<?xml-model href="http://www.tei-c.org/release/xml/tei/custom/schema/relaxng/tei_all.rng" type="application/xml" schematypens="http://relaxng.org/ns/structure/1.0"?><?xml-model href="http://www.tei-c.org/release/xml/tei/custom/schema/relaxng/tei_all.rng" type="application/xml" schematypens="http://purl.oclc.org/dsdl/schematron"?><TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:id="sa_rAmodanta">
  <teiHeader xml:lang="en">
  <fileDesc>
  <titleStmt>
	<title>Rāmodanta</title>
	<author/>
	<respStmt>
	 <resp>data entry</resp>
	 <name>Christophe Vielle</name>
	</respStmt>
	<respStmt>
	 <resp>contribution to GRETIL</resp>
	 <name>Christophe Vielle</name>
	</respStmt>
	<respStmt>
	 <resp>initial normalization and conversion to legacy GRETIL formats</resp>
	 <name xml:id="RG" ref="gnd:1254542736">Reinhold Grünendahl</name>
	</respStmt>
	<respStmt>
	 <resp>normalization and conversion to TEI-conformant markup</resp>
	 <name xml:id="MM" ref="gnd:133215709">Maximilian Mehner</name>
	</respStmt>
  <respStmt><resp>Update in TEI encoding</resp><name xml:id="JCT" ref="gnd:1243174773">José Calvo Tello</name></respStmt><respStmt><resp>Metadata curation</resp><name xml:id="DH" ref="gnd:1348968648">David Herting</name></respStmt></titleStmt>

  <publicationStmt>
	<publisher>Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL), SUB Göttingen</publisher>
	<availability>
	 <licence target="https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/">Distributed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.</licence>
	</availability>
	<date when-iso="2020-07-31"/>
  </publicationStmt>

  <notesStmt>
	<note>This file has been created by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus from <ref target="http://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/1_sanskr/5_poetry/2_kavya/ramodtau.htm">ramodtau.htm</ref>. Due to the heterogeneity of the sources the header markup might be suboptimal. For the sake of transparency the header of the legacy file is documented in the <gi>note</gi> element below:</note>
	<note type="legacyheader">
	 Ramodanta
<lb/>
<lb/>Input by Christophe Vielle
<lb/>
<lb/>TEXT WITH PADA MARKERS
<lb/>
<lb/>STRUCTURE OF REFERENCES
<lb/>RmUD_nn*n.nn = Rāmodanta_verse-number of Thrissur-ed.*kāṇḍa.verse of Palghat ed.
<lb/>
<lb/>CONTRIBUTOR'S NOTE:
<lb/>The Rāmodanta, an anonymous work of unknown date, is a short poetic rendering of the Rāma epics which was traditionally read by beginners in Sanskrit throughout South India (e.g. in Kerala). The present transliterated edition is mainly based on the text of the following edition in Malayāḷam script:
<lb/>-- Siddharūpaṃ, Bālaprabodhaṃ, Samāsacakraṃ, vyākhyānavuṃ Śrīrāmodantavuṃ, ed. Si. Vi. Raviśarmma Rājāvu [C.V. Ravisarma Raja], Thrissur: Kerala Sahitya Akademi, 2010 (19481).
<lb/>According to the kaṭapayādi system of writing the numbers, the last word of the work (cinmayaḥ = 6 5 1) indicates that the original number of verses must have been 156, which is the precise number of verses in the Thrissur edition. Close to the text of this edition is the text (in 153 ślokas only) provided by the following two editions here also used:
<lb/>-- Śrīrāmodantaṃ (samīkṣā vyākhyānaṃ), ed. Ḍo. Pūvattūr Rāmakṛṣṇa Piḷḷa [Dr. Poovattor Ramakrishna Pillai], Thiruvananthapuram - Kottayam: National Book Stall, 1990 [in Malayāḷam script];
<lb/>-- K.P.A. Menon, Nine Gems of Sanskrit Literature, vol. 3, Delhi: Nag Publishers, 1996, pp. 150-210 [in Devanāgarī script, with an English translation].
<lb/>There exists another, rather different, version of the same work, which presents a longer text (due to a single passage of more than 50 additional or variant verses) divided into seven kāṇḍas. According to a quick check of a few available manuscripts of the work, it appears that both the kāṇḍa-division and the rewritten and expanded passage occurring within the 6th kāṇḍa, are recent, possibly made by one of the first editors. This interpolated version of the text is represented by the following popular edition:
<lb/>-- Śrīrāmodantam | lalitaṭippaṇyādisametam | Sriramodanta: A Simple Sanskrit Poetry Text, with exhaustive-notes, valuable grammatical instructions and model questions, edited with foot-notes by L. Anantarama Sastri, Kalpathi (Palghat): R.S. Vadhyar &amp; Sons, 11nd rev. ed. 1982, repr. 2006 [199 ślokas, in Devanāgarī script].
<lb/>Two parallel editions in e-book form have been made available on-line, which present the same text as the one of the Palghat edition, viz. represent also the expanded version with the kāṇḍa-division:
<lb/>-- Śrīrāmodantam | Story of Sri Rama (Sanskrit text and English Translation), E-book published by http://hinduebooks.blogspot.com, July 2010 [in Devanāgarī script];
<lb/>-- Śrīrāmodantaṃ (arthasahitaṃ), E-book published by http://malayalamebooks.org, July 2010 [in Malayāḷam script].
<lb/>It was not possible for preparing the present edition to check several earlier listed editions such the ones published at the Venkateswara Sastrulu/Vavilla Press or at the Sri Balamanorama Press, Madras. The double numbering of the verses here used allows to have the numbers of the verses according to both versions (the second one being introduced by the sign *). The additional lines or verses from the secondary version are the indented ones with the * reference only. The verses without the sign * are the ones found only in the first version. [Christophe Vielle]
	</note>
  </notesStmt>

  <sourceDesc>
	<bibl/>
  </sourceDesc>
  </fileDesc>

  <encodingDesc>
  <projectDesc>
	<p>The Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL) is a resource platform providing standardized machine-readable texts in Indian languages that have been contributed by various individuals and institutions.</p>
  </projectDesc>

  <editorialDecl>
	<correction>
	 <p>Apparent errors have been silently corrected.</p>
	</correction>

	<normalization>
	 <p>GRETIL normalizes all texts contributed consistently for each language.
	 Sanskrit texts are normalized in accordance with the scheme of the International Alphabet of Sanskrit Transliteration (IAST) in order to facilitate word search across its corpus without additional transformations.</p>

	 <p>All characters that were fully equivalent to an IAST-conformant character in the text file contributed have been made to conform to the character list below.
	 Non-conformant characters with additional information including accents, capitalization, and whitespace have been preserved as <gi>orig</gi> elements inside <gi>choice</gi> elements with their IAST-conformant equivalent in <gi>reg</gi> elements for the creation of a plain text.
	 These additional informations will be available only in those transformations of this file that display the original information.</p>

	 <p><table>
	 <head>Characters Used for the Transliteration of Sanskrit according to IAST</head>
	 <row role="label">
	 <cell>Character</cell>
	 <cell>Character Name</cell>
	 <cell>Unicode Code Point</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>a</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER A</cell>
	 <cell>U+0061</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ā</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER A WITH MACRON</cell>
	 <cell>U+0101</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>i</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER I</cell>
	 <cell>U+0069</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ī</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER I WITH MACRON</cell>
	 <cell>U+012B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>u</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER U</cell>
	 <cell>U+0075</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ū</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER U WITH MACRON</cell>
	 <cell>U+016B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṛ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER R WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E5B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṝ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER R WITH DOT BELOW AND MACRON</cell>
	 <cell>U+1E5D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḷ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER L WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E37</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḹ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER L WITH DOT BELOW AND MACRON</cell>
	 <cell>U+1E39</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>e</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER E</cell>
	 <cell>U+0065</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>o</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER O</cell>
	 <cell>U+006F</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṃ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER M WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E43</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḥ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER H WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E25</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>'</cell>
	 <cell>APOSTROPHE</cell>
	 <cell>U+0027</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>k</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER K</cell>
	 <cell>U+006B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>g</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER G</cell>
	 <cell>U+0067</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṅ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER N WITH DOT ABOVE</cell>
	 <cell>U+1E45</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>c</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER C</cell>
	 <cell>U+0063</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>j</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER J</cell>
	 <cell>U+006A</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ñ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER N WITH TILDE</cell>
	 <cell>U+00F1</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṭ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER T WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E6D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḍ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER D WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E0D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṇ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER N WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E47</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>p</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER P</cell>
	 <cell>U+0070</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>b</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER B</cell>
	 <cell>U+0062</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>m</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER M</cell>
	 <cell>U+006D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>y</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER Y</cell>
	 <cell>U+0079</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>r</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER R</cell>
	 <cell>U+0072</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>l</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER L</cell>
	 <cell>U+006C</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>v</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER V</cell>
	 <cell>U+0076</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ś</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER S WITH ACUTE</cell>
	 <cell>U+x015B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṣ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER S WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E63</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>s</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER S</cell>
	 <cell>U+0073</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>h</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER H</cell>
	 <cell>U+0068</cell>
	 </row>
	 </table>
	</p>
  </normalization>

