<?xml-model href="http://www.tei-c.org/release/xml/tei/custom/schema/relaxng/tei_all.rng" type="application/xml" schematypens="http://relaxng.org/ns/structure/1.0"?><?xml-model href="http://www.tei-c.org/release/xml/tei/custom/schema/relaxng/tei_all.rng" type="application/xml" schematypens="http://purl.oclc.org/dsdl/schematron"?><TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:id="sa_bhAmaha-kAvyAlaMkAra">
  <teiHeader xml:lang="en">
  <fileDesc>
  <titleStmt>
	<title>Kāvyālaṃkāra</title>
	<author>Bhāmaha</author>
	<respStmt>
	 <resp>data entry</resp>
	 <name>Dominic Goodall</name>
	</respStmt>
	<respStmt>
	 <resp>contribution to GRETIL</resp>
	 <name>Dominic Goodall</name>
	</respStmt>
	<respStmt>
	 <resp>initial normalization and conversion to legacy GRETIL formats</resp>
	 <name xml:id="RG" ref="gnd:1254542736">Reinhold Grünendahl</name>
	</respStmt>
	<respStmt>
	 <resp>normalization and conversion to TEI-conformant markup</resp>
	 <name xml:id="MM" ref="gnd:133215709">Maximilian Mehner</name>
	</respStmt>
  <respStmt><resp>Update in TEI encoding</resp><name xml:id="JCT" ref="gnd:1243174773">José Calvo Tello</name></respStmt><respStmt><resp>Metadata curation</resp><name xml:id="DH" ref="gnd:1348968648">David Herting</name></respStmt></titleStmt>

  <publicationStmt>
	<publisher>Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL), SUB Göttingen</publisher>
	<availability>
	 <licence target="https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/">Distributed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.</licence>
	</availability>
	<date when-iso="2020-07-31"/>
  </publicationStmt>

  <notesStmt>
	<note>This file has been created by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus from <ref target="http://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/1_sanskr/5_poetry/1_alam/bhakavau.htm">bhakavau.htm</ref>. Due to the heterogeneity of the sources the header markup might be suboptimal. For the sake of transparency the header of the legacy file is documented in the <gi>note</gi> element below:</note>
	<note type="legacyheader">
	 Bhamaha: Kavyalamkara
<lb/>Based on: Kāvyālaṅkāra of Bhāmaha, Paricchedas 1 to 6 With English Translation
<lb/>and Notes on Paricchedas 1 to 3 by C. Sankara Rama Sastri.
<lb/>Madras, Mylapore : Sri Balamanorama Press, 1956.
<lb/>(Sri Balamanorama Series, 54)
<lb/>
<lb/>Input by Dominic Goodall (EFEO)
<lb/>(The text is not proofread!)
<lb/>
<lb/>TEXT WITH PADA MARKERS
<lb/>
<lb/>[Notes by D. Goodall:]
<lb/>Some corrections from Raniero GNOLI's
<lb/>Udbhaṭa's Commentary on the Kāvyālaṃkāra of Bhāmaha with an Appendix by Margherita Taticchi including some fragments of Kālidāsa's Raghuvaṃśa.
<lb/>Literary and Historical Documents from Pakistan II. Rome: Istituto Italiano per il Medio ed Estremo Oriente, 1962.
<lb/>
<lb/>Supplemented with readings (not consistently in the 1st 3 chapters) from Kashi Sanskrit Series 61,
<lb/>the 1928 edition of Batuk Nātha "Sarmā and Baldeva Upādhyāya (\edB):
<lb/>Kāvyālaṅkāra of Bhāmaha Edited With Introduction etx. By Batuk Nāth Śarmā, M.A., Sāhityopādhyāya,
<lb/>and Baldeva Upādhyāya, M.A., Sāhitya Śāstrī,
<lb/>Professors, Benares Hindu University. With a Foreword By Principal A.B. Dhruva, M.A., LL.B.,
<lb/>Pro-Vice-Chancellor, Benares Hindu University.
<lb/>The Kashi Sanskrit Series (Haridas Sanskrit Granthamala) 61 (Alaṅkāra Śāstra Section No. 2.)
<lb/>Benares: Chowkhamba Sanskrit Series Office, 1928.
<lb/>
<lb/>The recent Chowkhamba edition (Kāvyālaṅkāra of Bhāmaḥ [sic] with `Aanand' Hindi commentary
<lb/>by Dr. Ramanand Sharma. Chowkhamba Sanskrit Series 110. Varanasi: Chowkhamba Sanskrit Series Office, 2002) has been ignored. The Hindi translation may be useful, but the edition is not a careful one:
<lb/>it incorporates the suggestions of earlier editors intermittently and without acknowledgement (e.g.6:60),
<lb/>and it sometimes translates someone's improvement without accepting it into the text (e.g. 6:56a). It takes
<lb/>no account of GNOLI (see e.g. 1:9).
<lb/>
<lb/>No other editions available to me at the moment; but D.T. Tatacharya Siromani's edition with his
<lb/>commentary (udyānavṛtti) published from Tiruvadi in 1934 (according to GNOLI 1962:xxxix, fn.2)
<lb/>should be sought.
	</note>
  </notesStmt>

  <sourceDesc>
	<bibl>: Kāvyālaṅkāra of Bhāmaha, Paricchedas 1 to 6 With English Translation and Notes on Paricchedas 1 to 3 by C. Sankara Rama Sastri. Madras, Mylapore : Sri Balamanorama Press, 1956. (Sri Balamanorama Series, 54)</bibl>
  </sourceDesc>
  </fileDesc>

  <encodingDesc>
  <projectDesc>
	<p>The Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL) is a resource platform providing standardized machine-readable texts in Indian languages that have been contributed by various individuals and institutions.</p>
  </projectDesc>

  <editorialDecl>
	<correction>
	 <p>Apparent errors have been silently corrected.</p>
	</correction>

	<normalization>
	 <p>GRETIL normalizes all texts contributed consistently for each language.
	 Sanskrit texts are normalized in accordance with the scheme of the International Alphabet of Sanskrit Transliteration (IAST) in order to facilitate word search across its corpus without additional transformations.</p>

	 <p>All characters that were fully equivalent to an IAST-conformant character in the text file contributed have been made to conform to the character list below.
	 Non-conformant characters with additional information including accents, capitalization, and whitespace have been preserved as <gi>orig</gi> elements inside <gi>choice</gi> elements with their IAST-conformant equivalent in <gi>reg</gi> elements for the creation of a plain text.
	 These additional informations will be available only in those transformations of this file that display the original information.</p>

	 <p><table>
	 <head>Characters Used for the Transliteration of Sanskrit according to IAST</head>
	 <row role="label">
	 <cell>Character</cell>
	 <cell>Character Name</cell>
	 <cell>Unicode Code Point</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>a</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER A</cell>
	 <cell>U+0061</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ā</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER A WITH MACRON</cell>
	 <cell>U+0101</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>i</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER I</cell>
	 <cell>U+0069</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ī</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER I WITH MACRON</cell>
	 <cell>U+012B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>u</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER U</cell>
	 <cell>U+0075</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ū</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER U WITH MACRON</cell>
	 <cell>U+016B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṛ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER R WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E5B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṝ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER R WITH DOT BELOW AND MACRON</cell>
	 <cell>U+1E5D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḷ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER L WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E37</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḹ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER L WITH DOT BELOW AND MACRON</cell>
	 <cell>U+1E39</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>e</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER E</cell>
	 <cell>U+0065</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>o</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER O</cell>
	 <cell>U+006F</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṃ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER M WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E43</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḥ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER H WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E25</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>'</cell>
	 <cell>APOSTROPHE</cell>
	 <cell>U+0027</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>k</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER K</cell>
	 <cell>U+006B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>g</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER G</cell>
	 <cell>U+0067</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṅ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER N WITH DOT ABOVE</cell>
	 <cell>U+1E45</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>c</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER C</cell>
	 <cell>U+0063</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>j</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER J</cell>
	 <cell>U+006A</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ñ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER N WITH TILDE</cell>
	 <cell>U+00F1</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṭ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER T WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E6D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḍ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER D WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E0D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṇ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER N WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E47</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>p</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER P</cell>
	 <cell>U+0070</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>b</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER B</cell>
	 <cell>U+0062</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>m</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER M</cell>
	 <cell>U+006D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>y</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER Y</cell>
	 <cell>U+0079</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>r</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER R</cell>
	 <cell>U+0072</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>l</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER L</cell>
	 <cell>U+006C</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>v</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER V</cell>
	 <cell>U+0076</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ś</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER S WITH ACUTE</cell>
	 <cell>U+x015B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṣ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER S WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E63</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>s</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER S</cell>
	 <cell>U+0073</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>h</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER H</cell>
	 <cell>U+0068</cell>
	 </row>
	 </table>
	</p>
  </normalization>

  <quotation marks="some">
	<p>If indicated unambiguously in the text file contributed quotation marks have been replaced with the <gi>q</gi> element and, in case a reference was provided, have been nested inside a <gi>cit</gi> with the respective reference provided in a <gi>ref</gi> element after the quote.</p>
  </quotation>

  <segmentation>
	<p>Unnumbered <gi>div</gi> elements are used to structure the text, using the <att>type</att> and <att>n</att> attributes in accordance with the <gi>refsDecl</gi>.</p>
  </segmentation>

  <interpretation>
	<p>Interpretive markup which is visible only in analytic transformations of this file consists of:
	<list>
	 <item>Highlighting in <gi>hi</gi> elements,</item>
	 <item>Corruptions in <gi>sic</gi> elements,</item>
	 <item>Remarks in <gi>note</gi> elements with the @resp attribute identifying the agency.</item>
	</list></p>
  </interpretation>
  </editorialDecl>

  <refsDecl>
  <p>A reference is given in the <att>xml:id</att> attributes consisting of
  <list>
	<item>a pragmatic abbreviation of the <label>title</label>: Kāvyālaṃkāra = Bh,</item>
	<item>the number of the <label/> in arabic numerals,</item>
	<item>the number of the <label>verse</label> in arabic numerals.</item>
  </list>
  </p>
  </refsDecl>
  </encodingDesc>

  <profileDesc>
  <langUsage>
  <language ident="san">Sanskrit</language><language ident="en">English</language>
  <language ident="sa-Latn">Sanskrit</language>
  </langUsage>

  <textClass>
  <keywords scheme="http://gretil.sub.uni-goettingen.de/">
	<term type="categories">Sanskrit -- Poetry -- Alaṃkāra</term>
  <term type="collection">poetry</term></keywords>
  <keywords scheme="http://textgrid.info/namespaces/metadata/core/2010#genre"><term>other</term></keywords><keywords scheme="http://uri.gbv.de/terminology/bk/"><term key="18.67" ref="http://uri.gbv.de/terminology/bk/18.67">Sanskrit: Language and literature </term><term key="17.77" ref="http://uri.gbv.de/terminology/bk/17.77">Stylistics. Rhetoric</term></keywords><keywords scheme="https://d-nb.info/gnd/"><term ref="https://d-nb.info/gnd/4395804-7">Alaṃkāra</term><term ref="http://d-nb.info/gnd/4036774-5">poetry</term></keywords></textClass>
  </profileDesc>

  <revisionDesc>
  <listChange>
  <change when-iso="2020-07-31" who="Maximilian Mehner">TEI encoding by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus</change>
  <change when-iso="2025-05-20" who="#JCT">Added BK, GND and ISO code for language.</change></listChange>
  </revisionDesc>

</teiHeader>

<text xml:lang="sa-Latn" xml:id="Bh">
  <body>
<div type="pariccheda" n="1">
<lg xml:id="Bh_1.1">
<l><seg type="pāda" n="a">praṇamya sārvaṃ sarvajñaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">manovākkāyakarmabhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāvyālaṃkāra ityeṣa</seg> <seg type="pāda" n="d">yathābuddhi vidhāsyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_1.2">
<l><seg type="pāda" n="a">dharmārthakāmamokṣeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">vaicakṣaṇyaṃ kalāsu ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prītiṃ karoti kīrtiṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">sādhukāvyanibandhanam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_1.3">
<l><seg type="pāda" n="a">adhanasyeva dātṛtvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">klībasyevāstrakauśalam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ajñasyeva pragalbhatvam</seg> <seg type="pāda" n="d">akaveḥ śāstravedanam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_1.4">
<l><seg type="pāda" n="a">vinayena vinā kā śrīḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kā niśā śaśinā vinā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rahitā satkavitvena</seg> <seg type="pāda" n="d">kīdṛśī vāgvidagdhatā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_1.5">
<l><seg type="pāda" n="a">gurūpadeśādadhyetuṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śāstraṃ jaḍadhiyo 'pyalam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāvyaṃ tu jāyate jātu</seg> <seg type="pāda" n="d">kasyacit pratibhāvataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_1.6">
<l><seg type="pāda" n="a">upeyuṣāmapi divaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sannibandhavidhāyinām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āsta eva nirātaṅkaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kāntaṃ kāvyamayaṃ vapuḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_1.7">
<l><seg type="pāda" n="a">ruṇaddhi rodasī cāsya</seg> <seg type="pāda" n="b">yāvatkīrtiranaśvarī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tāvatkilāyamadhyāste</seg> <seg type="pāda" n="d">sukṛtī vaibudhaṃ padam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_1.8">
<l><seg type="pāda" n="a">ato 'bhivāñchatā kīrtiṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">stheyasīmābhuvaḥ sthiteḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yatno viditavedyena</seg> <seg type="pāda" n="d">vidheyaḥ kāvyalakṣaṇaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_1.9">
<l><seg type="pāda" n="a">śabdaśchando 'bhidhānārthā</seg> <seg type="pāda" n="b">itihāsāśrayāḥ kathāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">loko yuktiḥ kalāśceti</seg> <seg type="pāda" n="d">mantavyāḥ kāvyahetavaḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>kāvyahetavaḥ] Udbhaṭa's comm. (see GNOLI 1962, p.XL); kāvyagairhyamī \edM; kāvyayairvaśī \edB; kāvyayairamī? \edBpc(\edBvl?)</note>

<lg xml:id="Bh_1.10">
<l><seg type="pāda" n="a">śabdābhidheye vijñāya</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtvā tadvidupāsanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vilokyānyanibandhāṃśca</seg> <seg type="pāda" n="d">kāryaḥ kāvyakriyādaraḥ</seg> //</l>
</lg>

<note> tadvidupāsanam] \edM; tadvidupāsanām \edB</note>

<lg xml:id="Bh_1.11">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvathā padamapyekaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na nigādyamavadyavat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vilakṣmaṇā hi kāvyena</seg> <seg type="pāda" n="d">duḥsuteneva nindyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_1.12">
<l><seg type="pāda" n="a">nākavitvamadharmāya</seg> <seg type="pāda" n="b">vyādhaye daṇḍanāya vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kukavitvaṃ punaḥ sākṣān</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtimāhurmanīṣiṇaḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>nākavitvam] \edM; akavitvam \edB</note>

<lg xml:id="Bh_1.13">
<l><seg type="pāda" n="a">rūpakādiralaṃkāras</seg> <seg type="pāda" n="b">tasyānyairbahudhoditaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na kāntamapi nirbhūṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vibhāti vanitāmukham</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_1.14">
<l><seg type="pāda" n="a">rūpakādimalaṃkāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bāhyamācakṣate pare</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">supāṃ tiṅāṃ ca vyutpattiṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vācāṃ vāñchantyalaṃkṛtim</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_1.15">
<l><seg type="pāda" n="a">tadetadāhuḥ sauśabdyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nārthavyutpattirīdṛśī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śabdābhidheyālaṃkāra</seg><seg type="pāda" n="d">bhedādiṣṭaṃ dvayaṃ tu naḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>Cited in Kāvyaprakāśa 6</note>

<lg xml:id="Bh_1.16">
<l><seg type="pāda" n="a">śabdārthau sahitau kāvyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">gadyaṃ padyaṃ ca taddvidhā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃskṛtaṃ prākṛtaṃ cānyad</seg> <seg type="pāda" n="d">apabhraṃśa iti tridhā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_1.17">
<l><seg type="pāda" n="a">vṛttadevādicarita</seg><seg type="pāda" n="b">śaṃsi cotpādyavastu ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kalāśāstrāśrayaṃ ceti</seg> <seg type="pāda" n="d">caturdhā bhidyate punaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_1.18">
<l><seg type="pāda" n="a">sargabandho 'bhineyārthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tathaivākhyāyikākathe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anibaddhaṃ ca kāvyādi</seg> <seg type="pāda" n="d">tatpunaḥ pañcadhocyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_1.19">
<l><seg type="pāda" n="a">sargabandho mahākāvyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mahatāṃ ca mahacca yat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">agrāmyaśabdamarthyaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">sālaṃkāraṃ sadāśrayam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_1.20">
<l><seg type="pāda" n="a">mantradūtaprayāṇāji</seg><seg type="pāda" n="b">nāyakābhyudayaiśca yat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pañcabhiḥ sandhibhiryuktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nātivyākhyeyamṛddhimat</seg> //</l>
</lg>

<note>mantra] \edM\edB; mantri \edBKa</note>
<note>nātivyākhyeyam---this theme famously returned to in 2:20 below</note>

<lg xml:id="Bh_1.21">
<l><seg type="pāda" n="a">caturvargābhidhāne 'pi</seg> <seg type="pāda" n="b">bhūyasārthopadeśakṛt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yuktaṃ lokasvabhāvena</seg> <seg type="pāda" n="d">rasaiśca sakalaiḥ pṛthak</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_1.22">
<l><seg type="pāda" n="a">nāyakaṃ prāgupanyasya</seg> <seg type="pāda" n="b">vaṃśavīryaśrutādibhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na tasyaiva vadhaṃ brūyād</seg> <seg type="pāda" n="d">anyotkarṣābhidhitsayā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_1.23">
<l><seg type="pāda" n="a">yadi kāvyaśarīrasya</seg> <seg type="pāda" n="b">na sa vyāpitayeṣyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na cābhyudayabhāktasya</seg> <seg type="pāda" n="d">mudhādau grahaṇastavau</seg> //</l>
</lg>

