeddäm d'Frou Landorfer über ihri Arbeit wäg fragendi Blicke-n-uf ihn gworfe het. Es isch öppis wie Beduure-n-i ihrem Usdruck gläge.
»Heit der se nid gärn?« nimmt si na nere längere Pouse der Fade wieder uf.
»Wohl i hätt se scho gärn,« seit er, macht aber mit de-n-Achsle-n-und mit dem Chopf e so-n-e Bewegung, wie wenn er wetti säge: »Leut mi jitz i Rueh.« Und druuf abe, wo si-n-ihm d'Hand uf e-n-Arm leit und wieder asetzt: »Aber loset . . .,« zieht er der Arm zrück und luegt se mit trotzig truurigem Gsicht a, so daß me dütlech sy Gedanke het chönne drab läse: »Dir wüsset ganz guet, was mi plaget; tüet nume nid so uschuldig!«
D'Sitnation isch vo Minute zu Minute düschterer worde, so daß du der Ruedi gfunde het, ds Gschydschte für e Momänt sygi, daß me-n-i ds Bett gangi.
D'Frou Elisabeth het ihre Gascht zur Visiteschtube gfüehrt und ihm ds Cherzeliecht i d'Hand gä mit dem Zueschpruch: »
Allons, capitaine, soyez raisonnable!
« Si isch i der Türe hert vor ihm gschtande-n-und het ne mit mene-n-ufchlepfendeBlick agluegt. Isch es der rötlech Schyn vom Cherzeliecht gsi oder isch es vo inne-n-use cho – ihres Gsicht het e-n-eigenartigi, warmi Farb gha. Ds Liecht het vo unde-n-ufe-n-ihri bruune Haar verguldet, uf de blanke Zähnd
159
glitzeret, und di fyne Schätte hei e wahre Schpuck tribe, für ihri prächtige, volle Züg mache-n-i d'Ouge z'schpringe. Der Houpme Lombach isch syr verehrte Fründin no nie so nach gsi, no nie so under ihrem
charme
gschtande wie i däm Ougeblick. Und nie bis jitz isch ihm ihri duftigi Harmlosigkeit reiner und unantaschtbarer erschine. Im glyche Momänt, wo der Schtärneflimmer us ihrem Oug es wohligs Weh langsam und mit unwiderschtehlicher G'walt dür sy ganze Möntsch het gmacht z'risle, isch's ihm gsi, wie wenn er a Türpfoschte-n-agnaglet würd. Er isch völlig verwirrt gsi und het gedankelos der Frou Elisabeth ihre Guet-Nacht-Wunsch erwideret. Wo si düre Gang z'rück gange-n-isch, het si us der Visite-schtube-n-e Ton ghört, wo-n-ere dür March und Bei gfahre-n-isch, so daß si e-n-Ougeblick isch blybe schtah und glost het. Ganz verschmejet isch si zu ihrem Ma cho und het ihm gseit: »Los, der Lombach mueß furt, i wott ne nümme da ha.«
Si het der Ruedi mit ihrne-n-Arme fescht um-schlunge-n-und ihm ihre Chopf a d'Bruscht gleit, wie wenn si dem Härz wetti zuelose, wo dert drinne schtark und glychmäßig wie-n-e Pendule gchlopfet het. Der Ruedi het sys Gsicht zärtlech i ihri duftige Locke gschteckt und mit mene Müntschi g'antwortet.
Ja, es isch meh als e Süüfzer gsi, scho ender e Brüel, wo dem Lombach etwütscht isch, nadäm er
160
d'Tür hinder sech zueta und uf sys Bett zuegschtürzt isch. Es het gschtürmt i-n-ihm, wie no nie i sym Läbe. – Der Dache vo sym Liecht het scho-n-e ganzi Kuppele glüjigi Röuber ufgsetzt gha und sech afah chrümme, wo-n-er wieder ufgluegt het. Er het d'Abbräche gnoh, ds Liecht glösche, ds Fänschter ufgrisse-n-und sech uf d'Simse gsetzt. Über em Oschtermundiger-Bärg isch der Mond groß und glarig ufgange gsi und het sech juscht vo de höchschte Tanneschpitze-n-abglöst. I der Ulme vor em Fänschter isch ab und zue-n-es dürs Blatt vo Ascht zu Ascht uf ds toufüechte Grien abegflatteret. Sünsch isch es toteschtill gsi.
Dä guet Fritz Lombach het nid chönne-n-i ds Reine cho mit syne Gedanke, und das het ihm d' Idee und ds Bedürfnis gä z'flieh. Es het ne dunkt, wenn er es paar Schtunde wyt furt wär vo allne dene Möntsche, wo jitz da mit ihm rächne-n-und über ihn welle dischponiere, so chäm er de villicht wieder zur Rueh. »Söll i ächt grad da zum Fänschter us und abschiebe? – Nei, das darf i nid. Deserteur wirde-n-i a üser Sach nid. Aber furt mueß i.« So wyt isch er cho, wo-n-er gmerkt het, daß er sech müeß ga lege, wenn er's nid well la druuf abcho, im Schlaf zum Fänschter usz'falle.
Wo-n-er am Morge-n-erwachet isch und dür di liecht agloffene Fänschterschybe-n-e herrleche
161
Herbschtmorge-n-yne zündtet, etdeckt er ob sym Bett es ygrahmets Chupferschtichli vom Chodowiecki, e Szene-n-us de »Leiden des jungen Werther«.
»Das wär jitz ungfähr my Fall,« seit er sech, aber ä ä! Da hätt' mer niemer nüt druff. So öppis isch guet für i-n-es Buech. I will scho luege, wie-n-i drus chume. Ha-n-i my
cadenette
dra gä, so cha-n-i mer schließlech o no meh abbyße. Dir krieget der Fritz Lombach no nid. Und übriges isch der Chrieg no nid us.«
Er isch mit sech einig worde, ds Gschydschte syg, sofort uf und zum General von Erlech. Flingg het er d'
toilette
gmacht, dür ds Fänschter i Hof grüeft, me söll ihm sattle-n-und isch d'Schtäge-n-ab. Aber, wie-n-er düre Husgang louft, geit d'Äßschtubetüre-n-uf, und d'Frou Landorfer schteit da, i-n-ere
matinée
, natürlech wieder zum abmüntschle nätt, und seit: »So, so! Da hei mer ne grad. Dir syt e schöne. Dir heit is welle drusschtelle. Marsch! hie yne, der
café
isch parat. Meinet Dir, i wüß nid, wie me Soldate bewirtet?«
»Ja, um ds Himmels Wille, was isch de für Zyt?«
»Halbi sibni«, rüeft der Ruedi Landorfer us der Äßschtube, »was hesch gmeint?«
»Öppe füfi.«
Me het der Houpme ghörig usglachet, und so
162
het das Descheniere-n-e harmlose Ton übercho und bhalte. Aber der Houpme het pressiert, es gäb hütt no Arbeit und so wyters. – Der wahr Grund isch aber gsi, daß di schöni Wirti i ihrem luschtige Hübli und dem
shawle à la Marie Antoinette
wieder so unerträglech graziös d'
honneurs
g'macht het.
Im Hof usse het der Goul gscharret und zablet, daß me-n-e schier nid ebha het. Der Houpme het sech's z'letscht und am Änd nid chönne versäge, der Frou Elisabeth no einisch d'Hand z'küsse. Du isch er ufgsässe-n-und i mene flotte Galöppli dem Rosebärg zuegritte. Er het bim Aktionskomité sofortigi Verwändung verlangt, wenn irgedmüglich i der Vorhuet. Der General het ihm verschproche, er well ne na sym Wunsch bruuche. Er söll jitz uf der Schtell mit de Rovereaner als Vortrupp i d'Schtadt marschiere-n-und Züghus und Casärne-n-übernäh. Das het ihm yglüüchtet, und d'Sunne het am Schtalde no lang nid ds Pflaschter tröchnet, wo-n-er mit syne Rovereaner i aller Schtilli zum Züghus use marschiert isch und sech gfreut het, daß d'Lüt d'Ouge no nid usgribe heige. Einisch im Hof vom Züghus, het er niemer meh gha z'schüüche.
Me het kuriosi Ouge gmacht, wo-n-er am Ygangstor näbe der wältsche Chilche-n-erschine-n-isch und kategorisch d'Übergab verlangt het. Aber de Helvetische-n-isch es nümme-n-um ds chähre gsi.
163
Wie-n-es Bruuch und Ornig isch, het er eis um ds andere-n-übernoh und het sech gfreut drüber, daß si jitz de d'Schtäcke gäge Gwehr chönne tuusche. Da fragt me ne zletscht no, was me mit de-n-Arräschtante söll mache.
»
Combien y en a-t-il?
«
»
Il y en a trois ou quatre, capitaine.
«
»
Est-ce que ce sont de vos soldats?
«
»
Non, capitaine, ce sont des citoyens qui ont été arrêtés hier.
«
»
Qui est-ce? – Montrez! – Ouvrez!
«
Si sy vor der Cachot-Türe-n-acho, wo's erbärmlech g'nüechtelet het. D'Schlüssel rassle, d'Riegel
164
gyre, d'Türe geit uf. Me het no nüt chönne-n-underscheide-n-i der Fyschternis vo däm Loch.
»
Sortez,
« brüelet der helvetisch Offizier und wott di Gfangene ga ufrüttle. Da erschynt, nid anders als es Gschpänscht – ds Blanche. Vo der Tagheiteri bländet, luegt's z'erscht e-n-Ougeblick schtober dry; aber im nächschte – hanget's dem Fritz Lombach am Hals. Und als Züge plampe der Ludi Bickhard und der Hans Gnägi us der Nachbarzälle füre.
»Hi . . . . . . . . . . « fahrt's dem Houpme dür d' Gurgle-n-uf, aber er het ds meteorologische Sachregischter im Chropf bhalte, und ersch e ganzi Minute nachhär findt er der Ate, für wieder z'rede . »Wie chömet Dir jitz da yne?«
Sobald der erscht Chlupf übere gsi isch, het der Houpme di arme Güggere, die sit geschter am Morge nüt meh i Mage-n-übercho hei, i d'Cantine gfüehrt. Der helvetisch Offizier und der Casärne-Verwalter hei e so dumm verschtändnisvoll derzue g'lachet, daß der Lombach di ganzi Zyt het müesse-n-Ohrfyge-n-i sy Sack abeschtoße.
Es het sech du ergä, daß di drü im Nydeggturm syge-n-abgfasset worde-n-und daß me se zum Platzkommandant gfüehrt heigi. Dä heig natürlech nid Zyt gha, se z'verhöre-n-und heig si du einschtwyle-n-i d'Wachtschtube la bringe. Der Wacht isch es du halt kommoder gsi, se hinder Schloß und Riegel z'setze, und dert het me se-n-im Gschtürm vergässe.
165
Dem Blanche isch es natürlech schteiübel gsi, so daß der Houpme, öb er het welle-n-oder nid, het müesse galant sy und für alles luege. Und di Befreiti het sech mit vollem, chindlechem Vertroue-n-und dankbarem Härz ihrem Retter ergä. Di hülflose Blicke, wo der Houpme-n-uf e Ludi Bickhard gworfe het, het sech ds Blanche als edli Bekümmernis um ihre Zueschtand usgleit.
»Was söll i o mache?« het er geng nume dänkt. Se hei bringe het er nid sälber welle, se schicke wär grob gsi, ihrne Lüte Bscheid mache hätti der Luron häre bracht. Schließlech isch er uf ne Sänfte verfalle-n-und het se halt dür syni Rovereaner la hei trage. Der Epfang daheim het nid de gwöhnleche Verhältnisse-n-etschproche. Der Papa Luron het ganz us freie Schtücke zwo oder drei ächti Freudeträne-n-under syne Schpäck-Ougelieder füre gla, het innigs Beduure mit syr Tochter kund gä und sogar sech anerbotte, mit ere zu de Tante-n-ufe z'gah. Dert isch es anders gsi. D'Nacht isch läng gnueg gsi, für sech z'überlege, wie me wyter wärdi progrediere. Mit Zittere-n-und Zage-n-isch me-n-i d' Schlafschtube gange. Es het e chly dürenänderlet drinne,
eau de cologne
, Thee, Pfläschterli \&c. \&c. Züchtigi, wyßi Umhäng hei mit der frivole-n-Ussewält o d'Septämbersunne sorgfältig fern g'halte. Zwüsche de Fänschter e Toilettetisch und dert druffe-n-i milder
166
Dämmerung zwee Hubeschtöck, Fläschli, Druckli, Bändel, Haarnadle, zölligi
boucles
-Hölzer, und wohlgeborge-n-under mene Papier, e Batterie vo verdächtige Haarwürschtleni.
I der Mitti vo der Schtube-n-e runde Tisch mit nere schtattleche-n-Apothegg druffe. D'Bett komplett verhüllet i grüen und wyß gschtrichlete Betthimmle-n-und dervor, wie Schilderhüsi, breitschpurigi Nachttischli mit gschweifte Bei, di offeni, türlosi Syte wägem Chriegszueschtand no gäge füre gchehrt.
Ds Blanche zieht hübbeli der Umhang vo der Tante Beatrice und güggelet yne. Underem Vorschärm vo nere mächtige Nachthube, wo verschideni Mängel deckt het, blitzt es Paar schtächigi Ouge füre, gräßlech tragisch, und e sorgfältig abtönte Süfzer windet sech
ritardando
us mene guet undersetzte Hals. Grüehrt het sech keis Glied. Begryfet, wenn me-n-i mene völlige Tragchüssi vo
cataplasmes
ygfäschet isch, so mueß me sech de schtill ha.
Us em andere Bett hei doch du dem Blanche o Freudeträne-n-etgägeglänzt. Ds
régime
isch dert o milder gsi: innerlechi
tisane
-Beder.
Sobald d'Tante Beatrice ds Gfüehl gha het, der Anblick vo ihrem lydende Zueschtand heigi no nid der nötig Effäkt gmacht, het si um ne Saite höcher afah süüfze, und z'letscht het si agfange, ihri Bräschte beschrybe. Galleschteine wie erratischi Blöck
167
hei sech dür ihri Ygweid g'wälzt. D'Galle het uf d'Läbere drückt, d'Läbere-n-uf d'Lunge, d'Lunge-n-uf ds Härz, ds Härz uf e Chropf, der Chropf uf ds Gmüet, und alles isch um ne
nuance
anders gsi, als bi allne-n-andere Lüte.
Ds Blanche het würklech teilnahmsvoll drygluegt. Aber d'Tante Béatrice ghört es merkwürdigs G'ranggel dür ihre Bettumhang. Si cha sech nid ebha, sech uf d'Syte z'dräje-n-und zwüsche düre z'luege. Und was gseht si? Ihre Brueder sitzt i sym grüentschelige Schlafrock und mit der schpitzige Zipfelchappe-n-uf em Chopf am Fänschter vorne, het sech der Buuch mit beidne Hände, und im Momänt, wo si luegt, isch's us mit syr Haltung und er lachet eifach uflätig y y hä-hä-hä-hä-hä. Wie-n-e Raggete schießt si us ihrne
cataplasmes
uf: »
non, ça c'est trop fort.
«
»
Mais, je vous ai dit que je n'avais pas envie d'y aller me faire marcher sur les pieds
– ä hä-hä-hä-hä.« Mit däm isch der Luron zur Schtube-n-us. Ds Blanche het ihm dörfe dankbar sy, vo wäge-n-er het mit syr Brutalität der Zorn uf sich abglänkt.
Scho chly schwärers Schpil het der Ludi Bickhard gha. Ohni ds Lombachs Fürschprach hätt er gar nümme hei dörfe. Aber der Lombach het ne bi ds Brambärgers usebisse.
168
Drus und dänne-n-isch der Lombach hingäge no nid gsi. Er het sech's no müesse la gfalle, daß ihm ds Blanche bi'm Yzug vo der Schtäckli-Armee het Blueme-n-i ds Chnopfloch gschteckt. Bi där Glägeheit aber het er sech für längi Zyt verabschidet. Er isch mit der Vorhuet am glyche Tag no gäge Murte-n-abmarschiert.
169
 
 
VII.
Es Neujahrsässe. Nützlechi Betrachtunge-n-am Chuchitisch. E klassische-n-Usfall und syni Folge. Me seit sech d'Wahrheit.
D'Schtäckli-Armee het d'Helvetiker gjagt und gchlopfet bis i ds Wältschland yne. Aber si hei du müesse-n-erfahre, daß me nume no mit Erloubnis vom Bonaparte het dörfe chriege, und die hei si nid gha. Z'Pätterlinge-n-isch ne der General Rapp begägnet und het e Zedel vo Paris by sech gha, si sölle-n-ufhöre zangge. I der erschte Wuche Wymonet isch er ga Bärn cho regänte-n-und cho säge, i weles Naseloch si d'Pryse dörfe schoppe.
170
So het sech der Winter rüjig agla. Gange-n-isch nid viel. Üsi Lüt hei sech nid viel gseh. Der Houpme Lombach isch zu allerlei militärische Funktione bruucht worde-n-und sälte z'Bärn gsi. Der Ludi Bickhard het rächtschaffe probiert, der Kanonedonner vom 18. Septämber z'vergässe; aber d'Theologie het neue geng e chly drunder g'chlirret und g'chlefelet. Der Papa Luron het vor em Nenjahr emel acht Tag lang Rueh gha vor em Podagra und gfunde, so dörf er wohl d'Yladung vom Herr Brambärger zum Neujahrsdiner anäh. Der Albärli het's gwüßt düre z'drücke, daß me-n-o der Houpme Lombach yglade het. Dä het aber um kei Prys welle-n-anäh, bis daß me-n-ihm du het chönne bybringe, si wäre de sünsch dryzächni. Wär er nid cho, so hätt me de halt der Ludi ga Bollige gschickt ga neujahre, für d'Zahl grad z'mache, und das het du der Lombach doch nid welle verschulde. So het me glücklech ds fatale-n-Omen bodiget und sech synes Läbes gfreut. Wär du näbem Blanche gsässe-n-und ds Gäggels gsi isch, wie no sälte, isch halt üse Lombach gsi. Er het sech wieder einisch mit dem Schicksal g'wüßt abz'finde. Er het gschine, alles Andere vergässe z'ha. Ds Blanche het ihm bi der Glägeheit di verschprocheni
tabatière
mit nere möhrige Miniaturansicht vo Rychebach bracht, die me gar bewunderet het. Für sys Gärnli grad wyter z'flächte, het ds Blanche bi'm
171
dessert
nid lugg gla mit Haselnuß ufmache, bis es e Philippine mit sym Nachbar z'schtand bracht het. Dem Ludi hingäge-n-isch ds Päch vom Tag reserviert gsi. Als Huskaplan het er ds Tischgebätt sölle mache. I aller Uschuld het er sech der Ufgab under-zoge-n-und gseit:
»Där bei Zöllnern du gesässe.
»Und mit Sündern hascht gegässe,«
und so wyters.
Aber grad nam Amen het er der Frou Brambärger am Gsicht chönne-n-abläse, daß si sech weder zu de Zöllner, no zu de Sünder g'rächnet het. Wenn si dem Nenjahrchindli e Wunsch hätti dörfe-n-avertroue, so wär's dä gsi, daß das Jahr se vom Huslehrer befreji, und vermuetlech hätti der Ludi nid viel dergäge gha.
Der Ludi isch frylech nid der einzig gsi, wo Verdruß gha het a däm Neujahrsässe. I der Chuchi usse het ds Chöchi jedi Platte-n-inschpiziert, wo dür ds
passe-plat
zrück cho isch und mit dem Chammermeitli afah ufbegähre, es söll's doch anders reise mit dem Serviere. Warum es o geng »bi däm dicke Fräßhung« näbe der Frou Brambärger afaji, dä »Schnäderfräß« nähm bi allem d'Nydle-n-obe-n-ab, und ihne, i der Chuchi, blyb »sy armi Tüüri nüt weder Bei und Paschteteböde«. »Ds anger mal tüe mer de uf d'Syte, was mer rette wei.«
172
Mit däm Uswäg isch der guet Geischt vo der Dienerschaft, ds Schüttibäbi, nid yverschtande gsi. Das het mit glückzündtige-n-Ouge Brosme, Gschnäpper und Teigböde verzehrt, wie wenn's luter Läbchueche wär und ds Chöchi derzue no tröschtet, es söll sech nid ergellschtere-n-über die, wo hienide d'Nydle-n-obe-n-ab nähme. Emel ihm syg's grad rächt e chly bös z'ha, es heig sech de o nüt vor sym Härzblatt z'förchte.
»Ah jitz chunsch aber mit dym Härzblatt. Üsereis mueß gfrässe ha,« räägget ds Chöchi. Di Andere hei gschwige; si hei Alli Reschpäckt gha vor em Schüttibäbi und sym »Härzblattbüechli«. Das »Härzblattbüechli« isch es abgriffes, uralts Büechli gsi, wo ds wärtvollscht Inventarschtück vo ds Schütti-Bäbis schtattlecher Näjdrucke bildet het. S' isch z'hinderscht im undere Schublädli vo där bluemete Cartoncommode-n-ufbewahrt worde. Und das wüeschte, alte Büechli, wo vo Schtör zu Schtör mitgreiset isch, het i där Zyt, wo me d'Demüetigung hübscheli wieder het afah vergässe, i mängem Hus gwürkt als d'Schtimm des Predigers i der Wüeschti. Mängs Meitli, mängs Chind, mängi Husfrou, ja sogar jungi Herre, hei sech mit höchnasigem Lächle zum Schütti-Bäbi gsetzt und ihm das Büechli gheusche zum Schnouse.
Und Mängs het ihm's umegä, glachet, der Chopf
173
gschüttlet, isch Andere dervo ga brichte-n-und sech drüber ga luschtig mache-n-und het de derby e Dorn im Härz gha, wo-n-ihm no na viele Jahre weh ta het und bi Einzelne-n-e guete-n-Aderlaß bewürkt het. Ds Schütti-Bäbi het wohl gwüßt, was es a däm Büechli het und isch i däm B'sitz glücklecher gsi als e Chünigin und het jedesalls vor nere Chünigin das vorus gha, daß, wär ihn's g'achtet het, ihn's ufrichtig g'achtet het.
I däm Büechli het's uf der erschte Syte gheisse, jedes Möntschechind tragi i sym Härz es chlyses Schoß und das syg ds Härzblatt. Das wachsi mit dem Möntsch und tüji ne mit der Zyt erdrücke, wenn me nid z'rächter Zyt es Hölzli zwäris uf das Schoß bindi. Aber wenn me das machi, so syg ds Härzblatt i-n-es Chrüz verwandlet, und de chönn's Eim emel für d'Ewigkeit nid fähle, es mögi de wachse, wie-n-es well.
Uf der zwöite Syte-n-isch de d'Uslegnng cho, und da het's gheisse, ds Härzblatt bedüti di natürlechi Neigung und ds Hölzli der G'horsam. Wenn me der G'horsam über d'Neigung bindi, so gäb's es Chrüz, und ds Chrüz machi sälig.
Im Wytere sy de e ganze Huufe Byschpil cho mit Wystümer us der Bibel. Mängs, mängs het dür das Büechli sys »Härzblatt« etdeckt. Ds Schütti-Bäbi sälber het na sym Büechli d'Möntsche
174
gschtudiert und isch derby der tüechtiger Philosoph worde, als zum Byschpil der Herr Brambärger, wo syr Läbtig Lüt na klassische Muschter gsuecht und nie keini gfunde het. Der Ludi Bickhard het doch mängisch im Schtille glachet über ds Glamäntier vom Herr Brambärger, und natürlech isch's ihm nie i Sinn cho, daß di Bewunderung vo de klassische Muschter no wärdi e wüeschte Strich dür sy Rächnung mache. Daß der Herr Brambärger je länger descht meh mit Verachtung uf »d'Pygmäe vo der neue Zyt« abegluegt und sech nah-ti-nah i-n-e-n-olympische Näbel verschtige het, isch ihm scho ufgfalle. Aber wie wyt ne sy Verliebtheit i di alte Schünke no chönnti trybe, het er doch nid g'ahnet.
Der Winter isch läng worde, und no Änds Merz het's e tolli Legi Schnee gä und druuf abe gar es schüzlech's Gflotsch. Ds sältmal het me sech uf em Bouamt no nid müesse hindersinne, für di Arbeitslose z'beschäftige, und der Schnee het me la lige, bis er vo sälber gange-n-isch. So sy d'Sache gschtande, wo ds Herr Brambärgers hei sölle-n-i d'Schoßhalde zügle. D'Frou het ghüület, wo me-n-agfange het. Aber das isch dem Philosoph grad glych gsi. Wo sy Schtube dra cho isch und me sy Fauteuil het welle näh, het me ne z'erscht no müesse drabschpränge. Und nachhär isch er wie-n-es schturms Huehn im Hus umegfahre-n-und het gmeint, vor allem andere müeß
175
me luege, daß syni Büecher a ds Ort chöme. Me het kei Schaft und kei Schublade sölle lääre, sondere-n-Alles zügle, grad wie's da gschtande-n-isch. D' Frou het dem Herr Brambärger aghalte, er söll doch jitz afange-n-usefahre, er gäb ere viel z'gräßlech uf d'Närve. Aber me het ihm no müesse wys mache, er sötti de dusse sy, wenn si mit dene Büecher chöme, sünsch wüß me ja nid, wie-n-er's well ha. Dä Gedanke het ihm du Bei gmacht. Hingäge het er z'erscht no dem Ludi Bickhard so öppis wie-n-e-n-Eid abgnoh, daß er derfür well sorge, daß keis Buech vo sym Plätzli wägchömi.
Als Zügler het me Vater und Suhn Gnägi vom Chilchhöfli agschtellt gha. Der Vater Gnägi isch Sigerischt a der Nydegg gsi; dernäbe het er Fänschter-wösche-n-und der Güllemügger bsorget, Chatze tödt, Hünd gschore-n-und isch überhoupt der Chummer-z'Hülf vo der undere Schtadt gsi. Wo-n-ihm der Ludi seit, me müeß de der Büecherschaft grad, wie-n-er syg, zügle, seit der Vater Gnägi: »Das cha me nid«. Aber der Ludi het nid abgä und mit Hülf vom Hans bi'm Alte düre gsetzt, daß me der Schaft hübscheli legi und de uf nere Leitere zum Fänschter us abelaj. Di Leitere-n-isch agschtellt worde, und der Ludi het unde dranne passet, währed d'Manne dobe mit Byschte-n-und Bärze der Schaft uf d'Fänschtersimse borzet hei.
176
»Das geit nid däwäg,« seit der alt Gnägi, »er isch z'brihte.«
»He wou,« seit der Hans, »mer wei ne-n-uf di schmali Syte schteue.«
Du hei si ne du e Zytlang agluegt, und wo-n-er nid vo sälber wyters welle het, hei si ne du ufgschtellt. Er isch scho halb zum Fänschter us gsi und het no nid gwüßt, öb er sech uf e Rügge-n-oder uf e Buuch lege wott, aber plampet het er emel afange, und i sym Innere-n-isch es läbig worde.
»Halt, halt!« schreit der Ludi, »nid e so! Das chönnti de fähle.«
»He?«
»Nid däwäg! – Leget ne!«
»Wou, wou, es giht scho,« meint der Vater Gnägi. Aber der Hans seit: »Nei, mer wei ne-n-uf e Rügge lege«, und chnorzet dranne.
»Haut, das chunt nid guet,« proteschtiert der Vater, »er chönnt si de uberlege,« und schtoßt uf di anderi Syte, so daß sech di ganzi Klassizität gäge di vorderi Syte-n-i Bewegung gsetzt het. Däm wüsseschaftleche-n-Aprall isch ds Glas i der Türe trotz allem G'schrei vom Ludi nid gwachse gsi. Ds grüensydige-n-Umhängli het wenigschtes e Generalkataschtrophe verhüetet. Aber der Homer het undereinisch g'meint, er erwachi zur Würklechkeit, er syg im trojanische Roß, und es syg höchschti Zyt für use,
177
und – platsch! – ligt er z'Bärn, bis über d'Ohre-n-im fürchterlechschte Gflotsch. Dem Ludi isch der Ate-n-usgange, und er het emel drei Minute lang ds Muul hinde-n-a ufgschperrt, ohni e Ton use z'bringe.
Pratsch! isch der Xenophon näbem Homer gläge. Pralatsch! der Demosthenes i nere Toga vo rotem Safian mit Guldpressung. Patsch! der Aristoteles und Platsch! der Thukydides. Dä het bis a d'Chilche-n-übere gschprützt. Druuf het sech Rom i Bewegnng gsetzt und zwar
in corpore
.
Mittlerwyl isch der Ludi emel wieder so wyt zur Bsinnung cho, daß er het chönne flueche. Alli Tiernäme het er der Firma Gnägi 
\& fils
zuebängglet. Aber der Vater het tröschtet: »'s macht nüt, 's macht nüt, es sy nume d'Büecher.« Dem Hans het's scho meh imponiert. Er wott der parnassische-n-Etladung wehre-n-und schtoßt der Schaft wieder uf di anderi Syte. Der Ludi chunt d'Schtäge-n-uf cho z'flüge-n-und schreit i d'Schtube-n-yne: »Zieht ne z'rück!« Aber es nützt ihm nüt meh; der Vater Gnägi zieht ds lääre Seili zrück und antwortet schtoischer, als es je i sym Läbe der Herr Brambärger z'schtand bracht hätti: »Er isch ubernide.« E Blick dür ds andere Fänschter belehrt der Ludi, daß e großi Schtund i sym Läbe gschlage heig. Der Schaft ligt uf em Buuch i der Chilchgaß.
178
A Gäld und Guet git's sälte-n-es Unglück, wo nid irged Öpper sy Profit dervo het. So het sech o hie Öpper i ds Füüschtli glachet, und das isch d'Frou Brambärger gsi. Si het wohl gwüßt, daß die Gschicht dem Huslehrer wärdi der Hals bräche. Der Herr Brambärger isch bi der Nachricht vo der Kataschtrophe-n-i-n-e Zueschtand verfalle, wo d'Dökter als
novum
underem Name
delirium brambergoclassicum
i ihri Büecher ytreit hei. Er het nämlech acht Tag lang nüt meh gässe-n-und nüt meh gredt. Und under Lamäntatione-n-isch er syni verchahrete Klassiker uf ds Bänkli vor em Schnägg ga sunne.
Dem Ludi het me zum unändleche Verdruß vo sym Zögling d'Schtell g'kündet. Us bsunderer Gnad het er no dörfe blybe, bis me-n-e-n-andere Lehrer gfunde heig.
Dä Schlag het üse Kandidat meh uf der Oberflechi troffe. Er isch ihm bsunders wäge de Profässore-n-epfindlech gsi. Daheim het me sit der Abwysung vo der Hamme nümme groß dänkt vo ds Herr Brambärgers, und der Ludi sälber, wo sit dem Gschpräch mit dem Pfarrer Müsli ziemlech flyßig gsi isch, ja sogar e-n-innere Zug zu syr paschtorale Carriere het afah gschpüre, het sech dermit tröschtet, daß er meh oder weniger uschuldig und ender ds Opfer vo-n-ere Schrulle gsi isch. Ds Fatalschte-n-isch
179
gsi, daß er gwüssermaße der Brotchorb verlore het. Me het ihm grate, sech i der Nächi vo der Schtadt na nere Schuelmeischterschtell umz'gseh, die-n-ihm's müglech mache würdi, syni Schtudie-n-a der Hochschuel furtz'setze. Es het sech o Ussicht zeigt z'Ittige zueche z'cho, was bsunders der Muetter yglüüchtet het, will das scho um ne Schritt necher a der Bollige-Chilche gsi isch.
Di schöne Früehligstage het der Ludi no flyßig profitiert, für mit dem Albärli ga z'schpaziere. Ei Tag hei si zu ds Brambärgers Nachbar, zum Kanzler Mutech i der Waldegg, dörfe. Er het ne syni schöne Rüschtunge-n-und anderi Altertümer welle zeige, mit dene der Turm im Schoßhaldehölzli damals isch usgschtattet gsi. Si hei Freud gha a dene-n-interessante Sache, und der Besitzer het mängi Frag gha z'beantworte. Im Louf vom Gschpräch isch der Ludi e-n-Ougeblick dür di offeni Tür uf ds Balkon usegange, und di andere hei's nid g'achtet, daß er plötzlech z'säme zuckt und mit Schtächvogel-Blicke gäge Waldsoum übere luegt. Er het dert es Paar verfolget, wo zuetroulech hi-n-und här g'schpaziert isch.