  <quotation marks="some">
	<p>If indicated unambiguously in the text file contributed quotation marks have been replaced with the <gi>q</gi> element and, in case a reference was provided, have been nested inside a <gi>cit</gi> with the respective reference provided in a <gi>ref</gi> element after the quote.</p>
  </quotation>

  <segmentation>
	<p>Unnumbered <gi>div</gi> elements are used to structure the text, using the <att>type</att> and <att>n</att> attributes in accordance with the <gi>refsDecl</gi>.</p>
  </segmentation>

  <interpretation>
	<p>Interpretive markup which is visible only in analytic transformations of this file consists of:
	<list>
	 <item>Highlighting in <gi>hi</gi> elements,</item>
	 <item>Corruptions in <gi>sic</gi> elements,</item>
	 <item>Remarks in <gi>note</gi> elements with the @resp attribute identifying the agency.</item>
	</list></p>
  </interpretation>
  </editorialDecl>

  <refsDecl>
  <p>A reference is given in the <att>xml:id</att> attributes consisting of
  <list>
	<item>a pragmatic abbreviation of the <label>title</label>: Rāmodanta = <!-- abbreviation -->,</item>
	<item>the number of the <label/> in arabic numerals,</item>
	<item>the number of the <label>verse</label> in arabic numerals.</item>
  </list>
  </p>
  </refsDecl>
  </encodingDesc>

  <profileDesc>
  <langUsage>
  <language ident="san">Sanskrit</language><language ident="en">English</language>
  <language ident="sa-Latn">Sanskrit</language>
  </langUsage>

  <textClass>
  <keywords scheme="http://gretil.sub.uni-goettingen.de/">
	<term type="categories">Sanskrit -- Poetry -- Kāvya</term>
  <term type="collection">poetry</term></keywords>
  <keywords scheme="http://textgrid.info/namespaces/metadata/core/2010#genre"><term>verse</term></keywords><keywords scheme="http://uri.gbv.de/terminology/bk/"><term key="18.67" ref="http://uri.gbv.de/terminology/bk/18.67">Sanskrit: Language and literature </term><term key="17.97" ref="http://uri.gbv.de/terminology/bk/17.97">Texts by a single author</term></keywords><keywords scheme="https://d-nb.info/gnd/"><term ref="https://d-nb.info/gnd/4163532-2">Kāvya</term><term ref="http://d-nb.info/gnd/4036774-5">poetry</term></keywords></textClass>
  </profileDesc>

  <revisionDesc>
  <listChange>
    <change when-iso="2020-07-31" who="Maximilian Mehner">TEI encoding by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus</change>
    <change when-iso="2024-12-18" who="#JCT">Modified for validation.</change>
  <change when-iso="2025-05-20" who="#JCT">Added BK, GND and ISO code for language.</change></listChange>
  </revisionDesc>

</teiHeader>

<text xml:lang="sa-Latn">
  <body>

    <head>śrīrāmodantam |</head>

<p xml:id="RmUD__1.">atha bālakāṇḍaḥ ||</p>


<lg xml:id="RmUD_1_">
<l><seg type="pāda" n="a">śrīpatiṃ praṇipatyāhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śrīvatsāṅkitavakṣasam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śrīrāmodantam ākhyāsye</seg> <seg type="pāda" n="d">śrīvālmīkiprakīrtitam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_2_">
<l><seg type="pāda" n="a">purā viśravasaḥ putro</seg> <seg type="pāda" n="b">rāvaṇo nāma rākṣasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āsīd asyānujau cāstāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kumbhakarṇavibhīṣaṇau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_3_">
<l><seg type="pāda" n="a">te tu tīvreṇa tapasā</seg> <seg type="pāda" n="b">pratyakṣīkṛtya vedhasam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vavrire ca varān iṣṭān</seg> <seg type="pāda" n="d">asmād āśritavatsalāt</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_4_">
<l><seg type="pāda" n="a">rāvaṇo mānuṣād anyair</seg> <seg type="pāda" n="b">avadhyatvaṃ tathānujaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirdevatvecchayā nidrāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kumbhakarṇo 'vṛṇīta ca</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_5_">
<l><seg type="pāda" n="a">vibhīṣaṇo viṣṇubhaktiṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vavre sattvaguṇānvitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tebhya etān varān dattvā</seg> <seg type="pāda" n="d">tatraivāntardadhe prabhuḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_6_">
<l><seg type="pāda" n="a">rāvaṇas tu tato gatvā</seg> <seg type="pāda" n="b">raṇe jitvā dhanādhipam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">laṅkāpurīṃ puṣpakaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">hṛtvā tatrāvasat sukham</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__7">
<l><seg type="pāda" n="a">yātudhānās tataḥ sarve</seg> <seg type="pāda" n="b">rasātalanivāsinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">daśānanaṃ samāśritya</seg> <seg type="pāda" n="d">laṅkāyāṃ sukham āvasan</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_8_">
<l><seg type="pāda" n="a">mandodarīṃ mayasutāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pariṇīya daśānanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasyām utpādayām āsa</seg> <seg type="pāda" n="d">meghanādāhvayaṃ sutam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_9_">
<l><seg type="pāda" n="a">rasāṃ rasātalaṃ caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">vijitya sa tu rāvaṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">lokān ākramayan sarvāñ</seg> <seg type="pāda" n="d">jahāra ca vilāsinīḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_10_">
<l><seg type="pāda" n="a">dūṣayan vaidikaṃ karma</seg> <seg type="pāda" n="b">dvijān ardayati sma saḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ātmajenānvito yuddhe</seg> <seg type="pāda" n="d">vāsavaṃ cāpy apīḍayat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_11_">
<l><seg type="pāda" n="a">tadīyataruratnāni</seg> <seg type="pāda" n="b">punar ānāyya kiṅkaraiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sthāpayitvā tu laṅkāyām</seg> <seg type="pāda" n="d">avasac ca cirāya saḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_12_">
<l><seg type="pāda" n="a">tatas tasminn avasare</seg> <seg type="pāda" n="b">vidhātāraṃ divaukasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">upagamyocire sarvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">rāvaṇasya viceṣṭitam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_13_">
<l><seg type="pāda" n="a">tad ākarṇya suraiḥ sākaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">prāpya dugdhodadhes taṭam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tuṣṭāva ca hṛṣīkeśaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vidhātā vividhaiḥ stavaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_14_">
<l><seg type="pāda" n="a">āvirbhūyātha daityāriḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">papraccha ca pitāmaham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kim artham āgato 'si tvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sākaṃ devagaṇair iti</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_15_">
<l><seg type="pāda" n="a">tato daśānanāt pīḍām</seg> <seg type="pāda" n="b">ajas tasmai nyavedayat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tac chrutvovāca dhātāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">harṣayan viṣṭaraśravāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_16_">
<l><seg type="pāda" n="a">alaṃ bhayenātmayone</seg> <seg type="pāda" n="b">gaccha devagaṇaiḥ saha</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ahaṃ dāśarathir bhūtvā</seg> <seg type="pāda" n="d">haniṣyāmi daśānanam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_1_7">
<l><seg type="pāda" n="a">ātmāṃśaiś ca surāḥ sarve</seg> <seg type="pāda" n="b">bhūmau vānararūpiṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jāyeran mama sāhāyyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kartuṃ rāvaṇanigrahe</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_18_">
<l><seg type="pāda" n="a">evam uktvā vidhātāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tatraivāntardadhe prabhuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">padmayonis tu gīrvāṇaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">samaṃ prāyāt prahṛṣṭadhīḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_19_">
<l><seg type="pāda" n="a">ajījanat tataḥ śakro</seg> <seg type="pāda" n="b">vālinaṃ nāma vānaram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sugrīvam api mārtāṇḍo</seg> <seg type="pāda" n="d">hanumantaṃ ca mārutaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_20_">
<l><seg type="pāda" n="a">puraiva janayām āsa</seg> <seg type="pāda" n="b">jāmbavantaṃ ca padmajaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">evam anye ca vibudhāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kapīn ajanayan bahūn</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_21_">
<l><seg type="pāda" n="a">tato vānarasaṃghānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vālī parivṛḍho 'bhavat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">amībhir akhilaiḥ sākaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṣkindhām adhyuvāsa ca</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_22_">
<l><seg type="pāda" n="a">āsīd daśaratho nāma</seg> <seg type="pāda" n="b">sūryavaṃśe 'tha pārthivaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhāryās tisro 'pi labdhvāsau</seg> <seg type="pāda" n="d">tāsu lebhe na saṃtatim</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_23_">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ sumantravacanād</seg> <seg type="pāda" n="b">ṛṣyaśṛṅgaṃ sa bhūpatiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ānīya putrakāmeṣṭim</seg> <seg type="pāda" n="d">ārebhe sapurohitaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_24_">
<l><seg type="pāda" n="a">athāgner utthitaḥ kaś cid</seg> <seg type="pāda" n="b">gṛhītvā pāyasaṃ carum</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">etat prāśaya patnīs tvam</seg> <seg type="pāda" n="d">ity uktvādān nṛpāya saḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_25_">
<l><seg type="pāda" n="a">tad gṛhītvā tadaivāsau</seg> <seg type="pāda" n="b">patnīḥ prāśayad utsukaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tāś ca tatprāśanād eva</seg> <seg type="pāda" n="d">nṛpād garbham adhārayan</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_26_">
<l><seg type="pāda" n="a">pūrṇe kāle 'tha kausalyā</seg> <seg type="pāda" n="b">sajjanāmbhojabhāskaram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ajījanad rāmacandraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kaikeyī bharataṃ tathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_2_7">
<l><seg type="pāda" n="a">tato lakṣmaṇaśatrughnau</seg> <seg type="pāda" n="b">sumitrājījanat sutau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">akārayat pitā teṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jātakarmādikaṃ dvijaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_28_">
<l><seg type="pāda" n="a">tato vavṛdhire 'nyonyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">snigdhāś catvāra eva te</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sakalāsu ca vidyāsu</seg> <seg type="pāda" n="d">naipuṇyam abhilebhire</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_29_">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ kadā cid āgatya</seg> <seg type="pāda" n="b">viśvāmitro mahāmuniḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yayāce yajñarakṣārthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">rāmaṃ śaktidharopamam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_30_">
<l><seg type="pāda" n="a">vasiṣṭhavacanād rāmaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">lakṣmaṇena samanvitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṛcchreṇa nṛpatis tasya</seg> <seg type="pāda" n="d">kauśikasya kare dadau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_31_">
<l><seg type="pāda" n="a">tau gṛhītvā tato gacchan</seg> <seg type="pāda" n="b">balām atibalāṃ tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">astrāṇi ca samagrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="d">tābhyām upadideśa saḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_32_">
<l><seg type="pāda" n="a">gacchan sahānujo rāmaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kauśikena pracoditaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tāṭakām avadhīd dhīmāṃl</seg> <seg type="pāda" n="d">lokapīḍanatatparām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_33_">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ siddhāśramaṃ prāpya</seg> <seg type="pāda" n="b">kauśikaḥ saharāghavaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">adhvaraṃ ca samārebhe</seg> <seg type="pāda" n="d">rākṣasāś ca samāgaman</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_34_">
<l><seg type="pāda" n="a">rāghavas tu tato 'streṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣiptvā mārīcam arṇave</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">subāhupramukhān hatvā</seg> <seg type="pāda" n="d">yajñaṃ cāpālayan muneḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_35_">
<l><seg type="pāda" n="a">kauśikena tato rāmo</seg> <seg type="pāda" n="b">nīyamānaḥ sahānujaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ahalyāśāpanirmokṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtvā saṃprāpa maithilam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_36_">
<l><seg type="pāda" n="a">janakenārcito rāmaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kauśikena pracoditaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sītānimittam ānītaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">babhañja dhanur aiśvaram</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_3_7">
<l><seg type="pāda" n="a">tato daśarathaṃ dūtair</seg> <seg type="pāda" n="b">ānāyya mithilādhipaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rāmādibhyas tatsutebhyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sītādyāḥ kanyakā dadau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_38_">
<l><seg type="pāda" n="a">tato guruniyogena</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtodvāhaḥ sahānujaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rāghavo niryayau tena</seg> <seg type="pāda" n="d">janakenoru mānitaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_39_">
<l><seg type="pāda" n="a">tad ākarṇya dhanurbhaṅgam</seg> <seg type="pāda" n="b">āyāntaṃ roṣabhīṣaṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vijitya bhārgavaṃ rāmam</seg> <seg type="pāda" n="d">ayodhyāṃ prāpa rāghavaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_40_">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ sarvajanānandaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kurvāṇaś ceṣṭitaiḥ svakaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tām adhyuvāsa kākutsthaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sītayā sahitaḥ sukham</seg> //</l>
</lg>