<note>grahaṇastavau] \edM\edB; grahaṇaṃ stave \edMGa</note>

<lg xml:id="Bh_1.24">
<l><seg type="pāda" n="a">nāṭakaṃ dvipadīśamyā</seg><seg type="pāda" n="b">rāsakaskandhakādi yat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">uktaṃ tadabhineyārtham</seg> <seg type="pāda" n="d">ukto 'nyaistasya vistaraḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_1.25">
<l><seg type="pāda" n="a">saṃskṛtānākulaśravya</seg><seg type="pāda" n="b">śabdārthapadavṛttinā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gadyena yuktodāttārthā</seg> <seg type="pāda" n="d">socchvāsākhyāyikā matā</seg> //</l>
</lg>

<note>saṃskṛtā@] \edM; prakṛtā@ \edB; prasṛtā@ \edBKha; prakṛtā(sṛtā) \edBGha</note>

<lg xml:id="Bh_1.26">
<l><seg type="pāda" n="a">vṛttamākhyāyate tasyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nāyakena svaceṣṭitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vaktraṃ cāparavaktraṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">kāle bhāvyārthaśaṃsi ca</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_1.27">
<l><seg type="pāda" n="a">kaverabhiprāyakṛtaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kathanaiḥ kaiścidaṅkitā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kanyāharaṇasaṃgrāma</seg><seg type="pāda" n="d">vipralambhodayānvitā</seg> //</l>
</lg>

<note>kathanaiḥ] \edM; kathānaiḥ \edB</note>

<lg xml:id="Bh_1.28">
<l><seg type="pāda" n="a">na vaktrāparavaktrābhyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yuktā nocchāsavatyapi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃskṛtāsaṃskṛtā ceṣṭā</seg> <seg type="pāda" n="d">kathāpabhraṃśabhāk tathā</seg> //</l>
</lg>

<note>saṃskṛtāsaṃskṛtā] \edM; saṃskṛtaṃ saṃskṛtā \edB</note>

<lg xml:id="Bh_1.29">
<l><seg type="pāda" n="a">anyaiḥ svacaritaṃ tasyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nāyakena tu nocyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svaguṇāviṣkṛtiṃ kuryād</seg> <seg type="pāda" n="d">abhijātaḥ kathaṃ janaḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>kathaṃ janaḥ] \edM\edB; kathaṃcana GNOLI</note>

<lg xml:id="Bh_1.30">
<l><seg type="pāda" n="a">anibaddhaṃ punargāthā</seg><seg type="pāda" n="b">ślokamātrādi tatpunaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yuktaṃ vakrasvabhāvoktyā</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvamevaitadiṣyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_1.31">
<l><seg type="pāda" n="a">vaidarbhamanyadastīti</seg> <seg type="pāda" n="b">manyante sudhiyo 'pare</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadeva ca kila jyāyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sadarthamapi nāparam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_1.32">
<l><seg type="pāda" n="a">gauḍīyamidametattu</seg> <seg type="pāda" n="b">vaidarbhamiti kiṃ pṛthak</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gatānugatikanyāyān</seg> <seg type="pāda" n="d">nānākhyeyamamedhasām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_1.33">
<l><seg type="pāda" n="a">nanu cāśmakavaṃśādi</seg> <seg type="pāda" n="b">vaidarbhamiti kathyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāmaṃ tathāstu prāyeṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃjñecchāto vidhīyate</seg> //</l>
</lg>

<note>cāśmakavaṃśādi] \edM\edB; * * kavaṃśyādi GNOLI</note>

<lg xml:id="Bh_1.34">
<l><seg type="pāda" n="a">apuṣṭārthamavaktrokti</seg> <seg type="pāda" n="b">prasannamṛju komalam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhinnaṃ geyamivedaṃ tu</seg> <seg type="pāda" n="d">kevalaṃ śrutipeśalam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_1.35">
<l><seg type="pāda" n="a">alaṃkāravadagrāmyam</seg> <seg type="pāda" n="b">arthyaṃ nyāyyamanākulam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gauḍīyamapi sādhīyo</seg> <seg type="pāda" n="d">vaidarbhamiti nānyathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_1.36">
<l><seg type="pāda" n="a">na nitāntādimātreṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">jāyate cārutā girām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vakrābhidheyaśabdoktir</seg> <seg type="pāda" n="d">iṣṭā vācāmalaṃkṛtiḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>[ṣaṭ kāvyadoṣāḥ]</note>

<lg xml:id="Bh_1.37">
<l><seg type="pāda" n="a">neyārthaṃ kliṣṭamanyārtham</seg> <seg type="pāda" n="b">avācakamayuktimat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gūḍhaśabdābhidhānaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">kavayo na prayuñjate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_1.38">
<l><seg type="pāda" n="a">neyārthaṃ nīyate yukto</seg> <seg type="pāda" n="b">yasyārthaḥ kṛtibhirbalāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śabdanyāyānupārūḍhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kathaṃcitsvābhisandhinā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_1.39">
<l><seg type="pāda" n="a">māyeva bhadreti yathā</seg> <seg type="pāda" n="b">sā cāsādhvī prakalpanā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">veṇudākeriti ca tāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nayanti vacanādvinā</seg> //</l>
</lg>

<note>tāṃ nayanti] \edM; tānniyanti \edB</note>
<note>Several interpretations of this example are presented in \msM, but it remains mysterious</note>

<lg xml:id="Bh_1.40">
<l><seg type="pāda" n="a">kliṣṭaṃ vyavahitaṃ vidyād</seg> <seg type="pāda" n="b">anyārthaṃ vigame yathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vijahrustasya tāḥ śokaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">krīḍāyāṃ vikṛtaṃ ca tat</seg> //</l>
</lg>

<note>@nyārthaṃ vigame] \edM\edBGa; @nyarthavigame \edB</note>
<note>the anyārtha is ``effected by the vi [in vijahruḥ]". Apparently this would come under avācaka for Mammaṭa</note>

<lg xml:id="Bh_1.41">
<l><seg type="pāda" n="a">himāpahāmitradharair</seg> <seg type="pāda" n="b">vyāptaṃ vyometyavācakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sākṣādarūḍhaṃ vācye 'rthe</seg> <seg type="pāda" n="d">nābhidhānaṃ pratīyate</seg> //</l>
</lg>

<note>Apparenlty this would come under kliṣṭa for Mammaṭa</note>

<lg xml:id="Bh_1.42">
<l><seg type="pāda" n="a">ayuktimad yathā dūtā</seg> <seg type="pāda" n="b">jalabhṛnmārutendavaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathā bhramarahārīta</seg><seg type="pāda" n="d">cakravākaśukādayaḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>@mārutendavaḥ] \edM\edB; @mātrakeṅaca \edBGa; @mātra(ru?)teṣu ca \edBKa</note>
<note>tathā bhramara@] \edM\edB; tatrābhramarahārīta@ GNOLI</note>

<lg xml:id="Bh_1.43">
<l><seg type="pāda" n="a">avāco 'vyaktavācaśca</seg> <seg type="pāda" n="b">dūradeśavicāriṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kathaṃ dūtyaṃ prapadyerann</seg> <seg type="pāda" n="d">iti yuktyā na yujyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_1.44">
<l><seg type="pāda" n="a">yadi cotkaṇṭhayā yattad</seg> <seg type="pāda" n="b">unmatta iva bhāṣate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathā bhavatu bhūmnedaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sumedhobhiḥ prayujyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_1.45">
<l><seg type="pāda" n="a">gūḍhaśabdābhidhānaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">na prayojyaṃ kathaṃcana</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sudhiyāmapi naivedam</seg> <seg type="pāda" n="d">upakārāya kalpate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_1.46">
<l><seg type="pāda" n="a">asitartitugadricchit</seg> <seg type="pāda" n="b">svaḥkṣitāṃ patiradvidṛk</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">amidbhiḥ śubhradṛgdṛṣṭair</seg> <seg type="pāda" n="d">dviṣo jeghnīyiṣīṣṭa vaḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>asitartibhugadrikṣit svaḥ kitāṃ patiradvidṛk| amībhiḥ śubhradṛgvṛṣṭairdviṣo jeghnīyiṣīṣṭa vaḥ \edBGha</note>
<note>Interpreted in \msM\ with the aid of Ratneśvarasūri's commentary on the Sarasvatīkaṇṭhābharaṇa</note>
<note>[apare catvāro doṣāḥ]</note>

<lg xml:id="Bh_1.47">
<l><seg type="pāda" n="a">śrutiduṣṭārthaduṣṭe ca</seg> <seg type="pāda" n="b">kalpanāduṣṭamityapi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śrutikaṣṭaṃ tathaivāhur</seg> <seg type="pāda" n="d">vācaṃ doṣaṃ caturvidham</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_1.48">
<l><seg type="pāda" n="a">viḍvarcoviṣṭhitaklinnac</seg><seg type="pāda" n="b">chinnavāntapravṛttayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pracāradharṣitodgāra</seg><seg type="pāda" n="d">visargahadayantritāḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>@klinnacchinna@] \edM\edB; @cchinnaklinna@ \edBKa</note>
<note>@hadayantritāḥ] \edM\edB; @hadayaṃtṛtāḥ \edBGa</note>

<lg xml:id="Bh_1.49">
<l><seg type="pāda" n="a">hiraṇyaretāḥ sambādhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pelavopasthitāṇḍajāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vākkāṭavādayaśceti</seg> <seg type="pāda" n="d">śrutiduṣṭā matā giraḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_1.50">
<l><seg type="pāda" n="a">arthaduṣṭaṃ punarjñeyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yatrokte jāyate matiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">asabhyavastuviṣayā</seg> <seg type="pāda" n="d">śabdaistadvācibhiryathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_1.51">
<l><seg type="pāda" n="a">hantumeva pravṛttasya</seg> <seg type="pāda" n="b">stabdhasya vivaraiṣiṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">patanaṃ jāyate 'vaśyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛcchreṇa punarunnatiḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>stabdhasya] \edM\edB; stambhasya \edBGa</note>

<lg xml:id="Bh_1.52">
<l><seg type="pāda" n="a">padadvayasya sandhāne</seg> <seg type="pāda" n="b">yadaniṣṭaṃ prakalpate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadāhuḥ kalpanāduṣṭaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sa śauryābharaṇo yathā</seg> //</l>
</lg>

<note>prakalpate] \edM\edB; pragalbhate \edBKa; prakalpyate \edBGha</note>

<lg xml:id="Bh_1.53">
<l><seg type="pāda" n="a">yathā.ajihladadityādi</seg> <seg type="pāda" n="b">śrutikaṣṭaṃ ca tadviduḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na tad icchanti kṛtino</seg> <seg type="pāda" n="d">gaṇḍamapyapare kila</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_1.54">
<l><seg type="pāda" n="a">sanniveśaviśeṣāttu</seg> <seg type="pāda" n="b">duruktamapi śobhate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nīlaṃ palāśamābaddham</seg> <seg type="pāda" n="d">antarāle srajāmiva</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_1.55">
<l><seg type="pāda" n="a">kiṃcidāśrayasaundaryād</seg> <seg type="pāda" n="b">dhatte śobhāmasādhvapi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāntāvilocananyastaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">malīmasamivāñjanam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_1.56">
<l><seg type="pāda" n="a">āpāṇḍugaṇḍametatte</seg> <seg type="pāda" n="b">vadanaṃ vanajekṣaṇe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃgamāt pāṇḍuśabdasya</seg> <seg type="pāda" n="d">gaṇḍaḥ sādhu yathoditam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_1.57">
<l><seg type="pāda" n="a">anayānyad api jñeyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">diśā yuktamasādhvapi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathā viklinnagaṇḍānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kariṇāṃ madavāribhiḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>mada@] \edM\edB; muda@ \edBGha</note>

<lg xml:id="Bh_1.58">
<l><seg type="pāda" n="a">madaklinnakapolānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dviradānāṃ catuḥśatī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathā tadvadasādhīyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sādhīyaśca prayojayet</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_1.59">
<l><seg type="pāda" n="a">etad grāhyaṃ surabhi kusumaṃ grāmyam etannidheyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dhatte śobhāṃ viracitamidaṃ sthānamasyaitadasya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mālākāro racayati yathā sādhu vijñāya mālāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yojyaṃ kāvyeṣvavahitadhiyā tadvadevābhidhānam</seg> //</l>
</lg>


<trailer>iti bhāmahālaṅkāre prathamaḥ paricchedaḥ</trailer>
</div>
<div type="pariccheda" n="2">
<head>dvitīyaḥ paricchedaḥ</head>

<lg xml:id="Bh_2.1">
<l><seg type="pāda" n="a">mādhuryamabhivāñchantaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prasādaṃ ca sumedhasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samāsavanti bhūyāṃsi</seg> <seg type="pāda" n="d">na padāni prayuñjate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.2">
<l><seg type="pāda" n="a">kecidojo 'bhidhitsantaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">samasyanti bahūnyapi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathā mandārakusuma</seg><seg type="pāda" n="d">reṇupiñjaritālakā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.3">
<l><seg type="pāda" n="a">śravyaṃ nātisamastārthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kāvyaṃ madhuramiṣyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āvidvadaṅganābāla</seg><seg type="pāda" n="d">pratītārthaṃ prasādavat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.4">
<l><seg type="pāda" n="a">anuprāsaḥ sayamako</seg> <seg type="pāda" n="b">rūpakaṃ dīpakopame</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iti vācāmalaṃkārāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pañcaivānyairudāhṛtāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.5">
<l><seg type="pāda" n="a">sarūpavarṇavinyāsam</seg> <seg type="pāda" n="b">anuprāsaṃ pracakṣate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃ tayā cintayā kānte</seg> <seg type="pāda" n="d">nitānteti yathoditam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.6">
<l><seg type="pāda" n="a">grāmyānuprāsamanyattu</seg> <seg type="pāda" n="b">manyante sudhiyo 'pare</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa lolamālānīlāli</seg><seg type="pāda" n="d">kulākulagalo balaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.7">
<l><seg type="pāda" n="a">nānārthavanto 'nuprāsā</seg> <seg type="pāda" n="b">na cāpyasadṛśākṣarāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yuktyānayā madhyamayā</seg> <seg type="pāda" n="d">jāyante cāravo giraḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.8">
<l><seg type="pāda" n="a">lāṭīyamapyanuprāsam</seg> <seg type="pāda" n="b">ihecchantyapare yathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dṛṣṭiṃ dṛṣṭisukhāṃ dhehi</seg> <seg type="pāda" n="d">candraścandramukhoditaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.9">
<l><seg type="pāda" n="a">ādimadhyāntayamakaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pādābhyāsaṃ tathāvalī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samastapādayamakam</seg> <seg type="pāda" n="d">ityetat pañcadhocyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.10">
<l><seg type="pāda" n="a">sandaṣṭakasamudgāder</seg> <seg type="pāda" n="b">atraivāntargatirmatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ādau madhyāntayorvā syād</seg> <seg type="pāda" n="d">iti pañcaiva tadyathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.11">
<l><seg type="pāda" n="a">sādhunā sādhunā tena</seg> <seg type="pāda" n="b">rājatā rājatā bhṛtā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sahitaṃ sahitaṃ kartuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃgataṃ saṃgataṃ janam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.12">
<l><seg type="pāda" n="a">sādhuḥ saṃsārādbibhyadasmādasārāt</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtvā kleśāntaṃ yāti vartma praśāntam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jātiṃ vyādhīnāṃ durdamānāmadhīnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vāñchañjyāyastvaṃ chindhi muktānayastvam</seg> //</l>
</lg>

<note>durdamānām] \edM; durnayānām \edB; durdayānām \edBGa</note>
<note>vāñchañjyāyastvaṃ chindhi muktānayastvam \edM; vāñchantyā(ñjyā?)yastvaṃ chindhi muktāna(ma?)yastvam \edB</note>

<lg xml:id="Bh_2.13">
<l><seg type="pāda" n="a">na te dhirdhīra bhogeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">ramaṇīyeṣu saṃgatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">munīnapi harantyete</seg> <seg type="pāda" n="d">ramaṇī yeṣu saṃgatā</seg> //</l>
</lg>

<note>[pādābhyāsa]</note>

<lg xml:id="Bh_2.14">
<l><seg type="pāda" n="a">sitāsitākṣīṃ supayodharādharāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">susaṃmadāṃ vyaktamadāṃ lalāmadām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ghanāghanā nīlaghanā ghanālakāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">priyāmimāmutsukayanti yanti ca</seg> //</l>
</lg>

<note>[āvalī]</note>

<lg xml:id="Bh_2.15">
<l><seg type="pāda" n="a">amī nṛpā dattasamagraśāsanāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kadācidapyapratibaddhaśāsanāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṛtāgasāṃ mārgabhidāṃ ca śāsanāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pitṛkramādhyāsitatādṛśāsanāḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>[samastapādayamakam]</note>

<lg xml:id="Bh_2.16">
<l><seg type="pāda" n="a">anantaraikāntarayor</seg> <seg type="pāda" n="b">evaṃ pādāntayorapi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṛtsnaṃ ca sarvapādeṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">duṣkaraṃ sādhu tādṛśam</seg> //</l>
</lg>

<note>duṣkaraṃ] \edM; duṣkṛtam \edB</note>

<lg xml:id="Bh_2.17">
<l><seg type="pāda" n="a">tulyaśrutīnāṃ bhinnānām</seg> <seg type="pāda" n="b">abhidheyaiḥ parasparam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">varṇānāṃ yaḥ punarvādo</seg> <seg type="pāda" n="d">yamakaṃ tannigadyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.18">
<l><seg type="pāda" n="a">pratītaśabdamojasvi</seg> <seg type="pāda" n="b">suśliṣṭapadasandhi ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prasādi svabhidhānaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">yamakaṃ kṛtināṃ matam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.19">
<l><seg type="pāda" n="a">nānādhātvarthagambhīrā</seg> <seg type="pāda" n="b">yamakavyapadeśinī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prahelikā sā hyuditā</seg> <seg type="pāda" n="d">rāmaśarmācyutottare</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.20">
<l><seg type="pāda" n="a">kāvyānyapi yadīmāni</seg> <seg type="pāda" n="b">vyākhyāgamyāni śāstravat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">utsavaḥ sudhiyāmeva</seg> <seg type="pāda" n="d">hanta durmedhaso hatāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.21">
<l><seg type="pāda" n="a">upamānena yattattvam</seg> <seg type="pāda" n="b">upameyasya rūpyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">guṇānāṃ samatāṃ dṛṣṭvā</seg> <seg type="pāda" n="d">rūpakaṃ nāma tadviduḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.22">
<l><seg type="pāda" n="a">samastavastuviṣayam</seg> <seg type="pāda" n="b">ekadeśavivarti ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dvidhā rūpakamuddiṣṭam</seg> <seg type="pāda" n="d">etattaccocyate yathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.23">
<l><seg type="pāda" n="a">śīkarāmbhomadasṛjas</seg> <seg type="pāda" n="b">tuṅgā jaladadantinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">niryānto madayantīme</seg> <seg type="pāda" n="d">śakrakārmukavāraṇāḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>madayantīme śakrakārmukavāraṇāḥ] \edM(conj); maṇḍayantīme śakrakārmukakānanam \edB; madayantīme śakrakārmukakāraṇam \edBGa</note>