Wo si sech vom Herr Mutech verabschidet hei, het der Ludi vorgschlage, si welle no chli düre Wald us schpaziere, und der Albärli isch no so gärn cho. »Was gseht Dir o?« fragt der Albärli, wo-n-ihm
180
afange-n-ufgsalle-n-isch, daß sy Lehrer geng der Waldsoum muschteret wie-n-e Jeger. »O, i ha g'meint, i gsej dert Öpper; aber es schynt nüt z'sy.« Si sy du no ume ganze Wald ume gschpaziert, und dem Ludi isch es emel grate, sy Ufregung z'verschtecke, wo-n-er vom Wald us im
bosquet
vo ds Landorfers di beide bekannte Gschtalte wieder bi-n-e-n-andere gseh het.
Am Abe het der Ludi Erloubnis gheusche für i d'Schtadt und isch zum Houpme Lombach gange. Ds Härz het ihm gchlopfet, vo wäge-n-er het großi Vorsätz gha und isch no nid sicher gsi, öb er im Ougeblick der Muet wärdi ha, dem Fründ, wo-n-ihm im Alter und sünsch schier i allem wyt überläge gsi isch, z'säge, was er dänkt het.
Der Houpme Lombach isch i sym Cabinet gsässe-n-und het am Kaminfüür tubaket. Liecht het er keis gha und o keis azündtet, wo der Ludi ynecho isch. Aber ds Kaminfüür het grad Heiteri gnue gä, für daß der Houpme sym Fründ het chönne-n-agseh, daß er öppis uf em Härz het. Da druuf het o ds Gschpräch düttet, denn viel anders als blaui Rouchwulke-n-isch nid über ihri Läfzge cho, währeddäm si da vor em Kamin gsässe sy. Das wott zwar bi mene Bärner no nüt säge. Si rede mängisch schtundelang e so mitenandere, und es isch ne wohl derby. Viel verdächtiger isch di dünni Underhaltung gsi, wo uf
181
verschiedeni Thema verfalle-n-isch, vo dene weder der Eint no der Ander begriffe het, warum me-n-überhoupt es Wort dra wändet. Der Abe-n-isch verschtriche, und der Ludi hätti scho bald wieder hei sölle-n-und isch sy Lascht no nid los gsi. Er het und het der Rank nid gfunde, und hätt ihm nid der Lombach e Mupf gä mit dem Wunsch, er well jitz de i ds Bett, so wär er gwüß nid abem Schprungbrätt cho. Da nimmt er ändlech e-n-Alouf und platzet use: »Ja, i ha der eigetlech öppis welle säge . . . . .«
»Es het mi neue dunkt, du bührisch a öppisem ume. U de!«
»Aber verschprich mer, daß de mer's nid übel nimmsch.«
»Also, füre mit! Mach vo der!«
»I ha di hütt ume gseh . . . . .«
»Wo?«
»I der Waldegg.«
»He nu. Du hesch mi dänk scho mängisch gseh.«
»I ha der nume welle säge, du söllisch di e chly i-n-acht näh.«
»Isch das alles?«
»Es wär neue gnue, dunkt's mi.«
»Ja, was wottsch eigetlech mit däm?«
»Du wirsch scho wüsse, was i meine.«
»Es geit niemer nüt a, wenn i's guet cha mit Öpperem. Du hesch, dänk, o dyni Inklinatione.«
182
»Bhüetis ja. Aber für d'Wahrheit z'säge: i nime's nid so liecht dermit, wie du. Es dunkt mi, scho us Rücksicht uf dy Fründ Landorfer dörftisch de e chly hinderha.«
»E was wett jitz das däm schade?«
»Ja, ja, lue de nume, so öppis chunt de mängisch lätz, me weiß nid wie. I begryfe-n-überhoupt nid, was de dir derby dänksch.«
»He nüt appartigs.«
»Äbe schynt's nid. Aber und de di Anderi?«
»Weli Anderi?«
»Tue doch nid der glyche!« seit der Ludi und rupft der Lombach a sym Zopf.
»Ach, das isch nüt. Me wird sech öppe no dörfe mit mene Meitschi amüsiere, ohni, daß me's grad mueß hürate.«
»Ja lue, so-n-es Härz isch nid e Balle, wo me cha i allne-n-Egge-n-ume schla.«
»Het si dir öppis gseit?«
»Das isch nid nötig, me gseht ere-n-öppe vo wytem a, daß si schier verzablet na der.«
»Abah, das isch nid so gfährlech.«
»Nid so gfährlech! – Was meinsch eigetlech o? Aber äbe, so geisch du mit de Lüte-n-um. Me weiß kei Schtund, öb me nid e Schtupf überchunt vo der. Du gangglisch geng grad mit allem, was der under d'Finger louft, und wenn der öppis Nätters i Wäg chunt, so isch me nüt meh.«
183
»Da wär doch Eine-n-e Löhl, wenn er's anders miech.«
»Heiteri Ansichte! – Weisch eigetlech, was me vo so Eim seit, was d'Lüt vo der dänke?«
»Chumm mer nid mit de Lüt! D'Lüt sy mir wurscht.«
»Scho rächt, aber i als Fründ ha ds Rächt und d'Pflicht, der d'Wahrheit z'säge. Oder masch das öppe nid verlyde? Das wär de scho-n-es Zeiche, daß öppis lätz isch. I meine's ja guet. I wott di nume warne. Was hesch dervo, wenn de der Frou Landorfer der Hof machsch? Hürate chasch se ja doch nid. Und de wär weiß? Wenn du de alt bisch, so gsehsch de, daß d'nüt hesch. Meinsch du, es well di de no Eini, wenn di ganzi Schtadt weiß, daß du dyr Läbtig a nere Frou nache gloffe bisch; wo der vo Gott und Rächts wäge nid ghört? I cha emel nid begryfe. Du chönntisch eini vo de beschte Parteie mache. Si isch schön und liebeswürdig und het Talänt. Nei weisch, es gschäch der i Bode-n-yne rächt, wenn's si der würd ertrünne. Das isch halt nüt, so uf beidne-n-Achsle z'trage.«
»He z'Donner! Juscht äbe drum wott i nid hürate, will i nid wott uf beidne-n-Achsle trage, will i se nid wott hindergah. Was cha-n-i derfür, daß ig i di Anderi verliebt bi? I wett ja, i wär's nid. I cha nüt derfür. I ha's nid gsuecht. Warum ha-n-i
184
nere denn grad müesse-n-i d'Finger loufe, anno achtenünzgi, wo mer vo Neuenegg hei cho sy? Lue, i wirde-n-albe ganz verruckt, wenn i se gseh.«
»So gang ere doch uswäg!«
»I bi-n-ere-n-öppe scho mängisch uswäg gange. Aber es bhet mi nid. I mueß eifach zue-n-ere. – Äh, i weiß ja wohl, daß i nid sött. Aber was wosch?«
»I ha der's scho mängisch gseit, me mueß sech halt nid la gah, me mueß syni böse Neigunge meischtere.«
»Du hesch guet z'säge, du. – Übriges weisch, du chasch jitz grad dy Portion o ha. Wie gschirrisch du de mit dyne Neigunge? Isch das nid di reini Komedi mit dyr Theologie? – Du tätisch gschyder, dyni Büecher dem Grämpler z'bringe-n-und irgedwo Dienscht z'näh. Du hesch doch nüt anders im Chopf als Trummle-n-und Pfyffe. Und wenn de no derglyche tuesch, es syg der um ds Schtudiere, so bschyssisch eifach dy Muetter und alli Lüt dermit und am Änd no di sälber.«
Di beide Fründe sy mit rote Chöpf vor enandere gschtande-n-und hei d'Tubakpfyfe-n-uf ds Kamingsims gleit gha.
»So chumm mer de hingäge nid,« seit der Ludi. »Weisch, dä Winter ha-n-i gschaffet, und my Muetter bschysse-n-i nid, so wenig als di. Und vo eim, wo
185
nid besser weiß, was sech ghört, als du, la-n-i-mer de nid d'Lätzge mache.«
»Aber i söll mer de vo dir la der Marsch mache, he? I, wo afe meh Pulver gschmöckt ha, als du Schnupf. Überhoupt, lue nume, daß du nid am änd doch no i d'Schtockere-n-ufe muesch. I würd mi nid z'hert ufla.«
»So, da gseht me's wieder. So syt der, dir donners Herrefitzere! So lang me-n-ech chüderlet, isch Alles rächt, da darf me sogar Fründ heisse; aber d'Wahrheit möget der schynt's no geng nid verlyde. – Mira, es git am Änd no ander Lüt uf der Wält. Du cha'sch emel nüt derfür, daß dy Vater di nid het müesse schicke, ga Roßmischt ufläse. Das hätt' i nid gsuecht bi dir, daß du so chönntisch rede.–Dänkde nume-n-a Ludi Bickhard, wenn . . . . .«
Mit dene Worte het der Theolog d'Türfalle-n-ergriffe-n-und het welle ga. Aber der Lombach het ne bi'm Arm packt und gseit:
»Nid so, nid so! – I ha's ja nid so bös gmeint.«
»Ja, item. Gseit isch gseit, und du bisch sünsch o nid dä, wo lang tuet erläse, wie's chönnti gmeint sy.«
»Sitz jitz-no ne Momänt! So wei mer nid usenandere. Lue, i ha der ja gseit, i chöm allimal usem Hüsi, wenn . . . . .«
»Ja nu, da gsehsch jitz grad, wie's chunt, wenn me sech nid meischteret.«
186
»Mer wei jitz no eini schtopfe, blyb jitz no ne-n-Ougeblick,« seit der Houpme Lombach, macht Liecht und reicht no-n-e gueti Fläsche-n-usem Äßschtubeschaft. Wo-n-er d'Gleser uf der Kaminsimse füllt, seit er mit sarkaschtischem Lache zum Ludi: »Du muesch jitz no mit mer aschtoße-n-uf se.« Der Ludi het e chly gäl glachet, und, wo d'Gleser g'chlirret hei, fragt er: »Uf weli eigetlech?« »Afange-n-uf di einti,« lachet der Houpme, »und jitz uf di anderi o no – und jitz no uf beide zsäme!«
Der Ludi het gueti Miene zum böse Schpil gmacht. Er het's weniger liecht gschine z'näh als der Lombach. Däm aber isch bi aller Jovialität, die-n-er zur Schou treit het, vo Schtund a nüt e so lieb gsi wie d'Versetzung vom Ludi us der Schoßhalde ga Bollige.
187
 
 
VIII.
Ds Echo vo Trafalgar i der Schuelschtube. Der Ludi gseht nümme heiter und wird umtouft.
Es isch nüt ungschickter, als wenn me-n-amene Möntsch, wo-n-e guete-n-Alouf gnoh het, für sech us em Schländrian use z'arbeite, mit Mißtroue begägnet und ihm syni Vorsätz vernütiget. Wie mänge Schuelmeischter het däwäg im etscheidende Momänt e Schüeler für syr Läbtig vom Damm abegworfe! So het o der Houpme Lombach mit sym Usfall, ohni e-n-Ahnung dervo z'ha, dem guete Schträbe vom Ludi der Läbestrib zerschtört. »Also dä Ydruck mache-n-i de Lüt mit mym Flyß,« het sech der Ludi
188
gseit, »di reini Komedi – di reini Komedi! Das wär sech de frylech nid derwärt.«
I där Schtimmung het er di letschte Tage-n-im Hus vo ds Brambärgers zuebracht, und si het sech underem Abschied vo sym Zögling nid ghobe. Er hätti nid dänkt gha, daß ihn d'Trennung vom Albärli so hert achäm. Aber nadäm er vo sym eltere Fründ e so-n-e chalti
douche
verwütscht gha het, isch er um so zuegänglecher gsi für d'Ahänglechkeit vo däm viel jüngere. Der Albärli het's erzwängt, daß er der Ludi no het dörfe begleite bis i ds Burdlefhölzli. Und dert, i der Einsamkeit zwüsche de Tanne, het er sech mit Schluchze-n-a sy Lehrer g'chlammeret, so daß dä sälber nassi Ouge-n-übercho het und sech het müesse loswinde. Der Albärli het ob allem Heiloufe lut vor sech ane ghüület und isch zum schtille-n-Erger vo syr Mama der sälb Abe ganz deschperat gsi.
Dem Ludi isch's nid viel besser z'Muet gsi. Nid daß d'Schuelmeischterei ihm so zwider gsi wär. Im Gägeteil, er het sech mit dem Gedanke tröschtet, daß er jitz de chly meh sy eigete Herr und Meischter sygi. Aber er isch halt nid mit sym ganze Härz ga Ittige züglet, sondere di größeri Hälfti dervo het er z'Bärn gla. D'Hochschuel, syni Kamerade, syni Fründe-n-und no mängs Anders het ne dert fescht gha. Im erschte Jahr wär es zwar de no
189
nid übel gange mit der Schuel. D'Sach isch ihm neu gsi, und es het ne luschtig dunkt, di Trybete Chinder – großi und chlyni, Buebe-n-und Meitschi, i ne ganz primitivi Schuelschtube zsämegchäset – mit Wüsseschaft z'fuettere. Si sy-n-ihm aber o gärn z'Schuel gange. D'Gmeindsmanne sy rächt z'fride gsi mit dem Ludi, nume-n-isch im Louf vo däm Jahr e-n-ussergwöhnlech chriegerische Geischt ufcho i der Ittiger-Juged. Z'zytewys isch afange chly wohl viel prüglet und balget worde-n-um ds Schuelhus ume. Und wo me ne du das gschteckt het, so het wahrhaftig di ganzi Schuel Schtreifzüg undernoh, bald gäge Habschtette, bald gäge Bollige, ja sogar über d'Worble gäge-n-Oschtermundige. Einisch hei si de Buebe vom Dokter im Siechehus e Schlacht gliferet, die zwar nid grad Möntscheläbe, aber doch drü Paar Hose gchoschtet het. Churz, es isch e wahri Landplag worde. Ufgfalle-n-isch de Lüte nah-ti-nah, daß d'Chinder e-n-anderi Nomenclatur ygfüehrt hei. D'Worble het bald der Rhyn gheisse, bald der Po, bald sünscht öppis. Der Brügg bi der Wägmühli hei si Pung Darggoleh (
pont d'Arcole
) gseit, dem Schlupf zwüsche Grauholz und Mannebärg der groß Sankt Bärnhard. Under de Buebe sy Übernäme-n-ufcho, wo niemer begriffe het. Eine het »Nei« gheisse, e-n-Andere »Chläber«, e Dritte »Desex«, e Vierte »Bysechrüz« (
Pichegru
) und z'gueterletscht
190
isch mene drüber cho, daß si dem Lehrer »Punabarti« säge. Im Winter het es Schneeballeschlachte gä, und ds Chriegsgebrüel het mängisch halbi Tage lang nid welle verschtumme. Eine vo de Gmeindsmanne het etdeckt, daß sogar i de Schuelschtunde no gchrieget wird. Me het uf der Wandtafele Schlachteplän gfunde-n-und Näme, wo ungfähr dene gliche hei, wo sech d'Buebe-n-underenandere gä hei.
D'Buebe sy afange jedesmal dem »Punabarti« bis zum »Pung Darggoleh« etgäge gange, wenn er vo der Schtadt hei cho isch. Und de het er ne de der ganz Schtutz uf müesse-n-erzelle, was es Neus gäbi z'ringsetum. Daheim het me ne de mit Chläpf und Schtrublete-n-i-n-Erinnerung bracht, daß me-n-einschtwyle-n-i der Schwyz, im süeßischte Fride läbi. Zum Glück het's dennzumale no keini Schuelinschpäktere gä, sünsch wär's dem Ludi übel ergange. Und doch isch's ihm mit syr chriegerische Methode viel besser grate als mängem Normal-Methode-Muschter-Schuelmeischter, vo wäge der Ludi het i churzer Zyt ds Härz vo syne Schüeler gwunne gha, z'erscht frylech nume das vo de Buebe, aber wo's d'Buebe hi zieht, da nimmt's d'Meitscheni bald nache, wie d'Blettli i-n-e Brunnenablouf. Und wär ds Härz vo der Juged i der Hand het, isch e Machthaber. Er isch rycher als der Rotschild, denn er het unvergänglechs Guet i syne Hände. Drum mueß er aber
191
o gwüssehafter sy und wird einisch di schwäreri Rächnung abzlege ha, als der Rychscht a Gäld und Guet. Der Ludi het das ganz guet gschpürt und het i de-n-erschte Jahre vo syr Schuelmeischterzyt o Sorg gha zu sym avertrouete Rychtum. Dür d'Chinder het er nah-ti-nah o di Alte gwunne, ja sogar der Pfarrer z'Bollige, so daß dä-n-ihm ändlech i chranke Tage volländs d'Sorg um ds geischtlech Wohl vo der Juged überla het. Das isch es Fescht gsi bi ds Bickhards, wo der Ludi als Hälfer sy Yzug i der Chilche vo Bollige ghalte het. Der früsch chriegerisch Zug vo ds Ludi's Pädagogik het sech o im religiöse-n-Underricht bewährt, und gwüß isch ds sältmal wyt und breit e kei glücklechere Möntsch z'finde gsi als üse Ludi. Wär ne früecher gkennt het, het frylech nüt dranne begriffe. Scho bald nadäm der Ludi sys Ungfell mit de Büecher vom Herr Brambärger gha het, isch bekannt worde, daß der Verträter vom erschte Konsul i der Schwyz, der General und nachmalig Marschall Ney, mit der Eidgenosseschaft e Kapitulation für vier Schwyzerregimänter abgschlosse heig, und Alles isch druuf gschpannet gsi, wenn daß d'Wärbung eröffnet wärdi. Ds sältmal isch es e-n-usgmachti Sach gsi, daß der Ludi ds Schtudium wärd a Nagel hänke, sobald der erscht Wärber z'Bärn uftouchi, bsunders wo-n-ihm du der Houpme Lombach no sy Theologie so vernütiget het.
192
D'Wärbung isch aber verschobe worde, will der Bonaparte d'Lüt no nid nötig gha het.
Ds gröscht Verdienscht um Ludis guete Flug het hingäge sy Muetter gha. Ihres Ideal, der Ludi uf der Chanzle vo Bollige z'erläbe, isch so chreftig gsi, daß si ihre Suhn geng meh äne-n-ume bracht het. Si het ihm d'Ouge-n-ufta über das, was ihm der lieb Gott avertrouet heig. Si und der Gottlieb hei der Ludi geng meh bewunderet wäge sym Yfluß uf d'Schueljuged. Und di Bewunderung het ne de schtutzig g'macht. »Was gseh si eigetlech o a mer?« het er sech z'erscht gfragt. Aber nah-ti-nah het er's begriffe-n-und het o d'Verantwortung afah gschpüre.
Einisch, a mene schöne Tag im Wintermonet, sitzt der Ludi z'sämegchrümmt a sym Schuelpult und schtucket mit dem »Bysechrüz«, wo chly herthölzig ta het im Rächne. Er het ne davorne gha, a der Wandtafele, und di andere Chinder hei mit Chatze-buggle-n-i ihrne verholzete Schuelbänke di ungschickte Divisione vo ihrem Kamerad im Chopf nache grächnet.
»Wie seit me däm, wenn me-n-e größeri Zahl dür ne chlyneri teilt?« fragt der Ludi.
Der »Bysechrüz« het a Bode gluegt, wie wenn er's dert us de-n-Escht und Schpryße chönnt läse. Aber es het ihm nid welle cho.
»Wär weiß es?«
193
D'Meitscheni hei alli d'Händ ufgschtreckt und sy uf d'Tische-n-ufe g'rütscht für necher zueche z'cho. Vo de Buebe het's nume-n-eine gwüßt, und dä het brüelet: »Difesion.«
»Also wie?«
»Difesion« seit der »Bysechrüz« ganz ufgchlepft.
»U de, wenn me-n-ei Zahl vo der andere-n-ab-zellt, wie seit me de däm?«
Jitz macht der »Bysechrüz« ganz es schlau's Gsicht und seit: »E Haub-Brigade.«
Uf das abe-n-isch es schuderhafts Gebrüel usbroche, und si hei dä arm »Bysechrüz« usglachet, bis er ds luter Wasser briegget het. Der Ludi het z'erscht o mitglachet. Aber wo-n-er du sy chlyne Fäldherr so bitterlech gseht briegge, sy-n-ihm di Träne zum Vorwurf worde. Der Duume-n-isch ihm i d'Hand gfalle, daß är d'Schuld sygi a der Begriffsverwirrung, die übriges scho mängisch zum Vorschyn cho isch. Er het ygseh, daß er syne Chinder d'Chöpf schturm gmacht het und daß es höchschti Zyt sygi, di Gschicht e chly anders i d'Finger z'näh. Generäl het's z'Ittige vor der Hand no keini bruucht. Er nimmt der »Bysechrüz« ryti-ryti-Rößli uf ds Chneu und faht mit Ängelsgeduld a, ihm di nötigi Wysheit ytrichtere. Da ghört me-n-uf der Schtraß uffe-n-es Roß atrabe, und im nächschte-n-Ougeblick erschynt über em hölzige Schutzgitter vom nächschte
194
Fänschter e-n-elegant ufzöumte Roßchopf. Natürlech isch es mit der Rächnerei us gsi. Der Ludi het im Ougeblick der Houpme Lombach erchennt, schtellt sys Ryterli ab und schpringt use. Er isch kei Momänt im Zwyfel gsi, daß sy Fründ öppis wichtigs z'brichte heigi. Dä Ydruck het natürlech o di ganzi Schuel gha, das het me-n-a dene dryßig Gsichter gseh, wo sech a d'Fänschter drückt hei. Dene Chinder isch der Lombach scho lang kei frömdi Erschynung meh gsi, und si hei ne gärn gseh, vowäge jedesmal, wenn er bi'm »Schueli« z'Visite gsi isch, so het me nachhär Neuigkeite vom Chrieg z'ghöre-n-übercho. Jedefalls hei si o ihm di füürigi Beschrybung vo der Seeschlacht bi Trafalgar z'verdanke gha, wo ne der Ludi vor zweene Tage-n-als ds allerneuischte zum Beschte gä het. Das mal isch es der Ludi allei agange.
Er isch es paar Schritt wyt näbem Ryter här dür z'Dorf gloffe-n-und het mit Schtuune vernoh, daß d'Wärbung vo dene vier Regimänter im Früehlig eröffnet wärdi und daß der jung Brambärger no dä Winter ga Paris verreisi, für de im Früehlig yz'trätte. Er wärdi dä Winter sibezächni.
Obschon der Ludi das eigetlech scho lang erwartet het, isch ihm der Bricht vom Fründ Lombach wie-n-es Meteor i ds Härz gfalle. Er het afah frägle-n-und dampe, bis ihm Öpper isch cho säge,
195
»er mangleti ga z'luege, di Bursch tüje neue wohl wüescht i der Schuelschtube.«
Ziemlech resigniert het der Ludi sym Fründ gseit: »Ja nu, i bi halt jitze z'Ittige.« Er het nid gschine z'ghöre, daß der Lombach im Abryte brummlet het: »Mer wei de luege, wie lang no.« Wo-n-er gäge ds Schuelhus zrückschpringt, tönt ihm scho vo Wytem e wahre Hölleschpektakel etgäge. »Aha,« het er dänkt, »da wird aber eis gchrieget.« Das mal het ihm aber doch der Anblick vo der Schuelschtube schier der Ate gnoh. Me het nämlech Trafalgar ufgfüehrt, und was öppe-n-überhitzti Phantasie a Schräcke vom Seechrieg cha ersinne, das isch hie anschoulech gmacht worde. Uf ds Ludis Pult obe het Eine-n-i eis Loch yne brüelet: »Seh Buebe, es söu e-n-iedere sy Ma schteue, potz Ängiland!« Dä het d'Rolle vom
Nelson
gä und isch bumbardiert worde mit Büecher, Chrydebitze, Holzböde-n-und anderem schwärem Gschütz. Sämtlechi Schuelbänk hei Chriegsschiff vorgschtellt, uf dene d'Bsatzung sech mit unerhörter Tapferkeit prüglet het. Eis dervo – es het »d'
Santissima Trinidad
« sölle vorschtelle-n-und isch vo luter Meitscheni bemannt gsi – het scho gkänteret gha, und d'Besatzung het sech uf de hölzige Woge vom Schtubebode-n-i de Tinteschwettine-n-umegwälzt. Ds Schärmemüllers Liseli isch under syr Fregatte gläge, het us mene tolle Hick i der Chopfschwarte Bluet zur Tinte
196
gschüttet und mordismo gschroue, will es sys Chitteli vercharet chet. Aber es het Niemer Zyt gha z'lose. Ds Pintewirts Änni isch im Rettungsboot – Ludi's Schpeumuetli – gsässe, und eine vo de Buebe het's e de Füeß i der ganze Schtube-n-ume gschrisse. Für e Pulverdampf isch e Schtoub ufgwirblet gsi, daß me schier d'Tagesheiteri nümme gseh het. Di Kämpfende hei no lang nid g'merkt, daß der Schuelmeischter wieder i der Schtube-n-isch. Erscht wo-n-er der »
Nelson
« über Bord gschlängget het, het's afah lugge, und ändlech het er se wieder möge baschge. Der Ludi het du natürlech e vielsytigi Tätigkeit müesse-n-etfalte, für alle Schade wieder guet z'mache, z'erscht am Pärsonal, hie chläpfe, schtruble, ohre-n-und brätsche, dert wäsche-n-und tröschte: »heile, heile Säge, drei Tag Räge, drei Tag Schnee, tuet dem Meiteli nümme weh.« Nachhär het me d'Chriegsschiff wieder ufgschtellt und se-n-ihrer friedleche Beschtimmung zrück gä. Z'letscht het me d'Meereswoge mit würklechem, nassem Wasser und Suurchleesalz wieder zu »Kulturbode« gmacht z'erschtarre. Na nere zünftige Schtrafpredigt het der Ludi syni Zöglinge hei gschickt. D'Trafalgarfyr het i verschiedene Privathüser ihri Furtsetzung gfunde. D'Müetter hei nämlech ihrne glorios yziehende Seehelde d'Hose-n-abe gla und ne schtatt mit Schämpis mit Pumpis ufgwartet. Der Ludi het für guet
197
gfunde, ds Liseli sälber hei z'bringe, vo wäge der Schärmemüller het scho lang nümme Freud gha a der schpartanische Methode vom Ludi. Der Epfang isch o dernah gsi. Ds Liselis Vatter het dem Ludi so schuderhaft wüescht gseit, daß sys verwundete Töchlerli vor Beduure mit dem Schuelmeischter erscht rächt het afah briegge. Der sälb Abe het der Ludi mänge-n-Ydruck gha z'verwärche. D'Nachricht vom junge Brambärger, di böse Frücht vo syr Erziehungsmethode, d'Usputzete vom Schärmemüller. Und i de nächschte Wuche-n-isch no mängs derzue cho. Der Pfarrer vo Bollige, wo vo syne Fänschter us mängisch gnue het chönne beobachte, mit weler Ahänglechkeit sech d'Underwysigschinder a Ludi zueche drückt hei, isch vor Chyb und Nyd gsund und gsünder worde und het der Tag nid chönne-n-erwarte, wo-n-er ds Leitseil wieder chönni sälber i d'Finger näh. Einschtwyle het er der Hälfer-Schuelmeischter mit räße Bemerkunge regaliert.
I der Schuel sälber het der Ludi bald gnue afah merke, daß der Versuech mit nere neue Methode bi dene Chinder, wo-n-er sälber verzoge-n-und ergellschteret gha het, nid het welle zieh, und so het er na-n-es paar guete, aber ziemlech fruchtlose-n-Alöuf agfange geng nach em ougeblickleche Bedürfnis verfahre, bald hüscht und bald hott. Derby sy-n-ihm d'Chinder uhirtig worde, und är het d'Geduld und
198
d'Freud verlore. Und sobald ihm d'Chinder daheim nümme so z'bescht gredt hei und o weniger gärn meh i d'Schuel gange sy, hei d'Bure-n-o ds Grönkte-n-im Chemi nümme rächt welle sinde, d'Hüehner hei angäblech weniger meh gleit und d'Milch het schlächt sölle-n-usgä, so daß sech der Ludi öfter als fruecher bi syr Muetter het müesse zueche la. Dert isch neue-n-o öppis e chly anders worde. Der Gottlieb het schynt's i der Gmeind ume-n-allerlei ghöre lüte, und under däm, was ihm zuetreit worde-n-isch, het sy Bewunderung für e Ludi afah abnäh, was dä wohl het möge merke.
So het sech langsam und sicher der Himmel zu Ludi's Höupte-n-überzoge, und der Verleider isch über ihn cho wie ds Nachtgwülk.
D'Mama Brambärger het's gwüßt z'dräje, daß d'Abreis vo ihrem Suhn usegschobe worde-n-isch bis über ds Neujahr. Aber jitz het's ihm grückt. Di drei Fründe sy no einisch zwüsche Wiehnachte-n-und Neujahr am Kaminfüür vom Houpme Lombach z'sämecho. Und jitz wei mer se no einisch aluege, bevor ihres Chleeblatt verrisse wird.
Der Lombach isch uf der Holzchischte näbem Kamin gsässe-n-und het syni gschtiflete Bei schtäckegrad vo sech gschtreckt und mit de Schporreredli am Bode g'chrauet. Der lingg Ellboge het er uf ds Kamingsims gschtützt und der Chopf i d'Hand gleit gha.
199
Syni Blicke sy de Tubakwülkli nache gange. Zwüsche de schtarke Finger vo syr lingge Hand düre het ds Cherzeliecht vereinzelti wyßi Haar i sym dunkle Schopf verrate, und wenn er sech bewegt het, sy syni herte Züg i scharfe Schätte zum Vorschyn cho, und mängisch het ds Liecht wie Funke i syne schtahlgraue-n-Ouge refläktiert. Der Ludi, wo der gröscht under dene Drei gsi isch, aber viel weniger schön proportioniert als der Lombach, het i mene Fauteuil
vis-à-vis
vom Kamin der Füürschyn us sym Vollmondgsicht la flimmere, währed er mit syne dunkle-n-Ouge dür d'Flamme düre-n-uf di pächschwarzi Rückwand vom Kamin gschtieret het, ohni z'grächtem uf das z'lose, was di beide-n-Andere z'säme gredt hei. I der einte Hand het er es Numero vom »
Moniteur
« gha, wo
détails
bracht het über d'Schlacht vo Austerlitz, übermüetigs, französisches Gfasel. Der jung Brambärger, schlank und schmächtig, mit mene Meitschigsicht voll Zuekunftströum, isch dernäbe gschtande-n-und het der Rouch us Ludis Pfyfe-n-i sy fyni Adlernase-n-ufgsoge.
Si hätte sech mängs no gha z'säge, di Drei, und doch hei si nid grad viel gschwätzt. Ihres Gschpräch isch es Echo gsi vo de Chriegsnachrichte-n-und ihri Gedanke-n-es verworres Gschpinnscht vo zuekünftige Waffetate. Am wenigschte het sech der Lombach derby dänkt, und doch isch er dä gsi, wo am
200
marschfertigschte-n-usgseh het. Der Ludi het sech dür di füür-zitterigi Luft düre-n-uf di schwarzi Kaminwand Schlachtebilder gmalet und het sech schier nümme gschpürt i syne Tröume, und derby isch er so fescht und vierschrötig i sym Fauteuil ghocket, daß es eim dunkt het, me müeßt ne mit Schprängpulver uselüpfe.
Dem Brambärger sy's Schicksal isch etschiede gsi; bi'm Lombach isch me gwahnet gsi, bis zwo Minute vor mene Houptschtreich nüt chönne-n-us ihm use z'bringe. Hingäge der Ludi het weniger dür syni platte Züg, als dür sy's ganze Benäh verrate, daß es ne schier verdräit het, zwüsche dene beide Soldate-n-inne. Und wie het's erscht rächt gschtürmt und g'wüetet i syne Gedanke, wo-n-er nam Abschied vo sym liebe, ehmalige Schüeler dür di verschneiti Bolliger-Allee usegschtampfet isch. So müehsälig es dasmal mit de Beine gange-n-isch, so churz sy-n-ihm di länge Boumreihe vorcho, und ender als ihm rächt gsi isch, het der Chilchsturm uf ihn abegluegt und ne-n-agschwige. »Söll i ächt? – Söll i nid?« isch es di ganzi Nacht i sym Chopf uf und nider gange. – Ja, was eigetlech? He, zur Muetter, nere's ga säge. Aber es het ihm grusam gchoschtet, zur Muetter z'gah.