<p xml:id="RmUD__1_0">iti śrīrāmodante bālakāṇḍaḥ samāptaḥ ||</p>

<p xml:id="RmUD__2.">atha ayodhyākāṇḍaḥ ||</p>

<lg xml:id="RmUD_41_">
<l><seg type="pāda" n="a">etasminn antare gehaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mātulasya yudhājitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prayayau bharataḥ prītaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śatrughnena samanvitaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_42_">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ prakṛtibhiḥ sākaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mantrayitvā sa bhūpatiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">abhiṣekāya rāmasya</seg> <seg type="pāda" n="d">samārebhe mudānvitaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_43_">
<l><seg type="pāda" n="a">kaikeyī tu mahīpālaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mantharādūṣitāśayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">varadvayaṃ purā dattaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yayāce satyasaṃgaram</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_44_">
<l><seg type="pāda" n="a">vanavāsāya rāmasya</seg> <seg type="pāda" n="b">rājyāptyai bharatasya ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasyā varadvayaṃ kṛcchram</seg> <seg type="pāda" n="d">anujajñe mahīpatiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_45_">
<l><seg type="pāda" n="a">rāmaṃ tadaiva kaikeyī</seg> <seg type="pāda" n="b">vanavāsāya cādiśat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anujñāpya gurūn sarvān</seg> <seg type="pāda" n="d">niryayau ca vanāya saḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_46_">
<l><seg type="pāda" n="a">dṛṣṭvā taṃ nirgataṃ sītā</seg> <seg type="pāda" n="b">lakṣmaṇaś cānujagmatuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃtyajya svagṛhān sarve</seg> <seg type="pāda" n="d">paurāś cānuyayur drutam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_4_7">
<l><seg type="pāda" n="a">vañcayitvā tu tān paurān</seg> <seg type="pāda" n="b">nidrāṇān niśi rāghavaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vāhyamānaṃ sumantreṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">ratham āruhya cāgamat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_48_">
<l><seg type="pāda" n="a">śriṅgiberapuraṃ gatvā</seg> <seg type="pāda" n="b">gaṅgākūle 'tha rāghavaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">guhena satkṛtas tatra</seg> <seg type="pāda" n="d">niśām ekām uvāsa ca</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_49_">
<l><seg type="pāda" n="a">sārathiṃ saṃnimantryāsau</seg> <seg type="pāda" n="b">sītālakṣmaṇasaṃyutaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">guhenānītayā nāvā</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃtatāra ca jāhnavīm</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_50_">
<l><seg type="pāda" n="a">bharadvājamuniṃ prāpya</seg> <seg type="pāda" n="b">taṃ natvā tena satkṛtaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rāghavas tasya nirdeśāc</seg> <seg type="pāda" n="d">citrakūṭe 'vasat sukham</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_51_">
<l><seg type="pāda" n="a">ayodhyāṃ tu tato gatvā</seg> <seg type="pāda" n="b">sumantraḥ śokavihvalaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rājñe nyavedayat sarvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">rāghavasya viceṣṭitam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_52_">
<l><seg type="pāda" n="a">tad ākarṇya sumantroktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">rājā duḥkhavimūḍhadhīḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rāma rāmeti vilapan</seg> <seg type="pāda" n="d">dehaṃ tyaktvā divaṃ yayau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_53_">
<l><seg type="pāda" n="a">mantriṇas tu vasiṣṭhoktyā</seg> <seg type="pāda" n="b">dehaṃ saṃrakṣya bhūpateḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dūtair ānāyayan kṣipraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bharataṃ mātulālayāt</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_54_">
<l><seg type="pāda" n="a">bharatas tu mṛtaṃ śrutvā</seg> <seg type="pāda" n="b">pitaraṃ kaikayīgirā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃskārādi cakārāsya</seg> <seg type="pāda" n="d">yathāvidhi sahānujaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_55_">
<l><seg type="pāda" n="a">amātyaiś codyamāno 'pi</seg> <seg type="pāda" n="b">rajyāya bharatas tadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vanāyaiva yayau rāmam</seg> <seg type="pāda" n="d">ānetuṃ nāgaraiḥ saha</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_56_">
<l><seg type="pāda" n="a">sa gatvā citrakūṭasthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">rāmaṃ cīrajaṭādharam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yayāce rakṣituṃ rājyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vasiṣṭhādyair dvijaiḥ saha</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_5_7">
<l><seg type="pāda" n="a">caturdaśa samā nītvā</seg> <seg type="pāda" n="b">punar aiṣyāmy ahaṃ purīm</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ity uktvā pāduke dattvā</seg> <seg type="pāda" n="d">taṃ rāmaḥ pratyayāpayat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_58_">
<l><seg type="pāda" n="a">gṛhītvā pāduke tasmād</seg> <seg type="pāda" n="b">bharato dīnamānasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nandigrāme sthitas tābhyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">rarakṣa ca vasuṃdharām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_59_">
<l><seg type="pāda" n="a">rāghavas tu gires tasmād</seg> <seg type="pāda" n="b">gatvātriṃ samavandata</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatpatnī tu tadā sītāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bhūṣaṇaiḥ svair abhūṣayat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_60_">
<l><seg type="pāda" n="a">uṣitvā tu niśām ekām</seg> <seg type="pāda" n="b">āśrame tasya rāghavaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viveśa daṇḍakāraṇyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sītālakṣmaṇasaṃyutaḥ</seg> //</l>
</lg>