<lg xml:id="Bh_2.24">
<l><seg type="pāda" n="a">taḍidvalayakakṣyāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">balākāmālabhāriṇām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">payomucāṃ dhvanirdhīro</seg> <seg type="pāda" n="d">dunoti mama tāṃ priyām</seg> //</l>
</lg>

<note>taḍidvalaya@] \edB; taṭidvalaya@ \edM</note>

<lg xml:id="Bh_2.25">
<l><seg type="pāda" n="a">ādimadhyāntaviṣayaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tridhā dīpakamiṣyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ekasyaiva tryavasthatvād</seg> <seg type="pāda" n="d">iti tadbhidyate tridhā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.26">
<l><seg type="pāda" n="a">amūni kurvate 'nvarthām</seg> <seg type="pāda" n="b">asyākhyāmarthadīpanāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tribhirnidarśanaiścedaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tridhā nirdiśyate yathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.27">
<l><seg type="pāda" n="a">mado janayati prītiṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sānaṅgaṃ mānabhaṅguram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa priyāsaṃgamotkaṇṭhāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sāsahyāṃ manasaḥ śucam</seg> //</l>
</lg>

<note>sānaṅgaṃ] \edM\edB; sānalāṃ \edBKa</note>

<lg xml:id="Bh_2.28">
<l><seg type="pāda" n="a">mālinīraṃśukabhṛtaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">striyo 'laṃkurute madhuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hārītaśukavācaśca</seg> <seg type="pāda" n="d">bhūdharāṇāmupatyakāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.29">
<l><seg type="pāda" n="a">cīrīmavatīraraṇyānīḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">saritaḥ śuṣyadambhasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pravāsināṃ ca cetāṃsi</seg> <seg type="pāda" n="d">śucirantaṃ ninīṣati</seg> //</l>
</lg>

<note>cīrī@] \edM\edB; carī@ \edBKa</note>

<lg xml:id="Bh_2.30">
<l><seg type="pāda" n="a">viruddhenopamānena</seg> <seg type="pāda" n="b">deśakālakriyādibhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">upameyasya yatsāmyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">guṇaleśena sopamā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.31">
<l><seg type="pāda" n="a">yathevaśabdau sādṛśyam</seg> <seg type="pāda" n="b">āhaturvyatirekiṇoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dūrvākāṇḍamiva śyāmaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tanvī śyāmālatā yathā</seg> //</l>
</lg>

<note>śyāmaṃ] \edM\edB; śyāmā \edBGha</note>
<note>śyāmālatā] \edM\edB; śyāmalatā \edBGa\edBGha</note>

<lg xml:id="Bh_2.32">
<l><seg type="pāda" n="a">vinā yathevaśabdābhyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">samāsābhihitā parā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathā kamalapatrākṣī</seg> <seg type="pāda" n="d">śaśāṅkavadaneti ca</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.33">
<l><seg type="pāda" n="a">vatināpi kriyāsāmyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tadvadevābhidhīyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dvijātivadadhīte 'sau</seg> <seg type="pāda" n="d">guruvaccānuśāsti naḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.34">
<l><seg type="pāda" n="a">samānavastunyāsena</seg> <seg type="pāda" n="b">prativastūpamocyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathevānabhidhāne 'pi</seg> <seg type="pāda" n="d">guṇasāmyapratītitaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.35">
<l><seg type="pāda" n="a">sādhusādhāraṇatvādir</seg> <seg type="pāda" n="b">guṇo 'tra vyatiricyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa sāmyamāpādayati</seg> <seg type="pāda" n="d">virodhe 'pi tayoryathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.36">
<l><seg type="pāda" n="a">kiyantaḥ santi guṇinaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sādhusādhāraṇaśriyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svādupākaphalānamrāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kiyanto vādhvaśākhinaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.37">
<l><seg type="pāda" n="a">yaduktaṃ triprakāratvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tasyāḥ kaiścinmahātmabhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nindāpraśaṃsācikhyāsā</seg><seg type="pāda" n="d">bhedādatrābhidhīyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.38">
<l><seg type="pāda" n="a">sāmānyaguṇanirdeśāt</seg> <seg type="pāda" n="b">trayamapyuditaṃ nanu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mālopamādiḥ sarvo 'pi</seg> <seg type="pāda" n="d">na jyāyān vistaro mudhā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.39">
<l><seg type="pāda" n="a">hīnatāsambhavo liṅga</seg><seg type="pāda" n="b">vacobhedo viparyayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">upamānādhikatvaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">tenāsadṛśatāpi ca</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.40">
<l><seg type="pāda" n="a">ta eta upamādoṣāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sapta medhāvinoditāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sodāharaṇalakṣmāṇo</seg> <seg type="pāda" n="d">varṇyante 'tra ca te pṛthak</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.41">
<l><seg type="pāda" n="a">sa mārutākampitapītavāsā</seg> <seg type="pāda" n="b">bibhratsalīlaṃ śaśibhāsamabjam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yadupravīraḥ pragṛhītaśārṅgaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sendrāyudho megha ivābabhāse</seg> //</l>
</lg>

<note>cited by Namisādhu ad Kāvālaṅkāra of Rudraṭa 11:24 with śaśibhāsi śaṅkham (lectio facilior?)</note>

<lg xml:id="Bh_2.42">
<l><seg type="pāda" n="a">śakracāpagrahādatra</seg> <seg type="pāda" n="b">darśitaṃ kila kārmukam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vāsaḥśaṅkhānupādānād</seg> <seg type="pāda" n="d">dhīnamityabhidhīyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.43">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvaṃ sarveṇa sārūpyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nāsti bhāvasya kasyacit</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathopapatti kṛtibhir</seg> <seg type="pāda" n="d">upamāsu prayujyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.44">
<l><seg type="pāda" n="a">akhaṇḍamaṇḍalaḥ kvenduḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kva kāntānanamadyuti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yatkiṃcitkāntisāmānyāc</seg> <seg type="pāda" n="d">chaśinaivopamīyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.45">
<l><seg type="pāda" n="a">kiṃ ca kāvyāni neyāni</seg> <seg type="pāda" n="b">lakṣaṇena mahātmanām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dṛṣṭaṃ vā sarvasārūpyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">rājamitre yathoditam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.46">
<l><seg type="pāda" n="a">sūryāṃśasaṃmīlitalocaneṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">dīneṣu padmānilanirmadeṣu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sādhvyaḥ svageheṣviva bhartṛhīnāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kekā vineśuḥ śikhināṃ mukheṣu</seg> //</l>
</lg>

<note>vineśuḥ] \edM\edB; vineduḥ \edBKa</note>
<note>This verse is cited by Vāmana in his Kāvyālaṅkārasūtravṛtti ad 4.2.10</note>

<lg xml:id="Bh_2.47">
<l><seg type="pāda" n="a">niṣpeturāsyādiva tasya dīptāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śarā dhanurmaṇḍalamadhyabhājaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jājvalyamānā iva vāridhārā</seg> <seg type="pāda" n="d">dinārdhabhājaḥ pariveṣiṇo 'rkāt</seg> //</l>
</lg>

śākavardhanasya
<note>[illustration of asambhava; quoted in the 10th ullāsa of Mammaṭa's Kāvyaprakāśa]</note>

<lg xml:id="Bh_2.48">
<l><seg type="pāda" n="a">kathaṃ pāto 'mbudhārāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jvalantīnāṃ vivasvataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">asambhavādayaṃ yuktyā</seg> <seg type="pāda" n="d">tenāsambhava ucyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.49">
<l><seg type="pāda" n="a">tatrāsambhavinārthena</seg> <seg type="pāda" n="b">kaḥ kuryādupamāṃ kṛtī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ko nāma vahninaupamyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kurvīta śaśalakṣmaṇaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.50">
<l><seg type="pāda" n="a">yasyātiśayavānarthaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kathaṃ so 'sambhavo mataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iṣṭaṃ cātiśayārthatvam</seg> <seg type="pāda" n="d">upamotprekṣayoryathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.51">
<l><seg type="pāda" n="a">puñjībhūtamiva dhvāntam</seg> <seg type="pāda" n="b">eṣa bhāti mataṅgajaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saraḥ śaratprasannāmbho</seg> <seg type="pāda" n="d">nabhaḥkhaṇḍamivojjhitam</seg> //</l>
</lg>

<note>Note that, for Bhāmaha, liṅgabheda is not a problem in upamās if the genders are masculine and neuter, as he explains below (2:57).</note>

<lg xml:id="Bh_2.52">
<l><seg type="pāda" n="a">atha liṅgavacobhedāv</seg> <seg type="pāda" n="b">ucyete saviparyayau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hīnādhikatvāt sa dvedhā</seg> <seg type="pāda" n="d">trayamapyucyate yathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.53">
<l><seg type="pāda" n="a">avigāhyo 'si nārīṇām</seg> <seg type="pāda" n="b">ananyamanasāmapi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viṣamopalabhinnormir</seg> <seg type="pāda" n="d">āpagevottitīrṣataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.54">
<l><seg type="pāda" n="a">kvacidagre prasaratā</seg> <seg type="pāda" n="b">kvacidāpatya nighnatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śuneva sāraṅgakulaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tvayā bhinnaṃ dviṣāṃ balam</seg> //</l>
</lg>

<note>\edM\ notes that the verse is cited in Keśavamiśra's Alaṅkāraśekhara (V.1)</note>

<lg xml:id="Bh_2.55">
<l><seg type="pāda" n="a">ayaṃ padmāsanāsīnaś</seg> <seg type="pāda" n="b">cakravāko virājate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yugādau bhagavān brahmā</seg> <seg type="pāda" n="d">vinirmitsuriva prajāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.56">
<l><seg type="pāda" n="a">nanūpamīyate pāṇiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kamalena vikāsinā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">adharo vidrumaccheda</seg><seg type="pāda" n="d">bhāsā bimbaphalena ca</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.57">
<l><seg type="pāda" n="a">ucyate kāmamastīdaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kiṃ tu strīpuṃsayorayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vidhirnābhimato 'nyaistu</seg> <seg type="pāda" n="d">trayāṇāmapi neṣyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.58">
<l><seg type="pāda" n="a">sa pītavāsāḥ pragṛhītaśārṅgo</seg> <seg type="pāda" n="b">manojñabhīmaṃ vapurāpa kṛṣṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śatahradendrāyudhavānniśāyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃsṛjyamānaḥ śaśineva meghaḥ</seg> //</l>
</lg>

rāmaśarmaṇaḥ
<lg xml:id="Bh_2.59">
<l><seg type="pāda" n="a">śaśino grahaṇādetad</seg> <seg type="pāda" n="b">ādhikyaṃ kila na hyayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirdiṣṭa upameye 'rthe</seg> <seg type="pāda" n="d">vācyo vā jalajo 'tra tu</seg> //</l>
</lg>

<note>jalajo] \edM; jalado \edB</note>
<note>jalaja must refer here to the conch.</note>

<lg xml:id="Bh_2.60">
<l><seg type="pāda" n="a">na sarvasārūpyamiti</seg> <seg type="pāda" n="b">vistareṇodito vidhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">abhiprāyātkavernātra</seg> <seg type="pāda" n="d">vidheyā jalaje matiḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>Bhāmaha might be intending to convey that he is not dogmatic on the point by suggesting that Rāmaśarman might have intended the imbalance.</note>

<lg xml:id="Bh_2.61">
<l><seg type="pāda" n="a">ādhikyamupamānānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nyāyyaṃ nādhikatā bhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gokṣīrakundahalināṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">viśuddhyā sadṛśaṃ yaśaḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>nyāyyaṃ] \edM\edB; nyāyyā \edBGha</note>

<lg xml:id="Bh_2.62">
<l><seg type="pāda" n="a">ekenaivopamānena</seg> <seg type="pāda" n="b">nanu sādṛśyamucyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">uktārthasya prayogo hi</seg> <seg type="pāda" n="d">gurumarthaṃ na puṣyati</seg> //</l>
</lg>

<note>ekenai@] \edM\edB; etenai@ \edBGa</note>
<note>No answer given to this objection.</note>

<lg xml:id="Bh_2.63">
<l><seg type="pāda" n="a">vane 'tha tasminvanitānuyāyinaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pravṛttadānārdrakaṭā mataṅgajāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vicitrabarhābharaṇāśca barhiṇo</seg> <seg type="pāda" n="d">babhurdivīvāmalavigrahā grahāḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>Quoted by Namisādhu ad Rudraṭa's Kāvyālaṅkāra 11:24, reading vanitāvihāriṇaḥ prabhinnadānārdrakaṭā mataṅgajāḥ</note>

<lg xml:id="Bh_2.64">
<l><seg type="pāda" n="a">grahairapi gajādīnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yadi sādṛśyamucyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathāpi teṣāṃ tairasti</seg> <seg type="pāda" n="d">kāntirvāpyugratāpi vā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.65">
<l><seg type="pāda" n="a">ityukta upamābhedo</seg> <seg type="pāda" n="b">vakṣyate cāparaḥ punaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">upamāderalaṃkārād</seg> <seg type="pāda" n="d">viśeṣo 'nyo 'bhidhīyate</seg> //</l>
</lg>

<note>[apare ṣaḍalaṃkārāḥ]</note>

<lg xml:id="Bh_2.66">
<l><seg type="pāda" n="a">ākṣepo 'rthāntaranyāso</seg> <seg type="pāda" n="b">vyatireko vibhāvanā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samāsātiśayoktī ca</seg> <seg type="pāda" n="d">ṣaḍalaṃkṛtayo 'parāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.67">
<l><seg type="pāda" n="a">vakṣyamāṇoktaviṣayas</seg> <seg type="pāda" n="b">tatrākṣepo dvidhā mataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ekarūpatayā śeṣā</seg> <seg type="pāda" n="d">nirdekṣyante yathākramam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.68">
<l><seg type="pāda" n="a">pratiṣedha iveṣṭasya</seg> <seg type="pāda" n="b">yo viśeṣābhidhitsayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ākṣepa iti taṃ santaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śaṃsanti dvividhaṃ yathā</seg> //</l>
</lg>

<note>ākṣepa iti] \edM\edB; ākṣepamiti GNOLI</note>

<lg xml:id="Bh_2.69">
<l><seg type="pāda" n="a">ahaṃ tvāṃ yadi nekṣeya</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣaṇamapyutsukā tataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iyadevāstvato 'nyena</seg> <seg type="pāda" n="d">kimuktenāpriyeṇa te</seg> //</l>
</lg>

<note>tvāṃ] \edM\edB; tvā \edBGa</note>
<note>iyadevāstvato 'nyena] \edM\edB; iyadevāstu vānyena \GNOLI</note>
<note>[thus vakṣyamāṇaviṣaya ākṣepa]</note>

<lg xml:id="Bh_2.70">
<l><seg type="pāda" n="a">svavikramākrāntabhuvaś</seg> <seg type="pāda" n="b">citraṃ yanna tavoddhatiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ko vā heturalaṃ sindhor</seg> <seg type="pāda" n="d">vikārakaraṇaṃ prati</seg> //</l>
</lg>

<note>svavikramākrānta@] \edM; svavikramānta@ \edB\unmetrical</note>
<note>ko vā heturalaṃ] \edGnoli; ko vā seturalaṃ \edM\edB</note>

<lg xml:id="Bh_2.71">
<l><seg type="pāda" n="a">upanyasanamanyasya</seg> <seg type="pāda" n="b">yadarthasyoditādṛte</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jñeyaḥ so 'rthāntaranyāsaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pūrvārthānugato yathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.72">
<l><seg type="pāda" n="a">parānīkāni bhīmāni</seg> <seg type="pāda" n="b">vivikṣorna tava vyathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sādhu vāsādhu vāgāmi</seg> <seg type="pāda" n="d">puṃsāmātmaiva śaṃsati</seg> //</l>
</lg>

<note>CHECK Namisādhu on Rudraṭa's Kāvyālaṅkāra ad 8:24</note>

<lg xml:id="Bh_2.73">
<l><seg type="pāda" n="a">hiśabdenāpi hetvartha</seg><seg type="pāda" n="b">prathanāduktasiddhaye</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ayamarthāntaranyāsaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sutarāṃ vyajyate yathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.74">
<l><seg type="pāda" n="a">vahanti girayo meghān</seg> <seg type="pāda" n="b">abhyupetān gurūnapi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">garīyāneva hi gurūn</seg> <seg type="pāda" n="d">bibharti praṇayāgatān</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.75">
<l><seg type="pāda" n="a">upamānavato 'rthasya</seg> <seg type="pāda" n="b">yadviśeṣanidarśanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vyatirekaṃ tamicchanti</seg> <seg type="pāda" n="d">viśeṣāpādanādyathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.76">
<l><seg type="pāda" n="a">sitāsite pakṣmavatī</seg> <seg type="pāda" n="b">netre te tāmrarājinī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ekāntaśubhraśyāme tu</seg> <seg type="pāda" n="d">puṇḍarīkāsitotpale</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.77">
<l><seg type="pāda" n="a">kriyāyāḥ pratiṣedhe yā</seg> <seg type="pāda" n="b">tatphalasya vibhāvanā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jñeyā vibhāvanaivāsau</seg> <seg type="pāda" n="d">samādhau sulabhe sati</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.78">
<l><seg type="pāda" n="a">apītamattāḥ śikhino</seg> <seg type="pāda" n="b">diśo 'nutkaṇṭhitākulāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nīpo 'viliptasurabhir</seg> <seg type="pāda" n="d">abhraṣṭakaluṣaṃ jalam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.79">
<l><seg type="pāda" n="a">yatrokte gamyate 'nyo 'rthas</seg> <seg type="pāda" n="b">tatsamānaviśeṣaṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sā samāsoktiruddiṣṭā</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃkṣiptārthatayā yathā</seg> //</l>
</lg>