Z'morndrisch gäge-n-Abe het er sech ufgmacht und isch zur Muetter. Si isch i ihrer heimelige, täflete
201
Schtube gsässe, näbem turmhöche Bett, und het gschpunne. Uf em Ofetritt hinde-n-isch der Gottlieb zwüsche de-n-ufghänkte, nasse Chleider gsässe-n-und het sech la brate.
Der Ludi isch zur Muetter ga sitze-n-und het a sym Anlige-n-afah umedräje, het gjammeret über di böse Müüler vo de Lüt, über d'Schuel, über e Pfarrer; aber wyter isch er nid cho. Scho nume der Blick vo der Muetter het ne gschweigget. Und erscht, was si-n-ihm du no gseit het!
Är heig sech das alles sälber ybrochet. Er wäri afe-n-alt gnue für yz'gseh, daß eine, wo us Chinder sötti Lüt mache, nid geng mit ne dörf ganggle. Das syg öppe nid z'verwundere, daß es settigs heiligs Amt e chly herti Arbeit choschti. Är söll nume dänke, mit wäm er z'rächne heig. Seje gang's ja de nüt meh a. Aber mit Däm, wo Himmel und Ärde regieri, wett si nid uneis wärde. Är söll doch nume läse, wie's däm ergange syg, wo sys Pfund vergrabe heig. Vo de Lehrer und dene, wo anderi zur Grächtigkeit wyse, heißi's ja, si wärde lüüchte, wie des Himmels Glanz.
»Nei, nei, my liebe Suhn,« het si z'letscht gseit und ihri magere Finger i-n-enandere gfaltet, »bhüet di der lieb Vatter im Himmel dervor, daß du je i dym Läbe sy Gnad verachtisch! Du muesch jitz einisch sälber fescht wärde, du Chind Gottes. Was wottsch de, wenn i einisch nümme bi?«
202
Der Ludi het sech über sy Verirrung afah schäme und het zur Muetter, göb er gange-n-isch, gseit: »Gäll, Muetterli, häb's nid ungärn, daß i albe zue der chume, wenn i nümme rächt wyter weiß. Bhüet di Gvtt!«
Uf das abe het der Ludi wieder chönne schlafe, wie-n-e Hüeterbueb.
Nam Neujahr isch der Schuelmeischter so wenig als müglech i d'Schtadt gange, für emel ja sy Phantasie nid neuer Befruchtung mit Schießpulver usz'setze. Alli Tag het er sech vorgha, daß me-n-am Pflueg nid hintertsi luege dörf. Aber myn Troscht doch o, wie het dä Pflueg ggyret und gharzet! Es isch eifach gar nümme ds Glyche gsi mit der Schuel, wie vorhär. Und der Ludi het's dem Pfarrer müesse gloube, öb er het welle-n-oder nid, daß mit der Juged vo Ittige nid ab Fläck z'cho sygi. Der Pfarrer het d'Underwysig wieder sälber übernoh und het bald gnue gmerkt, daß er gäge-n-e böse Luft het müesse ruedere. Er het der Ludi mit de bitterschte Vorwürfe-n-überhüüft. Ja er het sech einisch i der Ungeduld so wyt la gah, daß er däm arme Kärli a Chopf bängglet het, er heigi ds Seeleheil vo mehrere Chinder uf em Gwüsse.
Was der Früehlig dem Pfarrer umegä het, d' Gsundheit, het er ds Ludi's Muetter gnoh. Si het afah chrächele, und ändlech het si sech müesse-n-ergä
203
und i ds Bett lige. Und vo denn ewäg het's ere-n-erscht rächt böset, vowäge ds Lige-n-isch für ne-n-alti Wärchadere der Tod. Der Ludi het ere nid dörfe ga sys Leid uf ds Dachbett uschrame, und sünscht het er neue Niemer gha, wo-n-ihm mit Härz glost hätti. Dem Fründ Lombach het er sys Leid natürlech nid chönne chlage. Sy Antwort het er zum vorus gchennt und het o gwüßt, daß er sym Rat nid mit guetem Gwüsse dörfti folge. So isch er z'ringsetum abgschnitte-n-und uf sech sälber agwife gsi. Schtatt jitze z'dänke, der lieb Gott well ne-n-e chly la zue sech sälber cho und ne sälber mache z'dänke, het er agfange sich sälber beduure-n-und het nüt meh
welle
verschtah.
I der truurige Verfassung isch der Ludi gsi, wo me-n-ihm isch cho säge, es gang mit syr Muetter z'Änd.
Und si isch gschtorbe, und der Ludi isch zrückblibe mit dem Gfüehl, er heig syr Muetter gägenüber nid erfüllt, was er sölle hätti. O, was het das für bitteri Schtunde gä! Wär jitz Öpper cho und hätt ihm i ds weiche Gmüet yne gredt, so hätti's gwüß no chönne guet wärde mit ihm. Aber d'Lüt sy nume so um ihn umegschtriche mit schöne Sätz und truurige-n-Ouge. Ds Leid um ne Muetter isch de Meischte z'schwär vorcho, als daß si öppis hätte gwagt z'rede-n-und z'tröschte. Zu Allem isch es jitz
204
dem Schuelmeischter no vorcho, wie wenn der Lombach doch rächt gha hätti, wo-n-er ihm sys Schtudium vernütiget het. »S'isch wahr,« het er sech gseit, »da isch me Theolog und schteit uf der Schwelle zum Pfarramt und isch nid emal im Schtand gsi, a nere Muetter i der letschte Not öppe-n-e chly geischtleche Troscht z'verschaffe.« Er het halt gschpürt gha, wie groß und übermächtig di ächti Härzesfrömmigkeit vo der Muetter syr theoretische Heilsverchündigung gägenübergschtande-n-isch. Er het ere grad chönne-n-us der Bibel vorläse, aber zu däm het's ja kei Glehrte bruucht.
Sobald di erschte-n-üssere Veränderunge-n-im verwaiste Hus übere gsi sy, isch der Gottlieb syr Arbeit nache gange. Der Ludi aber isch zwüsche der Schuelzyt mängisch schtundelang uf e Chilchhof ga sitze-n-und het sym Jammer nache gschtuunet.
Der Merze het sunnigi Tage bracht, und d'Chinder hei a der Halde-n-under der Chilchhofmuure Veieli gsuecht. Da geit emel o einisch ds Schärmemüllers Liseli, es sibejährigs, luschtigs Meiteli, mit sym Veielibüscheli übere Chilchhof hei und gseht richtig der Schuelmeischter vor der Chilche-n-a der Muure sitze mit dem Chopf schier zwüsche de Chneue. Das het das Chind furchtbar kurios dunkt, daß der Schuelmeischter so dasitzi und vor sech ane brieggi. Es het gwüßt, daß ihm d'Muetter gschtorbe-n-isch,
205
und der Ludi het ihn's schuderhaft duuret. Es hätt ihm gärn öppis z'lieb ta, aber es het nid gwüßt, was säge-n-und het sech nid trouet, ne-n-az'rede. Es isch lang da gschtande, i der einte Hand syni Veieli, mit der andere het's a syne Läszge g'niffelet. Ändlech geit's uf e Schuelmeischter zue, luegt ne mit große Boll-Ouge voll chindlechem Erbarme-n-a und schtreckt ihm, ohni e Lut vo sech z'gä, sys Veielibüscheli etgäge. Er het's lang nid gmerkt; aber ändlech luegt er uf und gseht sys Liseli. Er het's zuechezoge-n-und ihm grüsli danket.
Das isch nid ds Einzige gsi, wora-n-er hätti chönne merke, daß no Öpper es Oug uf ne heigi. Aber er het so tief i sech yne bohret gha, daß er nümme gmerkt het, wär hinder Blueme-n-und Suuneschyn schteckt. Und wenn z'Nacht d'Schtärne g'glitzeret hei, wie wenn si-n-ihm wette säge: »Lue doch, wie mer schprätzle-n-und schyne, daß d'emel o no e chly Heiteri gsejisch,« so het er halt nüt gseh. Der Ludi Bickhard het nümme-n-ufe gluegt.
Ei Morge-n-isch er wieder ga Bärn uf d'Hochschuel, und er het im Sinn gha, nachhär villicht no zum Pfarrer Müsli z'gah. Schtatt grad z'gah, schländeret er du z'erscht mit mene Brueder Schtudio d'Chilchgaß ab. Und was gseh si? Im Plainpied vo ds Brambärgers Hus isch ds Wärbbüreau für di französische Schwyzerregimänter ufgschlage. Under
206
der Hustür schteit e martialische Kärli, e-n-Underoffizier i der prachtvolle rote Grenadier-Uniform. Dä het der Schnouz gschtriche-n-und sech la bewundere. Di beide Schtudänte hei gäge Chilchhof abboge, währed der Underoffizier i ds Büreau yne rüeft: »
Voilà un beau gaillard, capitaine.
« Es isch aber o grad gsi, wie wenn di Lüt mit ihrne chupferige Nase schmöckte, wo öppis z'mache wäri. Di Schtudänte sy no nid lang hi-n-und här gschpaziert gsi, so chunt der Wärbhoupme dahär, zierlech und glatt, het sy Näbelschpalter glüpft und mit dene junge Lüt luschtig afah brichte, z'erscht nume vom Wätter, vo Amsle-n-und Schpatze. Nachhär het er ne gseit, si sölle de nid öppe meine, er well se fische, bhüetis nei. – Und am Namittag isch der Ludi mit mene Bumberuusch ga Bollige-n-use-n-und het i syr Schtube-n-es Papier us em Sack zoge-n-und het's i sym Dusel, weiß kei Möntsch wie mängisch, gläse-n-und z'sämegleit und wieder ufta.
Obe drüber het's gheisse:
Armée française. I
er
Régiment Suisse etc. etc. Recrue: Bicard Louis, étudiant, de Bolligue, Canton de Berne..... etc.
Ja, da isch es gschtande, daß der Ludi uf sächs Jahr kapituliert heigi. Wär dem Marschbefähl nid folgi, wärdi als Deserteur behandlet.
Dür sy Wynäbel düre-n-isch's dem Rekrut vorcho, wie wenn er öppis chuedumms gmacht hätti.
207
Das isch es nätts Erwache gsi am andere Morge. Hindertsi het er nid welle, aber er het's o Niemerem dörfe säge. So isch er würklech, nadäm er hübscheli sys Erb so guet wie müglech liquidiert gha het – d'Houptsach het er natürlech dem Gottlieb müesse-n-überla – am Tag vor der Ymuschterig, bi Nacht und Näbel verschwunde. Und wo d'Schuelchinder am sibni agrückt si, isch niene kei Schuelmeischter meh gsi z'finde. I der glyche Casärne, wo-n-er vor vier Jahre mit dem Hans Gnägi isch ygschperrt gsi, isch er afangs April 1806 wieder mit sym damalige Gfährte-n-ygrückt und ygchleidet worde. Aber da isch nüt gsi vo rote Fräck und Epaulettes, sondere-n-i graublaui, längi Chittle –
sarreaux
het me ne gseit – sy si ytogglet worde. Uf e Chopf hei si e wüeschti Polischappe-n-übercho und uf e Buggel e bruun und wyß tschäggete Tornischter.
Bi'm Appäll het der Ludi e Versuech gmacht, sy Name-n-i der Wärbkontrolle la z'berichtige. »I heiße de Bickhard,« het er dem
sergeant-major
gseit, »nid Bicard, i bi kei Jud.«
»Blas mer d'Fädere-n-i d'Schueh,« het dä g'antwortet, »das chunt uid druuf a. Du bisch jitz ds Numero Sibenesächzgi. Gring uf! Buuch hingere!« Der Ludi het für guet gfunde, der Buuch yz'zieh, bevor dem
sergeant-major
sy Fuuscht dem
Alignement
nacheghulfe het. Jitz het er gwüßt, daß e-n-andere Meischter isch.
208
Zum Glück het der Hans Gnägi ds Numero sächsesächzgi gha, so daß si bi Tag und uf em Schtrousack näbenandere blibe sy. Acht Tag druuf isch ds Numero Sibenesächzgi mit es paar Hundert andere Numero hinderem Tambour – räbedi, räbedi, rautschitschi – dür ds Aarbärgertor ufe marschiert, i-n-e-n-anderi Wält.
209
 
 
IX.
Der Ruedi Landorfer nimmt e Pischtole-n-i Sack. Der Luron lat sys Härzblatt schieße, und der Lombach geit i ds Garn. Wichtigi Briefe.
Währed der ganze Zyt, wo sech der Ludi z'Ittige mit syr Juged und mit syne Widersacher a Lyb und Seel umebalget het, isch es dem Houpme Lombach wohl gsi, wie dem Vogel im Hanfsame. Es het ihm niene-n-öpper dry gredt, und er het sech chönne-n-usläbe, ganz na syr Härzesluscht. Es bsunders Verdienscht da dranne hei unzwyfelhaft di beide Tante Hackbrätt gha. Sobald si di gröbschte Folge vo ihrem Fäldzug uf e Löuferplatz überschtande gha hei, sy si mit allem Raffinement, desse-n-e chittigi,
210
alti Jumpfere fähig isch, uf ihres Brüederli los und hei-n-ihm der Ringge-n-azoge, daß es nümme schön isch gsi. Er het z'zytewys ganz ärnschti Hüratsgedanke-n-erwoge. Da-n-er aber kei Garantie derfür gfunde het, daß de nid zum Ringge no-n-e Muulchratte chömi, het er di Hüratsplän nume-n-als Vogelschüüchi useghänkt. Aber schier no böser als dem Luron isch es dem Blanche ergange. Me het d'Ereignis vom Schtäcklichrieg nid so gschwind chönne vergässe-n-und alles agwändet, für z'verhüete, daß ds Blanche wyteri
avances
machi. Dem Houpme Lombach isch das natürlech no so rächt gsi. Er isch syne militärische Pflichte-n-und Liebhabereie nachegange-n-und het zwüsche-n-yne der schöne Frou Landorfer der Hof gmacht, ohni sech viel derby z'dänke. Es isch ihm gar nid i Sinn cho, daß z'letscht und am Änd o hie ds Tröpfli chönnti es Loch dür e Schtei bohre. Was i anderer Lüt Härz vor sech gange-n-isch, het dem Houpme Lombach nid gschwind Chummer gmacht. »Da chäm me wyt, wenn me no ander Lüte-n-ihri Skruple wetti ga goume«, het er glägetlech gseit. So het er aber o nid g'merkt, was sech i ander Lüte Härz im Schtille grüschtet het, und wenn ihm öppe-n-e wohlgsinnete Fründ d'Nase het probiert druuf z'schtooße, so het er nüt welle gloube. »Ja, dä wohl oder die wohl!« het's gheisse, und er isch wyter i ds Läbe-n-yne gschtürmt, wie-n-e-Jeger
211
dür ds Gschtrüpp. Was nid nahgit, chlepft me halt ab. –
Der Ruedi Landorfer het sit nere gwüsse Zyt ds Gfüehl gha, mit syr Frou syg öppis nid, wie-n-es sötti. Derglyche ta het er aber nüt, vowäge-n-er het i sy Frou es Vertroue gha, das sech nid liecht het la erschüttere, und de het er doch ender zu dene Lüte ghört, die so lang, wie nume müglech, d'Hand vor d'Ouge hei, wenn öppis im Azug isch, wo-n-es unagnähms Ygryfe forderet. D'Frou Elisabeth isch schtiller worde-n-und het viel meh gschtuunet als früecher. Und wenn me se gfragt het, was si sinni, so het si geng nume so mit dem üßerschte Rand vo de Läfzge Bscheid gä; me het's völlig chönne gryfe, daß ds Härz nid derby isch. Zwüsche-n-yne, i schtille Schtunde, het's ganz ungwahneti Zärtlechkeitsusbrüch gä, die dem Ruedi schier uheimelig vorcho sy.
Einisch – si sy im Schpätherbscht a mene-n-Abe lang uf der Terrasse-n-überem Peristyle gsässe-n-und hei nid juscht viel gredt z'säme – gseht der Ruedi, daß sy Frou rötlechi Ougelieder het und daß die Ouge sech fülle, und plötzlech löst sech e großi Träne-n-ab, und bald druuf faht si afah schluchze.
»Was hesch jitz?« fragt er, ohni e-n-Antwort z'übercho.
Da rückt er necher zueche: »Säg mer, was hesch?«
Wieder het si keis Wort füre bracht, aber
212
plötzlech umarmet si ne mit nere Lydeschaft, die dem Ruedi no ganz frömd gsi isch. Und si het ne nümme welle losla. Alli syni Versueche, wyter z'frage, het si-n-ihm mit Müntscheni abgschnitte. Er het aber o nid wyter insischtiert. Errate het er ja sünscht, wo's fählt, und er het der fescht Etschluß gfasset, der Gschicht es Änd z'mache. Daß me mit dem Houpme Lombach meh als nume dütlech müeß rede, het niemer besser gwüßt, als der Ruedi Landorfer, wo mit ihm ufgwachse-n-isch. Am andere Morge, scho bi Zyte, isch er zum Fründ Lombach gange-n-und, ohni längi Schnäggetänz ufz'füehre, mit sym Verdruß usegrückt.
»I ha bis jitz no nie Grund gha, a der Ufrichtigkeit vo dyr Fründschaft z'zwyfle«, het er agfange, und derby het er sym Fründ i d'Ouge gluegt, daß er het chönne merke, öb's ihm um ds Gschpasse syg oder nid. Aber einewäg probiert der Lombach, der Handel i ds Lächerleche-n-abz'leite-n-und seit: »Herrjere, wie fyrlech!«
»Ja, es isch mer ärnscht,« fahrt der Ruedi furt, »und daß di niemer drüber bruucht z'brichte, was me-n-a mene Fründ schuldig isch, weiß i o.«
»Hoffetlech.«
»Aber jitz wott i einisch wüsse, was du der eigetlech e so dänksch, wenn du myr Frou der Hof machsch, und was überhoupt zwüsche-n-euch beidne vor sech gange-n-isch.«
213
»He nüt, glatt nüt. Mer gseh enandere gärn und hei gueti Fründschaft, das isch alles.«
»Guet, i will's anäh. Aber, weisch, du machsch mer se-n-unglücklech.«
»Wieso?«
»Das wei mer nid erläse, wieso. Du wirsch der das so guet chönne-n-erkläre, wie-n-i.«
»Ja und de? I cha doch gwüß nüt derfür.«
»Nüt derfür? Wohl äbe channsch. I verlange jitz eis für alli mal vo der, daß de se i Rueh lajisch. Es isch mer leid gnue, daß i däwäg mueß cho; aber du wirsch sälber begryfe, daß das nümme so cha wyter gah.«
»Ah, du verbietisch mer also ds Hus?«
»Ja, und ds ganze Guet.« –
»Lasch de Verbot ufnagle?«
»Du channsch es jitz näh, wie de witt. Entweder bisch de my Fründ und weisch als aschtändige Möntsch, was de mer schuldig bisch, oder de müeße mer halt di Sach uf Soldatemanier ustrage.« Mit dene Worte zieht der Ruedi e schön ygleiti Füürschteipischtole-n-us em Sack und het se mit fragende Blicke dem Lombach under d'Nase.
»Da wärisch du e verlorene Ma. Tue nume dys Pischtöli dänne, Ruedi.«
»Ja, 's isch mer ärnscht. Entweder oder?«
»Hör doch uf! Das isch ja dumms Züüg. –
214
Du wirsch mer doch e kei Schlächtigkeit ga zuetroue.«
»Nei, aber du machsch my Frou unglücklech.«
»I gseh zwar nid y, warum i se söll unglücklech mache; aber i wott das nid. Wenn du das würklech gloubsch, so isch es gschyder, i ziej mi z'rück vo-n-ech. Wenn me doch nid ohni Argwohn cha uf mene guete Fueß schtah mitenandere. Aber truurig isch es.«
»Es isch mer leid, daß es e so mueß sy. Wenn öpper nüt derfür cha, so bi-n-is. Verschprich'sch mer, daß de se-n-i Rueh lasch?«
»Ja, i wirde-n-ech i Rueh la,« seit der Houpme Lombach mit fyschterem Gsicht und git dem Ruedi d'Hand.
Dä Verzicht isch der Houpme Lombach so schwär acho, daß er der ganz Winter düre mit sech gkämpft het, öb er nid im Früehlig i-n-es Regimänt well yträtte. Aber er het sech anno achtenünzgi vorgnoh, er well nie meh under Frankrych diene, und drum het er di Glüscht dem Ludi überla. Ohni sys Ideal i der hindere Schoßhalde-n-isch dem Lombach ds Läbe schuderhaft längwylig vorcho. Wenn me ne hie und da e chly guslet und dra gmahnet het, daß er de eigetlech no öpper anderem der Hof gmacht heigi, so isch er geng usgwyche-n-und mängisch o toub worde. Erscht, wo-n-er dür Grobheit de
215
Lüte-n-abgwöhnt gha het, ne-n-a d'Erläbnis mit der Jumpfer Hackbrätt z'mahne, het er z'grächtem wieder a ds Blanche afah dänke. Zwar hei ne di Einte welle-n-abschrecke-n-und hei-n-ihm gseit, er sygi bi ds Hackbrätts ganz i Ungnade gfalle. Aber mit däm het me nume sy Widerschpruch ufguslet, und är het nie öppis anders dänkt, als, wenn's ihm de drum z'tüe wäri, so bruuchti er nume grad ga ynez'hocke. Vo syr Unwiderschtehlechkeit isch er geng no fescht überzügt gsi, und drum het's ihm niene-n-angscht gmacht.
Übriges isch ds Blanche dür di politische-n-Ereignis e chly über ds Burgereziel usegrückt worde. Nadäm nämlech di beide Tante dem Luron ds Läbe mit ihrer Regiererei scho komplet verleidet gha hei, chunt du no d'Continäntalschperri derzue. Z'erscht het me drüber glachet. Aber wo du d'Pryse vo allne Kolonialware gschtige-n-und gschtige sy und me z'letscht afe jedes Zuckerbitzli i Sydepapier ygwigglet het, het der Luron gfunde, däwäg heig ds Läbe gar kei höchere Zwäck meh. Und nadäm er z'erscht dem Napoleon zuegjublet het, als dem Erlöser vo der Canaille, hätt' er ne jitzt am liebschte-n-ungschpitzt i Bode-n-yne gschlage. Der Continäntalschperri isch nid guet gsi z'ertrünne, bsunders, menn me nid gärn uf wyti Reise gange-n-isch. Für aber doch sy Position um öppis z'erliechtere, het der Luron bschlosse, er well ds Hus a der Chramgaß der Willkür vo
216
syne Schwöschtere prysgä und sech es
Tusculum
ussehär de Schtadtmuure sueche. Drum het er ds innere Mälchebüehl gmietet und isch mit syne beide Töchtere dert use züglet. Dene Töchtere-n-isch es no so rächt gsi, und si hätte ds Landläbe g'chüschtet, wie nid grad öpper. Aber mit ihrem Papa hei si di liebi Not gha. Er isch nume druuf us gsi, d'Folge vo der Continäntalschperri unschädlech z'mache-n-und het de-n-yheimische Landesprodukt Ehr ata. Bi Yvorne, Cortaillod, Fröschebei, Schnägge, Schnäpfedräck und Schpiezer-Chirsewasser isch der Luron mit jedem Tag patriotischer worde, het sech über e »Lazzaronibueb vo Ajaccio« moquiert und schließlech gfunde, der wahr Patriotismus gäbi dem Läbe sy Wärt, er heig das nume bis jitz nid rächt begriffe gha. I där Uffassung hei ne syni Fründe vom Chilchhof wenig geniert, da si ihne ja nume zuschtatte cho isch. Am meischte hei der Oberscht Muxmernit und der Larron mit dem Luron verchehrt. Si sy albeneinisch mit ihm cho taroke, und derby het me de gschumpfe-n-über alles, was uf Ärde sech bewegt het, und zum
dessert
hei si allimal no-n-es paar Franzose gfrässe.
Für d'Töchtere vom Luron isch das kei schöni Zyt gsi. Wie mängisch hei si doch, bald ds Blanche, bald ds Mélanie, als »Dritte« müesse ga zueche sitze-n-und zueluege, wie di alte Herre-n-ob allem Chärtle-n-eis übere Durscht gnoh hei! Hei di Töchtere sech
217
es guet gmeints Wort erloubt, so het's e Schpektakel gä. Ja, es isch ne sogar z'guet cho, daß ds Podagra dem Papa d'Füeß bunde het, vowäge-n-er isch je länger descht gschwinder parat gsi, mit sym schpanische Rohr z'argumäntiere. Wenn er Niemer vom Ruehbett oder vom Fauteuil us het möge-n-errecke, so het er halt uf e Tisch oder uf d'Ruehbettchüssi ghoue. Der Ghüderchratte-n-isch di ganzi Zyt voll broches Gschirr gsi, wo-n-er i der Töubi verschlage het. Was het dene d'Töchtere di überschtrömendi Zärtlechkeit gnützt, wo ne de albe-n-im Chatzejammer acho isch? –
Alli paar Wuche het's e Visitaz gä vo de beide Tante. Sobald aber der Luron di wohl bekannti, roti Berline het gseh cho az'fahre, het er sech i Verteidigungszueschtand gsetzt, het Schnaps i ds Trinkwasser und i Sirup gschüttet, gottsläschterlechi Rede gfüehrt, isch ne mit dem schpanische Rohr dür d'Röschtiwys gfahre-n-und het se-n-uf all Wys und Wäg chicaniert, bis si wieder abgfahre sy.
Nah-ti-nah het me-n-i der Schtadt vo dene Zueschtänd afah rede, und ds Beduure mit dene Töchtere-n-isch groß gsi, aber guete Rat würklech tüür. Vo Abschtinänz und settige Sache het ja Niemer nüt gwüßt, und wenn me se scho gkennt hätt, so hätti doch kei Möntsch dra gsinnet, a mene vornähme Herr, wie der Luron gsi isch, dermit uf e Lyb z'rücke.
218
Wär ds Züüg derzue gha hätti, mit däm arme Möntsch ga z'Bode z'schtelle, het sech nid zueche trouet, und die, wo zue-n-ihm dörfe hei, syni Fründe, hei kei Macht gha über ihn. Es ma o sälte-n-ei Möntsch der Ander, und wär er no so brav. Da mueß halt e-n-Andere-n-ygryfe.
Natürlech sy di Sache-n-o dem Houpme Lombach z'Ohre cho, und wie-n-er äbe gsi isch, unverfrore-n-und druuflos im Guete, wie im Böse, het er sech als der prädeschtiniert Hälfer i der Not gschpürt. Daß me-n-ihm abermals het gä z'verschtah, är heig z'lang dreisset mit dem Blanche, es syg für ihn nüt meh z'sueche-n-im Mälchebüehl, het ne nume descht meh agmacht zu mene Handschtreich. Sy
veni vidi vici
-Physiognomie isch fuuschtdick uf sym Gsicht gläge, wo-n-er sech a mene Prachtstag Änds Aprille na der neuischte Mode useputzt und sogar sys Roß mit Züpfe-n-und rote Lätsche dekoriert het. Ja, er isch würklech e ritterlechi und beschtächendi Erschynung gsi, das het ihm der Nyd müesse la. Wo-n-er e so dür d'Früehligspracht use gritte-n-isch, het ne nume-n-eis gfuchset, und das isch gsi, daß er na sym Wort nid bi ds Landorfers vorby dörfe het. I der Hoffnung, daß »me« ne-n-emel vo wytem gseji, isch er uf em chürzischte Wäg über Oschtermundige-n-und dür ds Zollgäßli zrück i Mälchebüehlwäg gritte.
Wie-n-er söll hälfe-n-und was er eigetlech well,
219
isch ihm nid klar gsi. Er isch nume so inschtinktiv uf Imponiere-n-usgritte-n-und het nach allne früechere-n-Erfahrunge gar nid zwyflet a sym Erfolg. Ussehär dem Wittigkofe-n-isch er vom Wäg linggs ab und um ds Hübeli ume gritte, wo vor em Mälchebüehl ligt, für z'rekognosciere. Bald het er d'Familie Hackbrätt etdeckt im Schatte vo de Linde, z'üsserscht a der Terrasse näbem schtattleche Wohnhus mit de grüene Felläde. Das het sech famos agla. Denn hütt het es sech nid um ne gedeckte-n-Anmarsch ghandlet. Der Lombach trabet uf ds Gäßli zrück, und sobald er hinder de-n-Eiche füre gsi isch, daß me ne het müesse gseh, nimmt er es churzes Galöppli und caracoliert dür d'Matte-n-uf gäge d' Schtützmuure vo der Terrasse. Het me-n-öppis schöners chönne gseh als dä flott Ryter uf sym blitzblanke Choli, wie-n-er dür di gäli Söubluemematte-n-uf galöpplet isch und mit Eleganz der Huet gschwänkt het? Er het aber o d'Blicke-n-uf sech zoge. Alli drü sy a ds Gländer füre cho. Aber, wie der Lombach der Huet schwänkt und a der Muure ländtet, flieht ds Blanche über d'Terrasse zrück i ds Hus. Me het zwar der Houpme gheisse-n-absitze-n-und yschtelle, aber für hütt het er müesse mit dem Luron und syr jüngere Tochter vorlieb näh. Ds Blanche isch unsichtbar blibe! Sy Flucht isch übriges so oschtäntativ vor sech gange, daß dem Houpme Lombach kei Zwyfel
220
het chönne drüber ufschtyge. Er isch ziemlech kaput gsi, wo-n-er wieder hei gritte-n-isch. Natürlech het er sech gschwore, di Scharte müeßi usgwetzt wärde. Aber wie? – Er isch uf d'Idee verfalle, ds Mälchebüehl förmlech z'blokiere-n-und jedi Glägeheit ab-z'passe für ds Blanche einisch i-ne-n-Egge z'trybe, wo-n-es ihm müeßi Schtand halte. Aber Wuche sy verschtriche, und di gueti Glägeheit het sech nid gfunde. So het sech der Belagerer zwunge gseh, zur Lischt z'gryfe.
Eis Mittel isch blibe, hinder däm me ne jedefalls nid erwartet het, di roti Berline vo de Tante Hackbrätt! Der Fritz Lombach het bi dene Froue sy Ufwartung gmacht i der Berächnung, dene-n-alte Gure wärdi sy Galanterie so wohl tue, daß er se syne-n-Absichte scho wärdi chönne dienschtbar mache. Und richtig, mit Hülf vo mene Bitzli erhüüchleter Demuet het er se verwütscht. Im erschte Momänt sy di Beide-n-uf schpitzige Filochiernadle gäge-n-ihn agritte, natürlech d'Béatrice geng vorus; aber na nere Viertelschtund isch di schpitzigschti Lanze schtumpf gsi, und da me's eigetlech wünscheswärt gfunde het, di Töchtere müglechscht bald us de Chlaue vo ihrem Papa use z'verhüürate, het me der galant Houpme zur nächschte Visitaz mitgnoh. Es isch ja viel gschyder gsi, di Operation under de-n-Ouge vo der »Vormundschaftskommission« sech la abz'schpile, als e
221
so hinde-n-ume. Di beide Tante hei no nie so glücklech us em
souflet
vo der Berline-n-use gugget wie hütt, wo me dä ehrwürdig Wage zum Fischchaschte degradiert und gmeint het, jitz heig me der Forn drinne.