<p xml:id="RmUD__2_0">iti śrīrāmodante ayodhyākāṇḍaḥ samāptaḥ ||</p>

<p xml:id="RmUD__3.">atha āraṇyakāṇḍaḥ ||</p>

<lg xml:id="RmUD_61_">
<l><seg type="pāda" n="a">vrajan vanena kākutstho</seg> <seg type="pāda" n="b">virādhaṃ vidhicoditam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sadārānujam ātmānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">harantam avadhīt tadā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_62_">
<l><seg type="pāda" n="a">śarabhaṅgāśramam prāpya</seg> <seg type="pāda" n="b">svargatiṃ tasya vīkṣya saḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pratijajñe rākṣasānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vadhaṃ munibhir arthitaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_63_">
<l><seg type="pāda" n="a">tasmād gatvā sutīkṣṇaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">praṇamyānena pūjitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">agastyasyāśramaṃ prāpya</seg> <seg type="pāda" n="d">taṃ nanāma raghūttamaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_64_">
<l><seg type="pāda" n="a">rāmāya vaiṣṇavaṃ cāpam</seg> <seg type="pāda" n="b">aindraṃ tūṇīyugaṃ tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">brāhmaṃ cāstraṃ ca khaḍgaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">pradadau kumbhasaṃbhavaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_65_">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ sa gacchan kākutsthaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">samāgamya jaṭāyuṣam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vaidehyāḥ pālanāyainaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śraddadhe pitṛvallabham</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_66_">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ pañcavaṭīṃ prāpya</seg> <seg type="pāda" n="b">tatra lakṣmaṇanirmitām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">parṇaśālām adhyuvāsa</seg> <seg type="pāda" n="d">sītayā sahitaḥ sukham</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_6_7">
<l><seg type="pāda" n="a">tatrābhyetyaikadā rāmaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vavre śūrpaṇakhābhikā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tannirastā lakṣmaṇaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">vavre so'; pi nirākarot</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_68_">
<l><seg type="pāda" n="a">rāmam eva tato vavre</seg> <seg type="pāda" n="b">kāmārtā kāmasaṃnibham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">punaś ca dhikkṛtā tena</seg> <seg type="pāda" n="d">sītām abhyadravad ruṣā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_69_">
<l><seg type="pāda" n="a">lakṣmaṇena tadā roṣāt</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛttaśravaṇanāsikā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sā tu gatvā janasthānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kharāyaitan nyavedayat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_70_">
<l><seg type="pāda" n="a">tad ākarṇya kharaḥ kruddho</seg> <seg type="pāda" n="b">rāghavaṃ hantum āyayau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dūṣaṇatriśiromukhyair</seg> <seg type="pāda" n="d">yātudhānaiḥ samanvitaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_71_">
<l><seg type="pāda" n="a">tat kṣaṇaṃ lakṣmaṇe sītāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nidhāya raghunandanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kharaṃ sahānugaṃ saṃkhye</seg> <seg type="pāda" n="d">jaghānālaghuvikramaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_72_">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ śūrpaṇakhā gatvā</seg> <seg type="pāda" n="b">laṅkāṃ śokasamanvitā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nyavedayad rāvaṇāya</seg> <seg type="pāda" n="d">vṛttāntaṃ sarvam āditaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_73_">
<l><seg type="pāda" n="a">tac chrutvā rāvaṇaḥ sītāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">hartuṃ kṛtamatis tadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mārīcasyāśramaṃ prāpya</seg> <seg type="pāda" n="d">sāhāyye tam acodayat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_74_">
<l><seg type="pāda" n="a">so 'pi svarṇamṛgo bhūtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">sītāyāḥ pramukhe 'carat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sā tu taṃ mṛgam āhartuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bhartāraṃ samayācata</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_75_">
<l><seg type="pāda" n="a">niyujya lakṣmaṇaṃ sītāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">rakṣituṃ raghunandanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anvagacchan mṛgaṃ tūrṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dravantaṃ kānanāntare</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_76_">
<l><seg type="pāda" n="a">vivyādha ca mṛgaṃ rāmaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sa nijaṃ rūpam āsthitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hā sīte lakṣmaṇety evaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">rudan prāṇān samatyajat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__77">
<l><seg type="pāda" n="a">etad ākarṇya vaidehyā</seg> <seg type="pāda" n="b">lakṣmaṇaś codito bhṛśam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadrakṣāṃ devatāḥ prārthya</seg> <seg type="pāda" n="d">prayayau rāghavāntikam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_78_">
<l><seg type="pāda" n="a">tad antare samāsādya</seg> <seg type="pāda" n="b">rāvaṇo yatirūpadhṛt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sītāṃ gṛhītvā prayayau</seg> <seg type="pāda" n="d">gaganena mudānvitaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_79_">
<l><seg type="pāda" n="a">tato jaṭāyur ālokya</seg> <seg type="pāda" n="b">nīyamānāṃ tu jānakīm</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prāharad rāvaṇaṃ prāpya</seg> <seg type="pāda" n="d">tuṇḍapakṣanakhair bhṛśam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_80_">
<l><seg type="pāda" n="a">chittvainam candrahāsena</seg> <seg type="pāda" n="b">pātayitvā ca bhūtale</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gṛhītvā rāvaṇaḥ sītāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">prāviśan nijamandiram</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_81_">
<l><seg type="pāda" n="a">aśokavanikāmadhye</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃsthāpya janakātmajām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rāvaṇo rakṣituṃ caināṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">niyuyoja niśācarīḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_82_">
<l><seg type="pāda" n="a">hatvā rāmas tu mārīcam</seg> <seg type="pāda" n="b">āgacchann anujeritām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vārttām ākarṇya duḥkhārtaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">parṇaśālām upāgamat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_83_">
<l><seg type="pāda" n="a">adṛṣṭvā tatra vaidehīṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vicinvāno vanāntare</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sahānujo gṛdhrarājaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">chinnapakṣaṃ dadarśa saḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_84_">
<l><seg type="pāda" n="a">tenoktāṃ jānakīvārttāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śrutvā paścān mṛtaṃ ca tam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dagdhvā sahānujo rāmaś</seg> <seg type="pāda" n="d">cakre tasyodakakriyām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_85_">
<l><seg type="pāda" n="a">ātmano 'bhibhavaṃ paścāt</seg> <seg type="pāda" n="b">kurvatīṃ pathi lakṣmaṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ayomukhīṃ cakārāśu</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛttaśravaṇanāsikām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_86_">
<l><seg type="pāda" n="a">gṛhītau tau kabandhena</seg> <seg type="pāda" n="b">bhujau tasya nyakṛntatām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatas tu yācitau tena</seg> <seg type="pāda" n="d">taddehaṃ dehatuś ca tau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_8_7">
<l><seg type="pāda" n="a">sa tu divyākṛtir bhūtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">rāmaṃ sītopalabdhaye</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sugrīvam ṛṣyamūkasthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yāhīty uktvā divaṃ yayau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_88_">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ prīto raghuśreṣṭhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śabaryāśramam abhyayāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tayābhipūjitaḥ paścāt</seg> <seg type="pāda" n="d">pampāṃ prāpa salakṣmaṇaḥ</seg> //</l>
</lg>