<note>saṃkṣiptārthatayā yathā] \edM\edB; saṃkṣiptārthā yathā tathā \edBKa</note>

<lg xml:id="Bh_2.80">
<l><seg type="pāda" n="a">skandhavānṛjuravyālaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sthiro 'nekamahāphalaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jātastarurayaṃ coccaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pātitaśca nabhasvatā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.81">
<l><seg type="pāda" n="a">nimittato vaco yattu</seg> <seg type="pāda" n="b">lokātikrāntagocaram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">manyante 'tiśayoktiṃ tām</seg> <seg type="pāda" n="d">alaṅkāratayā yathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.82">
<l><seg type="pāda" n="a">svapuṣpacchavihāriṇyā</seg> <seg type="pāda" n="b">candrabhāsā tirohitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anvamīyanta bhṛṅgāli</seg><seg type="pāda" n="d">vācā saptacchadadrumāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.83">
<l><seg type="pāda" n="a">apāṃ yadi tvakchithilā</seg> <seg type="pāda" n="b">cyutā syāt phaṇināmiva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadā śuklāṃśukāni syur</seg> <seg type="pāda" n="d">aṅgeṣvambhasi yoṣitām</seg> //</l>
</lg>

<note>@śukāni syuraṅge@] \edM\edB; @śukāny āsann aṅge@ GNOLI</note>

<lg xml:id="Bh_2.84">
<l><seg type="pāda" n="a">ityevamādiruditā</seg> <seg type="pāda" n="b">guṇātiśayayogataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvaivātiśayoktistu</seg> <seg type="pāda" n="d">tarkayettāṃ yathāgamam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.85">
<l><seg type="pāda" n="a">saiṣa sarvaiva vakroktir</seg> <seg type="pāda" n="b">anayārtho vibhāvyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yatno 'syāṃ kavinā kāryaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">ko 'laṅkāro 'nayā vinā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.86">
<l><seg type="pāda" n="a">hetuśca sūkṣmo leśo 'tha</seg> <seg type="pāda" n="b">nālaṃkāratayā mataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samudāyābhidhānasya</seg> <seg type="pāda" n="d">vakroktyanabhidhānataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.87">
<l><seg type="pāda" n="a">gato 'stamarko bhātīndur</seg> <seg type="pāda" n="b">yānti vāsāya pakṣiṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ityevamādi kiṃ kāvyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vārtāmenāṃ pracakṣate</seg> //</l>
</lg>

<note>Cited by Daṇḍin in Kāvyādarśa 2:244</note>

<lg xml:id="Bh_2.88">
<l><seg type="pāda" n="a">yathāsaṃkhyamathotprekṣām</seg> <seg type="pāda" n="b">alaṅkāradvayaṃ viduḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃkhyānamiti medhāvin</seg><seg type="pāda" n="d">otprekṣābhihitā kvacit</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.89">
<l><seg type="pāda" n="a">bhūyasāmupadiṣṭānām</seg> <seg type="pāda" n="b">arthānāmasadharmaṇām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kramaśo yo 'nunirdeśo</seg> <seg type="pāda" n="d">yathāsaṃkhyaṃ taducyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.90">
<l><seg type="pāda" n="a">padmendubhṛṅgamātaṅga</seg><seg type="pāda" n="b">puṃskokilakalāpinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vaktrakāntīkṣaṇagati</seg><seg type="pāda" n="d">vāṇīvālaistvayā jitāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.91">
<l><seg type="pāda" n="a">avivakṣitasāmānyā</seg> <seg type="pāda" n="b">kiṃciccopamayā saha</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">atadguṇakriyāyogād</seg> <seg type="pāda" n="d">utprekṣātiśayānvitā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.92">
<l><seg type="pāda" n="a">kiṃśukavyapadeśena</seg> <seg type="pāda" n="b">tarumāruhya sarvataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dagdhādagdhamaraṇyānyāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">paśyatīva vibhāvasuḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.93">
<l><seg type="pāda" n="a">svabhāvoktiralaṅkāra</seg> <seg type="pāda" n="b">iti kecit pracakṣate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">arthasya tadavasthatvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">svabhāvo 'bhihito yathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.94">
<l><seg type="pāda" n="a">ākrośannāhvayannanyān</seg> <seg type="pāda" n="b">ādhāvanmaṇḍalai rudan</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gā vārayati daṇḍena</seg> <seg type="pāda" n="d">ḍimbhaḥ sasyāvatāraṇīḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>maṇḍalai rudan] \edM; maṇḍalairnudan \edB</note>
<note>sasyā@] \edM; śasyā@ \edB</note>

<lg xml:id="Bh_2.95">
<l><seg type="pāda" n="a">samāsenoditamidaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dhīkhedāyaiva vistaraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">asaṃgṛhītamapyanyad</seg> <seg type="pāda" n="d">abhyūhyamanayā diśā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_2.96">
<l><seg type="pāda" n="a">svayaṃ kṛtaireva nidarśanairiyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mayā prakḷptā khalu vāgalaṅkṛtiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ataḥ paraṃ cāruranekadhāparo</seg> <seg type="pāda" n="d">girāmalaṅkāravidhirvidhāsyate</seg> //</l>
</lg>

<trailer>iti bhāmahālaṅkāre dvitīyaḥ paricchedaḥ</trailer>
</div>
<div type="pariccheda" n="3">
<head>tṛtīyaḥ paricchedaḥ</head>
<lg xml:id="Bh_3.1">
<l><seg type="pāda" n="a">preyo rasavadūrjasvi</seg> <seg type="pāda" n="b">paryāyoktaṃ samāhitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dviprakāramudāttaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">bhedaiḥ śliṣṭamapi tribhiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_3.2">
<l><seg type="pāda" n="a">apahnutiṃ viśeṣoktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">virodhaṃ tulyayogitām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aprastutapraśaṃsāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">vyājastutinidarśane</seg> //</l>
</lg>

<note>virodhaṃ] \edM; viśeṣaṃ \edB</note>

<lg xml:id="Bh_3.3">
<l><seg type="pāda" n="a">upamārūpakaṃ cānyad</seg> <seg type="pāda" n="b">upameyopamāmapi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sahoktiparivṛttī ca</seg> <seg type="pāda" n="d">sasaṃdehamananvayam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_3.4">
<l><seg type="pāda" n="a">utprekṣāvayavaṃ cānye</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃsṛṣṭimapi cāpare</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhāvikatvaṃ ca nijagur</seg> <seg type="pāda" n="d">alaṃkāraṃ sumedhasaḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>saṃsṛṣṭimapi] \edM; saṃsṛṣṭamapi \edB</note>

<lg xml:id="Bh_3.5">
<l><seg type="pāda" n="a">preyo gṛhāgataṃ kṛṣṇam</seg> <seg type="pāda" n="b">avādīdviduro yathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">adya yā mama govinda</seg> <seg type="pāda" n="d">jātā tvayi gṛhāgate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">kālenaiṣā bhavet prītis</seg> <seg type="pāda" n="f">tavaivāgamanāt punaḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>Cited by Daṇḍin as Kāvyādarśa 2:276</note>
<note>Cf. verse relegated to appendix of Crit. Ed. of Mahābhārata:</note>
<note>5.90.28</note>
<note>After 28, K4 B Dn</note>
<note>Ds D2 (marg.).3-9 ins.:</note>
<note>05*0417_01 yā me prītiḥ puṣkarākṣa tvaddarśanasamudbhavā</note>
<note>05*0417_02 sā kim ākhyāyate tubhyam antarātmāsi dehinām</note>

<lg xml:id="Bh_3.6">
<l><seg type="pāda" n="a">rasavaddarśitaspaṣṭa</seg><seg type="pāda" n="b">śṛṅgārādirasaṃ yathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">devī samāgamaddharma</seg> <seg type="pāda" n="d">maskariṇyatirohitā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_3.7">
<l><seg type="pāda" n="a">ūrjasvi karṇena yathā</seg> <seg type="pāda" n="b">pārthāya punarāgataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dviḥ sandadhāti kiṃ karṇaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śalyetyahirapākṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_3.8">
<l><seg type="pāda" n="a">paryāyoktaṃ yadanyena</seg> <seg type="pāda" n="b">prakāreṇābhidhīyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">uvāca ratnāharaṇe</seg> <seg type="pāda" n="d">caidyaṃ śārṅgadhanuryathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_3.9">
<l><seg type="pāda" n="a">gṛheṣvadhvasu vā nānnaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhuñjmahe yadadhītinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na bhuñjate dvijāstacca</seg> <seg type="pāda" n="d">rasadānanivṛttaye</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_3.10">
<l><seg type="pāda" n="a">samāhitaṃ rājamitre</seg> <seg type="pāda" n="b">yathā kṣatriyayoṣitām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rāmaprasattyai yāntīnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">puro 'dṛśyata nāradaḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>@prasattyai] \edM; @prasaktyai \edB</note>

<lg xml:id="Bh_3.11">
<l><seg type="pāda" n="a">udāttaṃ śaktimān rāmo</seg> <seg type="pāda" n="b">guruvākyānurodhakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vihāyopanataṃ rājyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yathā vanamupāgatam</seg> //</l>
</lg>

<note>udāttaṃ] \edM; udātta@ \edB</note>
<note>vihāyopanataṃ] \edM\edB; vihāyopavanaṃ \edBGa</note>

<lg xml:id="Bh_3.12">
<l><seg type="pāda" n="a">etadevāpare 'nyena</seg> <seg type="pāda" n="b">vyākhyānenānyathā viduḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nānāratnādiyuktaṃ yat</seg> <seg type="pāda" n="d">tatkilodāttamucyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_3.13">
<l><seg type="pāda" n="a">cāṇakyo naktamupayānn</seg> <seg type="pāda" n="b">andakrīḍāgṛhaṃ yathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śaśikāntopalacchannaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">viveda payasāṃ kaṇaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>kaṇaiḥ] \edM; ga(ka?)ṇaiḥ \edB</note>

<lg xml:id="Bh_3.14">
<l><seg type="pāda" n="a">upamānena yattattvam</seg> <seg type="pāda" n="b">upameyasya sādhyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">guṇakriyābhyāṃ nāmnā ca</seg> <seg type="pāda" n="d">śliṣṭaṃ tadabhidhīyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_3.15">
<l><seg type="pāda" n="a">lakṣaṇaṃ rūpake 'pīdaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">lakṣyate kāmamatra tu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iṣṭaḥ prayogo yugapad</seg> <seg type="pāda" n="d">upamānopameyayoḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>Could iṣṭaḥ be a corruption of śliṣṭaḥ ?</note>

<lg xml:id="Bh_3.16">
<l><seg type="pāda" n="a">śīkarāmbhomadasṛjas</seg> <seg type="pāda" n="b">tuṅgā jaladadantinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ityatra meghakariṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nirdeśaḥ kriyate samam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_3.17">
<l><seg type="pāda" n="a">śleṣādevārthavacasor</seg> <seg type="pāda" n="b">asya ca kriyate bhidā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatsahoktyupamāhetu</seg><seg type="pāda" n="d">nirdeśāttrividhaṃ yathā</seg> //</l>
</lg>

<note>@hetunirdeśāttrividhaṃ] \edM; @hetunirdeśāt kramaśo \edB; @heturnirdeśāt kramaśo \edBGha</note>

<lg xml:id="Bh_3.18">
<l><seg type="pāda" n="a">chāyāvanto gatavyālāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">svārohāḥ phaladāyinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mārgadrumā mahāntaśca</seg> <seg type="pāda" n="d">pareṣāmeva bhūtaye</seg> //</l>
</lg>

<note>[---a combination of śliṣṭa and sahokti]</note>

<lg xml:id="Bh_3.19">
<l><seg type="pāda" n="a">unnatā lokadayitā</seg> <seg type="pāda" n="b">mahāntaḥ prājyavarṣiṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śamayanti kṣitestāpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">surājāno ghanā iva</seg> //</l>
</lg>

<note>[---a combination of śliṣṭa and upamā]</note>

<lg xml:id="Bh_3.20">
<l><seg type="pāda" n="a">ratnavattvādagādhatvāt</seg> <seg type="pāda" n="b">svamaryādāvilaṅghanāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bahusattvāśrayatvācca</seg> <seg type="pāda" n="d">sadṛśastvamudanvatā</seg> //</l>
</lg>

<note>[---a combination of śliṣṭa and hetunirdeśa]</note>

<lg xml:id="Bh_3.21">
<l><seg type="pāda" n="a">apahnutirabhīṣṭā ca</seg> <seg type="pāda" n="b">kiṃcidantargatopamā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhūtārthāpahnavādasyāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kriyate cābhidhā yathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_3.22">
<l><seg type="pāda" n="a">neyaṃ virauti bhṛṅgālī</seg> <seg type="pāda" n="b">madena mukharā muhuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ayamākṛṣyamāṇasya</seg> <seg type="pāda" n="d">kandarpadhanuṣo dhvaniḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>ayamākṛṣyamāṇasya] \edM\edB; ayamākrandamāṇasya \edBGa</note>

<lg xml:id="Bh_3.23">
<l><seg type="pāda" n="a">ekadeśasya vigame</seg> <seg type="pāda" n="b">yā guṇāntarasaṃsthitiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viśeṣaprathanāyāsau</seg> <seg type="pāda" n="d">viśeṣoktirmatā yathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_3.24">
<l><seg type="pāda" n="a">sa ekastrīṇi jayati</seg> <seg type="pāda" n="b">jaganti kusumāyudhaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">haratāpi tanuṃ yasya</seg> <seg type="pāda" n="d">śambhunā na hṛtaṃ balam</seg> //</l>
</lg>

<note>Contrast with vibhāvanā of 2:77.</note>

<lg xml:id="Bh_3.25">
<l><seg type="pāda" n="a">guṇasya vā kriyāyā vā</seg> <seg type="pāda" n="b">viruddhānyakriyābhidhā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yā viśeṣābhidhānāya</seg> <seg type="pāda" n="d">virodhaṃ taṃ vidurbudhāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_3.26">
<l><seg type="pāda" n="a">upāntarūḍhopavanac</seg><seg type="pāda" n="b">chāyāśītāpi dhūrasau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vidūradeśānapi vaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">santāpayati vidviṣaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_3.27">
<l><seg type="pāda" n="a">nyūnasyāpi viśiṣṭena</seg> <seg type="pāda" n="b">guṇasāmyavivakṣayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tulyakāryakriyāyogād</seg> <seg type="pāda" n="d">ityuktā tulyayogitā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_3.28">
<l><seg type="pāda" n="a">śeṣo himagiristvaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">mahānto guravaḥ sthirāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yadalaṅghitamaryādāś</seg> <seg type="pāda" n="d">calantīṃ bibhṛtha kṣitim</seg> //</l>
</lg>

<note>Cited in the Dhvanyāloka</note>

<lg xml:id="Bh_3.29">
<l><seg type="pāda" n="a">adhikārādapetasya</seg> <seg type="pāda" n="b">vastuno 'nyasya yā stutiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aprastutapraśaṃseti</seg> <seg type="pāda" n="d">sā caivaṃ kathyate yathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_3.30">
<l><seg type="pāda" n="a">prīṇitapraṇayi svādu</seg> <seg type="pāda" n="b">kāle pariṇataṃ bahu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vinā puruṣakāreṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">phalaṃ paśyata śākhinām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_3.31">
<l><seg type="pāda" n="a">dūrādhikaguṇastotra</seg><seg type="pāda" n="b">vyapadeśena tulyatām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃcidvidhitsoryā nindā</seg> <seg type="pāda" n="d">vyājastutirasau yathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_3.32">
<l><seg type="pāda" n="a">rāmaḥ saptābhinat sālān</seg> <seg type="pāda" n="b">giriṃ krauñcaṃ bhṛgūttamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śatāṃśenāpi bhavatā</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ tayoḥ sadṛśaṃ kṛtam</seg> //</l>
</lg>

<note>sālān] \edM; sā(tā?)lān \edB</note>

<lg xml:id="Bh_3.33">
<l><seg type="pāda" n="a">kriyayaiva viśiṣṭasya</seg> <seg type="pāda" n="b">tadarthasyopadarśanāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jñeyā nidarśanā nāma</seg> <seg type="pāda" n="d">yathevavatibhirvinā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_3.34">
<l><seg type="pāda" n="a">ayaṃ mandadyutirbhāsvān</seg> <seg type="pāda" n="b">astaṃ prati yiyāsati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">udayaḥ patanāyeti</seg> <seg type="pāda" n="d">śrīmato bodhayannarān</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_3.35">
<l><seg type="pāda" n="a">upamānena tadbhāvam</seg> <seg type="pāda" n="b">upameyasya sādhayan</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yāṃ vadatyupamāmetad</seg> <seg type="pāda" n="d">upamārūpakaṃ yathā</seg> //</l>
</lg>

<note>sādhayan] \edM; sādhayat \edB</note>

<lg xml:id="Bh_3.36">
<l><seg type="pāda" n="a">samagragaganāyāma</seg><seg type="pāda" n="b">mānadaṇḍo rathāṅginaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pādo jayati siddhastrī</seg><seg type="pāda" n="d">mukhendunavadarpaṇaḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>Is it that the foot is first "compared" to a measuring rod and then with a mirror for the faces of the celestial women that makes this upamārūpaka? \edM\ also puzzled.</note>

<lg xml:id="Bh_3.37">
<l><seg type="pāda" n="a">upamānopameyatvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yatra paryāyato bhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">upameyopamāṃ nāma</seg> <seg type="pāda" n="d">bruvate tāṃ yathoditam</seg> //</l>
</lg>