Vom Mälchebüehl us het me wohl gseh, daß e Herr uf em vordere Sitz isch, wo der Wage düre Grienwäg isch cho az'chnarre; aber der Houpme Lombach hätti kei Möntsch dert drinne gsuecht. Der Luron het viel meh g'meint, si bringe-n-e Pfarrer mit, für ne cho z'etsumpfe, und het überleit, wie-n-er däm chönnti e Falle schtelle. Glorios sy si vorgfahre, und di beide
nièces
sy zur Hustür us cho z'schtürme, für ihri Tante cho z'umarme. Der Houpme het syni Blicke natürlech uf ds Blanche konzäntriert. Das isch z'erscht chrydewyß worde, wo's ne gseht, du güggelrot, und het scho wieder welle flieh; aber wäge dene Tante het's nid grad uf und dervo dörfe. Wo der Lombach uf ihn's zue chunt und mit aller möntschemügleche Liebeswürdigkeit grüeßt, het sech das harmlose, sammetweiche Wäse-n-ufgrichtet wie-n-e Bildsüüle-n-und ne nume mit mene Mäuggerli über d'Achsle-n-agluegt. Ohni der Grueß z'erwidere, isch es d'Schtäge-n-uf verschwunde. Vo däm Ougeblick a isch dem Lombach am Blanche es neu's
charme
ufgange, und schtatt daß er abgchüehlt worde wäri, het ne der Haber afah schtäche. Natürlech hei
222
di Tante bald welle wüsse, wo ds Blanche blybi, und hei ds Mélanie usegschickt, sy Schwöschter ga reiche. Zwo Minute druuf isch d'Tante Béatrice use grüest worde, und ds Mélanie het ere-n-erklärt, ds Blanche chömi nid abe, so lang der Houpme Lombach da sygi. Da het si du der Schnouz ufgschtellt. Für nüt het si nid welle-n-usegfahre sy. Wie-n-e Truthahne-n-isch si d'Schtäge-n-uf und düre Gang cho z'pfuse. Und bald druuf het si ihres Opfer mit i ds
salon
abebracht. Dert isch ds Blanche sobald wie müglech i ne Fänschternische ga sitze-n-und het zum Fänschter us gluegt. Nume hie und da het's e verschtohlene Blick hinder de-n-Umhäng düre-n-uf d'Gsellscheft gworfe, und het de albe mit bittersüeßem Behage konschtatiert, daß der Houpme-n-ihns beobachtet het.
Agnähmer als ds Blanche isch natürlech der Luron überrascht gsi, wo schtatt dem vermeintleche Pfarrer der Fritz Lombach us der Gutsche gschprunge-n-isch. Drum isch er hütt gueter Luune gsi.
Mit diplomatischem Gschick und wahrhaft höfischer Grusamkeit het d'Tante Béatrice Eis nam Andere gwüßt zur Schtube-n-us z'schpediere, bis di beide-n-Opfer, wo si hett welle z'säme reise, allei zrückblibe sy.
Z'erscht isch e längi Schtilli gsi im
salon
, so daß d'Tante Béatrice scho gmeint het, d'Türe schließi am
223
Änd z'guet. Du het du ds Blanche Anschtalte gmacht, o drus z'schtelle. Aber der Lombach isch ihm i Wäg cho und het ihn's i sy Fänschternische zrücktribe.
»Dir schynet höhn z'sy über mi, Blanche, aber i möchti gärn wüsse warum,« saht er a.
Ds Blanche isch syne Gfüehl und Gedanke nümme Meischter gsi und het sech allerwälts nid gwüßt z'hälfe. Drum het's no einisch probiert Ryßus z'näh. Es schtoßt der Lombach uf d'Syte. Aber dä het sech nid la rüehre, sondere nimmt ds Blanche mit ysigem Griff bi de-n-Arme-n-und zwingt's e so, ihm schtill z'ha. Hätt ds Blanche nid i däm feschte Griff öppis ganz Eigenartigs, Teilnähmends gschpürt, so hätt es sech nid la fah. Aber uf ei Wäg isch es doch froh gsi drüber, daß er ihn's so zu nere-n-Uschehrete zwunge het. Und jitz het's vo Läder zoge, daß es nume so gchuttet het.
»Für was lueget Dir mi eigetlech a? – Meinet Dir, i wüssi nid, daß Dir ganz öpper Anderem nache schtrychet? – Und mi schtellt me de so i Reserve, wie wenn i es Babi wär, wo sech Alles müeßt la gfalle. – Wenn Dir e-n-Idee dervo hättet, was i wäge-n-Euch ha müesse lyde-n-und wie unglücklech i mängisch bi, Dir hättet nümme der Muet, mir under d'Ouge z'cho.«
Uf ne settigi Explosion isch der Fritz Lombach nid gfasset gsi, er het sech ja o alli di Jahr nie
224
Rächeschaft drüber gä, was i ds Blanche's Härz vor sech gangi, und het nid g'ahnet, wie viel Gram und Verdruß sech dert drinne-n-agsammlet het. So het ihn überhoupt no kei Möntsch z'Red gschtellt. Er het sech afah schäme-n-und het gar nid gwüßt z'antworte. Aber er isch doch nid e so usem Hüsi cho, daß ihm nid ufgfalle wär, wie schön dä Zorn dem Blanche gschtande-n-isch, und wie viel überhoupt syni Züg dür di schtrubi Läbtig a Usdruck gwunne hei.
Währed der wytere-n-Etladung isch o im Blanche Scham drüber ufgschtige, daß es dem Lombach so syni Seelezueschtänd abdeckt het, und derzue het sech o der Jammer über di hüsleche Verhältnis la gschpüre, so daß es schließlech drunder zsämebroche-n-isch. Es isch i sy Schtuel zrückgfalle-n-und het gschluchzet zum Härzbräche. Der Houpme-n-isch hülflos vor däm Eländ gschtande-n-und het bald uf di guldigi Scheitle-n-abegluegt, bald dür ds Fänschter, über di üppige Matte wäg, dür die-n-er chürzlech so siegesgwüß agaloppiert isch. Da het weder Ryte no Fächte-n-öppis gnützt, nidemal Witz oder Humor, und über anderi Waffe het üse guete Houpme nid verfüegt. Uf ds Tröschte het er sech nid besser verschtande-n-als e
diaconesse
-n-uf e Huefbschlag.
»Dir müeßet das nid so schwär näh«, meint er ändlech. »Wenn me sech öppe-n-o no mit Andere chly amüsiert, so wott das no nüt säge.«
225
»Äbe, so syt Der«, schluchzet ds Blanche, »wenn Dir Ech nume chönnet amüsiere, öb de Anderi dernäbe z'grund gange-n, isch Ech grad glych. Es dänkt nume kei Möntsch dra, is e chly z'hälfe-n-i üser Not mit dem Papa. Es isch ja e Schand und e Schmach, daß me das e so mueß la gah.«
»I wett Ech ja gärn hälfe, wenn i nume-n-e-n-Ahnung hätti, wie.«
»Tüet ihm e chly zuerede. Dir söttet das besser verschtah. Wenn mir öppis säge, so heißt's geng nume, d'Froue heige kei Begriff vo de Bedürfnis vo mene Ma.«
»Wüsset Der, es isch halt für ne Jüngere nid liecht, so a mene-n-eltere Herr ga Lätzge z'mache. Aber, wenn Der erloubet, so will i öppe hie und da usecho. Villicht git sech de Glägeheit, öppis z'säge.«
Zu beidsytiger Erlösung ghört me jitz dem Luron sy luti Schtimm us der Näbedschtube: »
Hein, ton nez n'est pas encore assez pointu pourqu' il puisse percer la porte?
« Grad druuf isch d'Türe-n-ufgange, und der Luron het d'Tante
Béatrice
vor sech här i ds Salon yne gschobe. Vo däm Ougeblick ewäg het's Händel gä under dene Gschwüschterti, und der Luron het se gneckt und plaget, ohni Underbrächung, bis si wieder hei la aschpanne. Der Luron het der Lombach welle zrückbhalte; aber dä isch für e Momänt froh gsi, d'Höflechkeit gäge di Dame chönne
226
vorz'schütze-n-und isch wieder mit i Wage. Das het du der Luron erscht rächt greizt, so daß er se mit schlächte Witze bis zur Gutsche begleitet het. Uf syne gschwullene Füeß isch er um d'Gutsche-n-ume trappet, und im Ougeblick, wo si adieu säge, schticht er mit sym schpanische Rohr ds Vonderhandroß undere Schtiel: »
Filez!
« A-n-es settigs Traktamänt isch dä Goul nid gwahnet gsi. Er isch zsämegschosse, het der Gschpane-n-o erchlüpft, und göb wie der Gutschner hinderha und däselet het, sy di beide Schümmle mit ihrer rote Chaise dervogchätzeret, daß Allne, wo derby gsi sy, der Athe b'schtoche-n-isch. Im Galopp sy si der Hubel ab. Bi'm Yränke-n-i ds Gäßli fahrt ds lingge Hinderrad a Türlischtock und dermit isch di ganzi Herrlechkeit i-n-ere Schtoubwulke verschwunde. Roß und Berline, Gutschner und Herrschafte sy i der Matte-n-usse-n-a mene Huufe gläge.
Dobe-n-isch der Luron im Grienwäg gschtande, und, währeddäm Alles, was Füeß zum Loufe gha het, Meitli und Gärtner, Lächelüt und Töchtere, atelos dem Schouplatz vo der Cheiglete zuegschprunge-n-isch, het er mit sym Schtäke-n-i der Luft ume ghoue-n-und brüelet: »
J'ai toujours dit, j'ai toujours dit que ce n'étaient pas des chevaux pour de vieilles dames.
«
Dunde-n-isch es grosses Gschtänd gsi. Der Gutschner und der Lombach sy ziemlech ungschore-n-ewäg cho.
227
Der Gutschner het pläret und bi Sunne, Mond und Schtärne syni Schümmle beschwore, wo ihri dicke Büüch gsunnet und albe-n-einisch usgwäit hei. Der Lombach het afange d'Tante Béatrice aschtändig uf ds Schlachtfäld bettet und gschtudiert, wie me di Anderi z'vollem underem Wage füre bringi. Vo de Matte-n-und Ächer z'ringsetum sy d'Burelüt zuechegloffe-n-und hei sech bsunders um d'Roß interessiert. Der Lombach het du mit dem Gärtner und andere Dienschte der Gutschechaschte glüpft und di Töchtere Hackbrätt hei ihri verchnütscheti Tante
Félicie
füre zoge. Zerscht het me vo Beidne gmeint, si syge tot. Aber dank der solide Konschtruktion vo ihrne Toillettegheimnis isch es no glimpflech abgloffe. D'Tante
Béatrice
het sech zwar lang nid la usrede, daß sech ihri Wirbelsüüle-n-in-enanderegschobe heigi und emel um drei Finger chürzer worde syg, so daß si sech nümme chönni bücke. Der Houpme Lombach het du der Transport vo de Verunglückte-n-i ds Herrehus ufe dirigiert und no gwüßt z'rate, wie me d'Roß sölli löse-n-und ufschtelle. Der Lombach het d'Tante
Félicie
bi de-n-Achsle gnoh, ds Blanche bi de Füeß. So hei si enandere müesse-n-aluege, und uf ds Gsicht vom Blanche isch wieder öppis cho wie-n-e Sunneblick. Wo me der Grienwäg uf cho isch mit dem Transport, het me der Luron mit Rieseschritte-n-ume Husegge gseh verschwinde. Jitz het
228
er für nes paar Tag Schtrafgarnison im Mälchebüehl gha.
Der Houpme Lombach het bi der Glägeheit gseh, daß ds Blanche Energie het und d'Sach weiß a z'chehre. Das het ihm yglüüchtet, und uf em Heiwäg het er sech gseit: »Fritz, di het's.«
Ja der Fischchaschte-n-isch usgläärt gsi, aber der Forn isch uf ds Trochene cho.
*
*
*
Öppe vierzäh Tag schpäter het d'Poschtordonnanz dem Grenadier
Biccard
bi'm Houptverläse-n-e Brief bracht vo der Schrift vom Houpme Lombach. Der Ludi het Müj gha schtill z'blybe bis zum Abträtte. Nachhär isch er Hals über Chopf zum Lutenant Brambärger gschprunge: »Lue da, e Brief vom Lombach!«
»Was schrybt er? – Er chunt gwüß dahäre.« Mit Hascht het der Ludi der Brief ufta und gläse:
Bern, den 5. Brachmonat 1806.
Lieber Ludi!
Wie ich dir vor deyner Abreyse beteuert, schreibe ich ohne Noth keine
lettres d'amitié
. Weilen sich aber Dinge von gewisser
importance
zugetragen, will ich dir doch davon melden und dir annoncieren,
229
daß ich ohngeachtet deyner
absence
mich
décidieret
, meyn
garçon
-Leben preyszugeben und
Mademoiselle B. H.
endlich heimzuführen, was deynen Begriffen und
sentances
von der Moralitet
satisfaction
thun wird. Morgen werde ich nach Melchenbühl reyten, um sie
en mariage
zu erbitten. Es ist auch von Nöthen, die arme Seele aus den Händen ihres Herrn Vaters, der ein förchterlicher Sauffaus geworden, zu entfernen.
Melde solches auch dem lieben kleinen
lieutenant
und trinkt zusammen auf unser gemeynsam Wohl.
Es grüßt ench Beyde euer getreuer
Fritz Lombach.
»E nu ja!« triumphiert der Ludi, »'s isch villicht doch nid ganz für nüt gsi, daß ig ihm einisch e chly ds Zyt usputzt ha.«
»Er het doch schier nid anders dörfe, 's isch afange Zyt gsi«, meint der Lütenant. »Hinecht chunsch de zue mer, mer wei de-n-e gueti Fläsche lääre; aber jitz mueß i i d'Theorie. Putz mer no chly d'Schueh.«
Der Ludi isch eifach dem Albärli sys Chindemeitli gsi, aber derfür het er de o syni Vorteile gha. Er het sogar i ds Lütenants Schtube dörfe blybe, wenn er welle het. So isch er o hütt dert blibe-n-und het sech dra hi gmacht, dem Houpme
230
Lombach z'antworte. Mer wei dem Grenadier e chly über d'
épaulettes
luege.
»Lieber Freund!« schrybt er.
»Ich vermag – kaum auszudrücken, welche Überraschnug du uns mit dem heroischen Entschluß, dich zu verheurathen, bereitet hast, wozu wir dir von Herzen felicitieren. Ich habe freylich nicht mehr geglaubt, daß es noch möglich seye, sintemal Gott
amor
dich in zwyfache Ketten geschmidet zu haben schien, wovon ich immer nur gehofft, daß deine militairischen Passionen sie zerreissen und dich zu uns führen werden. Es fehlen noch viele Offiziers. Dennoch will mir scheynen, das Glück seye mir abhold. Protektion macht auch hier Alles. Ich hätte
aumônier
werden können, aber das will ich nicht. Ich sagte dem Herrn Oberst
Raguettly
, ich seye nicht hierher gekommen, um im schwarzen Kittel hinter den glänzenden Bataillons herzuzotteln, worauf er mich barsch abfertigte und sagte, so solle ich Grenadier bleiben, was mir auch lieber ist. Ich hoffe noch auf den Kaiser; denn er hält auf Bildung und holt sich seine Offiziers manchmal mitts aus den
pelotons
heraus. Er fragt nichts darnach, ob Einer da oder dort gebohren seye.
Der Anfang war nicht schön. Ich hatte schon in Aarberg Platern an den Füßen, daß ich es nicht
231
mehr auszustehen vermeinte und daran dachte auszureissen, getraute mir aber nicht, denn sie sind grausam streng. Für die unschuldigste Lumperey giebt es 25 auf das Sitzbrett und die nächste Pönitenz ist schon die Galeere, was ich auch erfahren habe. Auf dem Marsche anher hatten nemlich die Herren Gschnürten entdeckt, daß ich Geld hatte. Da mußte ich auf jeder Etappe zahlen. Sie waren alle hinter mir wie die Fliegen, und wenn sich erfüllt hätte, was sie mir verhießen, so wäre Ludi Bickhard heute
Maréchal de l'empire, duc
und was es sonst noch Schönes auf dieser Welt giebt. Aber es kam anders. Als ich in Besançon erwachte, war mein »Gerstlein« verschwunden, was ich sofort auf den Rapport gab. Sie veranstalteten dann eine Untersuchung der ganzen Kompagnie bis auf's Hemd und in den Habersäcken. Da fand man das Geld bei einem armen Teufel aus dem Murtenbiet und wurde selbiger sofort nach unserer Ankunft in Paris vor Kriegsgericht gestellt und zu zweien Jahren Galeere verurtheilt. Es hat mir schier das Herz abgedreht.
Zu meinem Glück hat mich Alberchen als Aufpasser angaschiert, auf mein inständiges Bitten. Er wollte zwar nicht, weil es sich ihm nicht schicke, seinen ehemaligen Lehrer als Putzer anzustellen. Auch riet der Hauptmann ab, weil ich unpraktisch seye und ja doch keine
trucs
kenne.
232
Er hat mir dann aber doch nachgegeben und wird es nicht reuig werden; denn ich bin ihnen schon über manches gekommen, denen Spitzbuben in der Küche. Und wenn ihm der schwere Burgunder einen
mauvais tour
aufspielt, so trage ich ihn heim, wie wenn er mein eigen Kind wäre. Ich putze ihn wie Feigenludi und bemerke, daß er der schönste Offizier des Regiments ist. Jetzt muß ich schließen. Es ist wahr, die Welt ist immer schöner von Weitem. Aber das Soldatenleben gefällt doch deinem treuen Freunde
Ludi Bickhard
vulgo
Maréchal Biccard.
       
Paris, den 18. Brachmonat 1806.
P. S. Wenn du mir schreibst, mußt du das Controllnumero auf die Adresse thun. Ich bin No. 22 und Flügelmann rechts im zweiten Glied.«
Jitz mueß ig ech no ne Brief us em Nachlaß vom Pfarrer Müsli zeige, wo me drus cha errate, was wyter mit dem Ludi gange-n-isch. Da heißt es drin:
»Hochgeacht'ter Herr Pfarrer!
Endlich habe ich ein Bogen Papier und Tinte bekommen und eile, Ihnen zu danken für Ihren schönen Brief. Aber es ist nichts mit der Sache.
233
Seyen Sie so gut und sagen Sie es meynem Bruder Gottlieb. Meine
capitulation
war freylich abgelouffen. Ich habe es aber nicht über mich gebracht, jetzt meinen lieben
capitaine
Bramberger im Stich zu lassen. Ich habe mit ihm Leyden und Freuden getheilt in Spanien und Italien, verdanke ihm anch mein
avancement
zum
sergeant-major
und will ihm Treüe halten bis an Tod. Es wäre auch nicht gescheidt gewesen, jetzt heimzukommen, wo ich doch in keinen Schuh recht gewesen wäre, weil ich unter das Militair gegangen und ihnen sozusagen gewissermaßen fortgelaufen bin. Auch kann es mir doch noch glücken, die Offiziers
épaulettes
zu erlangen. Habe ja schon zwey
campagnes
.
Wenn Gottlieb zu Ihnen kommt, so reden Sie ihm zu, er solle mir das Ausreissen vergeben.
Morgen soll es weiter gehen, weiß Niemand wohin. Die Schweizer sind jetzt alle beisammen, alle vier Regiments, und bilden eine abgesönderte Division.
Leben Sie wohl, theürer Herr Pfarrer. Es grüßt Sie Ihr ehmaliger Schüler
L. Bickhard
sergeant-major.
       
Stettin, im Mai 1812.
P. S. Verzeihen Sie mein ungeschicktes Schreiben. Das Kriegsleben ist der Wissenschaft nicht förderlich.
234
 
 
X.
»Cheiser der Napolion ischt nach Rueßland zoge.« E schtrube Lehrplätz underem große Soldatemeischter.
Das sälb Jahr het's uf allne Heerschtraße vo Europa glänzt und glitzeret, trumpetet und trummlet. Ändlosi, schwarzi Heersüüle sy under Schtoubwulke dür d'Länder zoge. Schtunde-n-und Tage lang het ds Rolle-n-und Schmättere vo Kanone, Pulver- und Proviantwäge-n-i de Gasse duuret. Us Schpanie-n-und Portugal, us Sizilie-n-und Holland sy si marschiert, marschiert, marschiert. Alles het sech na eim einzige Wille dräit, ohni nume z'frage,
235
warum und wohi, wie d'Walze-n-i-n-ere Musikdrucke. Jedes Dörnli het sys Tönli gä, wie's d'Fädere welle het, und d'Fädere het drückt, wie der Schlüssel welle het, und der Schlüssel isch der Cheiser Napoleon gsi, und der lieb Gott hett ne dräit.
»Hätt's in mainem Lebe nie gedacht, daß es so viel Franzosen auf der Welt gibt, Gott sai Dang, daß sie naus sind,« het der Pfarrer vo Weißnitwosowitz vor der Hustüre zu syne Lüte gseit, »jetzt gehn mer aber Abendbrot essen, Kinder.« Und währed dem Tischgebätt chunt scho wieder es Trara vom andere Schtadttor här, und zwee hungerigi
chasseurs
hei dem Pfarrer sys Habermues usglöfflet und zum Andänke sy silberigi Schnupfdrucke la mitloufe.
Es het o gar nid so viel Franzose gä, wie der Pfarrer vo Weißnitwosowitz gmeint het. Si sy nume-n-alli na der französische-n-Ordonnanz agleit gsi. Gredt hei si alli Schprache, wo's i Europa git. Dert ghöre-n-i emel o bärndütsch rede, a mene-n-Ort, wo's sünsch gwüß nid der Bruuch isch, dert a der wüeschte Schtraß mit schuehtiefe Chargleus, wo gäge Niemen abefüehrt. Da hocke-n-im Acherland usse Soldate-n-i füürrote Fräcke, mängs, mängs Bataillon. Schier so wyt me gseht, nüt als roti Chuttli, ängi, wyßi Hose-n-und schwarzi Überschtrümpf. Si sitze-n-uf ihrne Haberseck und leu d'
236
Sunne-n-uf ihri schwarzglänzige Tschaggo zündte. Di halbe schlafe, Anderi brichte-n-und tubake. Und, wenn di Herre-n-Offizier, wo dert vorne z'sämeschtande, nid grad luege, so probiert da oder dert Eine sy Fäldfläsche.
»Da wär jitz no schön z'acherz'fahre,« meint Eine-n-am rächte Flügel.
»Auwäg scho bas, daß im Wyssachegrabe hinge, he?« antwortet-e-n-Andere.
»Ja schier, aber ds Härdli isch nüt nutz. Das het auwäg no nie Mischt gseh.«
»Macht's ächt hie geng so gottschtröfli heiß?«
»Es wott öppe de chly cho ge donnere, lue, wie's fyschter isch dert im Rueßland äne.«
»Müesse mer ächt dert yhe?«
»He, si säge's ja.«
»Losit, losit! Die blasi rächt verfluecht schön.«
»Das sy drum d'Gardi. Die hei so tou Musige.«
Rächts äne, hinder mene sandige Wälmli, däm si dert z'Land e Bärg säge, het me scho lang d'Pouke ghört pumm-pumm-pumm. Und jitz isch es füre cho i breite, breite Colonne, chrisdick, und us der Schtoubwulke het's glitzeret, wie wenn läbigi Gitter mit silberige Schpitze dahär chäme, eis über ds andere. Vorus isch e großi Musikbande gloffe,. öppe vierzg Musikante-n-a eim Chlumpe, wie-n-e-n Imb um d'Pouke-n-ume, und der Schälleboum isch z'mitts drus
237
uf und nieder g'chesslet rattatschimm, rattatschimm, rattatschimm tschimm tschimm, täderättätärä, rattatschimm pumm pumm. Und vorus isch e Goliath i nere guldige-n-Uniform und mene grüsleche Fäderehuet gloffe-n-und het mit mene Portierschtäcke der Takt agä. Jitz schprängt e Ryter us em Schtoub füre-n-und kommandiert öppis. Aha! da wigglet sech e Marschkolonne-n-us em Huufe-n-ab, d'Gwehr flüge-n-uf d'Achsle-n-abe, und jitz geit's i länge, länge Züge vorby, i Wald füre.
»E der Donner, luegit! luegit! dert uf em Hübeli äne! Das isch my tüüri Seel der Cheiser,« rüeft e Schwyzersoldat.
»Ui, ui, wie chunt das cho z'räble.« Richtig, uf däm Hübeli, wo d'Garde-n-i ändlose Colonne derhinder füre chöme, touchet e glänzendi Cavalcade us em Bode-n-uf. Das glitzeret und zablet und schwänzlet. Z'vorderscht, öppe zwänzig Schritt vorus, isch der Cheiser i der grüene Chasseuruniform, mit mene-n-eifache, schwarze Huet. Er rytet es wunderschöns Araberschümeli. Wie das d'Nase füreschtreckt und mäuelet und der läng sydig Schtiel schwänkt! »Der Cheiser het der Chopf chly i de-n-Achsle, süsch wär's no nid e leide Mändu,« meint eine vo de Schwyzergrenadier.
Jitz wird's o i der flache, boumlose Landschaft hinder de Schwyzer läbig. Bald isch der Horizont
238
hinder ne e furtloufendi Chetti vo Soldate. Aber si hei nümme lang Zyt z'luege, was no alles dahärchömi, wäge der Cheiser het der Chopf dräit und uf ihri rote Reihe-n-abegluegt, und gleitig, wie-n-e Muus übere Chuchibode, fläderet e Husarenoffizier dahär und vor ihrer Front düre. Grad druuf gseht me der General
Merle
az'ryte. Di Herre-n-Oberschte, Bataillonschefs und Adjutante sitze-n-uf; d'Subalternoffizier schpringe zu ihrne Kompagniee-n-und: »Auf! – Auf!« geit ds Kommando vo Peloton zu Peloton. Der Cheiser luegt übere. »Erschtes Regiment t'Achtung!« Rechts richt Euch! – Präsentiert ds Gwehrr – eins! – zwei! – Ruehig einisch dert hinde! Wär chrauet dert a der Nase? Notieret mer dä Ma, Herr Houpme! Tambours! T'Achtung! – Rrrrrrrumm-pum-pumbum!
Der General
Merle
galoppiert zum Cheiser übere. Der Cheiser chunt im Schritt und der ganz Schtab hinder ihm här ds Hübeli ab. Alles schteit bockschtill. Zächetuused Paar Schwyzerouge bohre sech i d'Gschtalt vo däm, wo jitz d'Wält regiert. Vor em Oberscht
Raguettly
haltet er e-n-Ougeblick. Si rede-n-öppis z'säme. Der Oberscht isch rot im Gsicht. Der Cheiser rytet zum zwöite Regimänt, zum dritte, zum vierte, und im Galopp chunt er wieder zrück. Da schwänke d'Oberschte-n-ihri Däge, und Regimänt um Regimänt brüelet, was use ma: »Pfyfe
239
Lampenöl!« Der Schtab schwänkt ab und verschwindet i nere Schtoubwulke. »Hesch gseh, wie-n-er der Chifu gschteut het, wo mer brüelet hei?« seit der Sergeant Gnägi-Hans zu sym Näbedma. »Was sieg er ächt, wenn er's verschtieng?« Er miech's grad glych, wenn är Särschant, u Gnägi-Hans Cheiser wär, antwortet der Grenadier.
Druuf sy si abmarschiert, hinder der Garde här. Wo si vor e Wald use chöme, müesse si wieder ufmarschiere. Si schtande z'oberscht a-n-ere flach abheltige Halde-n-und chönne sech nid ebha, ihrem Erschtuune-n-i Worte Luft z'mache. »E was Lüt, was Lüt! – Wo chöme-n-o die alli här? – Es düecht Eine, es sött nid sövel gä uf derWält!« So ghört me da und dert Eine säge. Vor ihne bis zum Fluß abe, wo rüjig, wie-n-e See da gläge-n-isch, daß me nume-n-a de Pontons het chönne gseh, wele Wäg er louft, isch es gschtande, Tschaggodechel a Tschaggodechel, Bäremütze-n-a Bäremütze, längi, längi, Band vo höche, rote, schwarze, wyße-n-und tschäggete Schtrüße. Linggs und Rächts, so wyt me gseh het, isch Corps a Corps gschtande. Linggs isch e Schlange vo Artilleriefuehrwärch über ne Brügg gschnaagget und het sech i der Wyti under glychmäßigem Räble-n-und Chlingele-n-im Ouwald verlore. Rächts het sech d'Infanteriemasse-n-abgwigglet, über ne zwöiti Brügg. Ganz wyt änet dem Fluß scho het me di rot und wyße
240
Fähnli vo de polnische Gardeulane vor em fyschtere Wald düre gseh zieh und e chly necher het e gwaltige Huufe Kürassier ds Ougschtrüpp mit Chrutte-n-und Chräschle niedertrappet. Überem Findesland äne-n-isch der Himmel choleschwarz gsi, so daß am Horizont di dunkle Wälder und d'Wulke chuum sy usenandere z'ha gsi. Und höch obe hei sech Wulkeschtöck langsam überwälzt gäge Weschte zue. Und wenn der Lärme-n-i der Nächi nid grad z'groß gsi isch, het me's ganz dumpf ghöre donnere.
Ganz bsunders het der Fäldweibel Bickhard i das wyte, flache, fyschtere Land übere gschtuunet. »Wenn i's de dert inne nid cha vergässe, so cha-n-is de gwüß nümme vergässe,« het er dänkt. Und wenn er so ghört het, wie der Donner dür di ändlose, schwarze Wulke grollet isch, isch's ihm grad gsi, wie wenn's dert äne-n-i der Luft hieß: »Ich bin der allmächtige Gott.« »Ja so isch es« het der Ludi Bickhard dänkt und i sym Innerschte zitteret.
Es isch aber o für jede vo dene zwöihunderttuused Soldate-n-es eiget's Gfüehl gsi, übere Fluß i das unbekannte, düschtere Land yne z'luege, und wenn a ihn ändlech ds Kommando cho isch: »Sack auf,« so het er sy chlyni Soldate-Hushaltig uf e Buggel glüpft und bi'm Yhänke vom Tragrieme dänkt: »Chume-n-i ächt wieder zrück?«
Ändlech sy o d'Schwyzer über d'Schiffbrügg
241
troglet und i ds unbekannte Land gwanderet. Z'erscht het sech no gar nüt Appartigs zeigt. Schlächti Wäge-n-und längi Märsch sy ne wahrlech nüt meh neu's gsi. Aber es isch geng fyschterer worde, der Donner isch ne-n-afange-n-über d'Chöpf g'rollet, d'Blitze hei i de Gülle vom Wäg e gruusige Widerschyn gä, und bald hei sech di schwäre Wulke-n-usgschüttet. Di erschti Nacht scho het me-n-im Wald müesse zuebringe, wo me chuum a de Schtämm vo de gröschte Tanne no es troches Plätzli gfunde het. Und gschüttet het's di ganzi Nacht, ohni Ufhöre. Am Morge het me nid gwüßt, wott's eigetlech tage-n-oder nid. Vo Abchoche-n-isch nüt gsi. Wie hätti me sölle füüre? D'Wulke sy schier i de Böum unde ghanget, und der Bode het scho so usgseh, daß Niemer meh der Wäg usgläse het. »Dräck isch Dräck,« het's gheiße, »und düre muesch.« D'Colonne hei sech uf em Marsch ufglöst, und me isch dür di Waldgasse-n-us gflotschet, wie's öppe gange-n-isch. Zum Glück isch albe-n-einisch e Grenadier der Längi nah i dä Brei tätscht, so het's doch no öppis gä z'lache, und wenn's öppe-n-e-n-Offizier gleit het, so isch das scho für ne Morgeschnaps gange. Ds Lache z'verha brönnt o im Mage.
Däwäg isch es gschlagni drei Tag und drei Nächt gange. Nachhär het's emel ufghört rägne. Aber d'Misere-n-isch da gsi. Di halbe Lüt sy chrank gsi.
242
Gsüchti und allerhand Rhüüme sy als unabtryblechi Marketänder mitgloffe. Der zuenähmend Hunger het me mit Schnaps betöubt; aber de Roß isch nid z'hälfe gsi, und mäng's isch ne blybe lige, trotz Geiselschtäcke-n-und Schuehnegel. Und dermit sy d'Bagagewäge z'rückblibe.
Vo Chrieg het me süscht neue nüt gmerkt. Me het e kei Find gseh und kei Schutz ghört. Erscht i de letschte Tage Heumonet het me-n-alli Bott müesse-n-ufmarschiere-n-und het öppe ghöre schieße. Aber es isch gwöhnlech nüt drus worde. Afangs Ougschte-n-isch me vor Polotzk acho. Da wohl, da het's du afah chlepfe. Me isch bald hie hi, bald dert hi dirigiert worde, het mängisch e Kanonechugle ghöre sumse, het toti und verwundeti Lüt am Wäg gseh lige. Ei Tag sy ds erscht und ds zwöit Regimänt ufmarschiert, aber i Resärve blibe. Nid wyt vor sech hei si e Wald gha, und hinder däm Wald mueß es ordlech wüescht zuegange sy, emel dem Lärme na. Aber es isch gsi, wie wenn me-n-üsi Schwyzer vergässe hätti. Schtunde lang hei si i der lötige Sunne müesse lige. Eint und Anderi sy scho ygschlafe gsi, da chunt's undereinisch us däm Waldsoum use, Franzose-n-und Russe hoggis-boggis underenandere. Russischi Kürassier hei uf di flüchtige französische Voltigeurs losgsablet, und di ganzi Chlopfete het sech wie-n-e Louene-n-uf üsi Schwyzer los gwälzt.