<p xml:id="RmUD__3_0">iti śrīrāmodante āraṇyakāṇḍaḥ samāptaḥ ||</p>

<p xml:id="RmUD__4.">atha kiṣkindhākāṇḍaḥ ||</p>

<lg xml:id="RmUD_89_">
<l><seg type="pāda" n="a">hanūmān atha sugrīva</seg><seg type="pāda" n="b">nirdiṣṭo rāmalakṣmaṇau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prāpya jñātvā tu vṛttāntaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tena tau samayojayat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_90_">
<l><seg type="pāda" n="a">tato rāmasya vṛttāntaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sugrīvāya nivedya saḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sakhyaṃ ca kārayām āsa</seg> <seg type="pāda" n="d">tayoḥ pāvakasaṃnidhau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_91_">
<l><seg type="pāda" n="a">pratijajñe tadā rāmo</seg> <seg type="pāda" n="b">haniṣyāmīti vālinam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">darśayiṣyāmi vaidehīm</seg> <seg type="pāda" n="d">ity anyena ca saṃśrutam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_92_">
<l><seg type="pāda" n="a">sugrīveṇātha rāmāya</seg> <seg type="pāda" n="b">bhrātṛvairasya kāraṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">niveditam aśeṣaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">balādhikyaṃ ca tasya tat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_93_">
<l><seg type="pāda" n="a">tat kṣaṇaṃ dundubheḥ kāyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sugrīveṇa pradarśitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sudūraṃ preṣayām āsa</seg> <seg type="pāda" n="d">pādāṅguṣṭhena rāghavaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_94_">
<l><seg type="pāda" n="a">punaś ca darśitāṃs tena</seg> <seg type="pāda" n="b">sālān sapta raghūttamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bāṇenaikena ciccheda</seg> <seg type="pāda" n="d">sārdhaṃ tasyānuśaṅkayā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_95_">
<l><seg type="pāda" n="a">kiṣkindhāṃ prāpya sugrīvas</seg> <seg type="pāda" n="b">tato rāmasamanvitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jagarjātīva saṃhṛṣṭaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kopayan vānarādhipam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_96_">
<l><seg type="pāda" n="a">vālī niṣkramya sugrīvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">samare 'pīḍayad bhṛśam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">so 'pi saṃbhagnasarvāṅgaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prādravad rāghavāntikam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_9_7">
<l><seg type="pāda" n="a">kṛtacihnas tu rāmeṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">punar eva sa vālinam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">raṇāyāhvayata kṣipraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tasthau rāmas tirohitaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_98_">
<l><seg type="pāda" n="a">hemamālī tato vālī</seg> <seg type="pāda" n="b">tārayābhihitaṃ hitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirasya kupito bhrātrā</seg> <seg type="pāda" n="d">raṇaṃ cakre sudāruṇam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_99_">
<l><seg type="pāda" n="a">bāṇena vālinaṃ rāmo</seg> <seg type="pāda" n="b">viddhvā bhūmau nyapātayat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">so 'pi rāma iti jñātvā</seg> <seg type="pāda" n="d">tyaktvā dehaṃ divaṃ yayau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_100_">
<l><seg type="pāda" n="a">paścāt tapantaṃ sugrīvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">samāśvāsya raghūttamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vānarāṇām adhipatiṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">cakārāśritavatsalaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_101_">
<l><seg type="pāda" n="a">tato mālyavataḥ pṛṣṭhe</seg> <seg type="pāda" n="b">rāmo lakṣmaṇasaṃyutaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">uvāsa caturo māsān</seg> <seg type="pāda" n="d">sītāvirahaduḥkhitaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_102_">
<l><seg type="pāda" n="a">atha rāmasya nirdeśāl</seg> <seg type="pāda" n="b">lakṣmaṇo vānarādhipam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ānayat plavagaiḥ sārdhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">hanūmatpramukhair girim</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_103_">
<l><seg type="pāda" n="a">sugrīvo rāghavaṃ dṛṣṭvā</seg> <seg type="pāda" n="b">vacanāt tasya vānarān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nyayuṅkta sītām anveṣṭum</seg> <seg type="pāda" n="d">āśāsu catasṛṣv api</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_104_">
<l><seg type="pāda" n="a">tato hanumataḥ pāṇau</seg> <seg type="pāda" n="b">dadau rāmo 'ṅgulīyakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viśvāsāya tu vaidehyās</seg> <seg type="pāda" n="d">tad gṛhītvā sa niryayau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_105_">
<l><seg type="pāda" n="a">tato hanūmatpramukhā</seg> <seg type="pāda" n="b">vānarā dakṣiṇāṃ diśam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gatvā sītāṃ vicinvantaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">parvataṃ vindhyam āpnuvan</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_106_">
<l><seg type="pāda" n="a">samayātikramāt tatra</seg> <seg type="pāda" n="b">cakruḥ prāyopaveśanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">te 'tra sampātinā proktāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sītāvārttāṃ ca śuśruvuḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_10_7">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ prāpur udanvantam</seg> <seg type="pāda" n="b">aṅgadādyāḥ plavaṅgamāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">taṃ vilaṅghayituṃ teṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na kaś cid abhavat kṣamaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_108_">
<l><seg type="pāda" n="a">svaprabhāvapraśaṃsābhis</seg> <seg type="pāda" n="b">tadā jāmbavaduktibhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃvardhito mahendrādrim</seg> <seg type="pāda" n="d">ārurohānilātmajaḥ</seg> //</l>
</lg>

<p xml:id="RmUD__4_0">iti śrīrāmodante kiṣkindhākāṇḍaḥ samāptaḥ ||</p>

<p xml:id="RmUD__5.">atha sundarakāṇḍaḥ ||</p>

<lg xml:id="RmUD_109_">
<l><seg type="pāda" n="a">abhivandyātha sakalān</seg> <seg type="pāda" n="b">amarān pavanātmajaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pupluve ca gires tasmād</seg> <seg type="pāda" n="d">vilaṅghayitum arṇavam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_110_">
<l><seg type="pāda" n="a">sa samullaṅghya mainākaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">surasām abhivandya ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nihatya siṃhikāṃ nītyā</seg> <seg type="pāda" n="d">pāraṃ prāpa mahodadheḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_111_">
<l><seg type="pāda" n="a">laṅkādhidevatāṃ jitvā</seg> <seg type="pāda" n="b">tāṃ praviśyānilātmajaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sītāṃ vicinvann adrākṣīn</seg> <seg type="pāda" n="d">nidrāṇaṃ niśi rāvaṇaṃ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_112_">
<l><seg type="pāda" n="a">apaśyaṃs tatra vaidehīṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vicinvānas tatas tataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aśokavanikāṃ gatvā</seg> <seg type="pāda" n="d">kāṃ cid ārtāṃ dadarśa saḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_113_">
<l><seg type="pāda" n="a">pādapaṃ kaṃ cid āruhya</seg> <seg type="pāda" n="b">tatpalāśaiḥ susaṃvṛtaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āste sma mārutis tatra</seg> <seg type="pāda" n="d">sīteyam iti tarkayan</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_114_">
<l><seg type="pāda" n="a">rāvaṇas tu tadābhyetya</seg> <seg type="pāda" n="b">maithilīṃ madanārditaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhāryā bhava mamety evaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bahudhā samayācata</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_115_">
<l><seg type="pāda" n="a">ahaṃ tvadvaśagā na syām</seg> <seg type="pāda" n="b">ity eṣā taṃ nirākarot</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāmamanyuparītātmā</seg> <seg type="pāda" n="d">rāvaṇo 'pi tadā yayau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_116_">
<l><seg type="pāda" n="a">nirgate rāvaṇe sītāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pralapantīṃ sa mārutiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">uktvā rāmasya vṛttāntaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pradadau cāṅgulīyakam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_11_7">
<l><seg type="pāda" n="a">tat samādāya vaidehī</seg> <seg type="pāda" n="b">vilapya ca bhṛśaṃ punaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cūḍāmaṇiṃ dadau tasya</seg> <seg type="pāda" n="d">kare jagrāha so 'pi tam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_118_">
<l><seg type="pāda" n="a">mā viṣādaṃ kṛthā devi</seg> <seg type="pāda" n="b">rāghavo rāvaṇaṃ raṇe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hatvā tvāṃ neṣyatīty enām</seg> <seg type="pāda" n="d">āśvāsya sa viniryayau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_119_">
<l><seg type="pāda" n="a">nītimān so 'pi saṃcintya</seg> <seg type="pāda" n="b">babhañjopavanaṃ ca tat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">akṣādīni ca rakṣāṃsi</seg> <seg type="pāda" n="d">bahūni samare 'vadhīt</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_120_">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ śakrajitā yuddhe</seg> <seg type="pāda" n="b">baddhaḥ pavananandanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pratāpaṃ raghunāthasya</seg> <seg type="pāda" n="d">rāvaṇāya nyavedayat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_121_">
<l><seg type="pāda" n="a">rakṣodīpitalāṅgūlaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sa tu laṅkām aśeṣataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dagdhvā sāgaram uttīrya</seg> <seg type="pāda" n="d">vānarān samupāgamat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_122_">
<l><seg type="pāda" n="a">sa gatvā vānaraiḥ sākaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">rāghavāyātmanā kṛtam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nivedayitvā sakalaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dadau cūḍāmaṇiṃ ca tam</seg> //</l>
</lg>