<note>yathoditam] \edM; yathoditām \edB</note>

<lg xml:id="Bh_3.38">
<l><seg type="pāda" n="a">sugandhi nayanānandi</seg> <seg type="pāda" n="b">madirāmadapāṭalam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ambhojamiva vaktraṃ te</seg> <seg type="pāda" n="d">tvadāsyamiva paṅkajam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_3.39">
<l><seg type="pāda" n="a">tulyakāle kriye yatra</seg> <seg type="pāda" n="b">vastudvayasamāśraye</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">padenaikena kathyate</seg> <seg type="pāda" n="d">sahoktiḥ sā matā yathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_3.40">
<l><seg type="pāda" n="a">himapātāviladiśo</seg> <seg type="pāda" n="b">gāḍhāliṅganahetavaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vṛddhimāyānti yāminyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmināṃ prītibhiḥ saha</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_3.41">
<l><seg type="pāda" n="a">viśiṣṭasya yadādānam</seg> <seg type="pāda" n="b">anyāpohena vastunaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">arthāntaranyāsavatī</seg> <seg type="pāda" n="d">parivṛttirasau yathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_3.42">
<l><seg type="pāda" n="a">pradāya vittamarthibhyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sa yaśodhanamāadita</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">satāṃ viśvajanīnānām</seg> <seg type="pāda" n="d">idamaskhalitaṃ vratam</seg> //</l>
</lg>

<note>(ādita is an aorist of ādā)</note>
<note>yaśodhanamādita] \edM; yaśodhanamāditaḥ \edB</note>


<lg xml:id="Bh_3.43">
<l><seg type="pāda" n="a">upamānena tattvaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">bhedaṃ ca vadataḥ punaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sasandehaṃ vacaḥ stutyai</seg> <seg type="pāda" n="d">sasandehaṃ viduryathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_3.44">
<l><seg type="pāda" n="a">kimayaṃ śaśī na sa divā virājate</seg> <seg type="pāda" n="b">kusumāyudho na dhanurasya kausumam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iti vismayādvimṛśato 'pi me matis</seg> <seg type="pāda" n="d">tvayi vīkṣate na labhate 'rthaniścayam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_3.45">
<l><seg type="pāda" n="a">yatra tenaiva tasya syād</seg> <seg type="pāda" n="b">upamānopameyatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">asādṛśyavivakṣātas</seg> <seg type="pāda" n="d">tamityāhurananvayam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_3.46">
<l><seg type="pāda" n="a">tāmbūlarāgavalayaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sphuraddaśanadīdhiti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">indīvarābhanayanaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">taveva vadanaṃ tava</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_3.47">
<l><seg type="pāda" n="a">śliṣṭasyārthena saṃyuktaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kiṃcidutprekṣayānvitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rūpakārthena ca punar</seg> <seg type="pāda" n="d">utprekṣāvayavo yathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_3.48">
<l><seg type="pāda" n="a">tulyodayāvasānatvād</seg> <seg type="pāda" n="b">gate 'staṃ prati bhāsvati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vāsāya vāsaraḥ klānto</seg> <seg type="pāda" n="d">viśatīva tamogṛham</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_3.49">
<l><seg type="pāda" n="a">varā vibhūṣā saṃsṛṣṭir</seg> <seg type="pāda" n="b">bahvalaṅkārayogataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">racitā ratnamāleva</seg> <seg type="pāda" n="d">sā caivamuditā yathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_3.50">
<l><seg type="pāda" n="a">gāmbhīryalāvaṇyavator</seg> <seg type="pāda" n="b">yuvayoḥ prājyaratnayoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sukhasevyo janānāṃ tvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">duṣṭagrāho 'mbhasāṃ patiḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>@lāvaṇya@] \edM; @lāghava@ \edB</note>
<note>[---thus saṃsṛṣṭi of śliṣṭa and vyatireka]</note>

<lg xml:id="Bh_3.51">
<l><seg type="pāda" n="a">analaṅkṛtakāntaṃ te</seg> <seg type="pāda" n="b">vadanaṃ vanajadyuti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">niśākṛtaḥ prakṛtyaiva</seg> <seg type="pāda" n="d">cāroḥ kā vāstyalaṅkṛtiḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>niśākṛtaḥ] \edM\edB; niśākṛtaṃ \edBGa</note>
<note>[---thus saṃsṛṣṭi of vibhāvanā, upamā and arthāntaranyāsa]</note>

<lg xml:id="Bh_3.52">
<l><seg type="pāda" n="a">anyeṣāmapi kartavyā</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃsṛṣṭiranayā diśā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiyadudghaṭṭitajñebhyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śakyaṃ kathayituṃ mayā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_3.53">
<l><seg type="pāda" n="a">bhāvikatvamiti prāhuḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prabandhaviṣayaṃ guṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pratyakṣā iva dṛśyante</seg> <seg type="pāda" n="d">yatrārthā bhūtabhāvinaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_3.54">
<l><seg type="pāda" n="a">citrodāttādbhutārthatvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kathāyāḥ svabhinītatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śabdānākulatā ceti</seg> <seg type="pāda" n="d">tasya hetūn pracakṣate</seg> //</l>
</lg>

<note>svabhinītatā] \edM\edB; svavinītatā \edBGha</note>
<note>hetūn] Testimonia (Ruyyaka and Indurāja's comm. on Udbhaṭa's Kāvyālaṅkārasaṅgraha); hetuṃ \edM\edB</note>

<lg xml:id="Bh_3.55">
<l><seg type="pāda" n="a">āśīrapi ca keṣāṃcid</seg> <seg type="pāda" n="b">alaṅkāratayā matā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sauhṛdayyāvirodhoktau</seg> <seg type="pāda" n="d">prayogo 'syāśca tadyathā</seg> //</l>
</lg>

<note>sauhṛdayyā@] \edM; sauhṛdayyā(syā?) \edB</note>

<lg xml:id="Bh_3.56">
<l><seg type="pāda" n="a">asmiñ jahīhi suhṛdi praṇayābhyasūyām</seg> <seg type="pāda" n="b">āśliṣya gāḍhamamumānatamādareṇa</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vindhyaṃ mahāniva ghanaḥ samaye 'bhivarṣann</seg> <seg type="pāda" n="d">ānandajairnayanavāribhirukṣatu tvām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_3.57">
<l><seg type="pāda" n="a">madāndhamātaṅgavibhinnasālā</seg> <seg type="pāda" n="b">hatapravīrā drutabhītapaurāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tvattejasā dagdhasamastaśobhā</seg> <seg type="pāda" n="d">dviṣāṃ puraḥ paśyatu rājalokaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_3.58">
<l><seg type="pāda" n="a">girāmalaṅkāravidhiḥ savistaraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">svayaṃ viniścitya dhiyā mayoditaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anena vāgarthavidāmalaṅkṛtā</seg> <seg type="pāda" n="d">vibhāti nārīva vidagdhamaṇḍanā</seg> //</l>
</lg>

<trailer>iti bhāmahālaṅkāre tṛtīyaḥ paricchedaḥ</trailer>
</div>

<div type="pariccheda" n="4">
<head>caturthaḥ paricchedaḥ</head>
<lg xml:id="Bh_4.1">
<l><seg type="pāda" n="a">apārthaṃ vyarthamekārthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sasaṃśayamapakramam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śabdahīnaṃ yatibhraṣṭaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bhinnavṛttaṃ visandhi ca</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_4.2">
<l><seg type="pāda" n="a">deśakālakalāloka</seg><seg type="pāda" n="b">nyāyāgamavirodhi ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pratijñāhetudṛṣṭānta</seg><seg type="pāda" n="d">hīnaṃ duṣṭaṃ ca neṣyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_4.3">
<l><seg type="pāda" n="a">apārthamityapetārthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sa cārthaḥ padavākyayoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">arthavān varṇasaṃghātaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">suptiṅantaṃ padaṃ punaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_4.4">
<l><seg type="pāda" n="a">padānāmeva saṃghātaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sāpekṣāṇāṃ parasparam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirākāṅkṣaṃ ca tadvākyam</seg> <seg type="pāda" n="d">ekavastunibandhanam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_4.5">
<l><seg type="pāda" n="a">kramavṛttiṣu varṇeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃghātādi na yujyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">buddhau tu sambhavatyetad</seg> <seg type="pāda" n="d">anyatve 'pi pratikṣaṇam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_4.6">
<l><seg type="pāda" n="a">dhīrantyaśabdaviṣayā</seg> <seg type="pāda" n="b">vṛttavarṇāhitasmṛtiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vākyamityāhurapare</seg> <seg type="pāda" n="d">na śabdāḥ kṣaṇanaśvarāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_4.7">
<l><seg type="pāda" n="a">atrāpi bahu vaktavyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jāyate tattu noditam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gurubhiḥ kiṃ vivādena</seg> <seg type="pāda" n="d">yathāprakṛtamucyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_4.8">
<l><seg type="pāda" n="a">samudāyārthaśūnyaṃ yat</seg> <seg type="pāda" n="b">tadapārthakamiṣyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dāḍimāni daśāpūpāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">ṣaḍityādi yathoditam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_4.9">
<l><seg type="pāda" n="a">viruddhārthaṃ mataṃ vyarthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">viruddhaṃ tūpadiśyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pūrvāparārthavyāghātāt</seg> <seg type="pāda" n="d">viparyayakaraṃ yathā</seg> //</l>
</lg>

<note>viruddhārthaṃ] \edM\edBGa; niruddhārthaṃ \edB</note>

<lg xml:id="Bh_4.10">
<l><seg type="pāda" n="a">sakhi mānaṃ priye dhehi</seg> <seg type="pāda" n="b">laghutāmasya mā gamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhartuśchandānuvarttinyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prema ghnanti na hi striyaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_4.11">
<l><seg type="pāda" n="a">upāsitagurutvāttvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vijitendrayaśatruṣu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śreyaso vinayādhānam</seg> <seg type="pāda" n="d">adhunātiṣṭha kevalam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_4.12">
<l><seg type="pāda" n="a">yadabhinnārthamanyonyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tadekārthaṃ pracakṣate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">punaruktamidaṃ prāhur</seg> <seg type="pāda" n="d">anye śabdārthabhedataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_4.13">
<l><seg type="pāda" n="a">na śabdapunaruktaṃ tu</seg> <seg type="pāda" n="b">sthaulyādatropavarṇyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kathamākṣiptacittaḥ sann</seg> <seg type="pāda" n="d">uktamevābhidhāsyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_4.14">
<l><seg type="pāda" n="a">bhayaśokābhyasūyāsu</seg> <seg type="pāda" n="b">harṣavismayayorapi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathāha gaccha gaccheti</seg> <seg type="pāda" n="d">punaruktaṃ na tadviduḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>na tadviduḥ] \edM\edBGa; ca tadviduḥ \edB</note>

<lg xml:id="Bh_4.15">
<l><seg type="pāda" n="a">atrārthapunaruktaṃ yat</seg> <seg type="pāda" n="b">tadevaikārthamiṣyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">uktasya punarākhyāne</seg> <seg type="pāda" n="d">kāryāsambhavato yathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_4.16">
<l><seg type="pāda" n="a">tāmutkamanasaṃ nūnaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">karoti dhvanirambhasām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saudheṣu ghanamuktānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">praṇālīmukhapātinām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_4.17">
<l><seg type="pāda" n="a">śruteḥ sāmānyadharmāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">viśeṣasyānudāhṛteḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">apratiṣṭhaṃ yadatreti</seg> <seg type="pāda" n="d">tajjñānaṃ saṃśayaṃ viduḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>yadatreti tajjñānaṃ] \edM; yadekatra tajjñānaṃ \edB; yadatraijjñānaṃ (yadekatra tajjñānaṃ ?) \edBGa</note>

<lg xml:id="Bh_4.18">
<l><seg type="pāda" n="a">sasaṃśayamiti prāhus</seg> <seg type="pāda" n="b">tatastajjananaṃ vacaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iṣṭaṃ niścitaye vākyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na dolāyeta tadyathā</seg> //</l>
</lg>

<note>dolāyeta] \edM; velāyeti (velāyati?) \edB</note>

<lg xml:id="Bh_4.19">
<l><seg type="pāda" n="a">vyālavanto durārohā</seg> <seg type="pāda" n="b">ratnavantaḥ phalānvitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viṣamā bhūbhṛtastebhyo</seg> <seg type="pāda" n="d">bhayamāśu pramādinām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_4.20">
<l><seg type="pāda" n="a">yathopadeśaṃ kramaśo</seg> <seg type="pāda" n="b">nirdeśo 'tra kramo mataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadapetaṃ viparyāsād</seg> <seg type="pāda" n="d">ityākhyātamapakramam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_4.21">
<l><seg type="pāda" n="a">vidadhānau kirīṭendū</seg> <seg type="pāda" n="b">śyāmābhrahimasacchavī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rathāṅgaśūle bibhrāṇau</seg> <seg type="pāda" n="d">pātāṃ vaḥ śambhuśārṅgiṇau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_4.22">
<l><seg type="pāda" n="a">sūtrakṛtpādakāreṣṭa</seg><seg type="pāda" n="b">prayogādyo 'nyathā bhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tamāptaśrāvakāsiddheḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śabdahīnaṃ viduryathā</seg> //</l>
</lg>

<note>tamāptaśrāvakāsiddheḥ] \edM\edBGha; tamāptaśrāvakāḥ siddheḥ \edB</note>

<lg xml:id="Bh_4.23">
<l><seg type="pāda" n="a">sphurattaḍidvalayino</seg> <seg type="pāda" n="b">vitatāmbhogarīyasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tejastirayataḥ sauraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">ghanān paśya divo 'bhitaḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>sphurattaḍidvalayino] \edB; sphurattaṭidvalayino \edM</note>
<note>divo 'bhitaḥ] \edM\edBGha; divābhitaḥ \edB</note>
<note>Why is this śabdahīna? Is it perhaps that we have an -in suffix attached to what could be a bahuvrīhi (sphurattaḍidvalayinaḥ)?</note>

<lg xml:id="Bh_4.24">
<l><seg type="pāda" n="a">yatiśchando 'dhirūḍhānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śabdānāṃ yā vicāraṇā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadapetaṃ yatibhraṣṭam</seg> <seg type="pāda" n="d">iti nirdiśyate yathā</seg> //</l>
</lg>

<note>yatiśchando 'dhirūḍhānāṃ] \edM\edBKa; yaticchando nirūḍhānāṃ \edBGha; yatiśchando nirūḍhānāṃ \edB</note>

<lg xml:id="Bh_4.25add" n="Bh_4.25*">
<l>vidyutvantastamālāsitavapuṣa ime vārivāhā dhvananti //</l>
</lg>

<note>This pāda of sragdharā lacks the yati after the first seven syllables (sragdharā should have a caesura after each group of 7 syllables).</note>
<note>This half-verse alone numbered 25 in \edM</note>

<lg xml:id="Bh_4.25">
<l><seg type="pāda" n="a">gurorlaghośca varṇasya</seg> <seg type="pāda" n="b">yo 'sthāne racanāvidhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tannyūnādhikatā vāpi</seg> <seg type="pāda" n="d">bhinnavṛttamidaṃ yathā</seg> //</l>
</lg>

<note>26 in \edM</note>

<lg xml:id="Bh_4.26">
<l>bhramati bhramaramālā kānaneṣūnmadāsau /</l>
<l>virahitaramaṇīko 'rhasyadya gantum //</l>
</lg>

<note>line 1: a pāda of Mālinī</note>
<note>line 2: a pāda of kṣmā (not to be confused with kṣamā), according to Apte's "A Classified List of Sanskrit Dictionaries" (Appendix A, Part II).</note>
<note>27 in \edM</note>

<lg xml:id="Bh_4.27">
<l><seg type="pāda" n="a">kānte induśiroratne</seg> <seg type="pāda" n="b">ādadhāne udaṃśunī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pātāṃ vaḥ śambhuśarvāṇyāv</seg> <seg type="pāda" n="d">iti prāhurvisandhyadaḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>28 in \edM</note>

<lg xml:id="Bh_4.28">
<l><seg type="pāda" n="a">yā deśe dravyasambhūtir</seg> <seg type="pāda" n="b">api vā nopadiśyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tattadvirodhi vijñeyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">svabhāvāttadyathocyate</seg> //</l>
</lg>

<note>29 in \edM</note>

<lg xml:id="Bh_4.29">
<l><seg type="pāda" n="a">malaye kandaropānta</seg><seg type="pāda" n="b">rūḍhakālāgurudrume</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sugandhikusumānamrā</seg> <seg type="pāda" n="d">rājante devadāravaḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>30 in \edM</note>

<lg xml:id="Bh_4.30">
<l><seg type="pāda" n="a">ṣaṇṇāmṛtūnāṃ bhedena</seg> <seg type="pāda" n="b">kālaḥ ṣoḍheva bhidyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadvirodhakṛdityāhur</seg> <seg type="pāda" n="d">viparyāsādidaṃ yathā</seg> //</l>
</lg>

<note>31 in \edM</note>

<lg xml:id="Bh_4.31">
<l><seg type="pāda" n="a">udūḍhaśiśirāsārān</seg> <seg type="pāda" n="b">prāvṛṣeṇyān nabhasvataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">phullāḥ surabhayantīme</seg> <seg type="pāda" n="d">cūtāḥ kānanaśobhinaḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>udūḍha@] \edM\edBGha; upūḍha@ \edB</note>
<note>32 in \edM</note>

<lg xml:id="Bh_4.32">
<l><seg type="pāda" n="a">kalā saṅkalanā prajñā</seg> <seg type="pāda" n="b">śilpānyasyāśca gocaraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viparyastaṃ tathaivāhus</seg> <seg type="pāda" n="d">tadvirodhakaraṃ yathā</seg> //</l>
</lg>

<note>saṅkalanā prajñā] \edM; saṅkalanā prajñāḥ \edBGha; saṅkalanāprajñā \edB</note>
<note>33 in \edM</note>

<lg xml:id="Bh_4.33">
<l><seg type="pāda" n="a">ṛṣabhātpañcamastasmāt</seg> <seg type="pāda" n="b">saṣaḍjaṃ dhaivataṃ smṛtam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ayaṃ hi madhyamagrāmo</seg> <seg type="pāda" n="d">madhyame pīḍitarṣabhaḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>pañcamastasmāt] \edM; pañcamāttasmāt \edB</note>
<note>34 in \edM</note>
<note>madhyame pīḍitarṣabhaḥ] \edM; madhyamotpīḍitarṣabhaḥ \edB</note>