243
Natürlech isch Alles ganz vo sälber ufgschosse gsi, und uf em rächte Flügel erschallet es mörderlechs Hurrahgebrüel. Mit blankem Sabel gseht me der Fäldweibel Bickhard füreschtürme-n-und hinder ihm här di halbi Kompagnie Brambärger. I häller Verzwyflung isch der Houpme syne dürebrönnte Lüt nachegschprunge-n-und het mit ne-n-ufbegährt, währed der Oberscht Raguettly im Galopp dahär chunt: »Hi-Himmel-Mi-Mil-li-li-o-o-one-Do-Do-Donner-wä-wä-tter, Herr-Hou-Houpme-was-söll-das gä?« Vor däm Gwitter hei der Ludi und syni Lüt d'Flucht i ds Glied ergriffe-n-und sech di nötige-n-Arräschte la diktiere.
Je necher das Handgmäng cho isch, descht närvöser sy üsi Grenadier worde. Aber si hei müesse zueluege, wie ds vierte Schwyzer-Regimänt vo der Syte-n-agrückt isch und mit dem Bajonnet der russisch Angriff z'rückgworfe het. Me het sech du dermit tröschtet, daß es emel o Schwyzer syge, wo d'Situation grettet heige, und het ne-n-ns vollem Hals zuegrüeft: »
Bravo les Suisses, bravo le quatrième!
« Wyt usse, uf em rächte Flügel, het's gar mörderlech pülveret, der ganz Tag. Me het gseit, d'Baiere syge dert äne-n-im Füür gäge d'Russe. D'Nacht druuf het's o nid viel Rueh gä. Alli Bott isch me-n-alarmiert worde, het i ne Gfächtsschtellung müesse schpringe, het g'höre schieße, Chugle ghöre
244
pfyfe-n-und nid gwüßt wohär. »Das verfluechte-n-Umenandererütsche«, het's afange gheisse, »ließe si-n-is doch einisch ab der Chetti!« – Gäge Morge het sech der Lärme verzoge, und me isch i-n-es retranchierts Lager hienache der Düna marschiert, grad
vis-à-vis
vo der hölzige Schtadt Polotzk. Es schtandi guet, het's gheisse, d'Russe gange, me chönn afah fummle.
Die, wo i d'Schtadt gfahre sy zum Fasse, sy cho brichte, dert äne gseji's schtrub us. Di Verwundete lige z'zyletewys i de Gasse, me wüssi nid wohi mit ne. Ds Jesuitechloschter sygi gschtacket-graglet voll bis under ds Dach und si wärfe di Tode zu de Fänschtere-n-us. Ds meischte syge Baiere. Vom Divisionsrapport het e-n-Offizier bracht, ds zwöit Armeekorps sygi jitz allei hie, aber d'Baiere syge-n-ihm zueteilt. Si blybe jitz hie für di linggi
flanque
vo der große-n-Armee gäge General Wittgenstein z'decke, währeddäm si uf Moskau yne marschiere. So isch es o gsi, und me wär de da no nid so übel dranne gsi, wenn nid d'Baiere d'Ruehr ygschleipft hätte. Das isch e bösi Sach gsi. Fascht e Jede het's gnoh, und d'Gütterlifürschte hei nüt meh gha zum schtopfe. Di alte Soldate hei sälber dokteret. Me het afe-n-öppis glehrt gha i däm Fach.
Der Ludi Bickhard isch jitz natürlech nümme-n-eigetleche-n-Ufpasser vo sym liebe, chlyne Houpme gsi,
245
aber d'Promotion zum Fäldweibel het im Verhältnis zu sym Houpme nid viel anders bedütet, als es
avancement
vom Chindemeitli zur Mama. Das het der Albär Brambärger erfahre, währed der Ruehr-Epidemie, und hätt er syr Kompagnie-Mama nid gfolget, so wär er nid dervo cho. Mit chindlechem Vertroue het er di greulechi Mixtur vo Muschgetnuß, Pfäffer und Zimmet abegschlückt, wo-n-ihm der Ludi brauet het, und es het g'hulfe. Ihri Fründschaft isch um nüt gringer gsi, als i de Zyte vom Schtäcklichrieg. Aber dem Houpme Brambärger isch scho lang ufgfalle, daß me dem Fäldweibel gägenüber nüt vo ehmale-n-und nüt vo daheime het chönne rede, ohni ne gründlech z'verschtimme. Er isch zu jedem Dienscht gsi z'bruuche-n-und het sech mit völlig blindem Yfer a d'Usfüehrung vo de Befähle gmacht. Di ergschti Zuemuetung het ihm no gschine Freud z'mache, und gförchtet het er sech vor nüt; aber so gwüß daß ihm Eine-n-öppis vo Bärn oder vo der Jugedzyt gredt het, isch er schtill worde-n-und, wenn müglech, furtgloffe. Nid emal vom Houpme Lombach het me-n-ihm meh dörfe rede. Z'zytewys het der Ludi syni böse Tage gha, wo me nüt mit ihm het chönne-n-aschtelle. Da het er de nume no mit eim Kamerad gredt, wo nie vo-n-ihm gwiche-n-isch, mit der Fäldfläsche. Er het sech ganz abscheulechi Schnapsbränd atrunke, und da-n-er leider scho viel
246
vo däm Gift het möge verlyde, isch er nid hurti dienschtunfähig worde; aber i däm Zueschtand isch er de ganz zum Idealfäldweibel worde, het brüelet, gfluechet, Schtüpf usteilt und mit der Kompagnie gfuehrwärchet, daß sech sogar der Houpme schier vor ihm gförchtet het. Aber bekanntlech isch ds Erhabene hert näbem Lächerleche, und drum het's i dene Momänte niemer gar ärnscht gnoh mit ds Ludi's Tyrannei. Me het nume z'guet gwüßt, daß di Arräschte, wo-n-er z'Dotzetewys usteilt het, z'morndrisch wieder vergässe sy. D'Offizier hei gwöhnlech bi settige Gschichte der Kompagnie der Rügge gchehrt, damit me se weniger gsej lache, bsunders wenn albe der Ludi i där Verfassung d'Richtung vo der Kompagnie bsorget het. Da isch er de, wie-n-e Muni i ne Chrishuufe, zwüsche de Glieder düreg'raset mit de-n-Ellböge vor em Gsicht, und weh däm, wo der Buuch über d'Front füregschtreckt het! Me het aber das Manöver afange gkennt und het eifach Platz gmacht, wenn der Fäldweibel zwüsche d'Glieder yne g'rate-n-isch. Dernäbe het me ne reschpäktiert, will er guet für syni Lüt gluegt het.
Aber für Lüt, wo dem Schnaps zuegheltet hei, isch der russisch Fäldzug kei gueti Kur gsi, me isch dert viel z'fascht uf ds Brönnte-n-agwise-gsi.
Da bald der eint, bald der ander Offizier chrank gsi isch, het me glägetlech o der Fäldweibel mit
247
nere-n-Abteilung Soldate zum Fouragiere-n-usgschickt. Und di Schtreifzüg, die mängisch schtundewyt gange sy, hei, wie nid grad öppis anders, de Lüte Glägeheit gä, z'zeige, öb si sech wüsse z'hälfe. Natürlech het's geng gulte, vor em Find uf der Huet z'sy. Aber nid minder het me müesse luege, daß me sech nid vo de Kamerade-n-us de-n-andere Divisione lat übere Chübel lüpfe. So-n-es erbütets Chueli het mängisch drü, vier mal, bald dür Lischt, bald dür Gwalt, Hand g'änderet, bis es im Lager aglanget isch. Di gschicktischte sy d'Kroate gsi, wo mit de Schwyzer zur Division
Merle
ghört hei, di frächschte d'Franzose, di gröbschte d'Baiere-n-und di guetmüetigschte natürlech d'Schwyzer. Aber grad juscht wäge däm hei si vo de russische Bure geng am meischte-n-übercho, und sy ne di Andere z'uverschant worde, so hei si e vatterländischi Prüglete-n-agschtellt und derby g'wöhnlech d'Oberhand bhalte.
Jedi Division het zwar ihre
rayon
gha; aber wenn de der Has zuefällig grad im Nachbar-
rayon
gsi isch, so het me natürlech d'Gränze nid so exakt g'kennt. Ds erschte Schwyzer-Regimänt het e zytlang sy
rayon
näbe däm vo de Baiere gha, und d'Gränze het e breite, sumpfige Bach bildet. Me het bald gmerkt, daß änet dem Bach »der feisser Bode«-n-isch gsi, und nid lang isch es gange, so hei sech a-n-ere-n-einsame Schtell zwee Boumschtämm übere Bach gleit gha, und der Houpme Brambärger isch mit syne Lüt übere gschliche. Me het's uf ds Vieh abgseh gha, wo d'Bure-n-im Wald verschteckt gha hei. Öppe-n-e halb Schtund vom Brüggli wäg isch me-n-a d'Gränze vo mene Burehof cho. Hie het der Houpme sy Fäldweibel mit es paar Grenadier zrück gla, für der Rückzug sicher z'schtelle, und isch sälber rächts düre Wald wyter gange. Dä Burehof het me sölle reschpäktiere, will er de Baiere ghört het. S'isch aber nid lang gange, so gseht der Ludi, daß französischi Voltigeurs i däm Burehof e Requisition aschtelle. D'Baiere, wo im Waldsoum
vis-à-vis
uf e Momänt gwartet hei, wo si de Franzose di z'sämetreiti War chönne ga abjage, het der Ludi Bickhard nid chönne gseh. Drum het er sech mit syne Manne-n-uf d'Bei gmacht für d'Franzose ga z'verjage. Mit Zuunschtäcke-n-und »guete Worte« hei üsi Grenadier de Franzose d'Sach abgnoh. Aber anschtatt dermit abzreise, hei si, ganz wie albe daheime, no hurti im Hus inne-n-e Härzschtärkung müesse ga näh. Si hei Eine vor em Hus la schtah für z'hüete. Chuum füf Minute nachhär chunt di Schildwach cho z'schpringe: »Fäldweibel, d'Baiere chöme, es ganzes Peloton und e höchere-n-Offizier.« Wäre's Wenigi gsi, su hätt's der Ludi uf ne-n-Usschwingete la abcho. Aber daß de no e höchere-n-Offizier derby sygi, das het ihm's nid chönne, und
249
er het lieber ds Bratis la fahre. Uf verbottene Wäge sy si so wie so gsi, und di giechtige Rappört het me gschoche. Drum het sech der Ludi mit syne Lüte verschteckt, bis daß d'Baiere furt gsi sy. Wo me gar nüt meh ghört het um ds Hus ume, isch der Ludi füre gschloffe. Der Proviant isch furt gsi bis a ne-n-einzigi Schpäcksyte-n-und es Chrüegli Chornbranntewy. Uf der Schpäcksyte-n-isch mit mene Chnebeli e Zedel agschteckt gsi mit öppis Gschribenem druffe. Der Ludi nimmt das Papierli und liest:
»Von Feldweibel Ludwig Bickhard von der Grenadierkompagnie Bramberger, Ien Schweizer-Regiments, vormaligem Direktor der Kriegsakademie zu Ittigen, dankend empfangen:
2 Speckseiten
2 Laffli
1½ Dotzen Würst
1 Faß Branntwein
4 Säcke Mehl
5 Mütt Waizen
1 Hafen Schmalz
Den Rest lasse ich ihm zum Andenken, mit dem Rat, ein andermal besser aufzupassen, wenn er den Marder spielen will.
Sanscadenette
Major und Bataillonschef im kgl. bair.
3. Infanterie-Regiment.
       
250
Es dümmers Gsicht als i däm Ougeblick het der Ludi i sym ganze Läbe no nid gmacht. Nam erschte Schtuune schpringt er um ds Hus ume, für ga z'luege, wo di Baiere hi syge; aber es isch niene kei Schpur meh z'etdecke gsi. Uf em Heiwäg het er so mängisch der Chopf gschüttlet, daß syni Grenadier gmeint hei, ihrem Fäldweibel heig im Hirni öppis la ga. Nid weniger het sech der Houpme Brambärger g'wunderet ob däm Zedel, wo der Ludi vo Schtund a im Fuetter vo syr Bäremütze versorget het. Me het Erloubnis gheusche, z'morndrisch wieder i di glychi Gäged ga z'reguiriere, und het se-n-übercho. Me het de Baiere wieder öppis abgjagt, ohni öppis z'merke vom Major
Sanscadenette
. Aber d'Baiere hei du d'Schwyzer verfolget und bi där Glägeheit ihres Brüggli etdeckt. Uf der dritte Requisition hei sech der Houpme Brambärger und sy Fäldweibel vorgnoh, si welle de no über dä Burehof use, wo der Ludi ds erschtemal gsi isch. Der Ludi isch als Füehrer vorus über ds Brüggli trabet. Aber, wo-n-er mitts druffe-n-isch, git's e Chrach und der Ludi flügt mit zweene Soldate bis über d'Ohre-n-i Sumpfbach yne. Chuum schtreckt er underem Glächter vo der übrige Mannschaft und vom Houpme sy Chopf wieder füre, so tönt us em Wald e bekannti Schtimm: »Wie het's es Chüschtli, Ludi?« Der Houpme Brambärger gseht im
251
glyche-n-Ougeblick änet dem Bach der Fritz Lombach zwüsche de Böume vo eim Bei uf ds andere hopse-n-und sech chrümme vor lache. Är sälber het nüt gschyders fürebracht als: »Jitz säge-n-i hingäge-n-o nüt meh.« Dem Ludi syni Unglücksg'fährte sy scho lang usegraagget gsi, wo der Ludi geng no mitt's im Bach schteit und schpeut und Schlamm und Wasser us Gsicht und Haare schtrycht und mit byssige-n-Ouge-n-i Wald use glotzet.
»Chum doch use!« rüeft ihm der Lombach zue, und schtreckt ihm es Gwehr use, für ihm z'hälfe. Wo si ne-n-ändlech dusse hei, isch er e so übernoh gsi, daß er gar keini Wort gfunde het. Er het nid gwüßt, öb er dem Major Lombach söll di militärische-n-Ehre-n-erwyse, oder öb er ihm söll ume Hals falle, bis ihm der Lombach vorgryft und ne mit samt allem Schlamm und Dräck umarmet und a sech drückt und seit: »Aber Ludi, kennsch mi eigetlech nümme?
Salut
, Vikari vo Bollige!« Baiere-n-und Schwyzer sy dasume gschtande mit offene Müüler und hei allerwälts nüt begriffe. Me het du es neu's Brüggli härgschtellt, damit der Houpme Brambärger o übere chönni. Und du hei di drei Fründe-n-es Wiederfinde gfyret, wie-n-es sälte-n-eis git. Sobald alli Soldate-n-uf der glyche Syte vom Bach gsi sy, hei si se la ablige-n-und sy z'säme-n-a-n-es guet's Plätzli sech ga i ds Miesch schtrecke. D'Fäldfläsche
252
het cirkuliert uf ds Wohl vo der alte Fründschaft und allem Liebe-n-und Heimelige z'Bärn.
»Gäll, dir ha-n-i der Proviant erläse,« zäpflet der Lombach.
»Wenn i gwüßt hätti, daß du's bisch,« seit der Ludi, »so hätt i mi de nid so la usplündere.«
Mit »obrigkeitlecher Genähmigung« het der Fäldweibel sy Montur abzoge-n-und sech mit unbeschryblechem Wohlsy am sunnige Waldsoum la usdunschte.
»Sit wenn syt Dir da?« fragt der Houpme Brambärger.
»Erschtes,« antwortet der Major Lombach, »sy mer scho sit sibe Jahre duzis, ha-n-i g'meint, oder nid? Z'Polotzk bi-n-i ungfähr so lang wie dir Beide. Major bi-n-i sit vierzäh Tage.«
»Und dy Frou?« platzet der Ludi jitz use.
»My Frou? – Sit wenn ha-n-i e Frou?«
»Ja, syt der de geng no verschproche?«
»I bi nie verschproche gsi.«
»Das isch jitz aber vom Mehbessere,« meint der Ludi mit Etrüschtung, »was hesch is de ga Paris gschribe?«
»I well se ga heusche,« ha-n-ig ech gschribe-n-und nüt anders. Aber es isch halt du ganz anders usecho.«
Natürlech sy du di beide Fründe-n-uf e Lombach los g'schtürmt und hei welle wüsse, was gange syg.
253
Z'erscht het er sech g'wehrt und nüt welle säge. Me het ihm agseh, daß ihm di Frage-n-e chly d'Schtimmung verderbe. Nadäm er e zytlang, uf em Rügge-n-usgschtreckt, i d'Böum ufe gluegt het, sitzt er undereinisch uf und seit: »Ja nu, eigetlech wüsse mer ja kei Tag, öb mir is z'morndrisch ume gseh, und schade cha's am Änd nüt, wenn dä, wo einisch wieder ga Bärn chunt, weiß, was gange-n-isch. I für mi rächne nit druuf, wieder hei z'cho. – He nu, i bi also würklech verliebt gsi i ds Blanche, und i ha's welle. Es het mi zwar schwär g'choschtet, ändlech dra z'gloube. Aber das Töchterli het mi duuret, und i ha gseh, daß doch meh hinder ihm schteckt, als i sünsch g'meint ha. Dem Alte ha-n-is zwar nid gönnt, aber, wie gseit, si het mi duuret.
»Bisch de dyr Sach so sicher gsi?« erloubt sech der Ludi z'frage, obschon er der Lombach z'guet g'kennt het, für nid z'wüsse, was er wärd antworte. Aber ds Güegi het ne gschtoche, ne z'provoziere.
»E bhüetis,« meint der Major, »wie mängisch het si na mer g'anglet! – Item, i ha my Rächnung g'macht gha, ha mi und ds Roß useputzt, daß es e Gattig gha het und bi gritte. Wo-n-i gäge ds Wittigkose-n-use chume – wüsset der, dert under de-n-Eiche – und wyters a nüt dänke, da schteit undereinisch d'Frou Landorfer vor mer im Wäg. I weiß no jitz nid, was si het welle. Aber gsi isch si
254
halt wieder! – Herrgott, lueget, – hätt se-n-am liebschte zue mer uf ds Roß grisse-n-und wär mit ere-n-uf und dervo. Es isch mer gsi, wie wenn mer Öpper es füürigs Schytt tät i d'Bruscht ynebohre. I weiß nid, was i nere gseit ha, i bi komplet verhürschet gsi. Dänkt ha-n-i gloub nüt. I ha nume-n-es Gfüehl gha, wo mi zwunge het, dem Goul d'Schporre-n-yne z'drücke. Wie bsässe bi-n-i dür ds Zollgäßli us gschprängt, ohni z'luege, wohi. Dermit isch d'Sach us gsi. Was ha-n-i z'Bärn no welle? I wär myr Läbtig e-n-unglückleche Möntsch gsi, zwüsche dene Zwo inne. Zu euch ha-n-i nid welle. I ha mer anno achtenünzgi gschwore gha, i gang nid zu de Franzose. Und jitz ha-n-i doch zue ne müesse. Was wott me i nere Zyt, wo si um Schtaate-n-und Fürschtetümer handle, wie um nes Heimetli? – So, jitz wüsset der, wie's gange-n-isch, und jitz redet mer nüt meh dervo. I wott nüt meh ghöre vo der ganze Gschicht.«
Allne wytere Frage-n-isch der Major Lombach usgwiche. Er het vo der erschte Schlacht bi Polotzk afah brichte, wo-n-er sech d'Majors-Epaulettes verdienet het. Und di Andere hei ne wyters o nümme plaget, will si gmerkt hei, daß es ihm mit syr Liebesgschicht gar nid um ds Gschpasse gsi isch.
»Und de du, Ludi,« fragt er du no, bevor si wieder usenandere gange sy, »wie gfallt's der? Chas der's jitz nid besser als d'Theologie, he?«
255
»Chönne tät's mer's scho, a däm fählt's nid.«
»Ja, was isch der de nid rächt?«
»O,« macht der Ludi, zieht d'Achsle-n-ufe-n-und chehrt sech um, für i d'Uniform z'schlüüfe.
»La gschoue! Füre mit! I wott wüsse, was der fählt,« seit der Major und nimmt der Ludi fescht bi'm Arm.
»Du chansch mer glych nid hälfe.«
»Das fragt sech de no.«
»Nei. Was Eine sech sälber ybrochet het, mueß er halt o usässe. Da hilft e kei Protäktion und nüt.«
Der Lombach schüttlet der Chopf und luegt mit gwundrige Blicke der Houpme Brambärger a. Aber dä zieht o d'Achsle-n-ufe-n-und schüttlet der Chopf, währed der Ludi troschtlos i d'Waldblütti useschtieret.
»Feldwebel Bickhard!« kommandiert jitz der Major z'Gschpassem, »will er wohl rapportieren, wo ihn der Schuh drückt, oder ich schmeiß ihn in Arrest.«
Der Ludi lachet so chly gallig, list sy Bäremütze-n-uf und wott sech umdräje für z'gah. Da het ne der Lombach zrück und seit: »
Allons
, Ludi. Sy mer der nümme guet gnue, daß de-n-is dy Chummer nid wottsch avertroue. La gseh, rück use! Lue, du weisch nid, öb mer no einisch z'säme chöme. I
256
förchte geng . . . . .
afin
, nei i förchte nüt. Es wär mer ja no so rächt. – Was meinsch de, was de der ybrochet heigisch?«
»I bi halt untreu worde. I bi eifach nid, wo-n-i sött.«
»Himmeld . . . . .« fahrt der Lombach uf, »hör mer uf mit . . . . .«
»Du channsch lang donnere. Das fluechisch mer nid ewäg. Lue, das wär erscht rächt zum Verrücktwärde. I gseh geng my Muetter vor mer und der Pfarrer Müsli.«
»So? – dä isch eigetlech o d'Schuld, warum i hie bi, weisch. I ha, weiß Gott, nid mängs Paar Schueh düregmacht i di großi Chilche; aber natürlech ha-n-ig ihm grad denn müesse-n-i d'Predig loufe, wo-n-er vom Hürate gha het. Was het er neue da gha, so-n-e Schpruch: »Wer eines Andern Weib ansiehet, der hat mit ihr . . .«
»Ihrer zu begehren,« verbesseret der Ludi, »der hat mit ihr die Ehe gebrochen.«
»Ja präzis.«
»He nu, dä het er emel nid erfunde, dä schteit i der Bibel.«
»I weiß scho. Äbe drum. Da bsinnt sech de Eine, göb daß er hüratet.«
»He ja, natürlech. Aber das isch no kei Grund zum Ryßus näh.«
257
Der Major het sech uf d'Läfzge bisse, und der Brambärger het ds Lache verha.
»Ja nu,« seit ändlech der Lombach, »jitz hei mer wieder einisch Chindelehr gha. Wär hätti das hie gsuecht? – Aber jitz mueß i gah. Läbet wohl.«
Di drei hei sech härzlech bhüetet und sy zu ihrne Soldate gange. Im Abryte het der Major no einisch der Finger uf und rüeft de Schwyzer zue: »Jitz reschpäktieret mer de aber d'Gränze vo enem
rayon
.«
»Nei, nei, Herr Major,« hei si-n-ihm g'antwortet, »mer luege de z'erscht, öb der d'Trämle düregsaget heit.«
Kei russischi Chugle hätti der Lombach epfindlecher chönne träffe-n-als der Vorwurf, wo der Ludi sich sälber gmacht het. Aber wie vo je här het er nid gwüßt sech dermit abzfinde. Sy Fähler wieder guet z'mache, het ihm ganz unmüglech gschine. Er het sech nie gärn über Rächt oder Unrächt vo sym Tue und Trybe Rächeschaft gä; aber plaget het's ne halt einewäg, und drum wär's ihm am liebschte gsi, der Chrieg hätt ihm uf irged e-n-Art drus und dänne ghulfe. Jedefalls het er nid na'm Recäpt, daß wyt vom Gschütz alli Soldate git, gläbt. Aber es het ihm nüt g'nützt. No lang hei si z'Polotzk müesse-n-umenandere marschiere-n-und fouragiere, ohni z'grächtem wieder a Find ane z'cho. Und
258
währed där längwylige Zyt isch du der Lombach mängisch es eigetümlechs Gfüehl vo Einsamkeit acho. Er hätti du Öpper g'manglet, wo-n-ihm e chly hätti ghulfe dänke. Je länger descht meh het er Längizyti na'm Ludi Bickhard übercho, ohni daß er sech zuegschtande hätti, wettigi, wichtigi Rolle der verfählt Vikari i sym Läbe müessi schpile. Zwöi-, drümal het er ne welle ga sueche, für mit ihm z'brichte, und jedesmal het er e so ta, wie wenn er nume gieng, für dem Ludi e Gfalle z'thue. »Kenne da einen armen Teufel, der bei meinen Landsleuten dient, muß mal nach ihm sehen,« het er öppe syne Regimäntskamerade gseit. Aber der Lombach het ne nid sölle finde. S'isch grad gsi, wie wenn ihm Öpper dä Fründ verschteckti, damit er sech sälber mit syne Skruple müeß abfinde.
Der Ludi sälber isch ganz i der glyche Verfassung gsi, nume mit dem Underschid, daß är vo Natur meh nachedänkt und lieber Anderi us em Schpil gla het. Der Lombach het ne mängisch gnue la merke, daß er weder Sinn, no Verschtand gha het für syni Sorge. Überhoupt isch er zwüsche däm ruuche Soldatevolk geng meh zur troschtlose-n-Überzügung cho, daß ne ja doch i der ganze Gottswält Niemer begryfi und verschtandi. Albe-n-einisch het er sech de ne Ruusch atrunke, für nachhär descht tiefer i sys Eländ yne z'cho. Hätt ihm nid sy liebe
259
chlyne Houpme-n-albeneinisch bi Nacht und Näbel i ds Gwüsse g'redt und gseit: »Hör mir z'lieb uf, i cha di sünsch gwüß, gwüß nümme bhalte,« so wär's no ganz hinde-n-abe gange mit ihm. Wäge syne böse Lüün hei d'Soldate nume Freud gha, wenn ihm öppis lätz gange-n-isch. Nume der Hans Gnägi het öppe no chly Härz gha für ihn.
Einisch het ds Regimänt bi schröcklechem Wätter drei oder vier Tag lang müesse-n-umenandere marschiere. Me het i de Wälder bivouakiert, het schier nüt z'ässe gha und d'Soldate hei das Umenandere-rütsche-n-im Dräck geng meh verwünscht. Der Ludi het ds sältmal d'Fahne gha z'trage-n-und isch emel o i so mene troschtlose Momänt i der Front gschtande-n-und het glost, wie d'Soldate vo der Fahnewacht sich mit schlächte Witze tröschtet hei. Är sälber het gschwige. Nid emal glachet het er, wenn öppe-n-e »Guete« gfloge-n-isch. Wo-n-er du gar no ghört, wie-n-ihm Eine zurüeft: »Bätt doch Pfaarer! du söttisch ds Wättermache verschtah,« da isch's ihm e so bitter über ds Härz cho, daß er syni nasse-n-Ouge-n-im Fahnetuech het müesse verschtecke.
Ändlech, ändlech, am Namittag vom sibezächete-n-Oktober hei si im Lager vo de Schwyzer Generalmarsch gschlage.
Me het am Trybe vo de höchere-n-Offizier gmerkt, daß öppis anders los isch. Mit großer Hascht het
260
me Munition verteilt, und chuum isch Alles rächt bi-n-enandere gsi, het ds erscht Bataillon underem Kommando vom Houpme Gilly vo Luzärn im Gschwindschritt müesse-n-abrücke. Öpper het ghört, daß der Brigadegeneral dem Houpme Gilly gseit het, si müesse bi Rostna di französische Vorposchte ga use houe. Uf däm Marsch isch nüt gredt worde. Scho het e Jede müesse luege, daß er gnue Schnuuf bhaltet, und de het me gschmöckt, daß es Ärnscht gilt, bsunders, wo me's du na nere Schtund afange het ghört chlepfe. I nere Schtraßegable-n-isch e Kupälle gschtande-n-i mene Totehof. A däm Totehof isch me-n-im Loufschritt vorby, het deployiert, und undereinisch sy linggs und rächts Soldate-n-i ds Gras gfalle. Ds Bataillon isch i ds Füür grate, me het nid gwüßt wie. Si sy wieder einisch so a mene-n-uheimelige Wald gägenüber gschtande, wo me gar nid gwüßt het, was drin isch. No kei Halbschtund isch me da gsi, so chrache d'Rottefüür i wytem Boge z'ringsetum us däm Wald. Es het scho chly afah nachte, so daß me vo jedem Schutz ds Füür gseh het. S'isch grad gsi, wie wenn der ganz Waldsoum brönnti und schprätzleti. E dicke Pulverdampf isch dahär cho z'schlyche, und ei Salve-n-über di anderi het üsne rote Soldate-n-über d'Chöpf pfiffe. I däm fürchterleche Lärme-n-und Rouch inne het me gar nid begriffe, wo düre sech d'Sach eigetlech
261
zieht. Undereinisch chunt ds Kommando zum Rückzug mit Richtung uf di Kapälle. D'Offizier hei sech d'Häls usgschroue: »G'ordnet marschiere! nume g'ordnet! Arm an Arm!« Es isch es verdammt uheimeligs Gfüehl gsi, dem Find im Ougeblick müesse der Rügge z'chehre, wo-n-er juscht mit aller Macht us em Wald füre broche-n-isch. Daß si ganz allei und vo aller Hülf abgschnitte gsi sy, hei di schwyzerische Soldate dä Ougeblick no nid gwüßt. Mit Müj het me sech ebha, Loufschritt az'schla. Es isch no ringer gange, eint und anderi Abteilung z'schtelle-n-und dem Find no ne Salve-n-i ds Gsicht z'brönne. Wie uf ne rettendi Insel hei si sech du i dä chly Friedhof yne gschtürzt. Me isch über d'Greber gschtolperet und het sech i chrisdicker Füürlinie hinder d'Umfassungsmuure gschtellt. Ds letscht Aberot het juscht no i de Schybe vo der Kapälle glänzt, wo me sech i däm Todesgarte-n-ygnischtet het.
E-n-Ougeblick het d'Verfolgung nahgla, will d'Russe-n-im Pulverdampf e chly d'Richtung verlore gha hei. Aber chuum hei si d'Bäremütze hinder der Chilchhofmuure gseh, so het Salve-n-um Salve g'chrachet, und mit jämmerlichem Chlingele sy di guldige Fänschterschybe vo der Kapälle-n-erlösche. Jitz ersch het me du gseh, daß me völlig umzinglet isch und daß es nume no gulte het, sy Hut müglechscht tüür z'verchoufe. Wenn es jedes Gebätt als
262
es Röuchli sichtbar würdi, so wär i däm Ougeblick der Friedhof vo Rostna ei einzigi Rouchsüüle gsi; denn e Jede het dänkt, jitz syg's us. Der Chilchhof isch aber ohni däm i Churzem e-n-einzigi Rouchwulke gsi, e Höll uf Ärde. Ds Chrache, Chlepfe, Brüele, Schtöhne het Allne völlig d'Bsinnnug gnoh, und was Alles i däm Rouch umenandere gfloge-n-isch: Chugle, abgschprängti Schteine, Escht, Monturschtück und allergattig bluetigi Fätze. Aber na wenige Minute scho het sech der Rouch verzoge. Me het afah erchenne, wär am Bode ligt und wär no schteit. Me het de Schtärbende, schtatt se chönne z'tröschte-n-und ne-n-ihri letschte Grüeß und Wünsch abz'näh, nume d'Patrontäsche-n-und d'Seck na Munition erläse. Nume no vereinzelt sy d'Schüß gfalle, währed ds Suuse-n-und Pfyfe vo de findleche Gschoß um nüt abgä het. Hätti nid di zuenähmendi Fyschteri nacheghulfe, so wär Niemer meh gschtande. Jitz ghört me dem Houpme Gilly sy Schtimm: »Manne, händ er kei Patrone meh?«
Es isch kei Antwort cho.
»So müend mer se vo Hand näh. Wenn ich zum Angriff blose lo, su schpringid all mitenand über d'Muure. Aber blybid binand! Nu der Schtroß noh, wo mer här cho sind.«
Es isch e fürchterleche-n-Ougeblick gsi, bsunders für die, wo verwundet zwüsche de Greber gläge sy.
263
Jede het no ds Usserschte probiert, für nid müesse z'rück z'blybe.