<p xml:id="RmUD__5_0">iti śrīrāmodante sundarakāṇḍaḥ samāptaḥ ||</p>

<p xml:id="RmUD__6.">atha yuddhakāṇḍaḥ ||</p>

<lg xml:id="RmUD_123_">
<l><seg type="pāda" n="a">athāsaṃkhyaiḥ kapigaṇaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sugrīvapramukhaiḥ saha</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">niryayau rāghavas tūrṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tīraṃ prāpa mahodadheḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_124_">
<l><seg type="pāda" n="a">tadā vibhīṣaṇo bhrātrā</seg> <seg type="pāda" n="b">tyakto rāmam upāgamat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">laṅkādhipatye 'bhyaṣiñcad</seg> <seg type="pāda" n="d">enaṃ ramo 'rimardanaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_125_">
<l><seg type="pāda" n="a">dattamārgaḥ samudreṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">tatra setuṃ nalena saḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kārayitvā tena gatvā</seg> <seg type="pāda" n="d">suvelaṃ prāpa parvatam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_126_">
<l><seg type="pāda" n="a">tato rāghavanirdiṣṭā</seg> <seg type="pāda" n="b">nīlamukhyāḥ plavaṅgamāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rurudhuḥ sarvato laṅkāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vṛkṣapāṣāṇapāṇayaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_12_7">
<l><seg type="pāda" n="a">rāvaṇasya niyogena</seg> <seg type="pāda" n="b">nirgatān yudhi rākṣasān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prahastapramukhān hatvā</seg> <seg type="pāda" n="d">nedus te siṃhavikramāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_128_">
<l><seg type="pāda" n="a">sugrīvaś ca hanūmāṃś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">tathā rāghavalakṣmaṇau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rākṣasān subahūn yuddhe</seg> <seg type="pāda" n="d">jaghnur bhīmaparākramāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_129_">
<l><seg type="pāda" n="a">rāvaṇis tu tadābhyetya</seg> <seg type="pāda" n="b">samare rāmalakṣmaṇau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nanāha nāgapāśena</seg> <seg type="pāda" n="d">nāgāris tau vyamocayat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_130_">
<l><seg type="pāda" n="a">rāvaṇo 'pi tato yuddhe</seg> <seg type="pāda" n="b">rāghaveṇa parājitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kumbhakarṇaṃ prabodhyāśu</seg> <seg type="pāda" n="d">rāmaṃ hantuṃ nyayuṅkta ca</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_131">
<l><seg type="pāda" n="a">rakṣobhiḥ saha niryāya</seg> <seg type="pāda" n="b">bhakṣayantaṃ plavaṅgamān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sahānugaṃ kumbhakarṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jaghānāśu sa rāghavaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_132">
<l><seg type="pāda" n="a">indrajit punar apy ājau</seg> <seg type="pāda" n="b">sānujaṃ ca raghūttamam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">amohayad vānarāṃś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">brahmāstreṇāstrakovidaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_133">
<l><seg type="pāda" n="a">tadaiva gatvā hanumān</seg> <seg type="pāda" n="b">ānīyauṣadhiparvatam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tān sarvān bodhayitvāśu</seg> <seg type="pāda" n="d">tatsthāne 'sthāpayac ca tam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_134">
<l><seg type="pāda" n="a">tato nikumbhilāṃ gatvā</seg> <seg type="pāda" n="b">saumitriḥ savibhīṣaṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">niṣiddhyendrajito homaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃyuge taṃ jaghāna ca</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_135">
<l><seg type="pāda" n="a">tac chrutvā rāvaṇaḥ kruddho</seg> <seg type="pāda" n="b">niryāya śaravṛṣṭibhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">plavaṅgamān pīḍayitvā</seg> <seg type="pāda" n="d">rāmeṇa yuyudhe bhṛśaṃ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_136">
<l><seg type="pāda" n="a">rāmo 'pi suciraṃ tena</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtvā yuddhaṃ sudāruṇaṃ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">brahmāstreṇa jaghānainaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">brahmadattavaraṃ ripum</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_137">
<l><seg type="pāda" n="a">tadā śakrādayo devā</seg> <seg type="pāda" n="b">hṛṣṭā rāvaṇanigrahāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">raghūttamasyottamāṅge</seg> <seg type="pāda" n="d">puṣpavṛṣṭim akurvata</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_138">
<l><seg type="pāda" n="a">rākṣasānām adhipatiṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtvā rāmo vibhīṣaṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">agnipraveśasaṃśuddhāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">parijagrāha maithilīm</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_139">
<l><seg type="pāda" n="a">purandaravareṇāśu</seg> <seg type="pāda" n="b">jīvayitvā plavaṅgamān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">atoṣayad raghuśreṣṭho</seg> <seg type="pāda" n="d">vividhair dhanasaṃcayaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_140">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ puṣpakam āruhya</seg> <seg type="pāda" n="b">sasītaḥ sahalakṣmaṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">niryayau vānaraiḥ sākaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">rāmo rakṣo'dhipena ca</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_141">
<l><seg type="pāda" n="a">ayodhyāṃ praty asau gacchan</seg> <seg type="pāda" n="b">preṣayitvānilātmajam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bharatasya mataṃ jñātvā</seg> <seg type="pāda" n="d">nandigrāmam upāgamat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_142">
<l><seg type="pāda" n="a">bhrātṛbhiḥ saha saṃgamya</seg> <seg type="pāda" n="b">veṣaṃ saṃtyajya tāpasaṃ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ayodhyāṃ prāviśad rāmaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prītair bandhujanaiḥ saha</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_143">
<l><seg type="pāda" n="a">vasiṣṭho 'tha dvijaiḥ sākaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mantrisāmantasaṃnidhau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sītayā sahitaṃ rāmam</seg> <seg type="pāda" n="d">abhyaṣiñcad yathāvidhi</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_144">
<l><seg type="pāda" n="a">āhlādayañ jagat sarvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">paurṇamāsyāṃ śaśī yathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ayodhyām avasad rāmaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sītayā sahitaś ciram</seg> //</l>
</lg>