<lg xml:id="Bh_4.34">
<l><seg type="pāda" n="a">iti sādhāritaṃ mohād</seg> <seg type="pāda" n="b">anyathaivāvagacchati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anyasvapi kalāsvevam</seg> <seg type="pāda" n="d">abhidheyā virodhitā</seg> //</l>
</lg>

<note>anyathaivā@] \edM\edB; anyathevā@ \edBGha</note>
<note>35 in \edM</note>

<lg xml:id="Bh_4.35">
<l><seg type="pāda" n="a">sthāsnujaṅgamabhedena</seg> <seg type="pāda" n="b">lokaṃ tattvavido viduḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa ca tadvyavahāro 'tra</seg> <seg type="pāda" n="d">tadvirodhakaraṃ yathā</seg> //</l>
</lg>

<note>36 in \edM</note>

<lg xml:id="Bh_4.36">
<l><seg type="pāda" n="a">teṣāṃ kaṭataṭabhraṣṭair</seg> <seg type="pāda" n="b">gajānāṃ madabindubhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prāvartata nadī ghorā</seg> <seg type="pāda" n="d">hastyaśvarathavāhinī</seg> //</l>
</lg>

<note>37 in \edM</note>

<lg xml:id="Bh_4.37">
<l><seg type="pāda" n="a">dhāvatāṃ sainyavāhānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">phenavāri mukhāccyutam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cakāra jānudadhnāpān</seg> <seg type="pāda" n="d">pratidiṅmukhamadhvanaḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>38 in \edM</note>

<lg xml:id="Bh_4.38">
<l><seg type="pāda" n="a">nyāyaḥ śāstraṃ trivargoktir</seg> <seg type="pāda" n="b">daṇḍanītiṃ ca tāṃ viduḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ato nyāyavirodhīṣṭam</seg> <seg type="pāda" n="d">apetaṃ yattayā yathā</seg> //</l>
</lg>

<note>39 in \edM</note>

<lg xml:id="Bh_4.39">
<l><seg type="pāda" n="a">vijigīṣumupanyasya</seg> <seg type="pāda" n="b">vatseśaṃ vṛddhadarśanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasyaiva kṛtinaḥ paścād</seg> <seg type="pāda" n="d">abhyadhāccāraśūnyatām</seg> //</l>
</lg>

<note>40 in \edM</note>
<note>@ccāra@] \edM\edB; @pā(ccā?)ra@ \edBGa</note>

<lg xml:id="Bh_4.40">
<l><seg type="pāda" n="a">antaryodhaśatākīrṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sālaṅkāyananetṛkam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathāvidhaṃ gajacchadma</seg> <seg type="pāda" n="d">nājñāsītsa svabhūgatam</seg> //</l>
</lg>

<note>@netṛkam] \edM\edB; @netrakam \edBKa\edBGa</note>
<note>antaryodha@] \edM\edB; antaryodhaṃ \edBGha</note>
<note>41 in \edM</note>

<lg xml:id="Bh_4.41">
<l><seg type="pāda" n="a">yadi vopekṣitaṃ tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">sacivaiḥ svārthasiddhaye</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aho nu mandimā teṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bhaktirvā nāsti bhartari</seg> //</l>
</lg>

<note>42 in \edM</note>

<lg xml:id="Bh_4.42">
<l><seg type="pāda" n="a">śarā dṛḍhadhanurmuktā</seg> <seg type="pāda" n="b">manyumadbhirarātibhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">marmāṇi parihṛtyāsya</seg> <seg type="pāda" n="d">patiṣyantīti kānumā</seg> //</l>
</lg>

<note>43 in \edM</note>

<lg xml:id="Bh_4.43">
<l><seg type="pāda" n="a">hato 'nena mama bhrātā</seg> <seg type="pāda" n="b">mama putraḥ pitā mama</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mātulo bhāgineyaśca</seg> <seg type="pāda" n="d">ruṣā saṃrabdhacetasaḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>44 in \edM</note>

<lg xml:id="Bh_4.44">
<l><seg type="pāda" n="a">asyanto vividhānyājāv</seg> <seg type="pāda" n="b">āyudhānyaparādhinam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ekākinamaraṇyānyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na hanyurbahavaḥ katham</seg> //</l>
</lg>

<note>45 in \edM</note>

<lg xml:id="Bh_4.45">
<l><seg type="pāda" n="a">namo 'stu tebhyo vidvadbhyo</seg> <seg type="pāda" n="b">ye 'bhiprāyaṃ kaverimam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śāstralokāvapāsyaivaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nayanti nayavedinaḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>46 in \edM</note>

<lg xml:id="Bh_4.46">
<l><seg type="pāda" n="a">sacetaso vanebhasya</seg> <seg type="pāda" n="b">carmaṇā nirmitasya ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viśeṣaṃ veda bālo 'pi</seg> <seg type="pāda" n="d">kaṣṭaṃ kiṃ nu kathaṃ nu tat</seg> //</l>
</lg>

<note>47 in \edM</note>
<note>kiṃ nu] \edM\edB; kiṃ tu \edBKa</note>

<lg xml:id="Bh_4.47">
<l><seg type="pāda" n="a">āgamo dharmaśāstrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">lokasīmā ca tatkṛtā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadvirodhi tadācāra</seg><seg type="pāda" n="d">vyatikramaṇato yathā</seg> //</l>
</lg>

<note>48 in \edM</note>

<lg xml:id="Bh_4.48">
<l><seg type="pāda" n="a">bhūbhṛtāṃ pītasomānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nyāyye vartmani tiṣṭhatām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">alaṃkariṣṇunā vaṃśaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">gurau sati jigīṣuṇā</seg> //</l>
</lg>

<note>49 in \edM</note>

<lg xml:id="Bh_4.49">
<l><seg type="pāda" n="a">abhāryoḍhena saṃskāram</seg> <seg type="pāda" n="b">antareṇa dvijanmanā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">naravāhanadattena</seg> <seg type="pāda" n="d">veśyāvān niśi pīḍitaḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>50 in \edM</note>

<lg xml:id="Bh_4.50">
<l><seg type="pāda" n="a">na dūṣaṇāyāmudāhṛto vidhir</seg> <seg type="pāda" n="b">na cābhimānena kimu pratītaye</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṛtātmanāṃ tattvadṛśāṃ ca mādṛśo</seg> <seg type="pāda" n="d">jano 'bhisandhiṃ ka ivāvabhotsyate</seg> //</l>
</lg>

<note>51 in \edM</note>

<trailer>iti bhāmahālaṅkāre caturthaḥ paricchedaḥ</trailer>
</div>

<div type="pariccheda" n="5">
  <head>pañcamaḥ paricchedaḥ</head>

<lg xml:id="Bh_5.1">
<l><seg type="pāda" n="a">atha pratijñāhetvādi</seg><seg type="pāda" n="b">hīnaṃ duṣṭaṃ ca varṇyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samāsena yathānyāyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tanmātrārthapratītaye</seg> //</l>
</lg>

<note>samāsena] \edB; samāsene \edM</note>

<lg xml:id="Bh_5.2">
<l><seg type="pāda" n="a">prāyeṇa durbodhatayā</seg> <seg type="pāda" n="b">śāstrād bibhatyamedhasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadupacchandanāyaiṣa</seg> <seg type="pāda" n="d">hetunyāyalavoccayaḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>@lavoccayaḥ] \edM\edB; @valoccayaḥ \edBKa</note>

<lg xml:id="Bh_5.3">
<l><seg type="pāda" n="a">svādukāvyarasonmiśraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śāstramapyupayuñjate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prathamālīḍhamadhavaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pibanti kaṭu bheṣajam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_5.4">
<l><seg type="pāda" n="a">na sa śabdo na tadvācyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na sa nyāyo na sā kalā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jāyate yanna kāvyāṅgam</seg> <seg type="pāda" n="d">aho bhāro mahān kaveḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>tadvācyaṃ] \edM\edB; tadvākyaṃ \edBKa</note>

<lg xml:id="Bh_5.5">
<l><seg type="pāda" n="a">sattvādayaḥ pramāṇābhyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pratyakṣamanumā ca te</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">asādhāraṇasāmānya</seg><seg type="pāda" n="d">viṣayatvaṃ tayoḥ kila</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_5.6">
<l><seg type="pāda" n="a">pratyakṣaṃ kalpanāpoḍhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tato 'rthāditi kecana</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kalpanāṃ nāmajātyādi</seg><seg type="pāda" n="d">yojanāṃ pratijānate</seg> //</l>
</lg>

<note>pratijānate] \edM\edB; pratijanyate \edBGha</note>

<lg xml:id="Bh_5.7">
<l><seg type="pāda" n="a">samāropaḥ kilaitāvān</seg> <seg type="pāda" n="b">sadarthālambanaṃ ca tat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jātyādyapohe vṛttiḥ kva</seg> <seg type="pāda" n="d">kva viśeṣaḥ kutaśca saḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_5.8">
<l><seg type="pāda" n="a">tadapoheṣu ca tathā</seg> <seg type="pāda" n="b">siddhā sā buddhigocarā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">avastukaṃ cedvitathaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pratyakṣaṃ tattvavṛtti hi</seg> //</l>
</lg>

<note>vitathaṃ] \edM\edB; vitayaṃ \edBGha</note>

<lg xml:id="Bh_5.9">
<l><seg type="pāda" n="a">grāhyagrāhakabhedena</seg> <seg type="pāda" n="b">vijñānāṃśo mato yadi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vijñānamātrasādṛśyād</seg> <seg type="pāda" n="d">viśeṣo 'sya vikalpanā</seg> //</l>
</lg>

<note>vijñānamātra@] \edM; vijñānamatra \edB</note>
<note>.asya] \edM\edB; sa(sya?) \edBGa</note>

<lg xml:id="Bh_5.10">
<l><seg type="pāda" n="a">arthādeveti rūpādes</seg> <seg type="pāda" n="b">tata eveti nānyataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anyathā ghaṭavijñānam</seg> <seg type="pāda" n="d">anyena vyapadiśyate</seg> //</l>
</lg>

<note>nānyataḥ] \edM\edB; nyāyataḥ \edBGa</note>
<note>anyathā] \edM\edB; anyadā \edBKha\edBGha</note>

<lg xml:id="Bh_5.11">
<l><seg type="pāda" n="a">trirūpālliṅgato jñānam</seg> <seg type="pāda" n="b">anumānaṃ ca kecana</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadvido nāntarīyārtha</seg><seg type="pāda" n="d">darśanaṃ cāpare viduḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>kecana] \edM\edB; kena ca \edBGa</note>

<lg xml:id="Bh_5.12">
<l><seg type="pāda" n="a">vivādāspadadharmeṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">dharmī kṛtaviśeṣaṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pakṣastasya ca nirdeśaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pratijñetyabhidhīyate</seg> //</l>
</lg>

<note>vivādāspada@] \edM; vividhāspada@ \edB</note>

<lg xml:id="Bh_5.13">
<l><seg type="pāda" n="a">tadarthahetusiddhānta</seg><seg type="pāda" n="b">sarvāgamavirodhinī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prasiddhadharmā pratyakṣa</seg><seg type="pāda" n="d">bādhinī ceti duṣyati</seg> //</l>
</lg>

<note>prasiddhadharmā] \edM\edBGa; viruddhadharmā \edB</note>
<note>@bādhinī] \edM\edB; @vādinī \edBKha\edBGha</note>

<lg xml:id="Bh_5.14">
<l><seg type="pāda" n="a">tayaiva hi tadarthasya</seg> <seg type="pāda" n="b">virodhakaraṇaṃ yathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yatirmama pitā bālyāt</seg> <seg type="pāda" n="d">sūnuryasyāhamaurasaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_5.15">
<l><seg type="pāda" n="a">astyātmā prakṛtirveti</seg> <seg type="pāda" n="b">jñeyā hetvapavādinī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharmiṇo 'syāprasiddhatvāt</seg> <seg type="pāda" n="d">taddharmo 'pi na setsyati</seg> //</l>
</lg>

<note>astyātmā] \edM\edB; asyātmā \edBGa</note>
<note>taddharmo 'pi] \edM\edB; tadartho 'pi \edBKa</note>

<lg xml:id="Bh_5.16">
<l><seg type="pāda" n="a">śāśvato 'śāśvato veti</seg> <seg type="pāda" n="b">prasiddhe dharmiṇi dhvanau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jāyate bhedaviṣayo</seg> <seg type="pāda" n="d">vivādo vādinormithaḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>vādinormithaḥ] \edM\edB; dhādino miśraḥ \edBKa; vādino miśraḥ \edBGha</note>

<lg xml:id="Bh_5.17">
<l><seg type="pāda" n="a">svasiddhāntavirodhitvād</seg> <seg type="pāda" n="b">vijñeyā tadvirodhinī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kaṇabhakṣo yathā śabdam</seg> <seg type="pāda" n="d">ācakṣītāvinaśvaram</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_5.18">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvaśāstraviruddhatvāt</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvāgamavirodhinī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathā śucistanustrīṇi</seg> <seg type="pāda" n="d">pramāṇāni na santi vā</seg> //</l>
</lg>

<note>śucastanustrīṇi pramāṇāni na santi vā] \edM\edBGa; śucistanuḥ straiṇī tatpramāṇāni santi vā \edB; śuci * sunu straiṇī \lac \GnoliMS</note>

<lg xml:id="Bh_5.19">
<l><seg type="pāda" n="a">ākumāramasandigdha</seg><seg type="pāda" n="b">dharmāhitaviśeṣaṇā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prasiddhadharmeti matā</seg> <seg type="pāda" n="d">śrotragrāhyo dhvaniryathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_5.20">
<l><seg type="pāda" n="a">pratyakṣabādhinī tena</seg> <seg type="pāda" n="b">pramāṇenaiva bādhyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathā śīto 'nalo nāsti</seg> <seg type="pāda" n="d">rūpamuṣṇaḥ kṣapākaraḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>rūpamuṣṇaḥ (?) kṣapākaraḥ] \edM\edB; kūpamuṣṇaḥ kṣapākaraḥ \edBKa; *ūpe uṣṇaścandramā \GnoliMS\unmetrical</note>

<lg xml:id="Bh_5.21">
<l><seg type="pāda" n="a">san dvayoḥ sadṛśe siddho</seg> <seg type="pāda" n="b">vyāvṛttastadvipakṣataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hetustrilakṣaṇo jñeyo</seg> <seg type="pāda" n="d">hetvābhāso viparyayāt</seg> //</l>
</lg>

<note>dvayoḥ] \edM; pakṣe \edB; dvayo \edBGa</note>

<lg xml:id="Bh_5.22">
<l><seg type="pāda" n="a">san dvayoriti yaḥ siddhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">svapakṣaparapakṣayoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">abhinnalakṣaṇaḥ pakṣaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">phalabhedādayaṃ dvidhā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_5.23">
<l><seg type="pāda" n="a">parapakṣānupādāne</seg> <seg type="pāda" n="b">tadvṛtteścānudāhṛtau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kathamanyatarāsiddha</seg><seg type="pāda" n="d">hetvābhāsavyavasthitiḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>@pādāne] \edM; @pādānaṃ \edB</note>

<lg xml:id="Bh_5.24">
<l><seg type="pāda" n="a">sādhyadharmānugamataḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sadṛśastatra yaśca san</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anyo 'pyasāveka iva</seg> <seg type="pāda" n="d">sāmānyādupacaryate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_5.25">
<l><seg type="pāda" n="a">vipakṣastadvisadṛśo</seg> <seg type="pāda" n="b">vyāvṛttastatra yo hyasan</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iti dvayaikānugati</seg><seg type="pāda" n="d">vyāvṛttī lakṣmasādhutā</seg> //</l>
</lg>

<note>@vṛttī lakṣmasādhutā] \Gnoli; @vṛttirlakṣmasādhutā \edM\edB; @vṛttī lakṃsasādhunā \edBGha</note>
<note>See Gnoli 1962, p.XLI</note>
<note>Purport: anugati and vyāvṛtti are required respectively in 2 things (viz. pakṣa and sapakṣa) and in 1 thing (viz. vipakṣa).</note>

<lg xml:id="Bh_5.26">
<l><seg type="pāda" n="a">sādhyasādhanadharmābhyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">siddho dṛṣṭānta ucyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadviparyayato vāpi</seg> <seg type="pāda" n="d">tadābhastadavṛttitaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_5.27">
<l><seg type="pāda" n="a">sādhyena liṅgānugatis</seg> <seg type="pāda" n="b">tadabhāve ca nāstitā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">khyāpyate yena dṛṣṭāntaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sa kilānyairdvidhocyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_5.28">
<l><seg type="pāda" n="a">dūṣaṇaṃ nyūnatādyuktir</seg> <seg type="pāda" n="b">nyūnaṃ hetvādinātha vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tanmūlatvātkathāyāśca</seg> <seg type="pāda" n="d">nyūnaṃ neṣṭaṃ pratijñayā</seg> //</l>
</lg>

<note>hetvādinātha vā] \edM; hetvādinātra ca \edB; hetvādinātha ca \edBGa</note>
<note>dūṣaṇaṃ] \edM; dūṣaṇa@ \edB</note>

<lg xml:id="Bh_5.29">
<l><seg type="pāda" n="a">jātayo dūṣaṇābhāsās</seg> <seg type="pāda" n="b">tāḥ sādharmyasamādayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tāsāṃ prapañco bahudhā</seg> <seg type="pāda" n="d">bhūyastvādiha noditaḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>@samādayaḥ] \edM; @samādhayaḥ \edB</note>

<lg xml:id="Bh_5.30">
<l><seg type="pāda" n="a">aparaṃ vakṣyate nyāya</seg><seg type="pāda" n="b">lakṣaṇaṃ kāvyasaṃśrayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">idaṃ tu śāstragarbheṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">kāvyeṣvabhihitaṃ yathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_5.31">
<l><seg type="pāda" n="a">atha nityāvinābhāvi</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛṣṭaṃ jagati kāraṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāraṇaṃ cenna tannityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nityaṃ cetkāraṇaṃ na tat</seg> //</l>
</lg>

<note>nityaṃ cet] \edM\edB; nityaścet \edBGha</note>

<lg xml:id="Bh_5.32">
<l><seg type="pāda" n="a">lakṣma prayogadoṣāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhedenānena vartmanā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sandhādisādhanāsiddhyai</seg> <seg type="pāda" n="d">śāstreṣūditamanyathā</seg> //</l>
</lg>