Der Trumpeter setzt a und blaset der Regimäntsrefrain: »Bhüet di Gott, fry Alpeland . . . . .« Wyter isch er nid cho. Z'sämebroche-n-isch er und het sys Bluet über ne Grabschtei la loufe.
Aber me het ne scho verschtande. Im Nu isch Alles über d'Muure gsi. Frylech, Mänge-n-isch grad druffe blybe lige-n-oder mit mene Schrei z'Bode gfalle. Alli Andere sy a mene Huufe, wie-n-e Heerd wüetigi Schtiere, mit fürchterlechem G'schrei uf di nächschti findlechi Abteilnng los – es sy Finländer gsi – und hei mit de-n-umgchehrte Gwehr um sech ghoue, daß d'Chölbe z'dotzetewys umenandere gfloge sy.
Es het Luft gäh, und, was no het chönne loufe vo de Schwyzer, isch im Loufschritt gäge Polotzk zue. Eini vo de letschte Chugle, wo ne d'Finländer nache gschickt hei, het der Houpme Gilly troffe. Er isch uf de-n-Achsle vo syne treue Soldate gschtorbe, währed si ne-n-i ds Lager treit hei.
Chuum sy d'Finländer underem Aprall vo de Schwyzer ufenandere gschtobe gsi, so merkt der Ludi Bickhard, daß sy Houpme nid umewäg isch.
»Wo isch üse Houpme?« fragt er i allem wyterschpringe. Aber es het ihm Niemer Bscheid gä. »Wo isch der Houpme Brambärger? – Redet doch! –
264
Het ne Niemer gseh?« – Ohni z'antworte-n-oder o nume hindere z'luege, sy si vor ihm här trabet. Erscht na vielem Frage seit Eine: »I ha ne z'letscht no im Chilchhof gseh, i weiß nid, öb er mit use cho isch.«
»De gange-n-i ne ga sueche. Wär chunt mit?«
Ohni Lut z'gä, isch alles wyter marschiert. Der Ludi isch blybe schtah und het bald nume no ds Chlefele vo der Colonne-n-us der Fyschteri use ghört. Seelenallei isch er da gschtande. Der Gedanke, daß sy liebe Brambärger uf däm Chilchhof chönnti zrückblibe sy, het ne schier i d'Verzwyflung tribe. »Aber jitz mueß es sy,« het er sech gseit, »das la-n-i hingäge nid uf mi cho.«
Ohni sech wyter z'bsinne, isch der Ludi zrück gloffe, de Charrgleus vo der Schtraß na. Wo-n-er öppe füfhundert Schritt gange gsi isch, het er bald da, bald dert ghöre schtöhne-n-us der Fyschteri use. Er het nid rächt gwüßt, wo-n-er eigetlech isch. Bi jedem Ton, wo-n-er ghört het, isch's ihm chalt übere Lyb gloffe. »Isch das ne-n-ächt?« het er sech gfragt. Aber us Angscht vor em Find het er's nid gwagt z'rüefe. Meh als einisch isch er über ne Tote gschtolperet. Plötzlech gseht er es eigetümlechs Schtärnli vor sech, wo sech mit dem Nachtluft het gschine z'bewege. Er isch erschrocke drob. Aber im nächschte-n-Ougeblick chunt im z'Sinn, was es isch, nämlech ds ewig
265
Liecht, wo dür di verschmätterete Fänschter vo der Kapälle glüüchtet het. Jitz erchennt er o d'Chilchhofmuure-n-und weiß bald, wo ihri Kompagnie gschtande-n-isch. Er schlycht der Muure na, taschtet sech über di Gfallene-n-und rüeft hübscheli: »Houpme Brambärger! Houpme Brambärger!« Kei Antwort.
Jitz chlätteret er uf d'Muure-n-und rüeft wyter. Ändlech ghört er grad under sech, am Fueß vo der Muure, verworreni, französischi Wort.
»Brambärger, bisch du's?«
»E! – Was isch?«
»Bisch du da, Albär?
»Wo bi-n-i?« – »Wär isch da?«
»I, der Ludi. Der Fäldweibel.«
E-n-unverschtändleche Ton het g'antwortet. Der Ludi schpringt abe-n-und fallt uf möntschlechi Lyber. Er erchennt e Gschtalt, wo a der Muure sitzt und schnaagget zueche: »Bisch du da, Albär?« Es dumpfs Jammere-n-antwortet. Andlech verschteit er: »
Oh comme j'ai soif!
« Jitz het er d'Schtimm umegchennt. Das mueß ne sy. Aber er het sech nid chönne verschtändlech mache. Ne furtschleipfe-n-isch i der Fyschteri nid wohl müglech gsi. Und so het der Ludi bschlosse, bi sym Houpme z'blybe, bis es e chly tagi. Er het sech näbe-n-ihn a d'Muure gsetzt und het ne-n-uf d'Schooß zoge. Wo's ihm wohl chalt worde-n-isch, het er a mene Tote der Kaput ab em Habersack
266
gschnallet und sy Fründ zuedeckt. Es isch e-n-etsetzlechi Nacht gsi, so under de Tote mit mene villicht schtärbende Fründ i de-n-Arme. Er het sech gränzelos afah förchte. Alli Bott isch's ihm gsi, wie wenn Eine vo dene Tote d'Händ na-n-ihm usschtreckti, für ne mit i ne schwarze-n-Abgrund abe z'zieh. I der Höll chönnt's nid gruusiger sy, het's ne dunkt. Und wie läng, wie läng isch ihm di Nacht vorcho! Wie dütlech und uheimelig isch sy Vergangeheit a-n-ihm düregange. Ds Gwüsse het ne g'marteret, bis er ändlech us sym gschpänschterhafte Nachtlager zum glitzerige Schtärnehimmel ufgluegt und ufgschroue het: »Vatter im Himmel, wenn du bisch und läbsch, so verzieh mer my Sünd. Häb Geduld und Erbarme mit is. Füehr is use-n-und hilf mer wieder guet mache.« Isch er z'erscht ob syr eigete Schtimm schier erschrocke, so het's ihm uf dä Notschrei abe gwohlet. Er het ds Gfüehl übercho, er heig es Rettungsseil ergriffe. Aber di Nacht het der Ludi um mängs Jahr elter gmacht.
Na viele qualvolle Schtunde-n-isch d'Kapällemuure chly häller worde. Grabchrütz und Grabschteine hei sech dervor afah abzeichne, und ändlech het me-n-o am Bode chly chönne-n-underscheide, was dasume gläge-n-isch. Grad vor der Kapälle-n-isch der Trumpeter gläge. I allne mügleche Positione sy di Tote-n-uf und zwüsche de Greber zum
267
Vorschyn cho, teilwys mit verzerrte Gsichter, so daß es dem Ludi nume no gruusiger vorcho isch. Er het's nümme chönne-n-ushalte-n-i däm Moderloch und het der Houpme-n-ufgrüttlet. Es isch nid so liecht gange, ne zue sech z'bringe. Aber ändlech het er doch d'Ouge-n-ufgschlage-n-und der Ludi groß agluegt, mit etsetzlechem Schräcke-n-uf em Gsicht.
»Häb nid Angscht,« seit ihm der Ludi, »i bi's ja, der Ludi. – Wo fählt's der eigetlech?«
Ohni es Wort füre z'bringe, reckt der Houpme mit der Haud usicher a Chopf ufe, wie wenn er öppis wett abwüsche.
Der Ludi het ihm am Chopf ume taschtet und gmerkt, daß ds Haar hindenabe naß isch vo Bluet. Er het's ufgä, ne zum Verschtand z'bringe, sondere het ne-n-a d'Muure gschtellt und ne-n-uf syni breite-n-Achsle glade, grad wie dennzumal i der Bolliger-Allee. Über Greber und Lyche wäg isch er dem Tor zue und mit syr liebe Lascht düre chalte Morgenäbel der Schtraß na uf Polotzk zue gloffe. Halb tot isch er im Lager acho. Es isch scho Alles wieder marschfertig gsi, und währed si der Houpme Brambärger i ds Lazaret treit hei, isch di zwöiti, furchtbari Schlacht bi Polotzk dür di russische Kanone-n-ygleitet worde.
Mit der unglückleche Schlacht, wo d'Schwyzer dür ihri Kampfluscht dem Marschall
Gouviou St-Cyr
268
e Schtrich dür d'Rächnung gmacht und doch sy Armee vor der völlige Niederlag grettet hei, het erscht ihri eigetlechi Heldeloufbahn agfange.
Währed si i der Nacht druuf di brönnendi Schtadt Polotzk verteidiget hei, bis d'Loufgrebe mit russische Lychname bis obe-n-usgfüllt gsi sy, isch ds bairische Korps zrückmarschiert gäge Wilna. D'Schwyzerdivision hingäge het mit dem zwöite-n-Armeekorps gäge d'Beresina müesse marschiere, für dert di großi Armee uf ihrem Rückzug vo Moskau ufz'näh.
Der Houpme Brambärger isch scho währed der Schlacht mit dem Lazarett uf Wilna abgschobe worde. Dert het ne der Lombach erscht na mehrere Wuche-n-etdeckt und ne zue sech i ds Quartier gnoh.
Underdesse het sech der Winter mit grusamer Chelti ygschtellt und nameloses Eländ über di ganzi Armee bracht.
I der erschte Hälfti Chrischtmonet ghöre di beide Bärner einisch, wo si z'Wilna i ihrem Quartier zum Fänschter us luege, trummle. Me het vernoh gha, daß d'Nachhuet vo der große-n-Armee im Azug sygi. Wär di byßigi Chelti nid z'hert gschoche het, isch uf d'Gaß ga luege, öb me keini Bekannte gseji, so o der Lombach. Wo d'Schwyzer cho sy – vo der ganze Division no es Trüppeli vo chuum drühundert Ma – het der Lombach se gmuschteret, so guet es müglech gsi isch. Aber, wär het di Lüt sölle-n-ume
269
kenne. Di ygfallene Gsichter, nid viel anders als Toteschädle, mit abgfrorene Nase, schtruppige Bärte, länge Haare, alles ygwigglet i allergattig z'sämegläseni Hudle. Nid emal a der Figur het me se chönne-n-erchenne. Si sy so abgmageret gsi, daß si gar nüt meh vorgschtellt hei. Alli Bott isch uf em Marsch Eine-n-i Schnee gfalle. Me het nid umegluegt. Wär z'Bode cho isch, isch vergässe-n-und verlore gsi.
So het der Lombach vergäbe gsuecht. Aber z'hinderscht a der Colonne löst sech e so ne Jammergschtalt ab, plampet uf ne zue und grinset ne-n-a us mene völlig verunschtaltete Gsicht.
»E du barmhärzige Himmel! – Bisch du's, Ludi?« fragt der Lombach.
Di Jammerfigur nickt mit dem Chopf.
»Chum zue mer, chum,« seit der Lombach, und zerrt ne i sys Quartier. Wo der Ludi da sy Houpme-n-ume findt, het er vor Freud afah hüüle-n-und zittere. Si hei ne-n-us syne Hudle losgwigglet, ne-n-abzoge, ihm mit Schnee di halb erfrorene Glieder abgribe-n-und ne-n-i-n-es Bett gleit. Der Ludi isch lang nid im Schtand gsi, öppis z'säge. Erscht es paar Schtund schpäter het er Wort füre bracht für z'danke-n-und z'erzelle; aber me het ne di längschti Zyt nid chönne verschtah. Ob sym merkwürdige Gschtaggel, sy si afange-n-uf d'Idee verfalle, der Ludi syg ganz
270
ume Verschtand cho. Erscht i der Nacht het sech dä unglücklech Möntsch z'grächtem chönne verschtändlech mache.
»Mir isch's übel gange,« het er gseit, »eh myn Gott im Himmel, was hei mir usgschtande! Sit dreine Wuche ha-n-i kei Bitz Brot meh gseh. Mer hei müesse Miesch und Boumrinde frässe. Es nimmt mi nume wunder, wie mer dahäre cho sy.«
Da d'Armee und di einzelne Corps völlig ufglöst gsi sy und kei Möntsch meh kontrolliert het, wo d'Lüt blybe, sondere Jede gluegt het, wie-n-er sech dürebringi, hei si du usgmacht, si welle vo jitz a z'säme ga. Der Lombach het für Proviant gsorget und het dem Ludi Chleider und Schueh chönne verschaffe. Gärn hätte si no-n-es paar Tag hie gleuet. Aber nid lang na de letschte Nachzügler vo der große-n-Armee het der Kosakeschräcke d'Schtadt überfalle, und Alles, was chönne het, isch uf und dervo. Di drei Fründe sy sälbander mit Lombachs Roß gange-n-und hei Chehri um gmacht, für z'ryte.
Ds Eländ isch über alli Begriffe gange. Es isch nid z'beschrybe, was si a Chelti, Hunger und Schmärze hei müesse lyde. Z'schaarewys sy d'Lüt umcho.
Der Ludi het sech einisch nid chönne-n-ebha, zu mene Wachtfüür ga zueche z'schtah, und das het ihm syni Finger gchoschtet. Si sy-n-ihm druuf
271
abe-n-erfrore. Und usser däm isch er so übel zwäg gsi, daß er bald chuum meh d'Chraft gha het z'loufe. Vo Tag zu Tag het's ihm böset, und ei Morge, wo si ne-n-us mene Schtall vo nere verlassene Schüüre hei welle fürezieh, für ne-n-uf ds Roß z'setze, het der Ludi gseit, si sölle ne la lige-n-und gah, mit ihm syg's us.
»Da kennsch du-n-is schlächt, wenn du meinsch, mer laje di im Schtich,« seit der Lombach, halb erbost. Er isch um d'Hütte-n-ume gschtriche, für z'luege, öb d'Kosake nid umewäg syge. Es isch e troschtlose Tag gsi. Der Näbel isch i de düre, bäseförmige Chrone vo de Birkewälder bhanget, und i ändlosem, verzatteretem Zug sy di verlumpete Gschtalte-n-im höche Schnee vorby gschtriche. Wahri Chnochegschtell vo Roß mit abgfrässene Schtile hei müehsälig Wäge, Schlitte-n-und Kanone dahärgschleipft, und der Schnee het under de Reder ggyret i der furchtbare Chelti.
Der Major het sys Roß wieder i Schtall yne zoge-n-und alli drei hei sech hert anenandere gleit. Lang hei si schtumpfsinnig dür ds lääre Schparrewärk i Näbel usegluegt – ds Schtrou vom Dach isch längschtes abegrisse-n-und de Roß verfuetteret gsi. Ändlech seit der Ludi zum Lombach: »Gäll i ha doch rächt gha?« Der Lombach het gschpürt, was sy Gfährte gmeint het und het e kei Antwort gfunde.
272
»Lue,« fahrt der Bickhard wyter, »i ha jitz abbüeßt. Will's Gott! – I ha's schwär büeßt, daß i mi nid gmeischteret ha. – Aber du bisch no nid düre. Und du
channsch
no guet mache. Gäll, du dänksch de a mi. Mi bruucht Niemer meh i der Wält. Aber uf di wartet no Öpper. – O du glückleche Möntsch! Du channsch no guet mache.«
»Wohl, Ludi, di bruucht o no Öpper.«
»I wüßt nid wär? – . . . . . D'Muetter . . . . . . o myn Gott . . . . . my Muetter . . . . . my armi Muetter.« Großi Träne sy us de hohle, vergeischterete-n-Ouge vom Ludi füre broche-n-und uf syne-n-abzehrte Backe gfrore. Es het ne gschüttlet vor Jammer.
»Dy Muetter isch ja sälig. Die weiß nüt vo Allem. – Aber i ha di no nötig, Ludi, ig. I gschpüre's jitz. – Hätt' i di nid gha, so wär's no böser usecho.«
Druuf sy si wieder schtill blibe. Der Ludi het dür ds lääre, schmale Schtallfänschter i wyße Himmel use gschtieret. Vo wytem het me ds Gyre vo de Wagereder ghört und uf der Schtraß ds Chräschle vo de flüchtige Füeß im Schnee.
Da sühnet und schtöhnet der Ludi und syni Arme zucke z'säme.
»Loset,« seit er fieberig, »loset! Si lüte z'säme. – Loset, wie si chöme! Si louse-n-um d'Chilche-n-ume.«
273
»Was Chilche?« seit der Brambärger. »S'isch ja kei Chilche da.«
»He wohl – da – lue da! Der früsch gwyßget Turm. Das isch ja d'Bolligechilche. – Lat mi doch gah! Lueget, si warte. I mueß ga predige. Loset, wie si uf em Chilchhof umetrappe. – E was Lüt! Was söll i ne säge?«
Der Lombach und der Brambärger hei gmerkt, daß der Ludi ganz vo Sinne-n-isch, und hei sech verschmeijet agluegt, i der Erwartung, daß er bald der letscht Süüfzer tüj.
»Was söll i ne säge?« schtöhnet der Ludi wieder. »Wohl, jitz chunt's mer z'Sinn: Sei . . . . . sei . . . . . getreu . . . . . bis . . . . .«
Druuf het der Ludi d'Ouge zueta und het gschine z'schlafe.
Gäge-n-Abe-n-isch es dusse-n-o ganz schtill worde. Es sy fascht keini Flüchtige meh vorbycho, so daß di beide-n-Offizier sech gseit hei, jitz
müesse
si eifach furt, sünsch falle si ganz gwüß de Kosake no i d'Händ. No vor em Vernachte hei si der Ludi gweckt, ne-n-use gschleipft und uf ds Roß gsetzt, so guet es gange-n-isch.
Es het geng chehri-um Eine ds Roß gfüehrt und der Ander het der Ludi am Kaput gha, daß er nid aberütschi. Di erschti Zyt isch er no ganz schlampig gsi und het der Chopf la vorne-n-abehange. Aber
274
nah-ti-nah isch er doch wieder zu Läbe cho. Z'morndrisch isch sogar wieder e heitere Schyn i syni Ouge cho, – er het schier, schier gar e chly glachet – wo-n-ihm der Lombach seit: »Bsinnsch-di no, wo mer zum erschtemal däwäg z'säme greiset sy, zwüsche Jegischtorf und Bäriswyl?«
Ds erschte, was der Ludi wieder het la verlute, isch gsi: »Wenn i jitz e so ne brave Bitz Burebrot hätti! Nache chönnte si de mira mit mer mache, was si wette.«
»I ha scho mängisch dänkt,« antwortet ihm der Brambärger mit Galgehumor, »wenn mer nume das hätte, was i ds sältmal bi dyr Muetter z'Bollige z'viel g'ässe ha, so chönnte mer alli drei e Wuche lang guet ha.«
Der Wunsch na mene Bitz Brot isch dem Ludi i der nächschte Schtadt i-n-Erfüllung gange, und wenn's o nid grad Burebrot isch gsi, so isch es doch emel o vo Mähl gmacht gsi und nid vo Ghüder. Er het sogar vo denn ewäg wieder welle loufe, will ne di Andere, und nid weniger ds Roß, duuret hei. »Du chönntisch jitz de dym »»Mustapha«« o »»
sans-cadenette
«« säge,« het er zum Lombach gseit. Di andere Roß hei-n-ihm bi mene Halt o d'Haar vom Schtil abgnagt gha. Für gschwinder furt z'cho, het me-n-aber doch der Ludi wieder gmacht z'ryte, obschon der Lombach verrisseni Schueh gha het und bös z'Fueß gsi isch.
275
Ei Tag chöme si a mene z'sämegchruttete Schtabswage vorby. Da sy e Huufe verfotzleti Soldate drum ume gschtande, und e-n-Offizier isch uf em Wage-n-obe gschtande-n-und het
rouleaux
vo Napoleönli usteilt. Wo der Lombach fragt, was das da gä söll, überchunt er zur Antwort grad e Hampfele dere
rouleaux
zuebängglet. Si welle das nid de Kosake-n-überla, het's gheiße. Der Lombach het du dem Ludi welle d'Seck fülle; aber dä het sech gwehrt dergäge. Uf mene-n-andere Bagagewage hei si aber e Sack Haber etdeckt. Der »Mustapha« het mit sym blutte Chnocheschtili gwädelet und e Tschaggo voll gschnouset, der Räschte het me mitgnoh. Währed der Füetterung hei der Brambärger und der Ludi de Soldate zuegluegt, wie si mit ihrem Guld dervo dechlet sy. Ei Voltigeur het se bsunders amüsiert. Dä het alli Seck voll packt, so daß er dervo gloffe-n-isch, wie wenn er i d'Hose gmacht hätti. Und de isch er de no halbers gschprunge, daß sy knickte Schtruß uf emTschaggo wie-n-e Glogge-Challe-n-umenandere plampet het. Jedefalls het er ob allem Schpringe ganzi Dörfer vo Luftschlösser bouet. Aber gäge-n-Abe sy si-n-ihm nache cho. Da isch er uf em Gsicht im Schnee gläge-n-und erfrore gsi. Jitz het du der Lombach gfunde, das wär doch o gar so dumm, wenn si dä mitsammt sym Gäld ließe lige. Da täte ne ja d'Russe no vergrabe, ohni öppis dervo
276
z'merke. Är schlaj vor, si welle-n-ihm ds Gäld abnäh und für sich e-n-Invalidefonds drus mache. Villicht syge si de einisch no froh drüber, und sünsch chönne si's ja geng dem Fiskus wieder abliefere. Di beide-n-andere sy dergäge gsi. Aber der Lombach het nid lang glost, sondere dem Voltigeur d'Seck gläärt und dem Ludi syni gfüllt.
Es paar Tag schpäter het der Lombach nümme chönne loufe, und der Ludi het mit ihm tuuschet. Si sy no nid wyt gange gsi, so seit der Ludi: »Du chönntisch hingäge der Invalidefonds jitz näh. Das Züüg plampet mer i myne verhudlete Seck ume, und göb's lang geit, ha-n-i Alles verlore.«
»So gib«, seit der Lombach und packt der Schatz – es sy mehreri tuused Fränkli gsi – i syni Satteltäsche.
Aber am glyche Tag no isch der »Mustapha« underem Major Lombach z'sämebroche-n-und verändet. Dem Ludi sy erschti Bemerkung zu der Katastrophe-n-isch gsi: »Da isch jitz das donners Gäld d'Schuld dranne«. Der Lombach het d'Träne z'vorderscht gha, nid will er jitz uf syne böse Füeße het müesse loufe. Aber sys Roß het ne meh duuret als alli Möntsche. Si hei's übriges alli drei beduuret, vo wäge däm guete Tier hei si ihri Rettung gha z'verdanke.
Der Lombach het sech du wyter gschleppet, und
277
für ne-n-uf z'chlepfe, het ihm der Brambärger vorgha, är syg d'Schuld am Unglück, will er so feiß syg wie-n-e-n-Ankehafe. I Wahrheit isch är o nümme viel anders gsi als Hut und Bei. Der Humor het aber geng bösers Schpil gha, vowäge di unerhörti Chelti het üsi Fründe zwunge, schträng z'marschiere, und derby het der Lombach mängisch lut uf gschroue vor Schmärze-n-a de Füeß. Es isch allerhöchschti Zyt gsi, daß si nach Kowno cho sy. Dert het me sech bösdings wieder e chly chönne zwägfuettere-n-und alege, bis daß es wieder gheiße het, d'Kosake chöme. Di halbi Zyt isch das nume blinde Lärme gsi, wo Flüchtigi verbreitet hei, für di Andere vom Proviant furt z'schüüche. Aber je necher me der dütsche Gränze cho isch, descht weniger het me's la druuf abcho, no im letschte Momänt gfange z'wärde. Me hätti schließlech lieber der grusamscht Tod erlitte, als under Knutehiebe-n-uf Archangelsk oder no wyter zrück müesse z'loufe.
Für emel nüt z'risquiere, hei der Brambärger und der Ludi ihre fueßchranke Kamerad i ne Schlitte ta, ne mit Schtrou und Chleider ypackt und sech sälber a »Mustaphas« Platz vorgschpannet.
Dem Lombach isch es schuderhaft zwider gsi, sech däwäg müesse la z'fergge. Er het aber kei Wahl gha und het sech wohl oder übel müesse dry schicke. Di beide Fründe hei ne nume-n-usglachet, wenn er
278
ufbegährt het. Die Demüetigung syg ihm ganz gsund, er bruuchi sech nid yz'bilde, er müeß wieder einisch der Einzig sy, wo ganz uf eigete Füeße dem Verderbe-n-ertrunne sygi. »Überhoupt«, meint der Ludi ganz arglos mit mene Blick uf di usghungereti Jammergschtalt vom Lombach, »es isch schad, hei mer kei Schpiegel da; du hättisch Freud a der mit dyr Mähne-n-und däm schtrube Bart. Weisch, wäm de glychisch? Dem schtumme Fährme vo Rychebach«.
Ändlech sy si übere gfrorene Niemen zrückcho. Am änere-n-Ufer hei si e-n-Ougeblick verschnuufet und gluegt, wie im hälle Mondschyn di erbärmleche Trümmer vo der schtolzischte-n-und schönschte-n-Armee, die je bi-n-enandere gsi isch, us em fyschtere, uheimelige Land z'rück cho sy. Kei Musik, kei Trummle, keis Kommando, nüt meh het me ghört, nid emal meh ds Gyre vo Wagereder. Nüt meh als e schtumme Zug vo graue Gschpänschter isch über d'Schneeflächi dahärzoge. Wär jitz sy volli Pracht etfaltet het, das isch der Winter gsi. Er het vor de Wälteroberer, wo jitz um Broträschte bättlet hei, es wundervolls, wyßes Tapis mit Millione vo farberyche Diamante – byßigchalte Schneechrischtalle – usbreitet.
Aber vo jitz a isch es üsne dreine Fründe nah-ti-nah besser ergange. Als Schwyzer sy si im Prüßeland liechter dürecho als d'Franzose. Mänge
279
barmhärzige Möntsch het ne-n-Obdach und Zehrung gä, will me se mit de-n-eigete Landslüte für Opfer vo Napoleons Muetwille-n-agluegt het, und ändlech hei si i Depots und Lazarete Zueflucht gfunde.
280
 
 
XI.
Lombachs letschte Fäldzug.
Über em Bärnerland isch wieder einisch e heiterblaue Maiesunntig ufgange gsi. Da isch e Ma imene länge, graublaue Soldatekaput, es früsches Buechezweigli im Muul, dür ds hällgrüene, gothische Gwölb vo der Bolliger-Allee ufe gwanderet. Under syr höche, gäl passepoilierte Polizeimütze hei graugschprägleti Haar füregugget. Ds Gsicht isch schtark ygfalle gsi, d'Nase schmal und ziemlech rot. Aber d'Backebärtli vor de-n-Ohre-n-abe-n-und der Schnouz sy no ganz jugedlech bruun gsi. Näbe de blanke
281
Metallchnöpf hei uf der Bruscht no e chlyne-n-Ordesschtärn und e chupferigi Medaille-n-i der Sunne glänzt. Es isch der Ludi gsi, wo syr alte Heimet zuegschtüüret isch. I syr Bruscht hei sech allerhand Gfüehl gschtritte. Di dankbari Rekonvalescänte-Schtimmung, d'Freud am schöne Wätter und a der Maiepracht hei sech nid welle la dämpfe dür di wehmüetige-n-Erinnerunge, wo mit jedem Bonmschatte vo der länge-n-Allee über sy chriegerischi Figur gfloge sy. Dusse, bi'm Siechehus, wo d'Allee ufhört, isch er e Momänt blybe schtah, het sech uf sy b'schlagene Fäldweibelsschtäcke gschtützt und mit dem blaughüslete Naselumpe der Schweiß abgwüscht. Aber er isch dermit nid nume-n-über d'Schtirne gfahre, sondere zwöi, drü mal o under de-n-Ougsbraue düre. »Es isch halt doch no geng ds Schönschte«, seit er halblut. Syni Gedanke hei Landschafte dürfloge vo Schpanie bis nach Pole, und es het ne dunkt, es syg doch Alles nid viel schöner als sys Heimetdorf i der Maiebluescht. Z'ringsetum di saftige, bluemige Matte, uf de Bärge vor sech di dunkle Tannewälder und uf allne Huble-n-und Halde Boumzylete-n-und Hoschtete-n-i voller Bluescht. Grad um ds schpitzige, schwarze Schindeldach vo ds Bickhards Heimetli dert obe-n-isch e Chranz vo Öpfelbluescht gläge, und der Chilchsturm het schier grau gschine zwüsche de Chrone vo de-n-Öpfelböum. Sy
282
höche Schindelhälm het i der Sunne gschimmeret wie matts Silber.
»Was wärde si säge? – Kenne si mi ächt ume?« so het er sech i eim yne gfragt. Bald het er sech uf e böschte-n-Epfang gfaßt gmacht, de het er de wieder dänkt, er wärd ne große-n-Ydruck mache. Item, er isch bald a der Wägmühli vorby, übere »
pont d'Arcole
« und het der Fueßwäg linggs zur Chilche-n-ufe-n-ygschlage. E was isch doch Alles gange, sitdäm er zum letschtemal uf däm Chilchhof gsi isch! Vor em Grab vo der Muetter isch der Ludi blybe schtah, und lang, lang het er mit nasse-n-Ouge druuf abe gluegt und dänkt: »Du liebi, liebi Muetter, hätti dir nume gfolget!« Wär er nid dür sys Soldateläbe chly abgschtumpft gsi, so hätt er dä Gedanke nid usghalte. Mit schwärem Härz isch er wieder uf ds Bänkli a der Chilche ga sitze. Verschtande het er d'Wort nid vo der Predig, aber dem alte Pfarrer sy liturgisch abgschtimmti Gälle het er grad umegkennt. – Jitz singe si – e myn Troscht wie langsam! So cha me nume z'Bärn. Derfür hei si de nume-n-ei Värs gsunge. Aha – jitz chöme si. D'Türe gyret, und d'Froue schtröme-n-uf e Chilchhof use. E Teil dervo chunt am Ludi vorby. Di Meischte luege ne mit schüüche Blicke-n-a und gange vorby. Si wüsse nid rächt, was si us ihm sölle mache. Es alts Muetterli chunt wieder zrück. Si
283
het dem Ludi syni verschtümmlete Händ gseh, wo nume no di halbe Finger dranne gsi sy, und bringt ihm e Chrüzer. Aber der Ludi wehrt ab: »Nid, nid, Muetter, i mangle's nid.« – »E wou« seit si, »nimm ume, du wirsch es wou chönne bruuche.« – »Gwüß nid. Gät's lieber Eim, wo's nötiger het.«
»Bischt öppe-n-o im Rueßland gsi.«
»Äbe juscht.«
»Hesch Bänz niene gseh? – Mofer-Bänz?«
»Nei wäger nid. I b'chenne dä nüt.«
»Si hi drum di male gsit, er syg o dert yhe.«
»Ja, da sy're halt gar viel gsi, gueti Muetter.«
Uuderdesse sy e chly wyter äne-n-es paar schtattlechi Meitscheni zu mene Trüppeli zsämegloffe. Der Ludi het bald di meischte dervo umegkennt, aber er het nüt derglyche ta. Es het ne glächeret, wie si ne gschouet und de d'Chöpf zsämegschteckt hei. Ds Schärmemüllers Liseli chunt o zue ne, und si zeige-n-ihm der Invalid a der Chilchemuur.
»E, das isch ja üse Schuelmeischter, luegit jitz emel o«, seit ds Liseli, und ohni Wärweisse chunt's uf e Ludi zue und schtreckt ihm d'Hand dar. E chly erchlüpft isch es scho ob ds Ludis Finger. Di Andere chöme nache, und bald na de Meitscheni chöme-n-o d'Buebe. Zerscht hei si Alli grüslech schüüch ta und nid rächt zueche dörfe. Aber der Ludi het agfange, se bi de Näme rüefe, und du hei si sech zuechegla.
284
D'Meitscheni hei afah frage, und du het Eis ds Andere gä, so daß si sech rächt lang by-n-ihm versuumt hei.
D'Manne hingäge hei e Boge-n-ume Schuelmeischter ume gmacht und ne nume vo wytem gschouet. Wohl het se der Gwunder gäge Ludi zue tribe. Aber Keine het's z'erscht welle la merke, und die, wo i der Gmeind öppis hei gha z'säge, hei scho brummlet, jitz laj er sech zueche, wo-n-er »gschtrupfierte« syg. Furtloufe bi Nacht und Näbel und dernah, wenn me nüt meh schaffe chönni, der Gmeind cho ufhocke, so trybe si's. Me müeß öppe luege, wie me däm abchöm.