<lg xml:id="RmUD__6.9">
<l><seg type="pāda" n="a">tato vānarasaṃghāṃś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">bhakṣayantaṃ niśācaram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aindreṇāstreṇa rāmo 'pi</seg> <seg type="pāda" n="d">nijaghāna raṇe bhṛśam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.10">
<l><seg type="pāda" n="a">tato rāvaṇasaṃdiṣṭau</seg> <seg type="pāda" n="b">devāntakanarāntakau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hanūmadaṅgadābhyāṃ tu</seg> <seg type="pāda" n="d">nihatau raṇamūrdhani</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.11">
<l><seg type="pāda" n="a">athātikāyam āyāntaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">ratham āruhya vāhinīm</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ardayantaṃ mahākāyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">lakṣmaṇaś cāvadhīc charaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.12">
<l><seg type="pāda" n="a">tato rāvaṇasaṃdiṣṭaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śakrajid rāghavau raṇe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">brahmāstreṇa ca tau baddhvā</seg> <seg type="pāda" n="d">vānarāṃś cāvadhīc charaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.13">
<l><seg type="pāda" n="a">atha jāmbavato vākyād</seg> <seg type="pāda" n="b">gatvā cauṣadhiparvatam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mārutiś cauṣadhīs tatrā</seg><seg type="pāda" n="d">dṛṣṭvā kopaṃ cakāra saḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.14">
<l><seg type="pāda" n="a">bhūdharaṃ taṃ samutpaṭya</seg> <seg type="pāda" n="b">gṛhītvā punar āgataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tāsāṃ gandhena vai sarvān</seg> <seg type="pāda" n="d">rāghavādīn ajīvayat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.15">
<l><seg type="pāda" n="a">rāvaṇaḥ kapibhir dagdhāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">purīṃ vīkṣya ruṣānvitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nyayuṅkta kumbhakarṇasya</seg> <seg type="pāda" n="d">putrau hantuṃ ca rāghavau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.16">
<l><seg type="pāda" n="a">athārdayantau tat sainyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vīkṣya tau balaśālinau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kumbhaṃ rāmo 'vadhīd bāṇair</seg> <seg type="pāda" n="d">nikumbhaṃ cātmajo raveḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.17">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ kharātmajaṃ tena</seg> <seg type="pāda" n="b">rāvaṇena pracoditam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pīḍayantaṃ kapīn bāṇair</seg> <seg type="pāda" n="d">jaghānāstreṇa rāghavaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.18">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ saṃtaptahṛdayo</seg> <seg type="pāda" n="b">rāvaṇo yuddhadurmadam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pracodayām āsa sutam</seg> <seg type="pāda" n="d">yuddhe hantuṃ sa rāghavau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.19">
<l><seg type="pāda" n="a">nagarān niryayau tūrṇam</seg> <seg type="pāda" n="b">indrajit samitiñjayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">māyāsītāṃ vinikṣipya</seg> <seg type="pāda" n="d">sarveṣāṃ mohanāya vai</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.20">
<l><seg type="pāda" n="a">vānareṣv api paśyatsu</seg> <seg type="pāda" n="b">hanūmatpramukheṣu ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jaghāna sītāṃ khaḍgena</seg> <seg type="pāda" n="d">śitena samitiñjayaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.21">
<l><seg type="pāda" n="a">yuddhaṃ tyaktvā tataḥ sarvair</seg> <seg type="pāda" n="b">vānaraiḥ sa parīvṛtaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">duḥkhito hanumāṃs tatra</seg> <seg type="pāda" n="d">yatra ramo 'vrajal laghu</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.22">
<l><seg type="pāda" n="a">upagamyābravīd rāmaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">hanūmān nikhilaṃ tadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śrutvā vṛttāntam akhilaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">rāmo moham avāpa saḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.23">
<l><seg type="pāda" n="a">vibhīṣaṇo 'tha saṃprāpya</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛṣṭvā rāmaṃ ca mūrchitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viṣaṇṇān vānarān vācā</seg> <seg type="pāda" n="d">sāntvayann idam abravīt</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.24">
<l><seg type="pāda" n="a">mithyā viṣādaṃ saṃtyajya</seg> <seg type="pāda" n="b">jagannāyaka he prabho</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śṛṇu me 'bhihitaṃ vākyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jñātvā rāvaṇimānasam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.25">
<l><seg type="pāda" n="a">durātmanā kṛtā māyā</seg> <seg type="pāda" n="b">rākṣasendrasutena vai</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nikumbhilāyāṃ homaṃ tu</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtaṃ tenādhunā kila</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.26">
<l><seg type="pāda" n="a">lakṣmaṇaṃ preṣayādyaiva</seg> <seg type="pāda" n="b">mayā saha samantriṇā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṛte home tatra ripur</seg> <seg type="pāda" n="d">ajeyo bhavati dhruvam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.27">
<l><seg type="pāda" n="a">uvāca rāmaḥ saumitriṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">rākṣasendrasutaṃ jahi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gaccheti śīghraṃ suhṛdā</seg> <seg type="pāda" n="d">rāvaṇasyānujena saḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.28">
<l><seg type="pāda" n="a">lakṣmaṇas tu tadā rāmam</seg> <seg type="pāda" n="b">āmantrya savibhīṣaṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nikumbhilāṃ prāpa tūrṇam</seg> <seg type="pāda" n="d">indrajid yatra vartate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.29">
<l><seg type="pāda" n="a">adarśayad bhrātṛputraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dharmātmā sa vibhīṣaṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">lakṣmaṇo bhedayām āsa</seg> <seg type="pāda" n="d">rākṣasāñ śarasaṃcayaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.30">
<l><seg type="pāda" n="a">kṛtvā ciraṃ tatra yuddham</seg> <seg type="pāda" n="b">aindreṇāstreṇa vai ruṣā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śiraś ciccheda saumitrir</seg> <seg type="pāda" n="d">daśānanasutasya hi</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.31">
<l><seg type="pāda" n="a">sa sutasya vadhaṃ śrutvā</seg> <seg type="pāda" n="b">rāvaṇaḥ sokakarśitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">naṣṭadhairyo vihvalāṅgo</seg> <seg type="pāda" n="d">vilalāpākulendriyaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.32">
<l><seg type="pāda" n="a">nirarthakaṃ tu majjanma</seg> <seg type="pāda" n="b">jalpitaṃ ca nirarthakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yenāham adya paśyāmi</seg> <seg type="pāda" n="d">hatam indrajitaṃ raṇe</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.33">
<l><seg type="pāda" n="a">kva gato 'si hataḥ śūra</seg> <seg type="pāda" n="b">mānuṣeṇa padātinā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rājyād bhraṣṭena dīnena</seg> <seg type="pāda" n="d">tyaktvā māṃ putra jīvitam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.34">
<l><seg type="pāda" n="a">indraṃ jitvā tu taṃ baddhvā</seg> <seg type="pāda" n="b">laṅkām ānīya vai balāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">akaros tvaṃ pratāpena</seg> <seg type="pāda" n="d">kārāgṛhanivāsinam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.35">
<l><seg type="pāda" n="a">mocayām āsa brahmā tvāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sāntvayitvāmarādhipam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tādṛk tvaṃ kutra māṃ tyaktvā</seg> <seg type="pāda" n="d">gato 'dya sudurāsadaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.36">
<l><seg type="pāda" n="a">kiṃ kariṣyāmy aham putra</seg> <seg type="pāda" n="b">kva gacchāmi vadādhunā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">naya māṃ yatra gantāsi</seg> <seg type="pāda" n="d">tatra te na vilambanam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.37">
<l><seg type="pāda" n="a">lokeṣu tvatsamo nāsti</seg> <seg type="pāda" n="b">tādṛśasya pitāsmy aham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ityāśayā sthitaṃ putra</seg> <seg type="pāda" n="d">garvitena mayātra hi</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.38">
<l><seg type="pāda" n="a">dhūmrākṣo vajradaṃṣṭraś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">kumbhakarṇaḥ pratāpavān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rākṣasā nihatāḥ sarve</seg> <seg type="pāda" n="d">prahastapramukhā api</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.39">
<l><seg type="pāda" n="a">anādṛtya tu tān sarvān</seg> <seg type="pāda" n="b">rākṣasān prahṛtān api</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">avaṣṭabhya balaṃ putra</seg> <seg type="pāda" n="d">sukhenāvasthitaṃ tava</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.40">
<l><seg type="pāda" n="a">ity evaṃ bahudhā tatra</seg> <seg type="pāda" n="b">vilapya sa tu rāvaṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">antarniyamya duḥkhāni</seg> <seg type="pāda" n="d">kopaṃ cakre sudāruṇam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.41">
<l><seg type="pāda" n="a">rathaṃ sūta mamāgre tvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣipraṃ kuru jayaiṣiṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rāmaṃ salakṣmaṇaṃ hantuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nirgamiṣyāmy ahaṃ gṛhāt</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.42">
<l><seg type="pāda" n="a">ity uktvā ratham āruhya</seg> <seg type="pāda" n="b">śīghraṃ sārathivāhitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rāmeṇa saha saṃgamya</seg> <seg type="pāda" n="d">yuddhaṃ cakre sudāruṇam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.43">
<l><seg type="pāda" n="a">tato mātalinānītaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">ratham aindraṃ samāruhan</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rarāja rāmo dharmātmā hy</seg> <seg type="pāda" n="d">udayastho yathā raviḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.44">
<l><seg type="pāda" n="a">cakāra yuddham tumulaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">devavṛnde ca paśyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sītāharaṇajāt kopād</seg> <seg type="pāda" n="d">rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.45">
<l><seg type="pāda" n="a">athāgastyasya vacanād</seg> <seg type="pāda" n="b">rāvaṇaṃ lokakaṇṭakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jaghāna rāmo lakṣmīvān</seg> <seg type="pāda" n="d">brāhmeṇāstreṇa taṃ raṇe</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.46">
<l><seg type="pāda" n="a">mandodarī vadhaṃ śrutvā</seg> <seg type="pāda" n="b">bhartuḥ priyatarasya sā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vilalāpa raṇaṃ gatvā</seg> <seg type="pāda" n="d">kurarīva bhṛśāturā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.47">
<l><seg type="pāda" n="a">vibhīṣaṇo 'tha rāmeṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃdiṣṭaḥ saha rākṣasaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cakāra dahanaṃ tasya</seg> <seg type="pāda" n="d">rāvaṇasya gatāyuṣaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.48">
<l><seg type="pāda" n="a">athāgnivacanāt sītāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">rāmo vīkṣya sunirmalām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃdiṣṭo devavṛndaiś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">jagrāha pitṛsaṃnidhau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.49">
<l><seg type="pāda" n="a">tavaiva yuktaṃ karmaitat</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvalokabhayaṅkaram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tad vaidehyāḥ kṛte rāma</seg> <seg type="pāda" n="d">sā tu lakṣmīr bhavān svabhūḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.50">
<l><seg type="pāda" n="a">ity evaṃ devasaṃghaiś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">munibhiś cābhipūjitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">lakṣmaṇaś ca tutoṣātha</seg> <seg type="pāda" n="d">rāmo viśvāsam āyayau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.51">
<l><seg type="pāda" n="a">vibhīṣaṇasya dharmātmā</seg> <seg type="pāda" n="b">satyasaṃdha udāradhīḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kārayām āsa lakṣmīvān</seg> <seg type="pāda" n="d">anujenābhiṣecanam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.52">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ puṣpakam āruhya</seg> <seg type="pāda" n="b">saha mitrair jagatpatiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhāryānujābhyāṃ sahitaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṣkindhāṃ prāpa rāghavaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.53">
<l><seg type="pāda" n="a">kiṣkindhānilayāḥ sarvāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kapīnāṃ yoṣitaḥ priyāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sītākutūhalāt puṣpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vimānaṃ tāḥ samāruhan</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.54">
<l><seg type="pāda" n="a">atha dāśarathiḥ śrīmān</seg> <seg type="pāda" n="b">bharataṃ draṣṭum icchayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bharadvājāśramaṃ prāptas</seg> <seg type="pāda" n="d">tatra tena nivāritaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.55">
<l><seg type="pāda" n="a">bharatasyāntikaṃ rāmaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">preṣayām āsa mārutim</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rāmasyādarśanād vahni</seg><seg type="pāda" n="d">praveśaṃ kāṅkṣato bhṛśaṃ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.56">
<l><seg type="pāda" n="a">tatra tena munīndreṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">sānujaḥ sasuhṛdgaṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃtoṣavivaśenātha</seg> <seg type="pāda" n="d">rāmo 'pi vidhipūjitaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.57">
<l><seg type="pāda" n="a">rāmo 'tha saha saṃgamya</seg> <seg type="pāda" n="b">bharatenārighātinā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ayodhyāṃ prāviśat tūrṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mātṛbhiś cābhinanditaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.58">
<l><seg type="pāda" n="a">athāyodhyānivāsās te</seg> <seg type="pāda" n="b">janāḥ sarve 'pi toṣitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">abhigamyābruvan rāmaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dhanyā vayam iti drutam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.59">
<l><seg type="pāda" n="a">cātakās tu ghanān dṛṣṭvā</seg> <seg type="pāda" n="b">mayūrāś ca yathā śiśūn</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āsādya mātaras toṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tathā prāpur janā bhuvi</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.60">
<l><seg type="pāda" n="a">athābhiṣekaṃ rāmasya</seg> <seg type="pāda" n="b">vasiṣṭhādyā mudānvitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sahitā mantribhiś cakrur</seg> <seg type="pāda" n="d">vasavo vāsavaṃ yathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.61">
<l><seg type="pāda" n="a">abhiṣekotsave sarve</seg> <seg type="pāda" n="b">sugrīvādyāḥ kapīśvarāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathārhaṃ pūjitāś cāsan</seg> <seg type="pāda" n="d">sraggandhāmbarabhūṣaṇaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.62">
<l><seg type="pāda" n="a">viśiṣya muktāhāreṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">sītayā hanumān mudam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pūjitaś ca tathā lebhe</seg> <seg type="pāda" n="d">yathā sītāvalokane</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.63">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvāsāṃ vānarīṇāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">kausalyā putravatsalā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhūṣaṇair bhūṣayām āsa</seg> <seg type="pāda" n="d">vastracandanakuṅkumaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.64">
<l><seg type="pāda" n="a">rāmājñayātha sarve 'pi</seg> <seg type="pāda" n="b">sugrīvādiplavaṅgamāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṣkindhāṃ lebhire kṛcchrāc</seg> <seg type="pāda" n="d">chrīrāmavirahāturāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.65">
<l><seg type="pāda" n="a">atibhakto dīrghajīvī</seg> <seg type="pāda" n="b">laṅkāsamarasādhakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anujñātaḥ sa rāmeṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">laṅkāṃ prāyād vibhīṣaṇaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.66">
<l><seg type="pāda" n="a">pituḥ siṃhāsanaṃ prāpya</seg> <seg type="pāda" n="b">bhrātṛbhiḥ sahito 'naghaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">virarāja tathā rāmo</seg> <seg type="pāda" n="d">yathā viṣṇus triviṣṭape</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.67">
<l><seg type="pāda" n="a">lakṣmaṇānumate rāmo</seg> <seg type="pāda" n="b">yauvarājyaṃ tu dattavān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bharatāyāprameyāya</seg> <seg type="pāda" n="d">prāṇāt priyatarāya saḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD__6.68">
<l><seg type="pāda" n="a">catvāras te mahātmānaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sabhāryā raghusattamāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">khe satāro yathā candras</seg> <seg type="pāda" n="d">tathā rejuḥ svapattane</seg> //</l>
</lg>