<note>@nena vartmanā] \edM\edBKa; @nekavartmanā \edB</note>
<note>@sādhanāsiddhyai] \edM; @sādhanaṃ siddhyai \edB</note>

<lg xml:id="Bh_5.33">
<l><seg type="pāda" n="a">tajjñaiḥ kāvyaprayogeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">tatprāduṣkṛtamanyathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatra lokāśrayaṃ kāvyam</seg> <seg type="pāda" n="d">āgamāstattvadarśinaḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>tattvadarśinaḥ] \edM\edBGa; tattvaśaṃsinaḥ \edB</note>

<lg xml:id="Bh_5.34">
<l><seg type="pāda" n="a">asisaṃkāśamākāśaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śabdo dūrānupātyayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sadaiva vāri sindhūnām</seg> <seg type="pāda" n="d">aho sthemā mahārciṣaḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>sadaiva vāri] \edM; tadeva vāpi \edB</note>

<lg xml:id="Bh_5.35">
<l><seg type="pāda" n="a">rūpādīnāṃ yathā dravyam</seg> <seg type="pāda" n="b">āśrayo naśyatīti ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iṣṭakāryābhyupagamaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pratijñāṃ pratijānate</seg> //</l>
</lg>

<note>naśyatīti ca] \edM; naśvarīti yā \edB</note>
<note>34ef in \edM</note>
<note>35ab in \edM</note>

<lg xml:id="Bh_5.36">
<l><seg type="pāda" n="a">dharmārthakāmakopānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃśrayāt sā caturvidhā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jarāmeṣa bibharmīti</seg> <seg type="pāda" n="d">pratijñāya pituryathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">tathaiva puruṇābhāri</seg> <seg type="pāda" n="f">sā syāddharmanibandhanī</seg> //</l>
</lg>

<note>35cd in \edM</note>
<note>36ab in \edM</note>
<note>36cd in \edM</note>

<lg xml:id="Bh_5.37">
<l><seg type="pāda" n="a">upalapsye svayaṃ sītām</seg> <seg type="pāda" n="b">iti bhartṛnideśataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hanumatā pratijñāya</seg> <seg type="pāda" n="d">sā jñātetyarthasaṃśrayā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_5.38">
<l><seg type="pāda" n="a">āhariṣyāmyamūmadya</seg> <seg type="pāda" n="b">mahāsenātmajāmiti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṛtvā pratijñāṃ vatsena</seg> <seg type="pāda" n="d">hṛteti madanāśrayā</seg> //</l>
</lg>

<note>@myamūmadya] \edM; @myamumadya \edB\unmetrical</note>

<lg xml:id="Bh_5.39">
<l><seg type="pāda" n="a">bhrāturbhrātṛvyamunmathya</seg> <seg type="pāda" n="b">pāsyāmyasyāsṛgāhave</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pratijñāya yathā bhīmas</seg> <seg type="pāda" n="d">taccakārāvaśo ruṣā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_5.40">
<l><seg type="pāda" n="a">kāryo 'nyatra pratijñāyāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prayogo na kathaṃ cana</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">parityāgaśca kartavyo</seg> <seg type="pāda" n="d">nāsāṃ catasṛṇāmapi</seg> //</l>
</lg>

<note>parityāgaśca] \edM; parityāgasya \edB</note>

<lg xml:id="Bh_5.41">
<l><seg type="pāda" n="a">prāyopaveśāya yathā</seg> <seg type="pāda" n="b">pratijñāya suyodhanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rājyāya punaruttasthāv</seg> <seg type="pāda" n="d">iti dharmavirodhinī</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_5.42">
<l><seg type="pāda" n="a">āhūto na nivarte 'haṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dyūtāyeti yudhiṣṭhiraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṛtvā sandhāṃ śakuninā</seg> <seg type="pāda" n="d">didevetyarthabādhinī</seg> //</l>
</lg>

<note>nivarte 'haṃ] \edM\edBGa; nivarteya \edB</note>

<lg xml:id="Bh_5.43">
<l><seg type="pāda" n="a">adyārabhya nivatsyāmi</seg> <seg type="pāda" n="b">munivadvacanāditi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pituḥ priyāya yāṃ bhīṣmaś</seg> <seg type="pāda" n="d">cakre sā kāmabādhinī</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_5.44">
<l><seg type="pāda" n="a">atyājayadyathā rāmaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvakṣatravadhāśrayām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jāmadagnyaṃ yudhā jitvā</seg> <seg type="pāda" n="d">sā jñeyā kopabādhinī</seg> //</l>
</lg>

<note>yudhā] \edM\edB; yathā \edBGha</note>

<lg xml:id="Bh_5.45">
<l><seg type="pāda" n="a">athābhyupagamaprāptiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sandhābhyupagamādvinā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anuktamapi yatrārthād</seg> <seg type="pāda" n="d">abhyupaiti yathocyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_5.46">
<l><seg type="pāda" n="a">kimindriyadviṣā jñeyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">ko nirākriyate 'ribhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ko vā gatvaramarthibhyo</seg> <seg type="pāda" n="d">na yacchati dhanaṃ laghu</seg> //</l>
</lg>

<note>nirākriyate] \edM; nirākṛtaye \edB</note>
<note>@dviṣā] \edM\edB; @dviṣāṃ \edBKa</note>

<lg xml:id="Bh_5.47">
<l><seg type="pāda" n="a">kimityayaṃ tu yaḥ kṣepaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">saukaryaṃ darśayatyasau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hetustrilakṣmaiva mataḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kāvyeṣvapi sumedhasām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_5.48">
<l><seg type="pāda" n="a">anvayavyatirekau hi</seg> <seg type="pāda" n="b">kevalāvarthasiddhaye</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathābhito vanābhogam</seg> <seg type="pāda" n="d">etadasti mahat saraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">kūjanātkurarīṇāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="f">kamalānāṃ ca saurabhāt</seg> //</l>
</lg>

<note>48cd in \edB</note>
<note>49ab in \edB</note>
<note>kurarīṇāṃ] \edM; kurarāṇāṃ \edB</note>

<lg xml:id="Bh_5.49">
<l><seg type="pāda" n="a">anyadharmo 'pi tatsiddhiṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sambandhena karotyayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhūmādabhraṃkaṣātsāgneḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pradeśasyānumāmiva</seg> //</l>
</lg>

<note>49cd in \edB</note>
<note>50ab in \edB</note>

<lg xml:id="Bh_5.50">
<l><seg type="pāda" n="a">apṛthakkṛtasādhyo 'pi</seg> <seg type="pāda" n="b">hetuścātra pratīyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anvayavyatirekābhyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vinaivārthagatiryathā</seg> //</l>
</lg>

<note>50cd in \edB</note>
<note>51ab in \edB</note>
<note>vinaivārtha@] \edM\edB; vinaikārtha@ \edBKa</note>

<lg xml:id="Bh_5.51">
<l><seg type="pāda" n="a">dīpradīpā niśā jajñe</seg> <seg type="pāda" n="b">vyapavṛttadivākarā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hetuḥ pradīpradīpatvam</seg> <seg type="pāda" n="d">apavṛttau raveriha</seg> //</l>
</lg>

<note>51cd in \edB</note>
<note>52ab in \edB</note>
<note>hetuḥ] \edM; hetu@ \edB</note>

<lg xml:id="Bh_5.52">
<l><seg type="pāda" n="a">tasyāpi sudhiyāmiṣṭā</seg> <seg type="pāda" n="b">doṣāḥ prāguditāstrayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ajñānasaṃśayajñāna</seg><seg type="pāda" n="d">viparyayakṛto yathā</seg> //</l>
</lg>

<note>52cd in \edB</note>
<note>53ab in \edB</note>

<lg xml:id="Bh_5.53">
<l><seg type="pāda" n="a">kāśā haranti hṛdayam</seg> <seg type="pāda" n="b">amī kusumasaurabhāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">apāmabhyarṇavartitvād</seg> <seg type="pāda" n="d">ete jñeyāḥ śarārayaḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>@saurabhāt] \edM\edB; @sāhṛdāt \edBKa</note>
<note>53cd in \edB</note>
<note>54ab in \edB</note>
<note>śarārayaḥ] \edM; śarāravaḥ \edB</note>

<lg xml:id="Bh_5.54">
<l><seg type="pāda" n="a">asau śuklāntanetratvāc</seg> <seg type="pāda" n="b">cakora iti gṛhyatām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tulyajātāvadṛṣṭatvāt</seg> <seg type="pāda" n="d">sādhayatacakoratām</seg> //</l>
</lg>

<note>54cd in \edB</note>
<note>55ab in \edB</note>

<lg xml:id="Bh_5.55">
<l><seg type="pāda" n="a">uktasyārthasya dṛṣṭāntaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pratibimbanidarśanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nanūpamānumaivāstu</seg> <seg type="pāda" n="d">na hetvanabhidhānataḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>dṛṣṭāntaḥ] \edM; dṛṣṭāntaṃ \edB; dṛṣṭānāṃ \edBGha</note>
<note>55cd in \edB</note>
<note>56ab in \edB</note>
<note>nanūpamānumaivāstu] \edM; nanūpamānamevāstu \edB</note>

<lg xml:id="Bh_5.56">
<l><seg type="pāda" n="a">sādhyasādhanayoruktir</seg> <seg type="pāda" n="b">uktādanyatra neṣyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mukhaṃ padmamivetyatra</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ sādhyaṃ kiṃ ca sādhanam</seg> //</l>
</lg>

<note>56cd in \edB</note>
<note>57ab in \edB</note>

<lg xml:id="Bh_5.57">
<l><seg type="pāda" n="a">iti prayogasya yathā</seg> <seg type="pāda" n="b">kalāvapi bhavāniha</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śreyān vṛddhānuśiṣṭatvāt</seg> <seg type="pāda" n="d">pūrve kṛtayuge yathā</seg> //</l>
</lg>

<note>kṛtayuge] \edM; kārtayuge \edB</note>

<lg xml:id="Bh_5.58">
<l><seg type="pāda" n="a">yatra dṛṣṭāntamātreṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">vyajyete sādhyasādhane</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tamāhuḥ śuddhadṛṣṭāntaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tanmātrāviṣkṛteryathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_5.59">
<l><seg type="pāda" n="a">bharatastvaṃ dilīpastvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tvamevailaḥ purūravāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tvameva vīra pradyumnas</seg> <seg type="pāda" n="d">tvameva naravāhanaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_5.60">
<l><seg type="pāda" n="a">kathamekapadenaiva</seg> <seg type="pāda" n="b">vyajerannasya te guṇāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iti prayuñjate santaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kecidvistarabhīravaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_5.61">
<l><seg type="pāda" n="a">padamekaṃ varaṃ sādhu</seg> <seg type="pāda" n="b">nārvācīnanibandhanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vaiparītyādviparyāsaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kīrterapi karoti tat</seg> //</l>
</lg>

<note>nārvācīna@] \edM; nārvācīnaṃ \edB</note>
<note>varaṃ] \edM; paraṃ \edB</note>

<lg xml:id="Bh_5.62">
<l><seg type="pāda" n="a">ahṛdyamasunirbhedaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">rasavattve 'pyapeśalam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāvyaṃ kapitthamāmaṃ yat</seg> <seg type="pāda" n="d">keṣāṃcittādṛśaṃ yathā</seg> //</l>
</lg>

<note>@sunirbhedaṃ] \edM; @subhi(ni?)rbhedaṃ \edB</note>
<note>kapitthamāmaṃ yat keṣāṃcittādṛśaṃ] \edM; kapitthamāmraṃ vat(maṃca) keṣāñcitsadṛśaṃ \edB</note>

<lg xml:id="Bh_5.63">
<l><seg type="pāda" n="a">prajājanaśreṣṭhavariṣṭhabhūbhṛc</seg><seg type="pāda" n="b">chirorcitāṃghreḥ pṛthukīrtidhiṣṇya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ahighnapadmasya jalāridhāmnas</seg> <seg type="pāda" n="d">tavaiva nānyasya sutasya vṛttam</seg> //</l>
</lg>

<note>@chirorcitāṃghreḥ] \edM; @chirocitāṅghreḥ \edB</note>
<note>@dhiṣṇya] \edM\edB; @dhiṣṇyaḥ \edBGha</note>
<note>ahighna@] \edM\edB; yahighna@ \edBGha?</note>

<lg xml:id="Bh_5.64">
<l><seg type="pāda" n="a">aṃśumadbhiśca maṇibhiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">phalanimnaiśca śākhibhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">phullaiśca kusumairanye</seg> <seg type="pāda" n="d">vāco 'laṃkurvate yathā</seg> //</l>
</lg>

<note>kusumairanye] \edM; kusumairanyair \edB</note>

<lg xml:id="Bh_5.65">
<l><seg type="pāda" n="a">śubhamarakatapadmarāgacitre</seg> <seg type="pāda" n="b">saphalasapallavabhūricāruvṛkṣe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bahukusumavibhūṣite sa tasthau</seg> <seg type="pāda" n="d">suramunisiddhayute sumerupṛṣṭhe</seg> //</l>
</lg>

<note>@vṛkṣe] \edM; @vṛtte \edB</note>

<lg xml:id="Bh_5.66">
<l><seg type="pāda" n="a">tadebhiraṅgairbhūṣyante</seg> <seg type="pāda" n="b">bhūṣaṇopavanasrajaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vācāṃ vakrārthaśabdoktir</seg> <seg type="pāda" n="d">alaṃkārāya kalpate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_5.67">
<l><seg type="pāda" n="a">viruddhapadamasvarthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bahupūraṇamākulam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kurvanti kāvyamapare</seg> <seg type="pāda" n="d">vyāyatābhīpsayā yathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_5.68">
<l><seg type="pāda" n="a">elātakkolanāgasphuṭabakulalatācandanaspandanāḍhyo</seg> <seg type="pāda" n="b">muktākarpūracakrāgarukamanaśilāsthāsakavyāptatīraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śaṅkhavrātākulo 'ntastimimakarakulākīrṇavīcīpratāno</seg> <seg type="pāda" n="d">dadhre yasyāmburāśiḥ śaśikumudasudhākṣīraśuddhāṃ sukīrtim</seg> //</l>
</lg>

<note>@spandanāḍhyo muktākarpūracakrāgarukamanaśilāsthāsaka@] \edM; @syandanāḍhyasṛkkākarpūracakrāgurumanaḥśilādhyāmakā@ \edB\unmetrical</note>
<note>@kulo 'ntastimimakara@] \emend; @kulo 'ntastitimimakara@ \edM\unmetrical; @kulāntastimimakara@ \edB</note>
<note>@kumuda@] \edM; @kumada@ \edB</note>

<lg xml:id="Bh_5.69">
<l><seg type="pāda" n="a">iti nigaditāstāstā vācāmalaṅkṛtayo mayā</seg> <seg type="pāda" n="b">bahuvidhakṛtīrdṛṣṭvānyeṣāṃ svayaṃ paritarkya ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prathitavacasaḥ santo 'bhijñāḥ pramāṇamihāpare</seg> <seg type="pāda" n="d">gurutaradhiyāmasvārādhaṃ mano 'kṛtabuddhibhiḥ</seg> //</l>
</lg>

<trailer>iti bhāmahālaṃkāre pañcamaḥ paricchedaḥ</trailer>

</div>

<div type="pariccheda" n="6">
<head>ṣaṣṭhaḥ paricchedaḥ</head>

<lg xml:id="Bh_6.1">
<l><seg type="pāda" n="a">sūtrāmbhasaṃ padāvartaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pārāyaṇarasātalam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhātūṇādigaṇagrāhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dhyānagrahabṛhatplavam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.2">
<l><seg type="pāda" n="a">dhīrairālokitaprāntam</seg> <seg type="pāda" n="b">amedhobhirasūyitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sadopabhuktaṃ sarvābhir</seg> <seg type="pāda" n="d">anyavidyākareṇubhiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.3">
<l><seg type="pāda" n="a">nāpārayitvā durgādham</seg> <seg type="pāda" n="b">amuṃ vyākaraṇārṇavam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śabdaratnaṃ svayaṃgamyam</seg> <seg type="pāda" n="d">alaṃ kartumayaṃ janam</seg> //</l>
</lg>

<note>svayaṃgamyam] \edM; svayaṅgama(mya?)m \edB</note>

<lg xml:id="Bh_6.4">
<l><seg type="pāda" n="a">tasya cādhigame yatnaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kāryaṃ kāvyaṃ vidhitsatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">parapratyayato yattu</seg> <seg type="pāda" n="d">kriyate tena kā ratiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.5">
<l><seg type="pāda" n="a">nānyapratyayaśabdā vāg</seg> <seg type="pāda" n="b">āvibhāti mude satām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pareṇa ghṛtamukteva</seg> <seg type="pāda" n="d">sarasā kusumāvalī</seg> //</l>
</lg>

<note>vāgāvibhāti] \edM; vāga - - - \edB</note>

<lg xml:id="Bh_6.6">
<l><seg type="pāda" n="a">mukhyastāvadayaṃ nyāyo</seg> <seg type="pāda" n="b">yat svaśaktyā pravartate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anyasārasvatā nāma</seg> <seg type="pāda" n="d">santyanyoktānuvādinaḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>anya@] \edM\edBGa; anye \edB</note>

<lg xml:id="Bh_6.7">
<l><seg type="pāda" n="a">pratītirartheṣu yatas</seg> <seg type="pāda" n="b">taṃ śabdaṃ bruvate 'pare</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhūmabhāsorapi prāptā</seg> <seg type="pāda" n="d">śabdatāgnyanumāṃ prati</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.8">
<l><seg type="pāda" n="a">nanvakārādivarṇānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">samudāyo 'bhidheyavān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">arthapratītaye gītaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śabda ityabhidhīyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.9">
<l><seg type="pāda" n="a">pratyekamasamarthānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">samudāyo 'rthavān katham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">varṇānāṃ kramavṛttitvān</seg> <seg type="pāda" n="d">nyāyā nāpi ca saṃhatiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.10">
<l><seg type="pāda" n="a">na cāpi samudāyibhyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">samudāyo 'tiricyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dārubhittibhuvo 'tītya</seg> <seg type="pāda" n="d">kimanyatsadma kalpyate</seg> //</l>
</lg>