Vo däm Allem het der Ludi zwar nüt ghört; aber er het's de Gmeindsmanne völlig ab de Buggle chönne-n-abläse, wo si d'Schtraß us dervo trappet sy. Am schwärschte-n-isch ne der Gang zum Gottlieb acho. Für nid grad sy Gaschtfründschaft müesse-n-i Aschpruch z'näh, isch er i ds Wirtshus ga z'mittagässe. Und dert hei sech richtig bald eint- und anderi Gwundernase zuechegla. Der Ludi het afah erzelle, het aber bald usegschpürt, daß er vor unglöubige Lüte redt. Es het sech Niemer derfür welle ha, Ludi's Bricht für baari Münz z'näh. Es chönnti da e-n-iedere cho ge brichte, het's öppe gheisse, ke Möntsch wüssi, was wahr dranne sygi. Und o die, wo dem Ludi Alles gloubt hei, hei ne nid
285
zuetroulecher agluegt, als e Chue e frömde Mälcher. Gäge-n-Abe het Eine nam Andere glüpft und gseit: »I mueß däich ga ge luege« und isch verschwunde. D'Schtube-n-isch wieder läär worde und der Ludi het sech uf e Wäg gmacht zum Hübeli ufe.
Soviel Reschpäkt synerzyt der Gottlieb vor sym glehrte Brueder gha het, so tief het er ne jitz verachtet, und, wenn er ne het g'macht i d'Schtube-n-yne z'cho, so isch das weder us Erbarme, no us brüederlecher Güeti gscheh, sondere nume wäge de Lüte. Der Gottlieb het nid es Brüel um z'Hus ume welle ha, wo ds halb Dorf chönnti zuelose. Aber i der Schtube-n-inne het er du dem Ludi ds Mösch putzt, wie dä's i syr ganze sibejährige Dienschtzyt nie ghört het.
Z'gueterletscht het's du no gheisse: »U jitz? – Was wosch jitz?« – Natürlech het der Gottlieb nüt anders erwartet, als daß er sy invalide Brueder wärd müesse-n-i ds Hus näh und für ihn sorge. Aber so wyt isch dem Ludi sy Demüetigung no nid gsi. Er het gseit, er well de scho luege, wie-n-er sech düreschlaji, und einschtwyle heig er no i der Schtadt z'tüe. Truurig und verschlage-n-isch er wieder zur Wägmühli abe-n-und der Schtadt zue gwanderet. Erscht jitz, nadäm er z'gschpüre-n-übercho het, wie di alte Gsichter und di heimelige Hüser ihm etfrömdet gsi sy, isch ihm so rächt klar worde, wie
286
viel er dür d'Untreui a syne guete Vorsätz i der Juged verlore heig. Isch es nid grad dert gsi, i der Allee zwüschem Burdlefhölzli und der Schtadt, wo-n-er dem Fritz Lombach no tapfer Schtand ghalte-n-und gseit het, me müessi syne Neigunge chly Zwang atue? – Wär er nume derby blibe! Der Lombach het's zur rächte Zyt no g'merkt, wohi ne syni Prinzip chönnte füehre. Är, Ludi, het ne ja no druuf higwise. Ja, ja, grad sövel nütze di guete Vorsätz, wenn me ne sälber nid treu blybt.
So het der Ludi philosophiert, wo-n-er sech im Burdlefhölzli mit soldatischem Inschtinkt es Nachtquartier usgsuecht het.
Es macht Eim nüt e so truurig, wie d'Erchenntnis, daß me dür eigeti Schuld öppis für alli Zyte verlore het, syg's Vermöge, syg's d'Liebi vo mene Möntsch oder gar irged es inners Guet oder es nützlechs Läbe. O wie gräßlech weh tuet Eim e settigi grusami Etdeckung, wenn de no der Gedanke derzue chunt, daß me di gsündischte Jahr scho hinder sech heig und daß me nid wüssi, öb me no Zyt heig, e dicke Schtrich drunder z'mache-n-und e neui Rächnung az'fah. Und doch sy settigi fyschteri Ougeblicke di heilsamschte-n-und fruchtbarschte. Warum? – Will da ändlech der Herr Möntsch mueß zuegä, daß er vo sich us nüt cha. Settigi Bankerottschtimmunge wünsche-n-i jedem Läser vo Härze; denn wär nie
287
d'Nacht z'grächtem erläbt het, dä gseht o nie es schöns Morgerot, und wär nie i ds Grab gleit wird, schteit o nie uf.
Di fyschteri Schtimmung isch bi'm Ludi no dür di üsseri Umgäbung vertieft worde. Wohl het er als Soldat mängisch gnue im Wald übernachtet, aber sit dem Friedhof vo Rostna isch er nie meh so ganz allei und so ganz syne Gedankeschtürme prysgä gsi. Wär's nid erläbt het, weiß nid, wie uheimelig es i schtockfyschterer Nacht im Wald inne-n-isch. Was me da für merkwürdigi Grüüsch ghört und wie merkwürdigi Schätte me da gseht, sobald ds Oug sech a d'Dunkelheit gwahnet het. So het di Nacht nid verfählt, dem Ludi mit schwarze-n-Ouge-n-i d'Seel yne z'luege. Aber wie merkwürdig isch es ihm gange! Je miserabler er sech vorcho isch, deschto rüejiger und friedlecher isch's ihm um z'Härz worde, so daß es ihm eigetlech gar nid leid gsi wär, wenn er mitsamt de dürre Bletter, Zweigli, Chäferlarve-n-und was alles vo Trümmer us vergangener Naturpracht um ihn ume gläge-n-isch, zerfalle-n-und i Bode versunke wäri. Und i Würklechkeit sy Sorge, Leid und Weh wie dürr's Loub vo-n-ihm gfalle und e tiefe, sälige, troumlose Schlaf isch über ihn cho. O wie herrlech isch doch so-n-e Schlaf, wo alles dürtuet und wo kei Uhr dry yne tigget und kei Glogge dry tönt! Aber no viel schöner isch ds Erwache gsi. Dür
288
di breite, grüenschimmerige Buechenescht isch d'Morgesunne mit guldigem Duft i ds Waldinnere dürebroche-n-und het früsches Läbe-n-uf di Maiepracht vom Waldbode-n-usgschüttet. D'Vögel hei scho z'oberscht uf ihrne schwankende, grüene Luschtgärte g'gygampfet und grytiseilet und hei ihri Freud usgchündet. Wo der Ludi sech uf eis mal so us schwarzer Nacht i d'Herrlechkeit versetzt gseh het, isch ihm ds Härz i-n-es wortloses und doch schtürmisches Dankgebätt usbroche. Er isch ufgschprunge, het sy Kaput usgschüttlet und sech ghörig gschtreckt. Mit mene ganz bsundere Gfüehl het er uf das Mieschbett abe gluegt. Es het ne dunkt, er möcht das Plätzli da für sich bhalte-n-und e Haag drum ume mache. Für emel syni Gedanke-n-i nere sichtbare Wys feschtz'nagle, nimmt er ds Sackmässer füre-n-und chritzet i di großi Bueche zu syne Höupte: »Hier ruht in Gott der Invalide L. B. – 1. April 1784 – 10. Mai 1813.«
Druuf isch er dür ds Holz us und het de Finke z'Trotz vor sech ane pfiffe.
Di große Vorsätz sy mit de Sorge-n-im Burdlefhölzli blybe liege-n-und verfulet. Vo jitz a het bim Ludi nume no ei Grundsatz gulte: überall sy Ma z'schtelle, chöm er hi, wo-n-er well.
Ga Bärn isch er mit nere ganz beschtimmte-n-Ufgab cho. Er het nämlech im Uftrag vom Major Lombach als
éclaireur
sölle ga sondiere, ob
289
überhoupt bim Blanche no öppis z'mache sygi. Das isch Alles no verabredet worde, wo sech di drei Fründe nam russische Rückzug trennt hei. Är Ludi het als Invalid der Abschied übercho, der Houpme Brambärger het bim Regimänt müesse blybe, und der Lombach isch o i sy Garnison z'rück, für dem Ludi sy Bricht abzwarte. Nachhär het er de o sy Abschied welle näh.
Der Ludi het natürlech keini Vollmachte gha, sondere schtränge Befähl, nume-n-uf em unverfänglechschte Wäg z'rekognosziere. Z'erscht het er i bekannte Gägede welle ga schpioniere-n-und isch zu ds Brambärgers ga schnouse. Dür ds Schoßhaldehölzli uf isch er langsam a der Waldegg vorby g'schpaziert und het bald sy früechere Prinzipal underem Boum uf em »Schnägg« gseh sitze, wo-n-er nach alter Gwohnheit scho am früeche Morge mit syne Klassiker sech d'Längizyti vertribe het. Im Gköchgarte, grad a der Schtraß, isch ds alte Chöchi gruppet und het Suppechrütli abgschnitte. Der Ludi leit d'Ellböge-n-uf e Zuun und seit: »Dir heit allwäg e Hamme vo ds Bickhards über, daß der sövel Peterlig abrupfet?« – Ds Chöchi luegt uf und gschouet dä frömd Soldat. »E z'Tüüner! Syt Dir da, Herr Bickhard? I hätt' Ech gwüß wäger bald nid ume b'chennt. – Wo chömit Dir jitz här?«
290
seit's und chunt dem ehemalige Huslehrer vom junge Herr cho d'Hand gä.
»Darf i ächt ufe zum Herr?«
»E ja, ganget nume. Eh, eh, dä wird Ouge mache.«
Der Ludi het dem alte Herr Brambärger sy Ufwartung uf em »Schnägg« gmacht und isch über Erwarte guet epfange worde. Sogar d'Frou Brambärger het ne gnädig agla, und Beidi hei-n-ihm danket für sy tapferi Rettung vo ihrem Suhn. Der Ludi isch bewirtet worde-n-und het müesse-n-erzelle bis gäge Mittag.
D'Houptsach isch aber e gheimi Verabredung mit dem Chöchi gsi. Das het der Ludi zu mene Chacheli Café yglade, uf ne Tag, wo-n-es gwüßt het, daß d'Herrschaft de furt isch. Als Underoffizier het der Ludi das wohl dörfe-n-anäh. Er het sech ygfunde, und es isch ihm ganz heimelig gsi i där subere Chuchi. D'Schteiplatte vom Bode, der Tisch und der Chachelbank sy früsch gfägt gsi, und d'Gasserolle-n-und di möschige Pfanne hei vom Chemischoß abe gschpieglet, daß es e wahri Pracht gsi isch.
Hübscheli, hübscheli het der Invalid ds Gschpräch uf d'Familie Hackbrätt übere greiset und allerhand Wichtigs vernoh. Der Alt sygi tot, dä Uflath, het's gheiße. Es syg öppe-n-afe Zyt gsi, daß dä undere cho syg. Es syg gar nid z'säge, wie-n-er dene Töchtere
291
Verdruß und Schand ane gmacht heig. »Er isch afe gsi, wie-n-es Tier,« het si brichtet, »alls het er verschlage. U dänkit nume-n-o, wo-n-er beärdiget isch gsi u si einisch Blueme-n-ufe treit hei, het ihm öpper im Verschleikte-n-e Ghüderchratte voll verschlages Gschirr uf ds Grab ta gha. Ja gwüß wäger.«
»Und di Töchtere?«
»He di Jüngeri het ghürate. Neuis da Eine-n-us em Wältsche, grusam e fürnähme.«
»Und de di Elteri?«
»Dere-n-isch bös gange. He, Dir wärdit das wohl wüsse.«
»Nei, i weiß nüt.«
»E wohl. Si isch richtig o öppis d'Schuld. Si isch ja da Eim geng e chly nacheglüffe, da däm Lombach. U dä het se du la hocke. Uf ei Wäg isch villicht no guet. I gloube geng, es syg de no chly e wüeschte gsi. So settig, wo dienet hei, sy mängisch nid suber über ds Niereschtück. Nüt für unguet.«
»Het ere de süsch Niemer der Hof gmacht?«
»E bhüetis! A jede Finger hätt si Eine chönne ha u de no wettig, nid nume dere-n-usgmerglete Jaghüng. Die isch halt undersetzt. Das hätt e bravi Frou gä. Aber si het e Keine meh agluegt sider däm, daß se dise-n-agschmiert het. Si het si schier hindersinnet u geng u geng gmeint, er müeß de no umecho.«
292
»Rächnet si de geng no uf ne?«
»I gloube's nid; si isch du e so gottsälig worde. Si het bald meh Regelion weder ds Schüttibäbi, di frommi Schtürme.«
»He, läbt das o no?«
»E bhüetis ja, das chychet no all Tag der Haschpel uf. Es hocket da usse vor em Hus u schnurpfet.«
»So, so, i wott's de o no ga grüeße. Aber loset, was macht si de jitz? Isch si allei daheime?«
»D'Jumpfer Plantsch? – He, si isch du zu dene Töchtere Hackbrätt ufezüglet. Aber das isch kei Läbtig dert. Die hei sech Beide zsäme gwirfet, wüsset Der, zsälbisch, wo si im Mälchebüehl usse mit der Wattüre-n-usgläärt sy, und siderhär sy si halt Beidsame chrächelig. Di Mindereri isch no schier besser z'wäg weder di Tölleri.«
Mit däm het eigetlich der Ludi ds Nötige gwüßt. Aber für der Gägeschtand vo syr Rekognoszierung müglechscht allsytig la z'belüüchte, isch er du no zum Schüttibäbi ufe-n-und het das o gwüßt uf d'Familie Hackbrätt z'bringe. Sachlech het es nid meh gwüßt als ds Chöchi; aber es het dem Ludi der psychologisch Befund über ds Blanche abgä.
»Si het halt o ihres Härzblatt la schieße,« het ds Schüttibäbi gseit, »bis es se g'wörgget het. Hätt si der Chnebel früecher drüber bunde, so wär's ere nid so übel gange.«
293
»Was meinet Dir eigetlech mit däm Härzblatt?« fragt der Ludi.
»He wohl, bi ihre isch es ds Mannevolch. Si isch halt scho gar jung mannssüchtig gsi. I ha res geng agmerkt. Und öppis wird ere wohl ihrer Läbtig blybe.«
»Das wird ere-n-öppe jitz wohl verleidet sy.«
»Nei, nei,« seit ds Bäbi, währed es mit usgschtreckte-n-Arme-n-und zrückgleitem Chopf e neue Nätlig yfädmet, »lueget, d'Liebi isch zäjer weder d'Hübschi.«
Uf sym Heiwäg i d'Schtadt het sech der Ludi vorgnoh, er well jitz, für besser z'wüsse, wora-n-er syg, no d'Hübschi dür ne-n-Ougeschyn ga feschtschtelle. Und wenn er Glägeheit gfunde hätti, o no grad uf irged e-n-Art z'bherte, daß es mit der Liebi würklech no nid us sygi, so wär er froh gsi. Aber wie das aschtelle, ohni sech z'verrate? Da isch dem Ludi sys Detektivgenie am Änd gsi.
Vorlöufig het er nach Jegermanier der »Wächsel« vo sym Wild gluegt use z'finde-n-und isch bald drüber cho, daß dä uf e Chilchhof gfüehrt het. Sobald er das gmerkt het, isch der Ludi alli Tag uf d'Plattform gange.
Dert het o mängs g'änderet gha. Böum und Bänk sy zwar no am glyche-n-Ort gschtande. Aber d'Lüt sy nümme di glyche gsi. Vo de-n-ehmalige
294
»Lächemanne«-n-isch bloß no der Larron regelmäßig cho. Der Luron het bekanntlech uf mene-n-andere Chilchhof es Läche-n-aträtte, der Herr Brambärger het dem
profanum vulgus
uf em
forum
nüt meh nahgfragt, sit syr Etrücknng i Olymp uf em »Schnägg« obe, und dem Oberscht Muxmernit isch der Schnuuf öfter usgange-n-als der
Epaisse
. Di graziöse Französinne sy o verschwunde gsi. Unschtrytig isch jitze ds Blanche di interessantischti Erschynung gsi uf em Chilchhof. A Schönheit het es i ds Ludis Ouge gar nüt abgä gha, im Gägeteil. Di bleiche, regelmäßige Züg und di schtill-lüüchtende-n-Achat-Ouge hei e harmonische-n-Usdruck gha, dä jitz dem Ludi bsunders verschtändlech gsi isch, und us däm er het gmeint chönne z'errate, daß o ds Blanche, grad wie-n-är, e Schtrich under sy Rächnung zoge heigi. Mit syr imponierende Sicherheit isch es i mene famose Kontrascht gschtande zu dene beide-n-alte Tante, wo nid vo syr Syte gwiche sy und under ihrue
capote-soufflets
füre g'öuglet hei, wie-n-e Wächter dür ne-n-
Absichtsdünkel
. Di marmorartigi Rueh vom Blanche het dem Ludi mächtig imponiert, und er het sech gfragt, öb ächt da der Schtrich under der Rächnung sech nid o grad under em Guethabe vom Fründ Lombach dürezieji. Er isch so unsicher worde,
295
daß er uf eis mal gar nümme drüber cho isch, was er dem Lombach söll ga brichte. Was aber e Schlychpatrouille gilt, wo nüt z'mälde weiß, het der Ludi als alte Soldat z'guet im Bsinne gha. Drum isch er hinder sym Boum füre-n-und het dem »Find« welle ga i d'Ouge luege. Er het es paar mal der Cher um d'Plattform i-n-etgägegsetzter Richtung gmacht, so daß er dene Froue mehrmals het müesse begägne. Scho bim zwöite mal het er sech im Brönnpunkt vo ds Blanche's Blicke gschpürt, und es het ne dunkt, es syg es Fünkli i dene schwygsame-n-Ouge-n-ufgange. Bi der dritte Begägnung het er gmerkt, daß si ne-n-umekennt und het das für nes guets Zeiche-n-agnoh.
Natürlech het ne ds Blanche umegkennt, und für sys Läbe gärn hätti's der Ludi nam Fritz Lombach gfragt. Aber es het däm Wunsch kei Schpilruum gla. Allwäg het es e Schtrich under sy Rächnung zoge gha – das het der Ludi guet errate – und sitdäm dä Schtrich zoge gsi isch, wär i de-n-Ouge vom Blanche jede Zoll vo
avance
gäge-n-e Herr e Sünd und e Frävel a der Frouewürdi gsi. Öb der Schtrich o dür ds Guethabe vom Lombach gange syg, da drüber het me sech hingäge nid Rächeschaft gä. Aber sövel isch sicher, daß der Gwunder uf beidne Syte je länger, descht epfindlicher gschtoche het. Zue gärn hätti der Ludi d'Lunte zueche gha,
296
für z'luege, öb der Füürtüfel no z'naß sygi. Aber der Lombach het ihm so dütlech ygschärft gha, er dörfi überhoupt vo syr Exischtänz nüt la merke, daß er ihm gar nümme hätti dörfe-n-under d'Ouge cho, wenn er sech verschnäpft hätti. So hei si sech Beidi g'meischteret, ds Blanche und der Ludi. Es het aber nüt abtreit, vowäge, wär du d'Gwundernase nid het möge-n-ebha, sy di zwo alte Tante gsi. Sobald ne ds Blanche verrate het, dä Invalid da, wo alli Tag uf e Chilchhof chömi, syg der ehmalig Huslehrer vo ds Herr Brambärgers und dä syg ja synerzyt gar befründet gsi mit mene gwüsse-n-Öpper, dä me-n-am liebschte schteckbrieflech verfolget hätti, für ne-n-uf em chürzischte Wäg dem Schinter uszlifere, het d'Tante Beatrice uf der Schtell dem Ludi dür nes Meitli e Vorladung la zueschtelle. Der Ludi het scho bim Epfang vom däm Zedeli di halbi Fassung verlore. E wytere Viertel dervo isch ihm abhande cho, wo-n-er bi de Töchtere Hackbrätt uf di üeblechi Frag vom Meitli »wär het glütet?« dür ds Schtägehus ufbrüelet het: »Nume-n-i.«
Di ganzi französischi Revolution het no nid gnue Schutt gliferet für e soziale-n-Abgrund zwüsche de Tante Hackbrätt und dem Bickhard usz'fülle. Und trotzdäm isch er i ds Salon gfüehrt worde. Warum nid nume-n-i d'Vestibüle-Äßschtube, wo-n-er dem Hofceremoniell na highört hätti? Eifach, will me ne
297
müglechscht hermetisch vo allne-n-unberuefene-n-Ohre het welle-n-absöndere. Trotz allne schöne Sache, wo das übriges ganz nüechtere Salon gfüllt hei, isch der Ludi i syr rote Gala-Montur und de wyße Hose nächscht dem Blanche doch der schönscht Gägeschtand gsi. Es isch ihm sälber so vorcho; aber nüt deschtweniger isch es ihm im Chugelräge vo Polotzk behaglecher gsi als hie. Me het ne gheiße, sy breite Hinderteil uf nes Höckli vo gälem Sydedamascht sänke. D'Bäremütze het er dernäbe-n-a Bode gschtellt und sech dem Verhör prysgä. Trotz syr innere Bedrängnuß hätt er no bald müesse lache-n-ob de wyte-n-Umwäge, wo di Tante gmacht hei, für uf e Houpme Lombach z'cho; denn daß dä ds Ziel sygi, isch dem Ludi gauz usser Zwyfel gsi. Er het ne ganz e nätte-n-Abriß über d'Chriegsgschicht sit der Erfindung vom Schießpulver gä, für ne z'gueterletscht als einzigi, sicheri Nachricht vom Houpme Lombach z'brichte, er heig ne ghulfe-n-übere Niemen z'rückschleipfe, da syg er i mene Schlitte gläge, es Hüfli Eländ i nere Schtrouburdi. Öb si-n-ihm beidi Bei abgschosse gha heige-n-oder nume-n-eis, heig me nid chönne gseh. Jedefalls heig er di hölzige no nid gfasset gha, will der Napoleon alli Vorratsbei heig la bruuche-n-als Schpeiche-n-a di brochene Kanonereder. Z'Polotzk heige d'Russe geng z'churz gschosse, drum syg de Franzose geng alles i d'Bei gfahre.
298
D'Würkung vo der
blague
isch rasant gsi. D' Tante Felicie het plötzlech ihri Füeß afah gschpüre-n-und isch dervo gwatschlet, und währed d'Beatrice brümelet het, es gäb doch no e Grächtigkeit uf Ärde, het ds Blanche d'Hand, wo-n-es der Chopf druuf gschtützt gha het, grüüschlos über d' Ruehbettlähne la abesinke-n-und der Ludi mit Ouge voll Etsetze-n-agschtieret.
Der Ludi het under dene Blicke der letscht Viertel vo syr Fassung verlore-n-und het na syr Bäremütze griffe, für sech im Gschwindschritt uf freis Fäld z'verzieh. Aber, no bevor er d'Absätz z'sämegschlage het, für sech abz'mälde, fallt ds Blanche uf d'Chneu und leit sy Chopf under chrampfhafte Zuckunge der Tante Beatrice uf d'Schoß. »
Ma pauvre enfant,
« het die gseit und ihri chnochige Händ uf di guldige
boucles
gleit, währed der Ludi zur Tür us gschobe-n-isch. I sächs Gümp isch er vom dritte-n-Etage-n-i Husgang abe polderet. Jitz het er undereinisch meh gwüßt, als ihm lieb gsi isch. Chatzangscht isch's ihm worde. »Wenn er nume-n-um alles i der Wält no früech gnue chunt.« Er het sech würklech ybildet, es chönnti de no fähle. Dä guet Kärli het no kei Ahnnng dervo gha, wie viel im Grund d'Froue möge verlyde.
I der Angscht inne het er sech uf der Schtell dra gmacht, mit syne verschtümmlete Finger dem Major Lombach z'schrybe:
299
»Lieber Freund!
Es ist günstig, aber
periculum in mora
. Darum rathe ich dir mit der nächsten Eilpost anher zu reysen, sonst könnte es noch ein
accident
absetzen; denn sie weynet um dich, da ich ihr deynen äußerst pitoyablen und erbermlichen Zustand auf der
retraite
geschildert habe. Es ist von Nöthen, daß du dich ihre in tiefster Demuth näherst; denn sie hat viel um dich ausgestanden, und es ist die beste
spéculation
, an ihr Erbarmen zu appellieren.
Der Alte ist tot. Aber die beiden Drachen leben noch und schnauben. Ich habe wohl bemerkt, daß sie dir die schlimmste
torture
gönnen würden, und dir in den Weg legen werden, was etwa ein verbittert Menschengemüth ersinnen kann. Das Schwierigste wird seyn, zu ihr selbsten zu gelangen; denn wie übel du hier seit deinem Ausreyssen ästimiert bist, habe ich nun wohl erfahren. Sie hingegen soll diverse glenzende Partheyen ausgeschlagen haben, ist dir also treu geblieben.
Es ermahnt dich aber inständiglich zu gründlicher Demüthigung, ohne welche du nicht reüssieren wirst, dein treuer
Ludi Bickhard.
Bern, den . . . . . 1813.«
300
Jitz wird bekanntlech nüt so heiß g'ässe, als es gkochet isch. Und wenn der Lombach uf ds Ludi's Alarmbrief scho z'morndrisch hätti welle verreise, so hätt er doch nid chönne; denn e Major chunt nid so ring ab, wie-n-e Rekrut, bsunders i Chriegszyte. Der Fritz Lombach isch bim Regimäntsdepot gsi und het Arbeit gnue gha.
Ei Abe gäge-n-Änds Herbschtmonet, wo der Ludi i syr Chammere-n-im »Chrüz« am Schtalde-n-über d'Simse vom Dachfänschter useligt und luegt, wie d'Nachtvögel ume Nydeggturm flattere, chlopfet's a syr Türe, und wo-n-er geit ga Bscheid gä, tönt ihm gar e heimeligi Schtimm us em Fyschtere-n-etgäge: »Grüeßti, Ludi, was läbsch?« Und im nächschte Momänt schüttlet ihm sy ehmalige Kompagniechef, der Houpme Brambärger, d'Hand. Er syg vor nere Schtund mit dem Lombach z'Bärn aglanget. Si heige sech z'Froubrunne
rendez-vous
gä und syge vo dert ewäg zsäme gfahre. Jitz well är i d'Schoßhalde-n-use zu syne-n-Eltere. Är, Ludi, hingäge söll uf der Schtell zum Lombach, ihm ga brichte.
Di Beide hei grusam Freud gha sech wieder z'gseh und hei gägesytig gfunde, si bchyme sech emel wieder. »Und der Lombach«, fragt der Ludi, »isch er wieder übermüetig?« – »Das grad nid, aber chly chächer als uf der große
retraite
gseht er scho us«, meint der Brambärger. Und wo-n-er du no
301
seit: »I chume grad no mit der ufe«, het's der Ludi dunkt, es schpucki öppis i däm Gsicht ume. »I weiß ja scho, wo-n-er wohnt«, seit er. Aber der Brambärger het öppis brümelet vo vergässe-n-und ga reiche-n-und isch dem Ludi vorus d'Schtäge-n-uf grönnt.
Si chöme-n-i ds häll belüüchtete Cabinet vom Lombach, und dert sitzt e Ma mit schtrubem Bart und länge Haare, i mene blätzete Burechittel mit offenem Hemli und lachet der Ludi a.
»Um ds Himmels Wille! Was söll jitz das vorschtelle?« platzet der Ludi use, »was chunt di a?«
»Bi-n-i jitz »erbermlich« gnue, für Ydruck z'mache?« fragt der Lombach, schteit uf und präsentiert sech dem Ludi i syr ganze Maskerade. – Der Ludi het sech der Buuch vor Lache.
»Meinsch, i chönn jitz däwäg a ihres Erbarme-n-appälliere?« fahrt der Lombach furt.
»Ja, wenn de di de o dämnah uffüehrsch . . . . . Aber i förchte nume, es grus'nere de no ab der. Emel zu dene Tante darf'sch de nid e so.«
»Aber jitz sitz da chly zueche, Ludi! Grüeß di, wie geit's?« seit der Lombach, zieht der Ludi näbe sech uf ds Ruehbett und hout ihm mit syr flache Hand übermüetig uf d'Chneu.
»Das hei mer guet ygfädmet. Wenn's de lätz geit, so bisch du de d'Schuld, vo wäge du hesch
302
mer d'Idee gä mit dym Brief. I bi nämlech scho lang im Land. I ha mi z'Froubrunne sit öppe mene Monet verschteckt, für mi wieder i d'Verfassig vom Rückzug z'versetze. Und jitz mache mer's e so: Bsinnsch di no, was de mer uf em Niemen gseit hesch? I glychi dem Fährschtumme vo Rychebach, ha ha ha ha. Jitz hei mer is mit dem Fährschtumme verabredet, daß er mi a sy Platz laj, sobald si de z'Rychebach sygi, und de passe-n-i der Momänt ab, für se-n-einisch allei über d'Aare z'füehre. So chume-n-i dänk de doch zueche, trotz Tante-n-und andere Wächter. Und bi-n-i einisch allei mit ere-n-im Schiff, so wei mer de luege, wär's ma.«
Der Ludi het der Chopf gschüttlet. »So ha-n-is zwar nid gmeint. Aber du bringsch alles fertig«, seit er.
»Si isch nämlech scho dusse z'Rychebach. Der Brambärger het mer das usfindig gmacht. Morn gange-n-i i aller Früechi use.«
»Wenn hesch de das mit dem Schtumme-n-abgmacht?« sragt der Ludi wyter.
»He vor füf Wuche scho. I bi denn heimlecherwys scho z'Rychebach gsi. Begryf, i ha nid i der Schtadt zueche welle, i das Wäschpinäscht yne.«
»Wenn si der de nume nid no vor Chlupf us em Schiff gumpet!«
»Gschej nüt Bösers! Es wär nid z'erscht mal, daß i nere nachegieng.«
303
»Ja nu, mer wei hoffe, du heigisch wieder dys g'wohnte-n-uverschante Glück. – Aber, wie lang wottsch de uf se beite? Das geit villicht lang, bis si über d'Aare fahrt.«
»Isch Alles überleit. Der Brambärger geit morn mit mene junge Maler düre-n-Ängiwald ab und
vis-à-vis
vom Schloß schtelle si d'Schtaffelei uf und nähme ds Schloß uf. Das wird se de scho übere zieh. Wenn si a mene-n-Ort e Maler a der Arbeit weiß, so isch si im Schtand e Schtund wyt z'loufe, für ihm ga zue z'luege, gschwyge de, wenn si eine gseht, wo Rychebach ufnimmt.«
»Das isch ja di reinschti Trybjagd. Wenn si's de nume nid merkt!«
»Was miech das? – Si söll's merke, so gseht si emel de, daß mer dranne gläge-n-isch.«
»Also, so wei mer dänk«, underbricht se jitz der Brambärger, »guet Nacht und
au revoir
nam Überfall.«
»Guet Nacht! Verschlaf di de nid i dym Bärner-Bett.«
»Du blybsch jitz grad bi mir, Ludi, seit druuf der Lombach, vowäge du muesch mit mer der dürus und mer hälfe bi'm verchleide.«
Der groß Tag het afah düreschimmere dür ne dicki Näbelschicht, und üsi zwee Helde sy der Aargauerschtalde-n-uf und gäge Worbloufe gwanderet,
304
der Lombach i ne länge Mantel ygmacht. Wo si im Wald ob Rychebach Halt gmacht hei, isch's ne ganz z'Muet gsi wie albe vor nere Schlacht. E-n-unermässlechi, wyßi Näbelschlange het sech über em Aarebett um di rot und gäle Buechewälder und Tannehuble vom Brämgarte gwunde. Drunder füre het's gruuschet und gruuschet. Ab und zue het i mene Burehof e Güggel gchräit, sünsch isch es toteschtill gsi. Me het sech gfragt, öb ächt d'Umgehungskolonne scho i ihrer Position ufmarschiert syg underem Schutz vom Näbel. Einschtwyle het me d'Maske vom Lombach vervollschtändiget, Huet, Mantel und Schtifel hinder mene Busch versorget und grobi Holzschueh agleit. Der Ludi het sy hälli Freud gha a der Metamorphose. Der Lombach het ihm no erklärt, er heigi jede Blätz a Chittel und Hose kopiert. Druuf hei si no es Chehrli gwartet, bis sech der Näbel no meh verzoge het und d'Sunne-n-uf em nasse Loub het afah glitzere. Du isch der Lombach gäge ds Fährhüsi abe gange, und der Ludi het sech obe-n-a der Flueh hinder ne Boum gsetzt, für jede Schritt vo der Undernähmung chönne z'verfolge. Er het nid grad ds feschtischte Vertroue-n-i ds Glinge gha. Mit descht größerer Schpannung het er zuegluegt.