<p xml:id="RmUD__6_0">iti śrīrāmodante yuddhakāṇḍaḥ samāptaḥ ||</p>

<p xml:id="RmUD__7.">atha uttarakāṇḍaḥ ||</p>


<lg xml:id="RmUD_145_">
<l><seg type="pāda" n="a">rājā paryagrahīd eva</seg> <seg type="pāda" n="b">bhāryāṃ rāvaṇadūṣitām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ity ajñajanavādena</seg> <seg type="pāda" n="d">rāmas tatyāja maithilīm</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_146_">
<l><seg type="pāda" n="a">tad viditvātha vālmīkir</seg> <seg type="pāda" n="b">ānīyaināṃ nijāśramam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">antarvatnīṃ samāśvāsya</seg> <seg type="pāda" n="d">tatraivāvāsayat sukham</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_14_7">
<l><seg type="pāda" n="a">ṛṣibhiḥ prārthitasyātha</seg> <seg type="pāda" n="b">rāghavasya niyogataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śatrughno lavaṇaṃ yuddhe</seg> <seg type="pāda" n="d">nihatyainān apālayat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_148">
<l><seg type="pāda" n="a">tapasyantaṃ tataḥ śūdraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śambūkākhyaṃ raghūttamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hatvā viprasya kasyāpi</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtaṃ putram ajīvayat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_149_">
<l><seg type="pāda" n="a">rāme hemamayīṃ patnīṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtvā yajñaṃ vitanvati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ānīya sasutāṃ sītāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmai prācetaso dadau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_150_">
<l><seg type="pāda" n="a">śaṅkyamānā punaś caivaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">rāmeṇa janakātmajā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhūmyā prārthitayā dattaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vivaraṃ praviveśa sā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_151">
<l><seg type="pāda" n="a">lakṣmaṇaḥ sabhayabhraṃśād</seg> <seg type="pāda" n="b">rāmeṇa samupekṣitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mānuṣaṃ deham utsṛjya</seg> <seg type="pāda" n="d">svakaṃ rūpaṃ samāviśat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_152_">
<l><seg type="pāda" n="a">atha rāmasya nirdeśāt</seg> <seg type="pāda" n="b">pauraiḥ saha vanaukasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nimajjya sarayūtīrthe</seg> <seg type="pāda" n="d">dehaṃ tyaktvā divaṃ yayuḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_153_">
<l><seg type="pāda" n="a">tato bharataśatrughnau</seg> <seg type="pāda" n="b">nijaṃ rūpam avāpatuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rāmo 'pi mānuṣaṃ dehaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tyaktvā dhāmāviśat svakam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_154_">
<l><seg type="pāda" n="a">śrīrāmodantam ākhyātam</seg> <seg type="pāda" n="b">idaṃ mandadhiyā mayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samīkṣya nipuṇaiḥ sadbhiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃśodhya parigṛhyatām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_155">
<l><seg type="pāda" n="a">yeṣāṃ prasādād rāmasya</seg> <seg type="pāda" n="b">caritaṃ kīrtitaṃ mayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tān gurūn sarvadā naumi</seg> <seg type="pāda" n="d">nārāyaṇaparāyaṇān</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="RmUD_156_">
<l><seg type="pāda" n="a">yas tu dāśarathir bhūtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">raṇe hatvā ca rāvaṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rarakṣa lokān vaikuṇṭhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sa māṃ rakṣatu cinmayaḥ</seg> //</l>
</lg>

<p xml:id="RmUD__7_0">iti śrīrāmodante uttarakāṇḍaḥ samāptaḥ ||</p>


<trailer>śrīrāmodantaṃ samāptam |</trailer>

  </body>
</text>
</TEI>