<note>kimanyatsadma kalpyate] \edM\edB; kimanyaṃ sat prakalpyate \edBGha</note>

<lg xml:id="Bh_6.11">
<l><seg type="pāda" n="a">tasmātkūṭastha ityeṣā</seg> <seg type="pāda" n="b">śābdī vaḥ kalpanā vṛthā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pratyakṣamanumānaṃ vā</seg> <seg type="pāda" n="d">yatra tatparamārthataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.12">
<l><seg type="pāda" n="a">śapathairapi cādeyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vaco na sphoṭavādinām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">namaḥkusumamastīti</seg> <seg type="pāda" n="d">śraddadhyāt kaḥ sacetanaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.13">
<l><seg type="pāda" n="a">ityanta īdṛśā varṇā</seg> <seg type="pāda" n="b">īdṛgarthābhidhāyinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vyavahārāya lokasya</seg> <seg type="pāda" n="d">prāgitthaṃ samayaḥ kṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.14">
<l><seg type="pāda" n="a">sa kūṭastho 'napāyī ca</seg> <seg type="pāda" n="b">nādādanyaśca kathyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mandāḥ sāṅketikānarthān</seg> <seg type="pāda" n="d">manyante pāramārthikān</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.15">
<l><seg type="pāda" n="a">vinaśvaro 'stu nityo vā</seg> <seg type="pāda" n="b">sambandho 'rthena vā satā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">namo 'stu tebhyo vidvadbhyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pramāṇaṃ ye 'sya niścitau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.16">
<l><seg type="pāda" n="a">anyāpohena śabdo 'rtham</seg> <seg type="pāda" n="b">āhetyanye pracakṣate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anyāpohaśca nāmānya</seg><seg type="pāda" n="d">padārthāpākṛtiḥ kila</seg> //</l>
</lg>

<note>anyāpohena] \edM\edB; anyāpohe tu \edBGha</note>
<note>nāmānyapadārthāpākṛtiḥ] \edM\edB; nāmānya vā(pa?)dārtho vā(pā?)kṛtiḥ \edBGa</note>

<lg xml:id="Bh_6.17">
<l><seg type="pāda" n="a">yadi gaurityayaṃ śabdaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtārtho 'nyanirākṛtau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">janako gavi gobuddher</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛgyatāmaparo dhvaniḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.18">
<l><seg type="pāda" n="a">arthajñānaphalāḥ śabdā</seg> <seg type="pāda" n="b">na caikasya phaladvayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">apavādavidhijñāne</seg> <seg type="pāda" n="d">phale caikasya vaḥ katham</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.19">
<l><seg type="pāda" n="a">purā gauriti vijñānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">gośabdaśravaṇādbhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yenāgopratiṣedhāya</seg> <seg type="pāda" n="d">pravṛtto gauriti dhvaniḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.20">
<l><seg type="pāda" n="a">varṇabhedādidaṃ bhinnaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">varṇāḥ svāṃśavikalpataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ke śabdāḥ kiṃ ca tadvācyam</seg> <seg type="pāda" n="d">ityaho vartma dustaram</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.21">
<l><seg type="pāda" n="a">dravyakriyājātiguṇa</seg><seg type="pāda" n="b">bhedāt te ca caturvidhāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yadṛcchāśabdamapyanye</seg> <seg type="pāda" n="d">ḍitthādiṃ pratijānate</seg> //</l>
</lg>

<note>ḍitthādiṃ] \edM; ḍitthādi \edB</note>

<lg xml:id="Bh_6.22">
<l><seg type="pāda" n="a">nānābhāṣāviṣayiṇām</seg> <seg type="pāda" n="b">aparyantārthavartinām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iyattā kena vāmīṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">viśeṣādavadhāryate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.23">
<l><seg type="pāda" n="a">vakravācāṃ kavīnāṃ ye</seg> <seg type="pāda" n="b">prayogaṃ prati sādhavaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prayoktuṃ ye na yuktāśca</seg> <seg type="pāda" n="d">tadviveko 'yamucyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.24">
<l><seg type="pāda" n="a">nāprayuktaṃ prayuñjīta</seg> <seg type="pāda" n="b">cetaḥsammohakāriṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tulyārthatve 'pi hi brūyāt</seg> <seg type="pāda" n="d">ko hantiṃ gativācinam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.25">
<l><seg type="pāda" n="a">śrautrādiṃ na tu durbodhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na duṣṭādimapeśalam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">grāmyaṃ na piṇḍīśūrādiṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na ḍitthādimapārthakam</seg> //</l>
</lg>

<note>śrautrādiṃ] \edM; śrotrādiṃ \edB</note>

<lg xml:id="Bh_6.26">
<l><seg type="pāda" n="a">nāpratītānyathārthatvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dhātvanekārthatāvaśāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na leśajñāpakākṛṣṭaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sa hanti dhyāti vā yathā</seg> //</l>
</lg>

<note>@kṛṣṭaṃ sa hanti] \edM; @kṛṣṭasaṃhati \edB</note>

<lg xml:id="Bh_6.27">
<l><seg type="pāda" n="a">na śiṣṭairuktamityeva</seg> <seg type="pāda" n="b">na tantrāntarasādhitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">chandovaditi cotsargān</seg> <seg type="pāda" n="d">na cāpi cchāndasaṃ vadet</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.28">
<l><seg type="pāda" n="a">kramāgataṃ śrutisukhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śabdamarthyamudīrayet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">atiśete hyalaṃkāram</seg> <seg type="pāda" n="d">anyaṃ vyañjanacārutā</seg> //</l>
</lg>

<note>@rthyam] \edM\edB; @thyam \edBGa</note>

<lg xml:id="Bh_6.29">
<l><seg type="pāda" n="a">siddho yaścopasaṃkhyānād</seg> <seg type="pāda" n="b">iṣṭyā yaścopapāditaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tamādriyeta prāyeṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">na tu yogavibhāgajam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.30">
<l><seg type="pāda" n="a">iyaṃ candramukhī kanyā</seg> <seg type="pāda" n="b">prakṛtyaiva manoharā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">asyāṃ suvarṇālaṃkāraḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">puṣṇāti nitarāṃ śriyam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.31">
<l><seg type="pāda" n="a">vṛddhipakṣaṃ prayuñjīta</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃkrame 'pi mṛjeryathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mārjantyadhararāgaṃ te</seg> <seg type="pāda" n="d">patanto bāṣpabindavaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.32">
<l><seg type="pāda" n="a">sarūpaśeṣaṃ tu pumān</seg> <seg type="pāda" n="b">striyā yatra ca śiṣyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathāha varuṇāvindrau</seg> <seg type="pāda" n="d">bhavau śarvau mṛḍāviti</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.33">
<l><seg type="pāda" n="a">yathā paṭayatītyādi</seg> <seg type="pāda" n="b">ṇicprātipadikāttataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ṇāviṣṭhavaditīṣṭyā ca</seg> <seg type="pāda" n="d">tathā kraśayatītyapi</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.34">
<l><seg type="pāda" n="a">prayuñjītāvyayībhāvam</seg> <seg type="pāda" n="b">adantaṃ nāpyapañcamī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tṛtīyāsaptamīpakṣe</seg> <seg type="pāda" n="d">nālugviṣayamānayet</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.35">
<l><seg type="pāda" n="a">tiṣṭhadguprabhṛtau vācyau</seg> <seg type="pāda" n="b">naktaṃdivasagocarau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathā vidvānadhīte 'sau</seg> <seg type="pāda" n="d">tiṣṭhadgu ca vahadgu ca</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.36">
<l><seg type="pāda" n="a">śiṣṭaprayogamātreṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">nyāsakāramatena vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tṛcā samastaṣaṣṭhīkaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na kathaṃcidudāharet</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.37">
<l><seg type="pāda" n="a">sūtrajñāpakamātreṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">vṛtrahantā yathoditaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">akena ca na kurvīta</seg> <seg type="pāda" n="d">vṛttiṃ tadgamako yathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.38">
<l><seg type="pāda" n="a">pañcarājīti ca yathā</seg> <seg type="pāda" n="b">prayuñjīta dviguṃ striyām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">napuṃsakaṃ tatpuruṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">puruhūtasabhaṃ yathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.39">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvebhyaśca bhṛśādibhyo</seg> <seg type="pāda" n="b">vadelluptahalaṃ yathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">priyonmanāyate sā te</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ śaṭhābhimanāyase</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.40">
<l><seg type="pāda" n="a">tṛtīyaikavacaḥ ṣaṣṭhyām</seg> <seg type="pāda" n="b">āmantaṃ ca vadet kvipi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathoditaṃ balabhidā</seg> <seg type="pāda" n="d">surucāṃ vidyutāmiva</seg> //</l>
</lg>

<note>tṛtīyaikavacaḥ ṣaṣṭhyām] \edM\edB; tṛtīyaiva catuḥ ṣaṣṭhyā \edBKa</note>

<lg xml:id="Bh_6.41">
<l><seg type="pāda" n="a">asantamapi yadvākyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tattathaiva prayojayet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathocyate 'mbhasā bhāsā</seg> <seg type="pāda" n="d">yaśasāmambhasāmiti</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.42">
<l><seg type="pāda" n="a">puṃsi striyāṃ ca kvasvantam</seg> <seg type="pāda" n="b">icchantyacchāndasaṃ kila</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">upeyuṣāmapi divaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yathā na vyeti cārutā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.43">
<l><seg type="pāda" n="a">ibhakumbhanibhe bālā</seg> <seg type="pāda" n="b">dadhuṣī kañcukaṃ stane</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ratikhedapariśrāntā</seg> <seg type="pāda" n="d">jahāra hṛdayaṃ nṛṇām</seg> //</l>
</lg>

<note>@nibhe] \edM\edBGa; @nibhau \edB</note>
<note>kañcukaṃ stane] \edM; kantuke stanau \edB; kantukau stanau \edBGha</note>

<lg xml:id="Bh_6.44">
<l><seg type="pāda" n="a">śabalādibhyo 'titarāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhāti ṇijvihito yathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">balākāḥ paśya suśreṇi</seg> <seg type="pāda" n="d">ghanāñchabalayantyamūḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>@titarāṃ] \edM; nitarāṃ \edB</note>

<lg xml:id="Bh_6.45">
<l><seg type="pāda" n="a">śiśirāsārakaṇikā</seg><seg type="pāda" n="b">sadṛśaḥ setugandhavāṭ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tvāṃ vījayati suśreṇi</seg> <seg type="pāda" n="d">ratikhedālasekṣaṇām</seg> //</l>
</lg>

<note>@kaṇikāsadṛśaḥ setugandhavāṭ] \edM; @kaṇikāṃ sadṛśaste tu kaṅgavat \edB</note>
<note>tvāṃ vījayati] \edM; saṃvījayati \edB</note>

<lg xml:id="Bh_6.46">
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ ṇicaḥ prayogastu</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvatrālaṃkṛtiḥ parā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">liṅgatrayopapannaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">tācchīlyaviṣayaṃ ṇinim</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.47">
<l><seg type="pāda" n="a">tasya hārī stanābhogo</seg> <seg type="pāda" n="b">vadanaṃ hāri sundaram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hāriṇī tanuratyantaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kiyanna harate manaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.48">
<l><seg type="pāda" n="a">tācchīlyādiṣu ceṣyante</seg> <seg type="pāda" n="b">sarva eva tṛnādayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viśeṣeṇa ca tatreṣṭā</seg> <seg type="pāda" n="d">yuckurajvarajiṣṇucaḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>eva tṛnādayaḥ] \edM\edB; evātra nādayaḥ \edBGa</note>
<note>viśeṣeṇa ca] \edM\edBGa; viśeṣeṇaiva \edB</note>
<note>yuckura@] \edM; yutkura@ \edB</note>

<lg xml:id="Bh_6.49">
<l><seg type="pāda" n="a">ktinnantaṃ ca prayuñjīta</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃgatiḥ saṃhatiryathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śākārau jāguriṣṭau ca</seg> <seg type="pāda" n="d">jāgaryā jāgarā yathā</seg> //</l>
</lg>

<note>śākārau] \edM; śakārau \edB</note>

<lg xml:id="Bh_6.50">
<l><seg type="pāda" n="a">upāsaneti ca yucaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nityamāseḥ prayojayet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">lyuṭaṃ ca kartṛviṣayaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">devano ramaṇo yathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.51">
<l><seg type="pāda" n="a">aṇantādapi ṅībiṣṭo</seg> <seg type="pāda" n="b">lakṣmīḥ paurandarī yathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">añmahārajanāllākṣā</seg><seg type="pāda" n="d">rocanābhyāṃ tathā ca ṭhak</seg> //</l>
</lg>

<note>aṇantādapi] \edM; aṇṇāntādapi \edB</note>
<note>añ] \edM; aṇ \edB</note>

<lg xml:id="Bh_6.52">
<l><seg type="pāda" n="a">ḍmatubiṣṭaṃ ca kumudād</seg> <seg type="pāda" n="b">yatheyaṃ bhūḥ kumudvatī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ṭhak cāpi tena jayatīty</seg> <seg type="pāda" n="d">ākṣikaḥ śāstriko yathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.53">
<l><seg type="pāda" n="a">hitaprakaraṇe ṇaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvaśabdāt prayuñjate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tataśchamiṣṭyā ca yathā</seg> <seg type="pāda" n="d">sārvaḥ sarvīya ityapi</seg> //</l>
</lg>

<note>tataśchamiṣṭyā] \edM\edB; tataścamiṣṭyā \edBKa</note>

<lg xml:id="Bh_6.54">
<l><seg type="pāda" n="a">vadedimanijantaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">paṭimā laghimā yathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viśeṣeṇeyasunniṣṭo</seg> <seg type="pāda" n="d">jyāyānāpa kanīyasīm</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.55">
<l><seg type="pāda" n="a">dvayasajdaghnacāviṣṭau</seg> <seg type="pāda" n="b">pramāṇaviṣayau yathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jānudaghnī sarinnārī</seg><seg type="pāda" n="d">nitambadvayasaṃ saraḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.56">
<l><seg type="pāda" n="a">matupprakaraṇe jyotsnā</seg><seg type="pāda" n="b">tamisrāśṛṅgiṇādayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">inacca phalabarhābhyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">phalino barhiṇo yathā</seg> //</l>
</lg>

<note>matupprakaraṇe] \edM; matupprakaraṇo \edB</note>

<lg xml:id="Bh_6.57">
<l><seg type="pāda" n="a">iniḥ prayuktaḥ prāyeṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">tathā ṭhaṃśca manīṣibhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatrāpi mekhālāmālā</seg><seg type="pāda" n="d">māyānāṃ sutarāṃ matau</seg> //</l>
</lg>

<note>matau] \edM; matā \edB</note>

<lg xml:id="Bh_6.58">
<l><seg type="pāda" n="a">abhyastājjheradādeśe</seg> <seg type="pāda" n="b">dadhatītyādayo 'pi ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">roditi svapitītyādi</seg> <seg type="pāda" n="d">saheṭā sārvadhātukam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.59">
<l><seg type="pāda" n="a">abhyasteṣu prayoktavyam</seg> <seg type="pāda" n="b">adantaṃ ghubhṛñoḥ śatuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">asau dadhadalaṃkāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">srajaṃ bibhracca śobhate</seg> //</l>
</lg>

<note>ghubhṛñoḥ] \edM; ca videḥ \edB</note>

<lg xml:id="Bh_6.60">
<l><seg type="pāda" n="a">[na tavargaṃ śakāreṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">kvacit saṃ]yoginaṃ vadet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathaitacchyāmamābhāti</seg> <seg type="pāda" n="d">vanaṃ vanajalocane</seg> //</l>
</lg>

<note>na tavargaṃ śakāreṇa kvacit saṃyoginaṃ] \edM; \lacuna raṃ yoginaṃ \edB</note>

<lg xml:id="Bh_6.61">
<l><seg type="pāda" n="a">naikatraikārabhūyastaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">gato yāto hato yathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sāvarṇyavajjhayo hasya</seg> <seg type="pāda" n="d">brūyānnānyatra paddhateḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>sāvarṇyavajjhayo hasya] \edM; sāvarṇyavatsayorbhasya \edB</note>
<note>brūyānnānyatra] \edM\edB; bhūyānnānyatra \edBKa</note>

<lg xml:id="Bh_6.62">
<l><seg type="pāda" n="a">sālāturīyamatametadanukrameṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">ko vakṣyatīti virato 'hamato vicārāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śabdārṇavasya yadi kaścidupaiti pāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bhīmāmbhasaśca jaladheriti vismayo 'sau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.63">
<l><seg type="pāda" n="a">vidyānāṃ satatamapāśrayo 'parāsāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tāsūktānna ca viruṇaddhi kāṃścidarthān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śraddheyaṃ jagati mataṃ hi pāṇinīyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mādhyasthyādbhavati na kasyacitpramāṇam</seg> //</l>
</lg>

<note>tāsūktānna] \edM\edB; tāsūktāṃ na \edBGa</note>

<lg xml:id="Bh_6.64">
<l><seg type="pāda" n="a">avalokya matāni satkavīnām</seg> <seg type="pāda" n="b">avagamya svadhiyā ca kāvyalakṣma</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sujanāvamayāya bhāmahena</seg> <seg type="pāda" n="d">grathitaṃ rakrilagomisūnunedam</seg> //</l>
</lg>

<note>rakrila@] \edM\edB; vakila@ \edBKa\unmetrical; raktrila@ \edBGha</note>

<p>iti śrībhāmahālaṅkāre ṣaṣṭhaḥ paricchedaḥ</p>
<note>Thus \edB; \edM\ places its colophon after verse 66.</note>

<lg xml:id="Bh_6.65">
<l><seg type="pāda" n="a">ṣaṣṭyā śarīraṃ nirṇītaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śataṣaṣṭyā tvalaṅkṛtiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pañcāśatā doṣadṛṣṭiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">saptatyā nyāyanirṇayaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="Bh_6.66">
<l><seg type="pāda" n="a">ṣaṣṭyā śabdasya śuddhiḥ syād</seg> <seg type="pāda" n="b">ityevaṃ vastupañcakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">uktaṃ ṣaḍbhiḥ paricchedair</seg> <seg type="pāda" n="d">bhāmahena krameṇa vaḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>syādityevaṃ] \edM\edB; syādityeva \edBGa</note>
</div>
  </body>
</text>
</TEI>