Der Lombach isch z'erscht zum Fahr gange, für sech e chly z'oriäntiere, damit er sech nid z'früech
305
dür irged e-n-ungschickte Handgriff verrati. Er isch am Aarebord gschtande und het afah schtudiere, was er nere de eigetlech well säge. Was er sech vorhär i schlaflose Nachtschtunde het zwäg gleit gha vo demüetige Bekenntnis und zärtlecher Abbitt isch ihm undereinisch wieder dumm vorcho, und er het's gwüssermaße-n-i d'Aare-n-use bängglet, daß es mit de silberige Wälle der dürab schwümmi. Vor däm gwaltige Wahrheitssinnbild, däm chrestige, klare Schtrom, sy-n-ihm alli syni säntimäntale-n-Etwürf zur Lugi worde, und sy Grad-ane-Charakter het ihm mit grobe Finger alli usdüftelete Gschpinscht verrisse, grad e so, wie di ufquellende Wälle dert usse-n-ihri reizende Schuumnetzleni und Pärleschnüer verschprängt hei. Dä guet Lombach isch ersch jitz zur Überzügung cho, daß er öppis abändlet heig, wo-n-är gar nid der Ma derzue syg, für's düre z'füehre. Schturm und schtürmer isch er worde-n-i der Hascht vo syne Gedanke, und zletscht isch er vom Wasser zrück gange mit dem Etschluß, sech mit flachem Rügge-n-uf sys Schicksal z'lege – vo göttlecher Füehrung het er ja wenig klari Vorschtellung gha – und sech la z'schwemme, wohi der Schtrom well, und z'rede, was der Ougeblick ihm us sym ufrichtige Härz jagi.
Wie-n-er sech umchehrt und gäge ds Fährhüsi zue wott, für mit dem Schtumme ga d'Rolle z'tuusche, chunt dä grad under de große Böum füre. Wie vo
306
unsichtbarer Hand gschlage, blybt er vor em Lombach schtah und glotzet ne-n-a. Was isch jitz das? Da chunt ja Eine-n-us em Wasser ufe, wo syni Hose-n-anne het, sy Chutte? Er kennt sy eigete Bart ume, syni Haar, sys ganze Gsühn, churz Alles, nume nid der Lombach. Das het i sym arme, aberglöubische Hirni e greulechi Confusion gä. Ohni dörfe der Rügge z'chehre, geit er langsam hindertsi, geng mit verzwyflete Blicke-n-uf sy Doppelgänger. A dä Herr, wo vor füf Wuche by-n-ihm gsi isch, het er nid gsinnet. Der Lombach geit ihm nache, winkt ihm, redt ne fründlech a; aber der Schtumm flieht und flüchtet sech z'letscht i sys Hüsi. Der Lombach wott ihm nache. Aber der Schtumm het d'Türe vo inne verha und vor Angscht afah brüele. Jitz het der Lombach dänkt, ja nu, gschej am Änd nüt bösers, sitzt vor em Hüsi uf nes Holztütschi und wartet.
Der Ludi het scho lang über d'Böum ewäg gseh, wie sech der Maler am änere Bord uf em exponiertischte Punkt etabliert het. Und richtig, nadäm der Lombach scho-n-es Chehrli vor em Fährhüsi gwartet het, chunt vom Schloß här di schlanki Gschtalt vom Blanche dür ds Fueßwägli abe. Der Ludi rütscht füre, sowyt er cha, für besser z'gseh; grittlige sitzt er a sym Boumschtamm und lat d'Bei z'beid Syte-n-über d'Flueh ab hange-n-und umarmet der Boum i ateloser Schpannung.
307
Jitz – jitz chunt si über ds Bechli – jitz um ds Hüsi ume. Der Lombach schießt uf, nickt ere göhlehaft zue – famos – bravo Fritz! und – tschalpet vor nere här a d'Ländti. So chly zaghaft schynt si dem Ludi doch nache z'gah. »Ach, wenn nume dä verdammt Ascht nid wär da vorne,« seit er halblut, »dä deckt mer grad ds Schiff. – Was? – potz Chäs, jitz isch's gfählt!«
Si sy no nid bi'm Schiff aglanget gsi, so schtürzt sech, wie-n-es wilds Tier, der Schtumm us sym Hüsi und uf e Lombach los. Chuum, chuum het dä Zyt gha, sech umz'chehre, sünsch wär's ihm übel ergange. Voll Etsetze flüchtet sech ds Blanche über ds Brüggli i d'Matte zrück, für vo dert us zuez'luege, wie sech di beide Manne-n-under de Böum ume prügle. Z'erscht het der Ludi so förchterlech müesse lache, daß er schier abenandere gange-n-und linggs und rächts i zwee Bitze vom Boum abegfalle wär. Aber z'letscht isch's ihm du afe-n-angscht worde-n-um sy Fründ. Bald isch der Lombach obenuff gsi, bald der Schtumm, und der Ludi het undereinisch nümme chönne-n-underscheide, weles der rächt und weles der lätz isch. Si hei sech tschuppet und ghoue-n-und umenanderegwälzt, wie zwee Schuelbuebe. Und derwähred hei si däne-n-a ihrem Gmäld targget und gschlirgget, was d'Lynwand het möge verlyde.
Ändlech het sech der Lombach chönne
308
loswinde-n-und isch der Bärg uf cho z'graagge, verchutzet, vermoset und verschunte, daß es Eine nume so erbarmet het. Der Ludi isch ihm etgäge gange-n-und het ihm ufe ghulfe. Nachhär sy si Beidi i ds Loub gläge, der Ludi für sech vor Lache-n-am Bode-n-ume z'tröle, der Ander für z'verschnuppe-n-und vo obe-n-abe zuez'luege, wie der Schtumm under de-n-unbeschryblechschte Capriole dem Blanche het welle ga erkläre, was gscheh syg. Das guete Blanche het uf dä Schräcke-n-abe wenig Luscht meh gha, sech la übere z'schtoße-n-und het sech i ds Schloß z'rückzvge.
»Was wei mer jitz mache?« fragt der Ludi.
»He da isch nüt meh z'mache. Dä Löl isch nid z'brichte. Gang säg du ne-n-übere, si sölle ga, sünsch male die no bis am Abe wyter. I warte der de hie.«
So het me's du gmacht. Der Ludi, wo dä Ougeblick zivilisierter usgseh het als der Lombach, het sech la übereschtoße-n-und isch nachhär mit dem Brambärger zrückcho. Der Maler het sy Arbeit nid welle la sy, um so weniger, als der Lombach sech verpflichtet gha het, ihm de sys Gmäld abzchoufe. Di drei Fründe hei der Rückzug aträtte, na verlorner Schlacht, und hei sech i der Wirtschaft vo Zollikofe bis am Abe d'Zyt vertribe, für de bi'm Vernachte-n-i d'Schtadt z'gah. Der Lombach het sech natürlech jitz no weniger dörfe la gseh, als am Morge.
309
So sy si du wieder einisch vor Lombachs Kaminfüür gsässe, hei tubaket und berate, was wyter ga söll. Der Lombach isch chly hässig gsi und het sech nid welle la brichte. Di beide-n-Andere hei ihre Schpott gha mit ihm und ihm gseit, er heig etschide Päch i däm Rychebach. Ändlech hei si-n-ihm vorgschlage, si welle für ihn ga wärbe.
»Was fallt ech eigetlech y?« brüelet er und hout mit der Zange-n-i ds Füür yne, daß d'Funke-n-umenandere fahre. »Bi-n-i öppe nid Manns gnue, für sälber z'gah?«
»He ja,« seit der Brambärger, »aber für was hesch de di Comedi mit dem Schtumme-n-agschtellt?« – Uud der Ludi het vo Neuem betüüret, me laj der Lombach nid yne. »Wenn si z'befähle hätti, scho,« het er gseit, »aber die wird ghüetet, wie-n-e Schtaatsverbrächer.«
Jitz zuckt öppis dür ds Lombachs Gsicht. Er chrauet sech hinderem Ohr und seit: »Nu, so ganget halt! Es mueß jitz rücke. Aber i wott nüt anders, als daß der mit nere-n-es
rendez-vous
verabredet. Ds Wytere mache-n-i de sälber.«
Di Beide hei du no bi'm Lombach usgmacht, si welle de z'morndrisch am Namittag ga Rychebach use. Der Major het gschine-n-yverschtande z'sy und het ne gseit, si sölle de der Bscheid so gschwind wie müglech bringe. »He,« meint der Ludi, »chumm du
310
de grad use; villicht channsch de no morn vorschpräche.« – »Guet,« autwortet er, »i warte-n-ech de z'Brämgarte bi der Chilche.« – »Also, abgmacht.«
Daß di beide Fründe-n-ihm sölle ga d'Cheschtene-n-us em Füür reiche, het's dem Lombach gar nid chönne. Er hätti ne i däm Punkt nie nagä, wenn ihm nid plötzlech d'Luscht i Chopf gfahre wäri, dene Beide-n-e Schtreich z'schpile.
Bi sym verfählte Manöver mit dem Schtumme-n-isch er sowieso zur Überzügung cho, daß er dem Blanche gägenüber nümme dörfi Komedi schpile. Het er sech scho dä Morge, i syr Verchleidung, gar nid wohl gschpürt, so het er sech jitz, nadäm di beide Fründe furt gsi sy, afah schäme. Es syg doch eigetlech nid rächt, het er sech gseit, mit settigem Bländwärk welle-n-es Meitschi ga z'überrumple. Syr ufrichtige Reuji bruuch me nid no-n-es
costume
ga umz'hänke. No vor em Yschlafe-n-isch sy Etschluß feschtgschtande, syne Fründe z'vorz'cho.
Am andere Morge-n-isch er zum Coiffeur, het sy Mähne la schäre-n-und der Bart la rasiere – dem Zopf het scho währed dem russische Fäldzug e cheiserlechi Ordre der Garuus gmacht gha – und isch im schönschte Schtaat gäge Rychebach use gwanderet, dasmal düre-n-Ängiwald.
Wie-n-er druuf grächnet het, isch sy Maler wieder a der Arbeit gsi, was ihm Ussicht gmacht het, ds
311
Blanche wärdi sech de über d'Aare la löcke. Öppe-n-e Schtund isch er hinderem Maler im Waldsoum gsässe, so gseht er ds Blanche uf di underi Garteterrasse cho. Si het aber gar nid Miene gmacht, sech für di Malerei z'interessiere, sondere het sech under ne Loube vo füürrote, kanadische Räbe verschloffe. Jitz dänkt halt der Lombach, es sygi gschyder, är gangi übere-n-und winkt dem Fährme, für sech la übere z'schtoße. Ds Schiff chunt, und wo der Schtumm der Lombach a der Ländti gseht und als dä Herr erchennt, wo vor füf Wuche mit ihm isch cho abrede, het er e grüslechi Freud gha. Er hätt ihm du möge brichte, was er geschter erläbt und wie-n-er Eine gchlopfet und furtgjagt heigi, wo ne heig welle derzwüsche grate. Aber frömde Lüte het sech äbe dä arm Tropf nid chönne verschtändlech mache. Am änere-n-Ufer zieht er sy Passagier zum Fährhüsi und dütet ihm, er söll da uf em Bänkli absitze-n-und e chly warte. Z'erscht het der Lombach dem Handel nid rächt trouet; er het wenig Luscht gha, sech no einisch mit däm Kärli nächer y z'la. Was het er chönne wüsse, was ne de no achömi? – Aber bald fallt ihm y, er well's doch no la druuf abcho, villicht bring er ne de mit de Schloßlüte-n-i Verchehr. Emel e-n-Ougeblick well er da warte. Der Schtumm louft dervo, und wo der Lombach um e-n-Egge vom Hüsi ihm nacheluegt, gseht
312
er ne i große Gümp der undere Garteterrasse zueschpringe. »Aha,« seit er sech, »das schynt de no nid so dumm welle-n-use z'cho. Dä geit wahrschynlech sy Dolmätsch ga reiche. – Oder het er am Änd gar öppis gmerkt?«
Ja, ganz e so dumm, wie der Lombach uf ds geschtrige-n-Abetüür abe gmeint het, isch der Fährschtumm doch nid gsi. A mene Möntsch mit so ängem Horizont macht alles Ussergwöhnleche gar e tiefe-n-Ydruck. Bhüetis, dä het doch nid vergässe, daß ds sältmal, wo ds Blanche ohni ihn i ds Fahrschiff gschtige-n-und du verunglückt isch, dä schön, jung Herr da mit im Schpil gsi isch, daß er se der Bärg uf und i ds Schloß treit het. Är, der Schtumm, vor däm sech Niemer i-n-Acht gnoh het, dä me nid meh gschoche het als irged e Schtud am Wäg, het gar mängs gseh und ghört i sym Schiff und um ds Schloß ume. Är het mit syr Gönnerin gschpürt und epfunde, viel meh als si's g'ahnet het. Drum isch er jitz atelos zue nere-n-i Garte cho z'loufe-n-und het mit nere-n-Art vo Freudeghüül und grüsleche Geste se gheisse gschwind, gschwind öppis cho luege. Si het dänkt, er heig öppe ne bsunders große Hecht gfange-n-und het ihm d'Freud gmacht cho z'luege.
Wo der Lombach di Beide gseht us em Gartetor cho, isch's ihm äng worde. Jitz het er gschpürt, daß d'Etscheidungsschtund chunt. Vergäbe het er na
313
Wort gsuecht. Es isch ihm Alles etfalle. Jitz ghört er ihri Schritte, jitz chöme si um ds Hüsi ume.
Wie verschteineret blybt ds Blanche schtah. Beidne-n-isch der Ate-n-usgange. Und der Schtumm het mit unbeschryblechem Schtolz uf di Begägnung gluegt und nume no nid gwüßt, ob ds Blanche z'erscht ihm oder z'erscht dem Lombach wärdi ume Hals falle.
Ändlech chunt's dem Lombach. »Mys Glück,« seit er, »het mi dahäre gfüehrt. I bi's nit wärt. – Dir heit ds Rächt, mi vo-n-Ech z'schtoße, Blanche. Aber nume-n-Eis möcht ig Ech no dörfe säge: Us Liebi zu Euch bi-n-i synerzyt gflohe.«
Nid di haschtig füregschtoßene Wort hei ds Blanche möge, aber d'Ufregung und di ganzi Haltung vom Lombach. I däm Ougeblick isch i ihrem Härz di alti Liebi ufgflammet. E wahre Sunnenufgang het's da inne gä, und wie Liecht und Wermi isch es ere dür alli Glieder grunne. Si het vor Emotion afah zittere, isch zum Hüsi gwankt und het sech dert uf ds Bänkli niedergla.
Das het du dem Lombach Muet gä. Er isch zue nere gange, het sech uf nes Chneu niedergla und gseit:
»Gloubet mer's, Blanche. Vor sibe Jahre hätti nid mit guetem Gwüsse dörfe-n-um Eni Hand ahalte. I weiß, daß ig Ech großes Unrächt ta ha. I
314
bitte-n-Ech nid emal, mer z'verzieh. Aber, wenn ig Ech dörfti säge, warum ig Ech im Schtich gla ha . . .«
Bis jitz het si ne nid agluegt. A d'Wand aglähnt, het si gäge d'Aare-n-use gschtuunet, überwältiget vo ihrem innere Liechtschtrom. Aber jitz dräit si der Chopf und dermit bricht ere d'Liebi us de-n-Ouge. Da het du der Lombach erchennt, wora-n-er isch. Und er het's gwagt, z'frage:
»Oder darf i doch no druuf hoffe, daß Der mer chönnet verzieh?«
Si het vor sech abegluegt und gschwige. Und, wie für se besser chönne z'gseh, macht er e Schritt z'rück. Da nimmt si sy Hand und seit: »Blybet!«
»Blanche,« fragt der Houpme mit nere gwüsse Lydeschaft, »tüet Der mi nid verachte? – Heit Der mi trotz Allem no e chly gärn?«
»D'Liebi cha nid abschtärbe, das gschpüre-n-i,« seit si. »I hätt' Ech gärn bhalte, o, wenn Der mi für geng verla hättet.«
»Blanche! – Blanche!« rüeft er, und zieht se-n-a sech. Ohni Widerschtand het si's la gscheh. – »Blanche, weit Der mer verzieh? – Weit Der trotz Allem no my Frou wärde?« Da nickt si, leit ihre Chopf a sy Bruscht und wüscht sech d'Träne-n-ab.
Mit es paar lydeschaftleche Müntschi hei si ihre Bund besiglet, zum himmlische Gaudium vom Schtumme, dä vo Wytem zuegluegt het. Und
315
nachhär sy si i ds Schloß ufe, hei Unggle-n-und Tante ds
fait accompli
vo ihrer Verlobung gmäldet und verabredet, wie si de am Namittag d'Brutwärber welle-n-uf ds Ysch füehre. Ds Blanche isch grad druuf ygange-n-und het sech druuf gfreut, di beide Fründe de chly i d'Ängi z'trybe.
Der Unggle het es famoses Ässe-n-ufgschtellt, und nachhär het me-n-i freudiger Ungeduld uf di Beide passet. Ändlech chöme si i Hof. Me het se äxpräß e chly la warte-n-im Vestibüle, damit me-n-emel ja nüt verrati. Der Lombach het sech zwüsche der Doppeltüre vom Saal zur Äßschtube-n-ufgschtellt und d'Türe vom Saal nume zuezoge, so daß er Alles het chönne ghöre.
Ds Blanche het Alles agwändet, für dene Beide z'imponiere. Und es het gar nid viel bsunderi Chunscht derzue bruucht. Es het o dem Lombach imponiert, wo-n-es i sym eifache-n-und doch so elegante, liecht usgschnittene, schwarze-n-
empire
-Rock z'mitts im Salon gschtande-n-isch, sicher und schtolz wie-n-e Chünigin.
Übere-n-Äcke het's e längi, wyßsydigi
écharpe
treit, die-n-ihm über beidi Achsle vorne-n-abe ghanget isch, bis schier a Bode. Mit dere het es graziös gwüßt z'schpile. Bald het's di schöne, wyße-n-Arme dermit deckt, bald het es se la füre lüüchte. Nume ds rächte Handglänk het es meischtes drinne
316
verschteckt. Wenn öppis ihns hätti chönne verrate, so wär's sy gloriose Gsichtsusdruck gsi. Dä het's Müj gha z'verschtecke. Under de luschtig frisierte Büggeli, wo-n-es uf de Schläfe-n-
à la Marie-Louise
frisiert gha het, het di glatti Schtirne gar so heiter gschine, häller als der Pärleboge-n-uf em höche, guldige Schträhl überem Haarwirbel. Herrlich isch si da gschtande mit glychmäßig wogender Bruscht, wo di beide rote Schwyzer, prächtig putzt, aber ziemlech verdatteret, ynecho sy.
Mit nere glatte Handbewegung het ds Blanche di Chriegsmanne gheisse sitze-n-und het sech
vis-à-vis
uf nes Ruehbett niedergla.
Beidi hei natürlech Härdöpfle-n-im Hals gha, und Jede het uf e-n-Andere gwartet, öb er nid well loslege. Ändlech faht der Brambärger afah schtaggle:
»Dir syt . . . mer chöme . . . mer . . . ö . . . Dir syt gwüß verwunderet, daß mer Ech da usse chöme cho inkommodiere. Mer . . . ö . . . chöme-n-im Uftrag vo mene guete Fründ, dä . . . ö . . . dä-n-Ech vo früecher här o sehr guet bekannt isch, vom Herr Major Lombach.
»Mhm?« macht ds Blanche.
»Dir wüsset villicht, daß er der russisch Fäldzug mitgmacht het.«
»Der Herr Bickhard isch scho so fründlech gsi, is dervo z'erzelle.«
317
»Ja äbe. Ja nu . . . er isch äbe jitz umecho. Er isch z'Bärn.«
»A so, er isch wieder hie?«
»Ja, ersch sit es paar Tage. Er lat sech äbe nid gärn under d'Lüt. Er isch halt gar chrank us Rußland umecho.«
»Äbe het der Herr Bickhard is brichtet.«
Dem Ludi isch es so ungmüetlech gsi bi der Visite, daß er ganz chalti Schweißtröpf uf der Schtirne gschpürt het.
»Äbe,« fahrt der Brambärger furt, »und jitz möchte mer is erloube, Ech e Bitt vor z'lege.«
»Nämlech?«
»I gloube, i irre mi nid, wenn i mi rächt bsinne, der Herr Lombach heig Euch vor Jahre-n-e gwüssi Neigung kundgä. Er isch du leider dür d'Verhältnis . . . . .«
»Ach so, dür d'Verhältnis?« underbricht ne ds Blanche, »es isch neue sünsch nid grad sy Art gsi, sech dür d'Verhältnis la z'schiebe.«
»Ja,
afin
, nei, wenn Der weit. S'isch ja wahr. Er git's zue, daß er gfählt het, daß er bsunders Euch unrächt ta het, idäm er so vo Bärn furt isch, ohni Öpperem es Wort z'säge. Aber i bi überzügt, daß Der ne nit so schträng würdet jugiere, wenn Ech äbe di Verhältnis nächer bekannt wäre.«
»Ja«, hänkt jitz der Ludi y, »und i cha-n-Ech's
318
versichere, daß er sech grusam reujig isch. Es het ne-n-alli di Jahr sider plaget.«
»Ja«, hilft der Brambärger nache, »er het is mängisch gseit, wenn er's doch numme wieder chönnti guet mache. Wo-n-er da ei Zyt gmeint het, er überschtandi's nümme, isch sy letschte Gedanke-n-a Euch gsi.
»Gloubet Der würklech?« fragt ds Blanche.
»Dir wärdet Ech pärsönlech am beschte dervo überzüge,« meint der Brambärger, »der Zwäck vo üser Visite-n-isch nämlech nume, Ech z'bitte, daß Dir üsem Fründ Glägeheit wellet gä, Ech pärsönlech cho Abbitt z'tue.«
Uf das hi schteit ds Blanche uf und seit mit Chelti: »Nei, es isch mer leid. Das cha-n-i nümme.«
Di Beide sitze da wie bschütteti Pudle, und wo ds Blanche halt blybt schtah, wie-n-e Bildsüüle, schtande sie eifach o uf und dräje Huet und Bäremütze-n-i de Finger ume. Der Brambärger nimmt no einisch e-n-Alouf:
»Isch Ech das würklech ärnscht? Nid emal e Visite? – Dir würdet Ech ja durchuus nüt vergä. Gäbet ihm doch nume-n-e Glägeheit, Ech Abbitt z'tue.«
»Nei, das cha-n-i nid.«
»Ach! . . .«
»Gäbet Ech nume gar kei Müj meh. Es isch nüt meh z'mache.«
319
Na däm Bscheid het sech ds Blanche gäge ds Fänschter dräit, für ne Lachchrampf besser chönne z'verschtecke.
Der Brambärger seit, ganz gschlage: »Das isch mer sehr leid,« macht e Serviteur und wott zur Türe. Da undernimmt der Ludi no e letschte Versuech: »I hätt' Ech die Herti nid zuetrouet. Chönnet Dir däm arme Kärli de nid verzieh? – Dir tüet gwüß z'hert über ihn urteile.«
»So? – Findet Dir das z'hert, Herr Bikhard?« fragt ds Blanche mit vorwurfsvollem Blick. »Verlanget Dir würklech vo nere Tochter, die so lang im Schtich gla worde-n-isch, daß si ihre-n-untreue Verehrer no söll mit offene-n-Arme-n-epfah, wenn er de mit zwöine hölzige Bei wieder hei chunt, nadäm er sech, weiß Gott wo, i der Wält umetribe het?«
Da schießt der Brambärger uf: »
Comment?
– Hölzigi Bei! – Wär het Euch jitz das agä?«
»Dä Herr da,« seit si und zeigt uf e Bikhard.
Der Ludi isch rot worde wie-n-es Chirsi und schtagglet füre: »Ja . . . äbe . . ., es isch äbe du schynt's nid so bös usgfalle wie-n-i erwartet ha . . . i . . . ha . . . i . . . äbe . . . es isch . . .«
I däm Ougeblick geit di bloß zuegschtoßeni Türe zur Näbedschtube-n-uf, und im elegantischte-n-Ufzug schteit da – der Fritz Lombach.
»O Ludi, Ludi – du bisch e herrleche Kärli,« rüeft er, chunt yne-n-und lachet us vollem Hals.
320
Ds Blanche zieht ne zue sech, leit der lingg Arm uf sy Achsle, schtreckt di rächti Hand gäge di halb verschteinerete Wärber und seit: »Da lueget und läset!« Vo ihrer wyße Hand isch ds Ändi vo der länge-n-
écharpe
abegfalle, so daß es
bracelet
vo gflochtene Haar mit mene guldige Schloß zum Vorschyn cho isch. Der Brambärger het sech z'erscht gfasset gha, nimmt di schöni Hand, füehrt se-n-a d'Lippe-n-und liest, was uf em Schloß vom
bracelet
graviert gsi isch:
La cadenette lie
Nous deux pour toute la vie.
Z'mitts inne-n-isch ds Datum vom Abetüür i der Aare gschtande.
»Jitz wüsset der, wo my
cadenette
hicho isch,« erklärt der Lombach. Er het se scho bevor er i bairische Dienscht isch, la flächte-n-und fasse. Syne Fründe het er mit Schpott und Hohn danket für ihri rüehrendi Fürschprach. Und si hei sech's gärn la gfalle, hei dem Lombach und syr schöne Brut vo Härze gratuliert und sech gfreut wie d'Chinder.
»Jitz gange mer uf e Schouplatz vo üsem Schiffbruch abe, üsi
souvenirs
ga uffrüsche,« schlat der Lombach vor und bietet dem Blanche der Arm.
»Ja halt,« proteschtiert der Brambärger, »jitz wei mir z'erscht no wüsse, wie dir ghäxet heit. Das nimmt mi de doch wunder.«
321
»Das wei mer ech de brichte; aber jitz hätte mer bald no öppis vergässe,« antwortet der Major mit mene verschtändnisvolle Blick uf ds Blanche.
»Richtig,« seit si. Und der Lombach fahrt furt. »Dir heit no eue Lohn z'guet. – Auf ein Glied angetreten! – t'Achtung!« Di Beide hei sech näbenandere gschtellt, d'Absätz z'sämegschlage-n-und d'Chöpf ufgreckt.
»Augen rechts!«
Di Beide dräje d'Chöpf. Ds Blanche chunt mit voller Grazie zueche-n-und git a mene Jede-n-es Müntschi uf di linggi Backe.
»Augen links!«
No so gärn hei si gfolget, für di anderi Backe dar z'ha, und wo der Ludi ds zwöite g'kriegt, etrünnt ihm es längs behaglechs »m«.
»Steht!«
»So das isch d'Quittung gsi für Eui treue Fründesdienschte,« seit der Lombach, und ds Blanche seit: »Und das isch für ds Lüge« und pflanzet mit syr schöne Hand dem Ludi e zierlechi Ohrfyge-n-uf sy ruuchi Backe.
Druuf sy si düre Schloßhof gäge d'Aare-n-abe zu der Schtell, wo vor dryzäche Jahre dem Lombach sy Zopf dem glückleche Paar ds Läbe grettet het. Si hei dürs Holz und Loub zsämetreit, es Füürli
322
agmacht, sech drum ume-n-i ds Gras gsetzt und d'Öpfel, wo si im Vorbygah i der Hoschtet ufgläse hei, bratet.
Es isch e prachtvolle Herbschtabe gsi. D'Sunne het der füürigrot Buechewald über em Zächetermätteli häll belüüchtet, währed di dunkelgrüene-n-Aarewälle mit heimeligem Ruusche zwüsche wyße Grienbänk düre-n-i di schattige Buchte vo Brämgarte vorbygrunne sy. Ds blaue Röuchli vom Füür isch i luschtige Wülkleni dem früsche Luftzug über der Aare zue gflohe-n-und het z'ringsetum alles mit sym heimelig bränntelige Gruch erfüllt. D'Öpfel hei afah singe-n-und pfuse, und währed der Ludi Bikhard se mit mene Rüetli agschpießt und serviert het, het der Lombach zum Beschte gä, wie-n-er de Brutwärber mit sym gwohnte, uverschante Glück z'vorcho sygi.
»Ja, ja, Fritz,« meint der Ludi, »dir isch es guet gange.«
»Du wottsch dänk säge, i heig's nid verdienet. S'isch o wahr. Du hesch rächt,« git ihm der Lombach zue; aber er het wohl gschpürt, daß der Ludi e Zuesatz verschlückt het, daß er het welle säge: »mir, Ludi, isch es hingäge weniger guet grate.«
Dä Gedanke het dem Lombach doch e chly wehta. Alli hei's gschpürt, aber Keis het's gwagt, e Ton dervo la z'merke, will me di unbeschryblechi Freud nid het welle trüebe. Der Schloßherr vo
323
Rychebach het sech's nid la näh, di drei Fründe zum
souper
z'bhalte, und het sälber der Ton agä für di luschtigschti Underhaltung. Er het sech nam
souper
im Saal a ds Schpinet gsetzt und allerhand übermüetigi Liedli zum Beschte gä. Dem Blanche schpeziell het er es alts Burevärsli vorgsunge:
My Schatz isch cho, my Schatz isch hei!
I ghöre Pfyfe-n-und Trumme. –
Los, Meitschi, du bisch bas allei,
Dy Schatz isch lahm und chrumme.
My Schatz isch cho, my Schatz isch hei!
I möcht ne grad verdrücke.
Und hätt er o-n-es hölzigs Bei,
I nähm ne mit der Chrücke.
Es Jedes het sy Portion übercho, und si hei enandere-n-alles vorgha, was si sit Jahre zsäme-n-erläbt hei. Und derby isch ne de o wieder z'Sinn cho, was es Jedes dem andere het gha z'verdanke, so daß d'Freud no-n-es ganz es bsunders agnähms Chüschtli übercho het.
Wo na däm luschtige-n-Abe der Ludi mit sym Houpme ga Bärn gwanderet isch – der Lombach isch erscht gäge Mitternacht hei gange –, het er nid gar heiter dry gluegt. D'Frag, was er eigetlech jitz söll afah, isch no nid glöst gsi. Mit der
324
geischtleche-n-und mit der militärische Carriere-n-isch es für alli Zyte-n-us gsi. Der jung Brambärger isch nume-n-uf Urleb da gsi, und uf ne Fründ, wo sech früsch verlobt het und i sym Glück schwelget, isch gwöhnlech nid z'rächne.
Um so meh isch er verwunderet gsi, wo scho am andere Morge bi Zyte der Lombach by-n-ihm arückt und ihm chunt cho säge, är syg mit syr Brut eis worde, sie welle ne zue sech i ds Hus näh, bis daß er sech wieder e-n-Exischtänz g'macht heigi. Das syg ds Erschte, wo-n-er vo syr Brut erlanget heigi, und das mach ne jitz no ganz bsunders glücklech. Natürlech het der Ludi Komplimänt gmacht und gseit, er well sech nid ihne cho a d'Chuttefäcke hänke. Aber der Lombach het ihm syni Sorge-n-usgredt, und no am glyche Tag het der Ludi sech bi sym Fründ müesse-n-yquartiere. Derby het er dänkt, es heig doch »wüescht« g'änderet mit dem Lombach, sitdäm er ihm bi'm Burdlefhölzli usse gseit heigi, me müeß sech nid welle für anderi Lüt chrüzige. Der Ludi het's du uf ds Puntenöri gnoh, ds Lombachs nid länger uf der Hube z'blybe-n-als nötig. Er het sech no so gärn vom Schloßherr z'Rychebach, wo ds sältmal z'Bärn ds Poschtregal gha het, als Poschtiljon la aschtelle und isch no mängs Jahr mit syne bsundere-n-Erinnerunge-n-über d'Neubrügg gfahre.
325
So het der Fritz Lombach sym Fründ Dank erschtattet derfür, daß er ihm albe d'Wahrheit gseit het. Ihm sälber het d'Liebi vo syr Frou z'Vollem düreghulfe. Sorglos hei si scho bald na ihrer Verlobung di erschti Visite bi ds Landorfers i der Schoßhalde g'macht. D'Frou Elisabeth het se fründlech epfange, umtobet vo ihrne sächs Buebe. Und si isch geng no schön gsi, rein und schön, wie di chöschtlechi Fründschaft, wo si uf Läbeszyt erneueret hei.